34 Câu hỏi môn Chế tạo phôi (Có đáp án)

C©u 1 §Æc ®iÓm vµ ph¹m vi sö dông ph«i ®óc rÌn dËp vµ hµn

a,Ph«i ®óc : khi rãt kim lo¹i láng vµo lßng khu«n ,qu¸ tr×nh kÕt tinh cña kim lo¹i

x¶y ra ë ®©y cã c¸c ®Æc ®iÓm sau :Khèi l-îng kim lo¹i trong khu«n lµ lín, kim lo¹i

®-îc lµm nguéi liªn tôc b»ng c¸ch to¶ nhiÖt ra thµnh khu«n vµ m«i tr-êng xung

quanh. Do ®ã trong tõng thêi ®iÓm cña nhiÖt ®é sù kÕt tinh sÏ kh«ng gièng nhau ë

nh÷ng phÇn thÓ tÝch kh¸c nhau

-Kim lo¹i láng th-êng chøa t¹p chÊt lµm ¶nh h-ëng qu¸ tr×nh h×nh thµnh c¸c h¹t

tinh thÓ còng nh- tæ chøc cuèi cïng cña kim lo¹i

-Trong tuyÖt ®¹i ®a sè tr-êng hîp kim lo¹i cã gi¶m thÓ tÝch khi kÕt tinh.

Tõ nh÷ng ®Æc ®iÓm tæ chøc h¹t cña ph«i ®óc cã nh÷ng d¹ng kh¸c nhau , bao gåm :

d¹ng h¹t nhá mÞn ë s¸t thµnh khu«n ®óc, d¹ng kÐo dµi (nh¸nh c©y)tiÕp theo vµ

d¹ng ®Òu trôc ë phÝa gi÷a.MÆt kh¸c thµnh phÇn t¹p chÊt trong vËt ®óc kh«ng ®ång

®Òu x¶y vµ c¸c khuyÕt tËt kh¸c x¶y ra

b,Ph«i gia c«ng ¸p lùc :Do b¶n chÊt cña sù t¹o h×nh ph«i ë ®©y lµ dïng ngo¹i lùc ®Ó

lµm biÕn d¹ng dÎo kim lo¹i(cã lîi dông c¸c nguyªn tè ¶nh h-ëng kh¸c nh- nhiÖt

®é, tèc ®é biÕn d¹ng ..)cho nªn ®· dÉn ®Õn sù thay ®æi tæ chøc kim lo¹i, cña vËt

liÖu ban ®Çu, t¹o ra tæ chøc ®Þnh h-íng vÒ ph-¬ng m¹ng tæ chøc siªu h¹t hoÆc tæ

chøc thí (sîi). §ång thêi còng dÉn ®Õn c¶ sù thay ®æi c¶ vÒ c¬ lý tÝnh cña vËt liÖu

c, Ph«i hµn : khi hµn hå quang kim lo¹i que hµn, ch¶y ra rÊt nhanh vµ l-îng kim lo¹i

ch¶y rÊt nhá, nhiÖt ®é kim lo¹i vïng hµn do tiÕp xóc víi kim lo¹i vËt hµn nªn nguéi

rÊt nhanh . MÆt kh¸c víi nhiÖt ®é cña ngän löa hå quang rÊt lín nªn vïng kim lo¹i

vËt hµn quanh mèi hµn còng bÞ ¶nh h-ëng nhiÖt lín ....Nh÷ng ®Æc ®iÓm lµ ®· dÉn

®Õn mèi nèi hµn cã tæ chøc kim lo¹i rÊt phøc t¹p gåm nhiÒu vïng tæ chøc kim lo¹i

kh¸c nhau. ë ®©y cã thÓ chia lµm hai khu vùc :

-Khu vùc vïng hµn (gåm kim lo¹i que hµn vµ mét phÇn kim lo¹i vËt hµn bÞ nãng

ch¶y ra ).Khu vùc nµy cã cÊu t¹o tæ chøc h¹t kh«ng kh¸c víi tæ chøc vËt ®óc

-Khu vùc xung quanh vïng hµn :do ¶nh h-ëng møc ®é nhiÖt kh¸c nhau (cµng xa

träng t©m mèi hµn ¶nh h-ëng nhiÖt cµng gi¶m)nªn cÊu tróc h¹t ë mçi vïng kh¸c

nhau

-Víi ®Æc tr-ng cÊu tróc kim lo¹i nh- vËy còng dÉn ®Õn cã sù thay ®æi vÒ c¬ tÝnh so

víi kim lo¹i c¬ b¶n

1

C©u 3 nguyªn lý thiÕt kÕ kÕt cÊu c«ng nghÖ vËt ®óc

ThiÕt kÕ ®óc lµ mét kh©u quan träng trong s¶n xuÊt ph«i ®óc. §Ó thiÕt kÕ ®óc hîp lý

nh»m n©ng cao chÊt l-îngvµ h¹ gi¸ thµnh s¶n xuÊt, kh©u tr-íc tiªn trong qu¸ tr×nh

thiÕt kÕ lµ ph©n tÝch chi tiÕt cÇn ph¶i ®óc

Dùa vµo b¶n vÏ chi tiÕt m¸y, ng-êi thiÕt kÕ ph¶i tiÕn hµnh ph©n tÝch kü c¸c yÕu tè

sau ®©y:

1, nghiªn cøu h×nh chiÕu cña b¶n vÏ ®Ó h×nh dung c¸c bé phËn cña d¹ng tæng qu¸t

cña chi tiÕt m¸y. §äc kü kÝch th-íc, ®é bãng vµ sù liªn quan gi÷a chóng ®Ó ph©n

biÖt tÝnh quan träng hoÆc kh«ng quan träng cña tõng mÆt, tõng phÇn trong chi tiÕt

2,ph©n tÝch kÕt cÊu cña chi tiÕt lµ dùa vµo hiÓu biÕt kÕt cÊu c«ng nghÖ ®Ó t×m hiÓu

tÝnh hîp lý cña kÕt cÊu chi tiÕt. NÕu nh÷ng bé phËn nµo,bÒ mÆt nµo ch-a hîp lý th×

tiÕn hµnh söa ®æi l¹i. Tuy nhiªn ë c¸c chi tiÕt ®ã cã s½n viÖc söa ch÷a l¹i ph¶i ®¶m

b¶o kh¼ n¨ng lµm viÖc c¬ b¶n cña chi tiÕt ®· thiÕt kÕ . ViÖc söa ch÷a chi tiÕt cèt

lµm thuËn lîi cho c«ng nghÖ ®óc

3,Nghiªn cøu kü tÝnh chÊt chÞu lùc cña chi tiÕt dùa vµo kÝch th-íc vµ dung sai l¾p

ghÐp, ®é bãng hoÆc dùa vµo nh÷ng hiÓu biÕt thùc tÕ nh»m lµm c¬ së cho viÖc thiÕt

kÕ sau nµy

4, T×m hiÓu vÒ khèi l-îng kÝch th-íc vµ sè l-îng chi tiÕt ®Ó ®Þnh ra ph-¬ng ph¸p

®óc hîp lý, tõ ®ã quy ®Þnh nguyªn t¾c thiÕt kÕ hîp lý

c©u 4: Nguyªn t¾c chän mÆt ph©n khu«n:

Trªn b¶n vÏ ®óc, mÆt ph©n khu«n sÏ chia vËt ®óc ra c¸c phÇn kh¸c nhau ký hiÖu

b»ng nÐt g¹ch mµu ®á

Khi x¸c ®Þnh mÆt ph©n khu«n cÇn thiÕt ph¶i hoµn thµnh 2 nhiÖm vô :

-t×m ®-îc mÆt ph©n khu«n hîp lý

-X¸c ®Þnh vÞ trÝ khu«n khi rãt kim lo¹i láng

Mçi mét chi tiÕt m¸y cã thÓ chän ®-îc nhiÒu mÆt ph©n khu«n, nh-ng ph¶i dùa vµo

c¸c nguyªn t¾c sau ®Ó chän ph-¬ng ¸n tèi -u

1,nguyªn t¾c chän dùa theo c«ng nghÖ rót mÉu ra khái khu«n :Chän mÆt ph©n

khu«n ph¶i ®¶m b¶o rót ®-îc mÉu vµ rót ra dÔ dµng nhÊt. §Ó ®¶m b¶o ®iÒu ®ã nªn

chän mÆt ph©n khu«n qua tiÕt diÖn lín nhÊt theo mét chiÒu nµo ®ã

Cïng víi viÖc rót mÉu dÔ cÇn ph¶i ®¶m b¶o söa khu«n thuËn tiÖn

Khi ®· x¸c ®Þnh vÞ trÝ rãt th× chän lßng khu«n nªn n«ng h¬n .nh- vËy sÏ dÔ chän

chiÒu cao hßm khu«n, khu«n nhÑ dÔ thao t¸c khi lµm khu«n vµ l¾p r¸p

2

2,nguyªn t¾c chän mÆt ph©n khu«n dùa theo yªu cÇu vÒ mÆt chÝnh x¸c cña vËt ®óc

§é chÝnh x¸c khi thiÕt kÕ c«ng nghÖ ®óc phô thuéc vµo c¸c yÕu tè sau:

