Tài liệu Ký hiệu vật liệu kim loại
Ky hiãu vát liãu kim loai
Quang Anh khoa Cå khê
PHÁN I
TÄNG QUAN VÃ TIÃU CHUÁN VÁT LIÃU KIM LOAI
Cac næåc trãn thã giåi âãu co mät cå quan tiãu chuán duy nhát (træ My) quy âënh
hã thäng ky hiãu vát liãu kim loai cung nhæ cac yãu cáu ky thuát co tênh phap ly trong
pham vi næåc âo. Cac ky hiãu vát liãu âa âæåc quy âënh trong tiãu chuán âa ban hanh
thæång âæåc goi la mac (mark) hay nhan hiãu, sä hiãu...Tai Viãt Nam thæång quen goi la
mac. Tuy nhiãn theo quy âënh tæ 1975 ta dung tæ sä hiãu âã khäng phai Viãt hoa tiãng
næåc ngoai. Noi chung hã thäng ky hiãu vát liãu kim loai dæa trãn cac nguyãn tàc sau
âáy :
1-Âanh sä, ky hiãu theo âä bãn (co thã la giåi han bãn keo, bãn uän, giåi han
chay, hay ngay ca la giåi han âan häi) våi âån vë âo la kG/mm2 (theo hã SI la MN/m2).
Thåi gian gán âáy âa sä cac næåc co xu hæång sæ dung âån vë MPa va My dung psi hay
bäi sä cua no la ksi. Nãu co nhiãu (4-5) chæ sä thç hai chæ sä sau cung thæång chè thãm
mät chè tiãu khac nhæ âä dan dai (δ % hay A%) âàc træng cho âä deo, hay chè tiãu khac.
2-Âanh sä, ky hiãu theo sä thæ tæ 1, 2, 3... sä nay co thã la biãu thë cáp vã âä bãn
hay thanh phán hoa hoc tàng lãn hay giam âi, muän biãt gia trë thæc cua chung phai tra
cac bang tæång æng. Âäi khi ky hiãu theo A, B, C...
3-Ky hiãu theo thanh phán hoa hoc chu yãu. Âäi våi thep, ngæåi ta ky hiãu thanh
phán cac bon va cac nguyãn tä håp kim chu yãu theo cac quy æåc nhát âënh cung læång
chæa cua chung. Co thã dung hã thäng sä hay hã thäng chæ va sä.
4-Ky hiãu theo ma sä âæåc quy âënh riãng.
Tæ âo nãu biãt âæåc hã thäng cac ky hiãu dæa trãn nguyãn tàc nao, ta dã dang âoc
âæåc cac âàc træng vã cå tênh hay thanh phán cua vát liãu kim loai va nhanh chong tçm ra
phæång phap sæ dung håp ly nhát trong thæc tã. Sau âáy ta tçm hiãu âàc âiãm cac hã thäng
tiãu chuán phä biãn va âang quan tám hån ca.
1.1.Tiãu chuán quäc tã ISO (International Standard Organisation)
Tä chæc tiãu chuán quäc tã ISO la tä chæc táp håp cac cå quan tiãu chuán cua cac
næåc våi muc âêch la xac láp cac tiãu chuán chung vã moi màt, trong âo co vát liãu kim
loai. ISO âa âæa ra cac tiãu chuán tiãn tiãn nhát våi cach ky hiãu vát liãu kim loai mät
cach âån gian va nhát quan, nãn khi âa nàm âæåc no thç ta dã dang âoc âæåc cac mac bát
ky ma rát êt sai sot. ISO quy âënh dung hã met (æng våi N/m2 hay pascal. Pa). Tuy nhiãn
do âån vë N/m2 qua nho nãn hay dung MN/m2 . Tuy nhiãn cac tiãu chuán do ISO âæa ra
khäng so tênh phap ly våi cac næåc nãn chè co tac dung khuyãn cao cac næåc âang phat
triãn (chæa co hã thäng tiãu chuán) dæa vao âo âã thanh láp cac tiãu chuán måi va cac
næåc phat triãn sæa âäi, bä sung cac tiãu chuán cua mçnh. Viãc khuyãn cao nay hiãn âang
gàp nhiãu kho khàn våi cac næåc âa co hã thäng tiãu chuán vç hã thäng nay âa àn sáu vao
Bä män CNVL - Khoa cå khê
1
Ky hiãu vát liãu kim loai
Quang Anh khoa Cå khê
tiãm thæc cua nhiãu thã hã, khäng dã gç thay âäi âæåc. Do váy ta phai nghiãn cæu hã
thäng tiãu chuán cua cac næåc cán quan tám nhát.