-qu¸ tr×nh lµm khu«n, lâi

-qu¸ tr×nh gia c«ng c¬ khÝ

-qu¸ tr×nh chÕ t¹o mÉu, hép lâi

V× vËy ph¶i chän theo c¸c nguyªn t¾c sau ®©y:

a, NÕu cã nªn ®Æt toµn bé vËt ®óc trong mét hßm khu«n. Nh- vËy sÏ tr¸nh ®-îc sai

lÖch khi l¾p r¸p

Tr-êng hîp ®ßi hái c«ng nghÖ rÊt cao th× dï c«ng nghÖ khu«n cã phøc t¹p h¬n vÉn

ph¶i tiÕn hµnh

Kinh nghiÖm cho thÊy ®Æt toµn bé xuång hßm khu«n d-íi Ýt ph¶i vËn chuyÓn nhÊt

lµ vßng khu«n ®Æt trùc tiÕp trªn nÒn x-ëng

b, MPK nªn chän ®¬n gi¶n Ýt nhÊt, tr¸nh mÆt cong, mÆt bËc

c,trªn mçi vËt ®óc th-êng cã 1 sè bÒ mÆt ph¶i gia c«ng c¾t gät . §Ó ®¶m b¶o gia

c«ng chÝnh x¸c ng-êi ta dùa vµo mÆt chuÈn ( mÆt chuÈn dïng ®Ó g¸, v¹ch dÊu..)V×

vËy khi chän mÆt ph©n khu«n ph¶i bè trÝ mÆt chuÈn vµ c¸c mÆt gia c«ng theo chuÈn

®ã trong cïng mét hßm khu«n

Tr-êng hîp mÆt chuÈn lµ mÆt ph¼ng th× h¹n chÕ viÖc chän mÆt ph©n khu«n c¾t

ngang qua mÆt chuÈn bëi v× ba via sÏ c¶n trë viÖc g¸ l¾p vµ ®¸nh dÊu

d,kh«ng nªn chän mÆt ph©n khu«n qua c¸c tiÕt diÖn thay ®æi ®Ó tr¸nh hËu qu¶ sai

lÖch vËt ®óc do l¾p r¸p kh«ng ph¸t hiÖn ®-îc khi kiÓm tra

Tuy nhiªn ®Ó tr¸nh khuyÕt tËt ba via lé ra mÆt ngoµi vËt ®óc, ®«i khi ng-êi ta còng

chän ngay ë mÆt cã tiÕt diÖn thay ®æi ®ã. VËt ®óc ®ã sÏ ®Ñp h¬n, nhÊt lµ trªn bÒ mÆt

kh«ng gia c«ng c¾t gät

3,Nguyªn t¾c chän mÆt ph©n khu«n ®Ó ®¶m b¶o chÊt l-îng hîp kim ®óc

a,Nh÷ng bÒ mÆt cã gia c«ng c¾t gät ph¶i ®Æt ë phÝa d-íi hoÆc bªn c¹nh (Theo h-íng

rãt ) ®Ó tr¸nh bät khÝ, rç co ...Trªn bÒ mÆt cÇn c¬ tÝnh cao, diÖn tÝch bÒ mÆt lín còng

theo nguyªn t¾c lµ ®Ó lîi dông chÊt l-îng hîp kim ®óc cao h¬n

Tuy vËy c¸c vËt ®óc cã d¹ng h×nh trô muèn lo¹i trõ ®-îc khuyÕt tËt hoÆc phÇn chÊt

l-îng xÊu ph©n bè r¶i ®Òu däc ®-êng sinh th× cÇn chän mÆt ph©n khu«n vu«ng gãc

víi trôc th¼ng ®øng vµ t¨ng l-îng d- cho bÒ mÆt trªn cïng

Trªn nguyªn t¾c ®ã, ng-êi ta ®óc chi tiÕt d¹ng vµnh khuyªn b»ng c¸ch ®óc 1 èng

dµi vµ b»ng gia c«ng c¾t gät sÏ t¹o ra nhiÒu chi tiÕt. nh- vËy sÏ ®¶m b¶o chÊt l-îng

cho toµn bé hîp kim ®óc

b,Nh÷ng vËt ®óc bao gåm nh÷ng phÇn dµy máng kh¸c nhau th× tuú theo lo¹i vËt

liÖu hîp kim mµ chän cho thÝch hîp .VÝ dô phÇn dµy cña vËt ®óc thÐp ph¶i ®Æt

phÝa trªn hay bªn ®Ó tiÖn bæ xung mµ ®Æt d-íi cµng cã c¬ tÝnh cao

c,MPK còng cÇn chän cho phï hîp víi hÖ thèng rãt. Nãi c¸ch kh¸c ph¶i s¬ bé chän

hÖ thèng rãt vµ vÞ trÝ chç dÉn kim lo¹i láng cïng víi chän MPK

3

C©u 5 C¸c yªu cÇu cña hÖ thèng rãt ? CÊu t¹o hÖ thèng rãt chuÈn

HTR lµ tËp hîp 1sè c¸c bé phËn ®Ó t¹o ra ®-êng dÉn kim lo¹i láng vµo khu«n ®óc

1/yªu cÇu c¬ b¶n cña HTR :khi thiÕt kÕ hÖ thèng rãt ph¶i c¨n cø vµo c¸c yªu cÇu sau

®©y :

-kh«ng dÉn xØ, t¹p chÊt, khÝ vµo lßng khu«n lµm kÐm chÊt l-îng hîp kim ®óc

-Dßng kim lo¹i ch¶y liªn tôc, ªm (kh«ng va ®Ëp,kh«ng cã th¸c, ch¶y xo¸y, b¾n bät

lµm vì lë khu«n, lâi)

-Mau chãng ®iÒn ®Çy nhanh ®Òu vµo khu«n, kh«ng hao phÝ nhiÒu nhiÖt lµm gi¶m

tÝnh ch¶y lo·ng cña hîp kim ®óc

-®iÒu hoµ ®-îc nh÷ng hiÖn t-îng lý nhiÖt trong khu«n ®Ó gi¶m øng suÊt trong vËt

®óc. §ång thêi b¶o ®¶m h-íng ®«ng ®Æc cã lîi nhÊt, ph¸t huy t¸c dông cña ®Ëu ngãt

-Kh«ng hao phÝ kim lo¹i cho hÖ thèng rãt

-dÔ chÕ t¹o

2/CÊu t¹o hÖ thèng rãt chuÈn :mét hÖ thèng rãt ®Çy ®ñ bao gåm

-cèc rãt 1, èng rãt 2, r·nh läc xØ 3 vµ r·nh dÉn 4

H×nh VÏ

*T¸c dông cña tõng bé phËn cña hÖ thèng rãt kh¸c nhau tuú theo tõng kiÓu

a/cèc rãt :lµ phÇn trªn cïng cña hÖ thèng .Nã cã t¸c dông chøa phÇn kim lo¹i láng

khi ch¶y tiÕp vµo bé phËn d-íi nh»m lo¹i bá mét phÇn t¹p chÊt, xØ næi trªn mÆt.Cèc

rãt chØ ph¸t huy t¸c dông khi nã lu«n chøa ®Çy kim lo¹i láng

b/èng rãt :lµ phÇn nèi tiÕp cèc rãt xuèng d-íi, ®Ó dÉn dßng kim lo¹i láng ch¶y

xuèng s©u trong khu«n.

c,R¸nh läc xØ lµ mét phÇn cña hÖ thèng rãt n»m d-íi ch©n èng rãt, ë khu«n trªn vµ

s¸t mÆt ph©n khu«n ,nã cã t¸c dông g¹n s¹ch xØ khi cho kim lo¹i láng vµo khu«n,

®ång thêi ph©n bè kim lo¹i theo chiÒu ngang ®Ó tiÖn dÉn vµo c¸c chç kh¸c nhau cña

r·nh dÉn

d,R·nh dÉn :Kim lo¹i sau khi ch¶y qua r·nh läc xØ sÏ vµo c¸c r·nh dÉn ®Ó vµo lßng

khu«n. ®iÒu b¾t buéc lµ r·nh dÉn ph¶i n»m phÝa mÆt d-íi cña r·nh läc xØ, ®Ó høng

kim lo¹i s¹ch. Do ®ã n»m s¸t mÆt ph©n khu«n d-íi. §Ó ®¹t yªu cÇu ®iÒu hoµ nhiÖt,

cã thÓ bè trÝ nhiÒu r·nh dÉn ®ång thêi tuú theo cÊu t¹o cña lßng khu«n vµ khèi

l-îng vËt ®óc. VÞ trÝ cña r·nh dÉn k«ng ®Æt d-íi èng rãt hoÆc ®Çu cuèi cña r·nh läc

xØ

C©u6 Ph-¬ng ph¸p tÝnh to¸n hÖ thèng rãt

Dßng ch¶y cña kim lo¹i láng vµo lßng khu«n chÞu ¶nh h-ëng cña nhiÒu yÕu tè. V×

vËy viÖc x¸c ®Þnh mét ph-¬ng ph¸p tÝnh to¸n ®óng, hîp lý rÊt khã kh¨n. Ta cã thÓ

dùa vµo mét sè c¸ch x¸c ®Þnh kÝch th-íc hÖ thèng rãt sau :

a/Theo b¶ng tra trong sæ tay ®óc. B¶ng tra cho ta biÕt tiÕt diÖn cña r·nh dÉn phô

thuéc vµo träng l-îng vËt ®óc, chiÒu dµy thµnh trung b×nh ...Tõ diÖn tÝch tiÕt diÖn ®ã

suy ra tiÕt diÖn Rlx, èng rãt theo tØ lÖ nhÊt ®Þnh

4

b/Theo ®å thÞ hoÆc tuyÕn ®å ®Ó x¸c ®Þnh tæng tiÕt diÖn r·nh dÉn sau ®ã cïng suy ra

tiÕt diÖn Rlx vµ èng rãt

c/ph-¬ng ph¸p tÝnh cña O.Dan-®i-t¬: Dùa vµo lý thuyÕt cña thuû lùc häc x¸c ®Þnh

mét c¸ch gÇn ®óng tæng tiÕt diÖn r·nh dÉn theo c«ng thøc sau ®©y :

Frd=G/.t.v (cm³) (1)

Trong ®ã : Frd :tæng diÖn tÝch tiÕt diÖn cña r·nh dÉn s¸t lßng khu«n (cm³)

:träng l-îng riªng cña kim lo¹i láng (g/cm³)

v: vËn tèc cña dßng ch¶y, ch¶y qua hÖ thèng rãt (cm/s)

t: thêi gian rãt (s)

G:träng l-îng vËt ®óc kÓ c¶ phÇn hÖ thèng rãt (kg)

§Ó x¸c ®Þnh hai th«ng sè t vµ v

-VËn tèc cña dßng ch¶y v ®-îc tÝnh theo thuû lùc häc

V=_{μ 2g.Hp}trong ®ã =₁+₂

₁:hÖ sè trong hÖ thèng rãt tÝnh ®Õn tæn hao ma s¸t, sù ®æi dßng...lÊy trong kho¶ng

(0,750,85)

₂:hÖ sè c¶n trong lßng khu«n, phô thuéc d¹ng vËt ®óc. Th-êng ®-îc chän trong

kho¶ng(0,30,8)

g: gia tèc träng tr-êng (cm/s²)

Hp : ¸p suÊt tÜnh cét kim lo¹i láng (cm) tÝnh theo c«ng thøc :

Hp=(2HC-P²)/2C=H-P²/2c

Trong ®ã

H:lµ chiÒu cao phÇn rãt tÝnh tõ chç dÉn kim lo¹i vµo lßng khu«n ®Õn mÆt tho¸ng kim

lo¹i cèc rãt (cm)

P:chiÒu cao phÇn lßng khu«n, tÝnh tõ chç dÉn trë lªn (cm).Khi rãt trùc tiÕp vµo chç

cao nhÊt P=0

C:chiÒu cao vËt ®óc theo h-íng vu«ng gãc víi mÆt ph©n khu«n (cm). Tr-êng hîp

chç dÉn kim lo¹i láng vµo ë mÆt ®èi xøng (P=1/2C) th× Hp=H-C/8

NÕu rãt trùc tiÕp th× do P=0 nªn Hp=H.

Tr-êng hîp rãt xi ph«ng do P=C nªn Hp=H-C/2

*C«ng thøc ®Ó tÝnh thêi gian chän tuú thuéc vµo lo¹i vËt ®óc

-§èi víi vËt ®óc b»ng gang vµ thÐp thµnh máng cã träng l-îng <450Kg

t = s. G

G:lµ träng l-îng vËt ®óc kÓ c¶ hÖ thèng rãt (Kg)

s: hÖ sè phô thuéc chiÒu dµy thµnh vËt ®óc

-§èi víi vËt ®óc b»ng gang lín (<10.000Kg)

t = s.³G

-®èi víi vËt ®óc thÐp cßn dïng c«ng thøc

t = s.³G

S: hÖ sè phô thuéc vµo ®óc lÊy tõ (1,31,8)

5

Sau khi tÝnh ®-îc t vµ v ta thay vµo c«ng thøc (1) vµ cã d¹ng tæng qu¸t

d,TÝnh r·nh läc xØ vµ èng rãt

Th«ng th-êng khi chÕ t¹o hÖ thèng rãt ng-êi ta chän tiÕt diÖn nhá dÇn, nghÜa lµ

chóng tu©n theo tØ lÖ sau ®©y :

§èi víi vËt ®óc nhá, thµnh máng

Frd:Frlx:Fr=1:1,06:1,11

-§èi víi vËt ®óc trung b×nh :1:1,1:1,15

-®èi víi vËt ®óc lín :1:1,2:1,4

-sau khi tÝnh ®-îc Frlx sÏ suy ra kÝch th-íc tiÕt diÖn ngang. Rlx hay dïng h¬n c¶ lµ

lo¹i tiÕt diÖn h×nh thang

H×nh vÏ

TiÕt diÖn Rlx th-êng chän:

h=(0,80,9)a, hoÆc cã khi lÊy (11,5),chiÒu réng b=(0,70,8)a

-ng-îc l¹i víi tiÕt diÖn Rlx, tiÕt diÖn r·nh dÉn lµ h×nh thang ng-îc :

Cã c¸c lo¹i r·nh dÉn sau:

H×nh vÏ

§èi víi èng rãt tõ ®ã F«r suy ra ®-êng kÝnh ch©n èng

d. §é c«n cña èng x¸c ®Þnh theo kinh nghiÖm

C©u 8: TÝnh ®óc vµ c¸c chØ tiªu ®¸nh gi¸ tÝnh ®óc cña hîp kim:

Hîp kim cã nhiÒu lo¹i kh¸c nhau. Thµnh phÇn vµ tÝnh chÊt còng rÊt kh¸c biÖt. V×

vËy viÖc h×nh thµnh vËt ®óc tõ thÓ láng sang thÓ ®Æc trong lßng khu«n ch¶y ra kh¸c

nhau ë nhiÒu ®iÓm. §Ó ®¸nh gi¸ chóng lµ dÔ, thuËn tiÖn hoÆc khã, khi ®óc ng-êi ta

®-a ra kh¸i niÖm vÒ tÝnh c«ng nghÖ ®óc hay gäi t¾t lµ tÝnh ®óc. TÝnh ®óc gåm nhiÒu

yÕu tè , ng-êi ta xÐt nh÷ng yÕu tè c¬ b¶n sau :

1/ tÝnh ch¶y lo·ng : lµ kh¶ n¨ng cña hîp kim ®iÒn ®Çy vµo lßng khu«n ®óc b¶o ®¶m

chÝnh x¸c vµ râ nÐt ®ång thêi t¹o ra vËt ®óc cã chÊt l-îng tèt.

Mçi lo¹i hîp kim ®óc cã tÝnh ch¶y lo·ng kh¸c nhau phô thuéc vµo thµnh phÇn ho¸

häc, ®é nhít, søc c¨ng bÒ mÆt, ®Æc tr-ng kÕt tinh.TÝnh ch¶y lo·ng phô thuéc vµo

khu«n ®óc; vËt liÖu lµm khu«n; ®é bãng bÒ mÆt lßng khu«n; tÝnh dÉn nhiÖt; tÝnh

thÊm -ít ..Ngoµi ra cßn phô thuéc vµo ®iÒu kiÖn rãt; ¸p suÊt kim lo¹i; cÊu tróc hÖ

thèng rãt; ph-¬ng ph¸p rãt ..

2/ tÝnh co:co lµ ®Æc tÝnh râ nÐt nhÊt cña kim lo¹i khi chuyÓn tõ tr¹ng th¸i láng sang

tr¹ng th¸i ®Æc. Hîp kim ®óc khi ®«ng ®Æc bÞ co thÓ tÝch vµ chiÒu dµi, x¸c ®Þnh

l-îng co ®ã theo c«ng thøc sau

Co V : _v=(V_lk-V_v®).100%/V_v®

Co chiÒu dµi: _L=(L_lk-L_v®).100%/L_v®

trong ®ã : V_lk,L_lk:thÓ tÝch vµ chiÒu dµi lßng khu«n

6

V_v®,L_v®:thÓ tÝch vµ chiÒu dµi vËt ®óc

§Ó x¸c ®Þnh ®é co ng-êi ta cßn dïng c«ng thøc biÓu thÞ sù phô thuéc cña sù thay

®æi thÓ tÝch khi nhiÖt ®é thay ®æi t⁰t⁰

0

1

V₁=V₀[1-_v(t₀t₁)]

trong ®ã V₁:thÓ tÝch cña vËt ë nhiÖt ®é t₁

Vo:thÓ tÝch cña vËt ë nhiÖt ®é t₀

_v:hÖ sè nÐn nhiÖt ®Æc tr-ng cho sù thay ®æi thÓ tÝch cña vËt khi nguéi ®i 1⁰C trong

kho¶ng t⁰tõ t₀t₁

G

Frd



.t. 2gHp

*Co cña vËt ®óc x¶y ra cã 3 giai ®o¹n

-Co ë tr¹ng th¸i láng

-Co ë tr¹ng th¸i 2 pha :láng vµ ®Æc tøc lµ giai ®o¹n ®«ng ®Æc vËt ®óc tõ t⁰®-êng

láng  ®-êng ®Æc

-Co ë tr¹ng th¸i ®Æc :lóc ®ã vËt ®óc cã sù chuyÓn pha. Ta cã tæng ®é co thÓ tÝch nh-

sau :



_vtæng=_{v láng} _vkt+ _{v fa}

3/tÝnh thiªn tÝch :lµ sù kh«ng ®ång ®Òu vÒ thµnh phÇn ho¸ häc trong tõng vïng hoÆc

néi bé h¹t tinh thÓ

HK ®óc th-êng cã mét sè nguyªn tè HK cã khèi l-îng riªng kh¸c nhau. Khi h×nh

thµnh c¸c tæ chøc (dung dÞch ®Æc, hçn hîp c¬ häc , hîp chÊt ho¸ häc ) chóng còng

cã ®Æc tÝnh riªng vÒ th«ng sè ho¸ lý kh¸c nhau. Do thêi ®iÓm h¹ t⁰®Ó b¾t ®Çu ®-êng

®«ng ®Æc cho ®Õn kÕt thóc chuyÓn biÕn pha chóng sÏ cã ®iÒu kiÖn ph©n bè 1 c¸ch tù

nhiªn ®Ó h×nh thµnh sù kh«ng ®ång ®Òu ®ã

-Thiªn tÝch vïng x¶y ra do khèi l-îng riªng cña c¸c pha ®Æc h×nh thµnh hoÆc do c¸c

nguyªn tè hîp kim ®«ng ®Æc kh¸c nhau di chuyÓn theo hai yÕu tè :

-YÕu tè träng l-îng b¶n th©n :nÆng th× xu h-íng ch×m xuèng d-íi ®¸y, nhÑ th× bÞ

næi lªn

-YÕu tè ¸p lùc :do ¸p lùc trong lßng khu«n kh«ng ®Òu nhau t¸c dông lªn tõng chÊt

®iÓm víi lùc kh¸c nhau nªn dÉn ®Õn hiÖn t-îng thiªn tÝch vïng

+Thiªn tÝch h¹t : khi kÕt tinh th-êng nh÷ng nguyªn tè cã cïng d¹ng mang th«ng sè

m¹ng th× liªn kÕt víi nhau dÔ dµng h¬n. MÆt kh¸c nh÷ng phÇn tö n»m trong h-

nh¸nh c©y. Ngoµi ra ph-¬ng ph¸p ®óc còng ¶nh h-ëng  tÝnh thiªn tÝch íng t¶n

nhiÖt cã ®iÒu kiÖn kÕt tinh sím h¬n t¹o nªn h¹t tinh thÓ. NhÊt lµ d¹ng

4/ tÝnh hoµ tan khÝ :®a sè c¸c kim lo¹i vµ hîp kim khi nÊu ch¶y còng nh- khi rãt vµo

khu«n ®Òu t¸c dông m·nh liÖt víi c¸c lo¹i khÝ cña m«i tr-êng xung quanh. qu¸ tr×nh

®ã phô thuéc vµo lo¹i hîp kim, lo¹i khÝ vµ ®iÒu kiÖn nhiÖt ®é,¸p suÊt. Nh÷ng khÝ cã

s½n trong m«i tr-êng nh- O₂H₂,N₂,CO₂, h¬i n-íc ...

7

-KhÝ O₂cã kh«ng hoµ tan ë tr¹ng th¸i láng vµ ®Æc tr-ng nhãm kim lo¹i nh- Al,Mg

cã thÓ hoµ tan trong tr¹ng th¸i láng víi l-îng lín kim lo¹i nh-:Fe,Cu,Ni...t¹o nªn

HK ®ång nhÊt

-KhÝ H₂cã thÓ hoµ tan ®Ó t¹o nªn dung dÞch víi Al,Fe..