Vã hã thäng tiãu chuán vát liãu kim loai cua cac næåc co quan hã våi Viãt Nam, ta
co thã chia ra lam bän nhom :
a-Viãt Nam, Nga, Trung Quäc co tiãu chuán vát liãu kim loai vã cå ban giäng
nhau (âãu dæa trãn cå så tiãu chuán cua Liãn Xä cu), màc du sæ dung cac chæ khac nhau
theo tãn goi cua tæng næåc, nhæng rát dã âoan ra va dã dang chuyãn âäi sang nhau.
b-My la quäc gia co nhiãu hã thäng ky hiãu vát liãu, nãn rát phæc tap, nhæng lai co
vë trê quan trong hang âáu trãn thã giåi do co nãn kinh tã hung manh, khoa hoc ky thuát
phat triãn rát cao. Âàc âiãm cac hã thäng ky hiãu cua My la thæång dung cac sä va âån vë
âo æng suát la psi (pound/square inch) hay bäi sä cua no la ksi (kilo pound/square inch)
nghéa la 1000psi.
c-Nhát la næåc co hã thäng tiãu chuán vã vát liãu kim loai kha âáy âu. Âàc âiãm
cua hã thäng ky hiãu nay la dung hã thäng cac chæ va sä. Chæ âã chè loai, nhom. Con sä
chè âàc træng cå tênh hay thanh phán. Âån vë âo æng suát trong ky hiãu la MPa (thæång la
trong nhom ba chæ sä), thay cho kG/mm2 (trong nhom hai chæ sä) co trong cac tiãu chuán
cäng bä tæ 31/12/1989 trå vã træåc.
d-Cac næåc cháu Áu, chu yãu la Âæc, Phap va liãn minh cháu Áu EU. Våi liãn
minh EU hã thäng tiãu chuán se theo hæång ISO khuyãn cao. Cac næoc Phap, Âæc co
cach ky hiãu tæång âäi giäng nhau, Anh ky hiãu theo kiãu riãng (ván dung cac âån vë âo
la pound, inch, livre ... ngay nay sau nàm 2000 ho âäi toan bä sang dung âån vë SI)
1.2.Cac tiãu chuán Nga, Trung Quäc va Viãt Nam.
1.2.1.Tiãu chuán Nga г OCT :
Hã thäng tiãu chuán cua cac næåc nay âãu càn cæ trãn cå så cua hã thäng tiãu cua
Liãn Xä cu. Do âo ta chè xem xet tiãu chuán cua Nga. Nga kã thæa tiãu chuán гOCT cua
Liãn Xä cu (Gaxudarvennaia Organidasia Standar Technic). Nguyãn tàc ky hiãu vát liãu
kim loai nhæ sau :
-Våi thep la vát liãu rát phä biãn nãn khäng cán co chæ chè loai vát liãu ma ky
hiãu træc tiãp thanh phán cac bon va cac nguyãn tä håp kim (nãu co). Våi gang va håp
kim mau thç phai co chæ âã chè loai.
-Læång cac nguyãn tä tênh theo phán tràm âàt ngay sau chæ cai ky hiãu nguyãn tä
håp kim. Træång håp < 1,5% (theo giåi han trãn) thç khäng ky hiãu. Cán chu y la trong
thep håp kim va håp kim mau cac nguyãn tä co thã biãu thë båi cac chæ cai khac nhau.
Trong thep håp kim cac chæ cai biãu thë cac nguyãn tä hoa hoc nhæ sau :
A - Ni tå (N)
Б - Niäbi (Nb)
Д - Âäng ( Cu)
M - Molipâen (Mo) H - Niken (Ni)
P - Bo (B)
B -Vonfram (W)
E -Sãlen (Se)
Г - Mangan (Mn)
K - Coban (Co)
Π - Phät pho (P)
C- Silic (Si)
Bä män CNVL - Khoa cå khê
2
Ky hiãu vát liãu kim loai
Quang Anh khoa Cå khê
T - Titan (Ti)
Ф - Vanaâi (V)
X - Cräm (Cr)
Ц - Zircäni (Zr)
Ч - Âát hiãm
Ю - Nhäm (Al)
Ghi chu : Âát hiãm la chè chung cac nguyãn tä vi læång thuäc ho Lantanit va
Actinit trong bang hã thäng tuán hoan cac nguyãn tä hoa hoc.