-KhÝ N₂: c¸c nguyªn tè HK nh- Ti,Cr,Mn,Fe hoµ tan N₂ë tr¹ng th¸i láng vµ t¹o

thµnh dung dÞch ®Æc vµ nitrit

KhÝ hoµ tan khi ®ã t¹o nªn d¹ng bong bãng ®Ó tho¸t ra khái vËt ®óc trong giai ®o¹n

kÕt tinh. Tuy nhiªn nÕu viÖc tho¸t khÝ kÐm th× 1 phÇn bãng khÝ bÞ gi÷ l¹i vµ t¹o nªn

rç khÝ

C©u 9: So s¸nh tÝnh ®óc cña gang vµ thÐp vµ ®Æc ®iÓm khi thiÕt kÕ ®óc cho c¸c

lo¹i vËt liÖu ®ã

+®Æc ®iÓm ®óc khi thÐp

So víi gang x¸m, thÐp cã tÝnh ®óc kÐm h¬n v× lÏ nhiÖt ®é nãng ch¶y cao, ®é qu¸

nhiÖt lín, ch¶y lo·ng kÐm, dÔ thiªn tÝch, dÔ hoµ tan khÝ, ®é co lín h¬n gang(co

chiÒu dµi 1,53% ; co thÓ tÝch gÊp 2 hoÆc 3 lÇn so víi gang ).V× vËy khi ®óc thÐp

cÇn l-u ý :

-KÕt cÊu vËt ®óc cµng ®¬n gi¶n cµng tèt, cè g¾ng thiÕt kÕ thµnh vËt ®óc ®Òu ®Æn, ®é

dµy thÝch hîp

-HÖ thèng rãt, ®Ëu h¬i , ®Ëu ngãt bè trÝ hîp lý

-Khu«n ®óc : nãi chung thÐp cã thÓ ®óc b»ng tÊt c¶ c¸c lo¹i khu«n.Khu«n ph¶i ®¶m

b¶o tÝnh bÒn nhiÖt, tÝnh th«ng khÝ vµ lón tèt v× vËy th-êng ®-îc ®óc trong khu«n c¸t

vµ khu«n ®óc vÜnh cöu.Nh÷ng thÐp hîp kim cã nhiÖt ®é nãng ch¶y cao th-êng ®óc

trong khu«n mÉu ch¶y hoÆc khu«n máng

+§Æc ®iÓm khi ®óc gang

a/§óc gang x¸m

-gang x¸m ®-îc sö dông nhiÒu v× cã tÝnh ®óc rÊt tèt thÓ hiÖn ë c¸c mÆt sau

-tÝnh ch¶y lo·ng cao v× vËy ®óc ®-îc c¸c vËt ®óc thµnh máng, phøc t¹p

-Khèi l-îng riªng cña gang lín , ch¶y lo·ng cao nªn Ýt lÉn c¸c t¹p chÊt, xØ vµ h¹t khÝ

-§é co cña gang nhá nªn h¹n chÕ ®-îc lâm co, rç co

-§Ó t¨ng ®é ch¶y lo·ng cña gang, ng-êi ta t¨ng hµm l-îng Si,P.®Ó gi¶m l-îng co

ngãt ph¶i h¹n chÕ nhiÖt ®é rãt, dïng khu«n kh«. §Ó gi¶m ®é hoµ tan khÝ ta t¨ng ®é

qu¸ nhiÖt ,sÊy vµ lµm s¹ch nguyªn vËt liÖu..

+Gang cÇu

-lµ lo¹i gang cã ®é bÒn cao do Graphit trong gang ë d¹ng cÇu. Trong c«ng nghiÖp,

gang nµy sö dông ngµy cµng nhiÒu vµ cã xu h-íng thay thÕ thÐp, gang x¸m nhiÒu

C, Si, Ýt S qu¸ nhiÖt cao råi biÕn tÝnh b»ng Mg(0,04%) sau ®ã biÕn tÝnh thªm

Phe«silic ®Ó tr¸nh gang bÞ ho¸ tr¾ng sau ®ã rãt vµo khu«n ta sÏ ®-îc Graphit d¹ng

cÇu

8

-TÝnh chÊt cña gang cÇu phô thuéc vµo thµnh phÇn gang x¸m, chñ yÕu phô thuéc

vµo nÒn kim lo¹i c¬ b¶n. NhiÖt luyÖn vµ hîp kim ho¸ b»ng Ni,Mn,Cr,Co..sÏ n©ng

cao c¬ tÝnh cña gang do thay ®æi nÒn cña nã

-Khi dïng Mg ®Ó biÕn tÝnh th-êng dïng kho¶ng 0,030,07%

+§Æc ®iÓm khi ®óc gang cÇu

§é ch¶y lo·ng t¨ng khi hµm l-îng C ,Si thÝch hîp, Mg cã ¶nh h-ëng tèt ®Õn tÝnh

ch¶y lo·ng

-Gang cÇu dÔ t¹o nªn rç co vµ xèp co. NÕu l-îng gang tr¾ng h×nh thµnh trong ®ã

t¨ng th× thÓ tÝch co ngãt t¨ng

-Nh-ng gang cÇu th-êng cã khuyÕt tËt

-VÕt ®en ®©y lµ d¹ng khuyÕt tËt phæ biÕn ®Æc tr-ng cho gang cÇu biÕn tÝnh b»ng Mg

vµ rÊt Ýt khi trõ bá. Xem tæ chøc tÕ vi ta sÏ thÊy nh÷ng vÖt ®en trong ®ã chøa nhiÒu

S,Mg ngoµi ra cßn cã Mn,Si..Nh÷ng vÖt ®en nµy lµm xÊu c¬ tÝnh cña gang

-GraphÝt kh«ng cÇu lµm gi¶m chÊt l-îng gang , cã thÓ ®o l-îng Mg kh«ng ®ñ

C/®óc gang tr¾ng

+tÝnh ®óc cña gang tr¾ng vµ gang biÕn tr¾ng

-So víi gang x¸m, tÝnh ®óc cña lo¹i gang nµy kÐm h¬n nhiÒu . Cã thÓ nãi lµ xÊu, bëi

v× l-îng C,Si trong gang thÊp, yªu cÇu khèng chÕ thµnh phÈm chÆt chÏ, nhiÖt ®é

ch¶y cña gang cao do ®ã nÊu luyÖn còng phøc t¹p h¬n

-®é co ngãt cña gang nµy lín nªn dÔ sinh ra rç co, xèp co, lâm co hoÆc nøt

-Tèt nhÊt nªn nÊu trong lß ®iÖn hoÆc lß löa (®¶m b¶o nhiÖt ®é cao, khèng chÕ thµnh

phÇn dÔ dµng)

-Lß ®øng chØ dïng nÊu gang cã hµm l-îng C cao

d/ ®óc gang dÎo

§Æc ®iÓm khi ®óc gang dÎo

-Gang láng dïng trong chÕ t¹o gang dÎo ph¶i ®¶m b¶o hai yªu cÇu c¬ b¶n :

-NhiÖt ®é qu¸ nhiÖt cao

-Thµnh phÇn æn ®Þnh, Ýt C

+Nãi chung tÝnh ®óng cña gang dÎo xÊu v× ®é ch¶y lo·ng kÐm , co lín ®Ó sinh rç co,

xèp co (do kho¶ng ®«n lín )

-C«ng nghÖ chÕ t¹o gang dÎo dµi, phøc t¹p ®Æc biÖt lµ qu¸ tr×nh ñ

-Khi ph«i liÖu chó ý kh«ng dïng s¾t thÐp vôn cã chøa nguyÕn tè hîp kim, ®Æc biÖt

lµ Cr, tr¸ng dïng gang thái sè nhá (VÝ dô GDO) cã GraphÝt th«, to dÔ ®Ó l¹i ¶nh

h-ëng xÊu ®èi víi GraphÝt khi ñ gang dÎo. Kh«ng nªn dïng Per« hîp kim hµm

l-îng cao v× cã thÓ g©y ra thiªn tÝch thµnh phÇn.NhiÖt ®é gang láng khi ra lß cã thÓ

tõ 13801400⁰C

-Qu¸ tr×nh ñ gang dÎo ®-îc biÓu diÔn trªn s¬ ®å d-íi

S¬ ®å

Qu¸ tr×nh ñ gang dÎo ®-îc chia lµm 5 b-íc:

B-íc 1:Nung vËt ®Õn ®é ñ (8001000⁰C)trong kho¶ng thêi gian ₁

9

B-íc 2: Gi÷ nhiÖt ®é trong thêi gian ₂®Ó ph©n ho¸ xementÝt thµnh GraphÝt, Cgr lín

lªn

Fe₃C+Cgr

B-íc 3:giai ®o¹n lµm nguéi, ë ®©y Cgr ®-îc tiÕt ra cßn Cgr tiÕp tôc lín lªn

Ýt C+Cgr

B-íc 4 : Lµm nguéi tõ tõ xuèng d-íi nhiÖt ®é cïng tÝch mét Ýt ®Ó ph©n ho¸

xementÝt cïng tÝch (ñ PhÐit)

 +Cgr

NÕu muèn t¹o ra gang dÎo PÐclit th× bá qua giai ®o¹n nµy hoÆc chØ ñ thêi gian ng¾n

®Ó nh»m cÇu ho¸ xementÝt

B-íc 5 : Lµm nguéi

C©u 11: C«ng nghÖ l¾p khu«n ?lùc ®Èy khu«n vµ biÖn ph¸p xö lý

L¾p r¸p c¸c phÇn khu«n, lâi ®Ó t¹o ra khu«n ®óc lµ kh©u cuèi cïng cña c«ng nghÖ

lµm khu«n. Nh÷ng yªu cÇu khi l¾p khu«n

-c¸c nöa khu«n vµ lâi ®· ®-îc sÊy kh« kh«ng cã ®é Èm v-ît qu¸ quy ®Þnh vµ ®·

®-îc kiÓm tra kÜ cµng

-viÖc ®Þnh vÞ lâi (nÕu cã )ph¶i ®¶m b¶o ch¾c ch½n vµ cã ®é chÝnh x¸c yªu cÇu. Cã hÖ

thèng tho¸t khÝ cho lâi

-B¶o ®¶m ®é kÝn khÝt ë mÆt ph©n khu«n

1/L¾p r¸p lâi

-Lâi sau khi sÊy kh« cã ®é bÒn cao nªn cã thÓ vËn chuyÓn b»ng tay ®èi víi lo¹i nhá,

vËn chuyÓn b»ng cÇn trôc víi lâi lín

-Lâi ®-îc l¾p vµo khu«n nhê gèi lâi do tai mÉu t¹o ra.Tuy vËy còng ph¶i c¨n ®o

hoÆc b»ng th-íc b»ng ®-êng ®Ó dÞch chØnh kÝch th-íc , sau ®ã cè ®Þnh nã víi khu«n

d-íi ®Ó ®¶m b¶o khi l¾p khu«n trªn vµo kh«ng bÞ xª dÞch

-Tr-êng hîp b»ng c¸t cã ®é dµi th©n lâi lín, lâi l¾p c«ng x«n ph¶i ®-îc gia cè thªm

b»ng con m·

-Con m· lµ mét kÕt cÊu b»ng kim lo¹i t-¬ng øng víi hîp kim ®óc. Chóng cã kÕt cÊu

tuú theo d¹ng vËt ®óc. Con m· cã t¸c dông chèng l¹i mäi biÕn d¹ng cña lâi hoÆc do

träng l-îng b¶n th©n lâi, hoÆc do t¸c dông cña kim lo¹i láng. do ®ã x¸c ®Þnh vÞ trÝ

®Æt con m· ph¶i thÝch hîp ®Ó ph¸t huy t¸c dông cña nã.

2/ L¾p khu«n

-L¾p khu«n lµ b-íc cuèi t¹o ra lßng khu«n ®óc hoµn chØnh nªn yªu cÇu thËt cÈn

thËn

-C¸c nöa khu«n ghÐp vµo nhau dïng vÞ trÝ chèt ®Þnh vÞ ®Ó tr¸nh lÖch lßng khu«n

-§èi víi khu«n c¸t, ®Ó b¶o ®¶m ®é kÝn khÝt, gi÷a c¸c mÆt r¸p ph¶i cã líp dÝnh b»ng

®Êt sÐt ®Ó h¹n chÕ ba via hay rß kim lo¹i láng

-KÑp chÆt hoÆc ®Ì khu«n ®Ó chèng lùc ®Èy cña kim lo¹i láng

-KiÓm tra vÞ trÝ vµ ®é ngang b»ng cña cèc rãt vµ ®Ëu ngãt

10

-Khu«n l¾p xong kh«ng nªn ®Ó l©u míi rãt v× ®èi víi khu«n c¸t cã thÓ hót Èm tõ m«i

tr-êng xung quanh;c¸c lo¹i khu«n kh¸c còng cã thÓ thay ®æi c¸c yÕu tè nh- nhiÖt ®é

hoÆc lµm bÈn lßng khu«n

3/Lùc ®Ì khu«n

-Kim lo¹i láng khi ®· ®iÒn ®Çy lßng khu«n, sÏ t¸c dông lªn lâi vµ khu«n mét lùc ®Èy

lµm khu«n trªn xª dÞch, thËm chÝ næi khu«n trªn.§iÒu ®ã sÏ g©y ra rß kim lo¹i láng,

sai lÖch lßng khu«n.§Ó h¹n chÕ nã, ng-êi ta ph¶i ®Ì khu«n hay kÑp khu«n

*Ph-¬ng ph¸p ®¬n gi¶n h¬n c¶ lµ ¸p dông ®Þnh luËt ACSIMET nh- sau

-NÕu xÐt mét thÓ tÝch chÊt láng cã khèi l-îng riªng  víi mÆt tho¸ng x¸c ®Þnh, mét

diÖn tÝch dF nghiªng so víi mÆt tho¸ng gãc  cã ®é cao tõ ®ã lªn mÆt tho¸ng lµ h.

Lùc ®Èy t¸c dông lªn dF theo ph-¬ng vu«ng gãc sÏ b»ng

dP=h..dF

Thµnh phÇn th¼ng ®øng cña dP sÏ b»ng

d_P®=dPcos=h. .dF.cos=h. .dF ^'

Nh- vËy cã thÓ tÝnh lùc ®Èy cña kim lo¹i láng lªn bÒ mÆt lßng khu«n hoÆc lâi

F

V

P  . h.dF' . dV  .V



0

-ë ®©yV ®-îc coi lµ thÓ tÝch khèi kim lo¹i t-¬ng ®-¬ng. Nãi c¸ch kh¸c V lµ thÓ tÝch

phÇn khu«n h¹n chÕ phÇn lâi chÞu lùc ®Èy cña chÊt láng

H×nh vÏ

P_®Èy=P_{®Èy lâi}+P_{®Èy khu«n}

Do hßm khu«n trªn (khu«n vµ hçn hîp )cã khèi l-îng lµ G_KTnªn ta tÝnh lùc ®Ì

khu«n Q nh- sau :

Q=( P_®Èy+ G_KT).n

n:HÖ sè tÝnh ®Õn dßng ch¶y ®éng cña kim lo¹i trong khu«n. Th-êng chän n=1,31,4

-NÕu c¸c nöa khu«n ®-îc kÑp chÆt b»ng bu l«ng, lùc t¸c dông lªn mçi bu l«ng sÏ lµ

P=Q.1,25/N

(N)

N-sè l-îng bu l«ng

Tõ ®ã suy ra ®-êng kÝnh bu l«ng

(cm)

d  0,04. P

C©u 12:Nh÷ng nh©n tè ¶nh h-ëng ®Õn tÝnh dÎo vµ biÕn d¹ng dÎo

¶nh h-ëng cña øng suÊt chÝnh

1/C¸c d¹ng øng suÊt chÝnh vµ ®iÒu kiÖn biÕn d¹ng dÎo

-øng suÊt chÝnh lµ øng suÊt ph¸p tuyÕn () sinh ra bªn trong vËt thÓ khi cã ngo¹i lùc

t¸c dông. Cã 3 d¹ng øng suÊt chÝnh :øng suÊt mÆt,®-êng, khèi

øng suÊt chÝnh lµm cho vËt thÓ hoÆc biÕn d¹ng ®µn håi hoÆc biÕn d¹ng ph¸ huû vµ

¶nh h-ëng quyÕt ®Þnh ®Õn øng suÊt tiÕp tuyÕn ()

11

- øng suÊt tiÕp tuyÕn () sÏ g©y ra sù tr-ît song tÝnh lµm cho vËt thÓ biÕn d¹ng dÎo.

øng suÊt tiÕp cµng lín th× biÕn d¹ng dÎo cµng nhiÒu .

-§iÒu kiÖn ®Ó kim lo¹i cã thÓ biÕn d¹ng ®-îc theo convenan ( ph¸p-1872) lµ:

_max=_s/2

₂-lµ giíi h¹n ch¶y.

Nh- vËy ®iÒu kiÖn biÕn d¹ng dÎo ®èi víi c¸c tr-êng hîp tr¹ngth¸i øng suÊt kh¸c

nhau sÏ lµ:

Tr¹ng th¸i øng suÊt ®-êng:

_{max =}₁/2=_s/2

Tr¹ng th¸i øng suÊt mÆt:

_{max =}(₁- ₂)/2=_s/2

Tr¹ngth¸i øng suÊt khèi:

_{max =}(₁- ₃)/2=_s/2

2. ¶nh h-ëng cña tr¹ng th¸i øng suÊtchÝnh®èi víi tÝnh dÎo vµ biÕn d¹ng cña kim

lo¹i.

T¸c dông øng suÊt kÐo cµng Ýt, nÐn cµng nhiÒu th× tÝnh dÎo kim lo¹i cµng cao, tr¹ng

th¸i øng suÊt kÐokhèi lµm kim lo¹ikÐm dÎo h¬n kÐo mÆt vµ ®-êng. Tr¹ng th¸i øng

suÊt nÐn khèi lµm kim lo¹i cã tÝnh dÎo cao h¬n nÐn mÆtph¼ng vµ ®-êng th¼ng s¬ ®å

¶nh h-ëng cña tr¹ng th¸i øng suÊt ®Õn tÝnh dÎo vµ biÕn d¹ng dÎo cña kim lo¹i xÕp

theo thø tù tÝnh dÎo t¨ng dÇn ®-îc biÓu diÔn trªnh×nh11-10.

II. ¶nh h-ëng cña øng suÊt d-.

sù tån t¹i øng suÊt d- bªn trong vËt thÓ biÕn d¹ng sÏ lµm cho tÝnh dÎo cña vËt kÐm

®i: øng suÊt d- lín cã thÓ lµm cho vËt biÕn d¹ng hoÆc bÞ ph¸ huû.

- ë vïng cã øng suÊt d- kÐo th×:

₀_

-ë vïng cã øng suÊt d- nÐn th×:

₀_

do øng suÊt ph©n bè kh«ng ®Òu nh- vËy nªn lµm cho c¸c vïng cña vËt thÓ sÏ biÕn

d¹ng kh«ng ®Òu, kh¶ n¨ng biÕn d¹ng sÏ kÐm ®i vµ chÊt l-îng gia c«ng kh«ng ®ång

®Òu.

Do tån t¹i øng suÊt d- nªn kh¶ n¨ng chÞu lùc cña vËt sÏ gi¶m ®i, lµm cho vËt thÓ

chãng ®¹t tíi giíi h¹n bÒncho phÐp h¬n .

Nh- vËy øng suÊt d- lµmgi¶m tÝnh dÎo, ®é bªn, ®é dai va ch¹m vµ gi¶m kh¶ n¨ng

chÞu ®ùng cña vËt thÓ.

III. ¶nh h-ëng cña thµnh phÇn ho¸ häc vµ tæ chøc kim lo¹i.

1. ¶nh h-ëng cña thµnh phÇn ho¸ häc.

12

thµnh phÇn hãa häc ¶nh h-ëng tíi tÝnh dÎo vµ biÕn d¹ng cña kim lo¹i vµ hîp kim

quyÕt ®Þnh bëi nguyªn tè hîp kim vµ t¹p chÊt.

2. ¶nh h-ëng cña tæ chøc kim lo¹i.

Tæ chøc kim lo¹i cã ¶nh h-ëng lín tíi tÝnh dÎo cña kim lo¹i.

IV.¶nh h-ëng cña nhiÖt ®é .

1, thùc chÊt.

khi nung nãng kim lo¹i c¸c ngyªn tö bÞ dao ®éng nhiÖt. Dao ®éng nhiÖt lµm suy

gi¶m lùc liªn kÕt, do ®ã lµm t¨ng tÝnh dÎo cña kim lo¹i, ®ång thêi dao ®éng nhiÖt

cã kh¶ n¨ng ®-a c¸c nguyªn tö tõ tr¹ng th¸i mÊt c©n b»ng vÒ tr¹ng th¸i c©n b»ng, do

®ã gi¶m sù x« lÖch m¹ng, khö biÕn cøng vµ lµm t¨ng tÝnh dÎo cña kim lo¹i. Khi

nung, dao ®éng nhiÖtcßn cã kh¶ n¨ng t¹« nhiÔmªn sù khuyÕch t¸n lµm ®ång ®Òu

thµnh phÇn vµ ®ång ®Òu c¸c h¹t còng lµm tÝnh dÎo t¨ng. Khi nung nãng, kim lo¹i cã

kh¶ n¨ng chuyÓn tõ pha nµy sang pha kh¸c cã tÝnh dÎo cao h¬n . VÝ dô: Fe lµ pha

cã tÝnh dÎo thÊp, khi nung nung lªn trªn 723⁰c nã chuyÓn thµnh Fe cã tÝnh dÎo

cao h¬n .

C¸c qu¸ tr×nh chuyÓn biÕn trong kim lo¹i khinung nãng:

a) qu¸ tr×nh håi phôc:

b) qu¸ tr×nh kÕt tÝnh l¹i:

2, c¸c h×nh thøc gia c«ng kim lo¹i »ng ¸p lùc.

c¨n cø vµo nhiÖt ®é ng-êi ta chia ra 2 h×nh thøc gia c«ng sau:

a) Gia c«ng nãng: gia c«ng nãng lµ h×nh thøc gia c«ng ¸p lùc thùc hiÖn ë nhiÖt ®é

lín h¬n ë nhiÖt ®é kÕt tinh l¹i.

thùc tÕ nhiÖt ®é gia c«ng nãng lµ:

T_{g.c nãng}= (0,7-0,9)T_ch¶y

b) Gia c«ng nguéi.

gia c«ng nguéi lµ h×nh thøc gia c«ng ¸p lùc ë nhÞªt ®é mµ t¹i®ã kh«ng x¶y ra qu¸

tr×nh kÕt tinh l¹i.

nhiÖt ®é gia c«ng nguéi x¸c ®Þnh theo biÓu thøc:

T_{gc nguéi}< T_{kÕt tinh l¹i}

V, ¶nh h-ëng cña tèc ®ébd .

Tèc ®é biÕn d¹ng d·n dµi t-¬ng ®èi (v) lµ l-îngbd dµi t-¬ng ®èi (dl) trong mét ®¬n

vÞ thêi gian doanh thu.

V=dl/ldt

tèc ®é biÕn d¹ng thÓ tÝch t-¬ng ®èi (w) lµ l-îng biÕn d¹ng cña mét ®n vj thÓ tÝch dvt

trong mét ®¬n vÞ thêi gian dt

w=dv/vdt

¶nh h-ëng cña tèc ®é biÕn d¹ng tíi tÝnh dÎo cña kim lo¹i cã thÓ tãm t¾t nh- sau:

1.T¨ng tèc ®é biÕn d¹ng sÏ lµm gi¶m tÝnh dÎo cña kim lo¹i.

nÕu tèc ®é qu¸ tr×nh biÕn cøng khi biÕn d¹ng lín h¬n tèc ®é qu¸ tr×nh khö biÕn cøng

13

NÕu tèc ®é biÕn d¹ng t¨ng lµm nhiÖt sinh ra nhiÒu, hiÖu cøng nhiÖt lµm cho kim

lo¹i ®¹t ®Õn nhiÖt ®é cã tÝnh dÎo thÊp .

2, t¨ng tèc ®é biÕn d¹ng sÏ lµm t¨ng tÝnh dÎo kim lo¹i :

nÕu tèc ®é khö qu¸ tr×nh biÕn cøng khi biÕn d¹ng lín h¬n tèc ®é biÕn cøng

- nÕu do hiÖu qu¶ nhiÖtmµ nhiÖt ®é cña kim lo¹i t¨ng lªn lµm cho kim lo¹i chuyÓn tõ

vïng gißn sang vïng dÎo.

VI. ¶nh h-ëng cña ma s¸t ngoµi.

ma s¸t ngoµi ¶nh h-ëng lín ®Õn tÝnh dÎo vµ biÕn d¹ng dÎo cña kim lo¹i . ¶nh h-ëng

cña ma s¸t ngoµi bao gåm :

1,Ma s¸t ngoµi lµm thay ®æi h×nh thøc t¸c dông lùc do ®ã lµm thay ®æi tr¹ng th¸i

øng suÊt chinhhs cña c¸c phÇn tö vËt thÓ.

2, Ma s¸t ngoµi c¶n trë sù biÕn d¹ng tù do ®ã lµm cho vËt biÕn d¹ng kh«ng ®Òu

,t¨ng lùc vµ c«ng biÕn d¹ng .

3, Ma s¸t lµm mßn dông cô, gi¸møc bÒn vËt gia c«ng nhÊt lµ khi bÒ mÆt vËt gia c«ng

cã líp v¶y «xyt .

®Ó khö hiÖn t-îng nµy gi¶m ¶nh h-ëng cña ma s¸t ,khi gia c«ng ng-êi ta th-êng

dïng c¸c chÊt b«i tr¬n bÒ mÆt gia c«ng .

4, ma s¸t lµm c¶n trë sù di chuyÓn cña kÞm lo¹i trong khu«n khi rÌn vµ dËp thÓ tÝch

do ®ã gi¶m kh¶ n¨ng ®iÒn ®Çy khu«n nhÊt lµ c¸c khu«n phøc t¹p.

C©u 14 X¸c ®Þnh kho¶ng nhiÖt ®é gia c«ng nãng cho thÐp

-Kho¶ng nhiÖt ®é gia c«ng ¸p lùc cho thÐp cacbon c¨n cø vµo gi¶n ®å tr¹ng th¸i x¸c

®Þnh nh- sau :

0

+NhiÖt ®é b¾t ®Çu gia c«ng (t⁰) : t⁰=t_®-(150 200)

,t_®:lµ nhiÖt ®é b¾t ®Çu

bd

ch¶y

+NhiÖt ®é kÕt thóc gia c«ng (t⁰)

kt

ThÐp tr-íc cïng tÝch : t⁰=t⁰

+ (2040⁰C)

+ (4050⁰C)

kt

A r3

ThÐp sau cïng tÝch : t⁰=t⁰

kt

A r1

t⁰_{A r3}:lµ nhiÖt ®é thÐp tr-íc cïng tÝch chuyÓn hoµn toµn ostenit.

t⁰_{A r1}: lµ nhiÖt ®é Peclit chuyÓn thµnh ostenit

-Ph¹m vi nhiÖt ®é gia c«ng ¸p lùc cña thÐp cacbon ®-îc biÓu diÔn trªn h×nh vÏ trong

®ã ®-êng1 nhiÖt dé b¾t ®Çu gia c«ng vµ ®-êng 2 nhiÖt ®é kÕt thóc gia c«ng

*NhiÖt dé nung lý thuyÕt

-§èi víi thÐp tr-íc cïng tÝch cÇn kÕt thóc gia c«ng trªn ®-êng A₃v× ë nhiÖt ®é ®ã

kim lo¹i ë tr¹ng th¸i 1 pha lµ ostenit cã tÝnh dÎo .NÕu kÕt thóc d-íi ®-êng A₃th×

kim lo¹i ë tr¹ng th¸i 2 pha lµ pherit vµ ostenit ,pherit còng cã tÝnh dÎo cao nªn

kh«ng ¶nh h-ëng ®Õn chÊt l-îng s¶n phÈm

-§èi víi thÐp sau cïng tÝch kÕt thóc gia c«ng d-íi ®-êng A_mvµ trªn ®-êng A₁.V×

nÕu kÕt thóc gia c«ng trªn ®-êng A_mmÆc dÇu kim lo¹i ë tr¹ng th¸u 1 pha cã tÝnh

dÎo cao nh-ng khi ngu«i tõ ostenit tiÕt ra xªmentit ë d¹ng l-íi lµm gi¶m ®é bÒn vµ

14

tÝnh dÎo cña s¶n phÈm . Cßn nÕu kÕt thóc gia c«ng d-íi ®-êng A_mth× lóc gia c«ng

xementit bÞ vì vun ra ë d¹ng h¹t do ®ã cho ta s¶n phÈm ë cã ®é bÒn cao .

* NhiÖt ®é nung thùc tÕ :

-Trong s¶n xuÊt ng-êi ta x¸c ®Þnh nhiÖt ®é nung theo b¶ng vµ tr«ng mµu s¾c vËt

nung mµ ®o¸n nhiÖt

VD : nhiÖt ®é b¾t ®Çu gia c«ng thÐp cã mÇu vµng r¬m , gÇn ®Õn nhiÖt ®é ch¸y thÐp

cã mÇu s¸ng tr¾ng , nhiÖt ®é th«i gia c«ng thÐp cã mÇu tÝm hoa cµ

-NÕu chi tiÕt sau khi rÌn cÇn nhiÖt luyÖn ë t⁰nµo ®ã th× ta nªn th«i rÌn ë nhiÖt ®é

1

0

t⁰>t₁mét chót ®Ó khi mang chi tiÕt ®Õn m«i tr-êng t«i th× nhiÖt ®é võa ®¹t ®Õn t⁰

2

1

-Nh÷ng chi tiÕt sau khi rÌn cÇn gia c«ng c¬ cÇn ph¶i ñ do ®ã cÇn th«i rÌn ë nhiÖt ®é

ñ .NÕu kh«ng cÇn ñ mµ cÇn cã ®é bÒn th× cã thÓ h¹ thÊp nhiÖt ®é th«i rÌn xuèng mét

chót ®Ó t¹o cho s¶n phÈm cã h¹t nhá

-NÕu lùc m¸y kh«ng ®ñ ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt thiÕu khu«n vµ dông cô gia c«ng th× cã

nguyªnc«ng ®ã ?

1.Vuèt :

-Vuèt lµ nguyªn c«ng nh»m gi¶m tiÕt diÖn ngang vµ t¨ng chiÒu dµi ph«i

*Kü thuËt vuèt

C¸ch chuyÓn ph«i :cã 3ph-¬ng ph¸p chuyÓn ph«i khi vuèt

-LËt ph«i qua l¹i :sau nh¸t dËp bóa thø nhÊt ph«i ®-îc quay trßn mét gãc 90⁰®Ó dËp

nh¸t thø 2 råi quay trë l¹i 90⁰®Ó dËp nh¸t thø 3 vµ cø thÕ võa quay võa chuyÓn ph«i

+ph-¬ng ph¸t nµy cã ®Æc ®iÓm thuËn tay rÔ thao t¸c nh-ng ph«i nguéi kh«ng ®Òu

,do biÕn d¹ng kh«ng ®Òu ph«i rÔ cong vªnh vµ chÊt l-îng kh«ng tèt

-LËt ph«i theo ®-êng xo¾n vÝt (lËt quay trßn )

+Theo ph-¬ng ph¸p nµy cø sau mçi nh¸t dËp l¹i quay ph«i ®i mét gãc 90⁰vµ cø sau

4lÇn lËt ph«i l¹i chuyÓn ph«i ®i mét b-íc theo chiÌu däc trôc

+c¸ch lËt ph«i nµy kh«ng thuËn tay ,nh-ng ph«i nguéi ®Òu do ®ã biÕn d¹ng ®Òu

,kh«ng bÞ cong vªnh gi¶m øng suÊt d-

-Vuèt theo chiÒu dµi theo ph-¬ng ph¸p nµy th× vuèt mét m¹ch suèt c¶ chiÒu dµi cÇn

+ph-¬ng ph¸p nµy trë lùc theo chiÒu dµi gi¶m ph«i dÔ d·n dµi h¬n nªn n¨ng suÊt lao

®éng cao nh-ng do ph«i nguéi nhanh dÉn ®Ðn biÕn d¹ng Ýt nªn ph«i dÔ cong vªnh

-khi vuèt ph«i ®óc cÇn vuèt tõ gi÷a ra ®Çu ®Ó dån khuyÕt tËt rç khÝ ,rç co ra ngoµi

®Çu lµm t¨ng chÊt l-îng vËt rÌn

-khi vuèt thÐp c¸n cÇn vuèt tõ ngoµi ®Çu vµo trong v× ë ngoµi ®Çu nguéi nhanh h¬n

khã biÕn d¹ng h¬n ph¶i vuèt tr-íc

15

-§Ó kh¾c phôc hiÖn t-îng nøt ë lâi ph«i khi vuèt ph«i trßn tõ tiÕt diÖn lín ®Õn tiÕt

diÖn bÐ ng-êi ta ph¶i theo tr×nh tù sau :vuèt ph«i tõ tiÕt diÖn trßn thµnh tiÕt

diÖnvu«ng cã c¹nh néi tiÕp víi h×nh trßn råi l¹i vuèt tõ vu«ng ra trßn cã ®-êng kÝnh

b»ng c¹nh h×nh vu«ng

2 Chån :

-Chån lµ nguyªn c«ng lµm giµm chiÒu cao vµ t¨ng tiÕt diÑn ngang ph«i

-Môc ®Ých nguyªn c«ng chån lµ t¹o ph«i cã ®-êng kÝnh lín tõ ph«i cã ®-êng kÝnh

lç

*kü thuËt chån

-chån côc bé :lµ nguyªn c«ng t¹o ra chi tiÕt cã tiÕt diÖn ngang thay ®æi ,chån côc bé

tÕn hµnh b»ng c¸ch nung nãng côc bé chç cÇn chån mét ®o¹n dµi b»ng 2,5 lÇn

®-êng kÝnh ph«i lµm nguéi phÇn cßn l¹i råi ®Æt vµo vßng ®Öm hoÆc kÑp trªn m¸y vµ

tiÕn hµnh chån

-chån trong vßng ®Öm :khi vËt chån cã d¹ng ®Üa 2 mÆt ®Çu cã chu«i hoÆc mÆt bÝch

ng-êi ta cã thÓ rÌn b»ngc¸hc chån trong vßng ®Öm ,chån trong vßng ®Ömcã sö dÞng

®e ,bóa ë d¹ng vßng ®Öm .Khi t¸c dông lùc ph«i kim lo¹i biÕn d¹ng mét phÇn ®-îc

ch¶y theo h-íng kÝnh cßn phÇn ch¶y vµo lç ë vßng ®Öm ®Ó t¹o chu«i

-Chån b»ng ®Çu bóa lâm

+Khi cÇn cÇn chuÈn bÞ ph«i cho nh÷ng nguyªn c«ng vuèt tiÕp theo,cÇn cã®é biÕn

d¹ng lín ®Ó c¶i t¹o cÊu tróc kim lo¹i ng-êi ta th-êng chån b»ng c¸c ®Çu bóa lâm

.khi chån b»ng ®Çu bóa lâm ¸p lùc truyÒn xuèng ph«i lµ Pcã 2 thµnh phÇn P_ngangvµ

P_däcsÏ céng thªm víi lùc ma s¸t lµm t¨ng tÝnh chÊt khèi cña tr¹ng th¸i øng suÊt

trong ph«i lµm tÝnh dÎo ph«i t¨ng kim lo¹i dÔ ®iÒn ®Çy khu«n h¬n

kh¶ n¨ng cña m¸y

*Nguyªn t¾c lµm viÖc cña bóa : m¸y lµm viÖc theo 4 hµnh tr×nh

-Kh«ng t¶i : Khi Êy truyÒn ®éng tõ ®éng c¬ lµm cho trôc khuû quay th«ng qua tay

biªn lµm cho pittong Ðp lªn xuèng .Khi pittong Ðp ®i lªn khÝ Ðp tõ buång trªn xy

lanh qua van trªn qua buång chøa khÝ råi qua van 1 chiÒu tho¸t ra ngoµi .khi pittong

®i xuèng khÝ Ðp tõ buuång d-íi xy lanh Ðp qua van d-íi buång chøa khÝ råi tho¸t ra

ngoµi .

-Bóa treo: cÇn ®iÒu khiÓn ®-îc g¹t ®Õn vÞ trÝ sao cho van ë vÞ trÝ nh- h×nh vÏ .Khi Êy

pittong Ðp ®i lªn ,khÝ Ðp tõ buång trªn xy lanh vÉn ®-îc tho¸t ra ngoµi nh- khi

kh«ng t¶i .Cßn khi pittong Ðp ®i xuèng th× khÝ Ðp tõ buång d-íi xy lanh Ðpua van

dËp .KhÝ Ðp thõa tõ buång trªn xylanh bóa ®-îc dÉn ®Õn buång chøa khÝ vµ tho¸t ra

ngoµi .

16

-Bóa dËp liªn tôc :Khi ®¹p vµo cÇn ®iÒu khiÓn th× van trªn vµ d-íi ë vÞ trÝ nh- h×nh

vÏ .Khi pittong Ðp ®i lªn ,khÝ Ðp ®-îc dån tõ buång trªn xylanh Ðp qua van trªn sang

buång trªn xylanh bóa ®Èy bóa ®i xuèng ®Ëp .khi pittong Ðp ®i xuèng khÝ Ðp tõ

bu«ngd d-íi xylanh qua van d-íi ang xylanh ®Çu bóa ®Èy bóa ®i leen ,cø thÕ bóa

®-îc ®Ëp liªn tôc .NÕu Ên vµo cÇn ®¹p cµng m¹nh th× van më cµng nhiÒu l-îng khÝ

cµng lín bóa ®Ëp cµng m¹nh,chu k× ®Ëp b»ng chu k× chuyÓn ®éng cña pittong Ðp .

-Bóa Ðp : van ë vÞ trÝ nh- h×nh vÏ .khi pitt«ng Ðp ®i lªn ,truyÒn khÝ Ðp qua xylanh

®Çu bóa ®Èy bóa xuèng Ðp vµo vËt gia c«ng ,hµnh tr×nh nµy gäi lµ hµnh tr×nh treo.

*§Æc ®iÓm cña bóa h¬i:

-Bóa h¬i cã chu k× ®Ëp lín th-êng tõ 95-210 lÇn /phót ,tèc ®é ®Ëp cao nªn tèc ®é

biÕn d¹ng lín ,®iÒu chØnh lùc ®Ëp dÔ dµng ,®iÒu khiÓn tiÖn lîi .Khèi l-îng bÖ ®Ì

th-êng b»ng 830lÇn khèi l-îng phÇn r¬i .tuy nhiªn m¸y bóa h¬i cã kÝch th-íc lín

<1000 kg

-M¸y bóa h¬i ®-îc sö dông kh¸ phæ biÕn vµ réng r·i ®Ó rÌn tù do c¸c chi tiÕt nhá vµ

trung b×nh

* X¸c ®Þnh kÕ cÊu hîp lý cña vËt dËp thÓ tÝch :

lý ng-êi ta chó ý nh÷ng nguyªn t¾c sau :

+Nh÷ng chi tiÕt cã h×nh d¸ng gièng nhau nªn dïng mét lo¹i ®iÓn h×nh

+nh÷ng chi tiÕt cã kÕt cÊu phøc t¹p cã thÓ chai nhá thµnh nhiÒu chi tiÕt ®¬n gi¶n dÔ

gia c«ng sau ®ã dïng c¸c ph-¬ng ph¸p kh¸c nh- :hµn , t¸n rivª... ®Ó nèi ghÐp chóng

l¹i víi nhau

+Tæ hîp hai hoÆc nhiÒu chi tiÕt ®¬n gi¶n thµnh mét chi tiÕt ®Ó tiÖn cho viÖc gia c«ng

,sau khi gia c«ng xong cã thÓ t¸ch ra thµnh nh÷ng chi tiÕt riªng biÖt

+TËn dông ph«i thÐp c¸n ®Þnh h×nh cã d¹ng gÇn gièng vËt gia c«ng ®Ó gi¶m khã

kh¨n cho viÖc dËp thÓ tÝch

cã ¶nh h-ëng lín tíi qu¸ tr×nh c«ng nghÖ dËp thÓ tÝch

vËy thµnh bªn cña vËt dËp yªu cÇu khoong cã phÇn låi lâm

17

khu«n th× l¹i tèn kim loai vµo bavia,lùc m¸y cÇn ph¶i lín h¬n míi ®¶m b¶o ¸p lùc

gia c«ng cã c¬ tÝnh cao nhÊt

thay ®æi tiÕt diÖn ®ét ngét

t¹p

máng, nªn bè trÝ ë nöa khu«n trªn v× ë ®ã kim

lo¹i dÔ ®iÒn ®Çy h¬n do biÕn d¹ng tr-íc vµ

nguéi sau

*Thµnh lËp b¶n vÏ vËt dËp thÓ tÝch :

l-în ta tiÕn hµnh vÏ vËt dËp thÓ tÝch

-B¶n vÏ vËt dËp thÓ tÝch quy -íc vÏ b»ng nÐt ®Ëm chi tiÕt ®-îc vÏ b»ng nÐt ®øt ,kÝch

th-íc vËt dËp thÓ tÝch b»ng kÝch th-íc chi tiÕt cã thªm l-îng d- ,dung sai ,b¸n kÝnh

l-în kÝch th-íc chi tiÕt ®Æt d-íi kÝch th-íc vËt dËp vµ ®Î rong ngoÆc

-Trªn b¶n vÏ vËt dËp thÓ tÝch cÇn ghi râ c¸c yªu cÇu kü thuËt nh- : l-îng bavia cho

phÐp , ph-¬ng ph¸p lµm s¹ch bÒ mÆt ,ph-¬ng ph¸p nhiÖt luyÖn ,®é cøng ,nh÷ng sai

lÖch cho phÐp vÒ h×nh d¸ng (lÖch khu«n , cong ...),n¬i ®¸nhdÊu khi thö ,n¬i c¾t thö

,chuÈn cho nguyªn c«ng ®Çu tiªn.

-M¸y Ðp trôc khuûu cã lùc Ðp tõ 200 tÊn ®Õn 10000 tÊn

-Nguyªn lÝ lµm viÖc :truyÒn ®éng tõ ®éng c¬ 1 qua bé truyÒn ®éng ®ai 2 lµm quay

cÆp b¸nh r¨ng 3vµ 4 .B¸nh r¨ng 4 lång kh«ng trªn trôc ®ång thêi lµ b¸nh ®µ cña

m¸y .Khi Ên cÇn ®¹p hay nót ®iÒu khiÓn th× li hîp ma s¸t 5 g¾n víi 4 sÏ ®ãng l¹i

chuyÓn ®éng quay tõ b¸nh r¨ng 4 ®-îc truyÒn cho trôc khuûu 10 nhê tay biªn 6 lµm

cho ®Çu bóa 7 tr-ît xuèng theo r·nh dÉn h-íng t¹o nªn chuyÓn ®éng Ðp .Muèn

dõng m¸y ta t¸c dông vµo cÇn ®¹p hay nót ®iÒu khiÓn ®Ó li hîp 5 nh¶ ra ng¾t chuyÓn

®éng vµ phanh 9 h·m kh«ng cho trôc 10 quay n÷a

-M¸y Ðp ma s¸t trôc vÝt cã lùc Ðp tõ 40 ®Õn 630 tÊn

-Nguyªn t¾c lµm viÖc :truyÒn ®éng tõ ®éng c¬ qua hÖ th«ng ®ai ®-îc truyÒn ®Õn

puli 1 lµm trôc chÝnh cña m¸y mang hai ®Üa ma s¸t 2vµ 3 quay . Trôc chÝnh cã thÓ

chuyÓn ®éng tÞnh tiÕn lµm cho mét trong hai ®Üa ma s¸t 12 truyÒn ®éng quay trong

18

trôc vÝt 10 , khi muèn ®Çu bóa 9 ®i xuèng Ðp ta Ên vµo cÇn 8 th«ng qua hÖ thèng ®ßn

4 lµm trôc chÝnh mang hai ®Üa ma s¸t 2,3 chuyÓn ®éng tõ trai qua ph¶i ®Øa 2 tiÕp xóc

víi b¸nh 12 lµm cho trôc vÝt 10 quay theo chiÒu d·n ®Õn bóa 9 ®i xuèng Ðp .§Çu

m¸y xuèng vÞ trÝ d-íi cïng th× vÊu 6 ®Ëp vµo vÊu 7 lµm cho cÇn 4 ®i xuèng chuyÓn

®éng cña trôc chÝnh vµ trôc vÝt theo h-íng nguîc l¹i nhÊc ®Çu con tr-ît ®i lªn .

1C¾t ph«i cã l-ìi dao song song :

-m¸y c¾t Lo¹i nµycã l-ìi dao song song víi nhau , l-ìi dao d-íi cè ®Þnh l-ìi dao

trªn tÞnh tiÕn lªn xuèng t¹o nªn chuyÓn ®éng c¾t

-§Æc ®iÓm cña c¾t trªn m¸y cã l-ìi dao song song

+cïng mét lóc c¾t trªn c¶chiÒu dµi l-ìi dao nªn ®-êng c¾t th¼ng ®Ñp kh«ng bÞ nham

nhë

+Hµnh tr×ng l-ìi dao nhá , lùc c¾t lín

+Cã thÓ c¾t ®-îc c¸c tÊm réng ®Õn 3200 mm chiÒu dµy 60mm

+chØ c¾t ®-îc c¸c ®-êng th¼ng kh«ng c¾t ®-îc c¸c ®-êng cong vµ chu vi kÝn

-TÝnh lùc c¾t : P₁=K B S _c¾t

K: hÖ sè kÓ ®Õn ¶nh h-ëng cña dao mÒm ,vËt liÖu khã c¾t ,khe hë lín

B: chiÒu rÆng c¾t

S: chiÒu dµy ph«i

_c¾t=(0,80,86)_b

_bgiíi h¹n bÒn vËt liÖu

2 C¾t ph«i trªn m¸y cã l-ìi dao nghiªng :

-M¸y c¾t lo¹i nµy cã l-ìi dao d-íi n»m ngang ,l-ìi dao trªn nghiªng víi l-ìi dao

d-íi mét gãc =26⁰

-§Æc ®iÓm c¾t trªn m¸y cã l-ìi dao nghiªng (còng gièng nh- c¾t trªn m¸y cã l-ìi

dao song song )

+cã thÓ c¾t ®-îc chiÒu dµi bÊt k× ,c¾t ®-îc ®-êng th¼ng vµ ®-êng cong phøc t¹p

,hµnh tr×nh l-ìi dao lín

+§-êng c¾t kh«ng th¼ng vµ nh½n nh- ph-¬ng ph¸p trªn

-X¸c ®Þnh lùc c¾t

P_nghiªng=K. S²_c¾t/tg

K hÖ sè ®iÒu kiÖn c¾t khi dao mÒm ,khe hë lín t×nh tr¹ng vËt liÖu khã c¾t th× K=2,3

:hÖ sè vËt kiÖu

3 C¾t trªn m¸y cã dao h×nh ®Üa :

-M¸y c¾t dao h×nh ®Üa gåm 2 dao ®Üa trßn quay ng-îc chiÒu nhau , trôc ®Üa song

song nhau

19

+khi ph«i tiÕp xóc víi l-ìi dao ®Üa sÏ t¸c dông vµo ph«i mét lùc P ,lùc nµy ®-îc

P₁=P sin 

P=P cos   lµ gãc ¨n (=1,4)

+lùc c¾t P=K.S²._c¾t/(2.tga)

K:hÖ sè phô thuéc vËt liÖu

Khi S>10mm K=1,2

S<3mm K=1,8

-DËp c¾t vµ ®ét lç lµ nh÷ng ph-¬ng ph¸p c¾t vÒ b¶n chÊt gièng nhau trong ®ã sö

dông mét bé khu«n c¾t gåm chµy vµ cèi

-Khi gia c«ng nÕu lÊy miÕng c¾t th× gäi lµ dËp c¾t cßn nÕu lÊy lç trªn ph«i th× gäi lµ

®ét lç

-B¶n chÊt qu¸ tr×nh dËp c¾t vµ ®ét lç :

+Khi c¾t chµy Ðp s¸t vµo vËt liÖu , vËt liÖu sÏ biÕn d¹ng ®µn håi rå biÕn d¹ng dÎo

,tiÕt c¾t ngµy cµng gi¶m vµ tËp trung øng suÊt t¹i mÐp chµy vµ cèi ngµy cµng cao kÕt

qu¶ lµ t¹i vïng c¾t ph¸t sinh nh÷ng vÕt nøt

-§Æc ®iÓm :

+Cïng mét lóc c¾t theo toµn bé chu vi c¾t nªn ®-êng c¾t th¼ng ®Ñp kh«ng bÞ cong

vªnh ,hµnh tr×nh c¾t nhá ,cã thÓ c¾t chu vi phøc t¹p tuy nhiªn lùc c¾t lín

+ChÊt l-îng c¾t phô thuéc rÊt nhiÒu vµo khe hë gi÷a chµy vµ cèi

+ khe hë Z gi÷a chµy vµ cèi nÕu thÝch hîp th× nh÷ng vÕt nøt tõ hai phÝa cña ph«i sÏ

gÆp nhau tao nªn mÆt c¾t ph¼ng ,nÕu kh«ng gÆp nhau th× mÆt c¾t nham nhë

Z= (D_C-d_ch)/2

D_C:®-êng kÝnh cèi

D_ch: ®-êng kÝnh chµy

-TrÞ sè khe hë Z tuú thuéc vµo chiÒu dµy vËt liÖu vµ chän theo kinh nghiÖm

S=0,31 mm

S=13mm

S=310 mm

Z=0,02 0,08mm

Z=0,080,3mm

Z=0,31,8mm

-Ngoµi ra Z cßn phô thuéc tÝnh chÊt vËt liÖu vËt liÖu cµng cøng th× Z cµng lín

-Lùc c¾t thùc tÕ P₁=K L S _c¾t(kg)

K:hÖ sè ®iÒu kiÖn c¾t kÓ dÕn t×nh tr¹ng chµy cèi ,chiÒu dµy vËt liÖu kh«ng ®Òu bÒ

mÆt vËt

liÖu kh«ng tèt th-êng K=1,11,3

L: chiÒu dµi ®-êng c¾t (mm)

S: chiÒu dµy vËt liÖu(mm)

: øng suÊt c¾t cho phÐp

20