Trong håp kim mau cac chæ ky hiãu cho cac nguyãn tä nhæ sau :
A - Nhäm (Al)
Mг - Magiã (Mg)
C - Stibi (Sb)
H - Niken (Ni)
Ц - Kem (Zn)
Б - Berili (Be)
O - Thiãc (Sn)
Ф - Phät pho (P)
Ж- Sàt (Fe)
Mц - Mangan (Mn)
C - Chç (Pb)
X - Cräm (Cr)
K - Silic (Si)
K - Canxi (Ca)
- Cac chæ âæng cuäi trong mac vát liãu co y nghéa nhæ sau :
* Chæ A - Thep co chát læång cao, læång P, S < 0,025%, thep bçnh thæång
co P, S < 0,05%.
*Chæ Л - Thep âuc (chè chã tao âæåc chi tiãt bàng phæång phap âuc)
(Riãng chæ A con co vë trê âæng xen trong cac chæ ky hiãu nguyãn tä håp kim cua
mac thep, luc nay no ky hiãu cho nguyãn tä ni tå. Træång håp nay rát hiãm, chè co trong
thep nitå, âo la thep trêp).
- Cac chæ âæng âáu trong mac vát liãu chè mät loai thep chuyãn dung hay cac loai
gang va håp kim mau :
*Chæ P - Thep gio
*E - Thep tæ cæng
* Д - Âura
X - Thep ä làn chæa cräm
A - Thep dã càt (tæ âäng)
Л - Latäng
* БP - Bräng
*Cч - Gang xam
*Kч - Gang deo
Б - Babit
B ч - Gang cáu
AЧС - Gang lam ä træåt
-Trong cac mac gang sä âæng âáu tiãn âãu chè giåi han bãn keo tênh theo âån vë
kG/mm2 hay 10MPa
1.2.2.Tiãu chuán Trung Quäc GB :
Tiãu chuán GB (Guojia Biaozhun) co nghéa la tiãu chuán nha næåc vã cå ban
giäng tiãu chuán Г OCT, chè khac mät sä âiãm sau :
* Cac chæ chè loai vát liãu : Mät sä loai thep chuyãn dung, gang va håp kim mau
dung chæ cai la tinh theo ám âáu cua tãn goi, cu thã nhæ sau :
GCr - Thep ä làn chæa cräm
HT - Gang xam
KT - Gang deo
D - Thep ky thuát âiãn
QT - Gang cáu
H - Latäng
Q - Bräng
Zch - Babit
*Cac nguyãn tä håp kim âæåc ghi bàng ky hiãu hoa hoc cua chung.
Bä män CNVL - Khoa cå khê
3
Ky hiãu vát liãu kim loai
Quang Anh khoa Cå khê
*Trong cac mac gang, cac sä âáu tiãn âãu chè giåi han bãn keo tênh theo âån vë
Ngay nay Trung Quäc âa quy âënh âáy âu cho cac vát liãu kim loai thäng dung.
MPa
1.2.3.Tiãu chuán Viãt Nam TCVN :
Cac tiãu chuán vát liãu kim loai âæåc ban hanh chu yãu trong cac nàm tæ 1975 âãn
1978, trong âo co tiãu chuán ky hiãu va tiãu chuán ky thuát.
1-Tiãu chuán ky hiãu : Âæåc quy âënh båi TCVN 1659 - 75. Tiãu chuán nay quy âënh cac
nguyãn tàc ky hiãu vát liãu kim loai (thep, gang, håp kim mau).
-Âäi våi thep : Ky hiãu giäng Nga, nhæng chè khac la sä âæng âáu mac thep bao
giå cung chè læång cac bon trung bçnh tênh theo phán van, nguyãn tä håp kim ghi bàng ky
hiãu hoa hoc .
-Våi håp kim mau : Âáu tiãn la ky hiãu cua nguyãn tä gäc, sau âo la ky hiãu cac
nguyãn tä håp kim va læång phán tràm cua tæng nguyãn tä.
Vã ván âã nay se trçnh bay cu thã cho tæng loai vát liãu å phán II.
2-Tiãu chuán ky thuát : Trong tiãu chuán nay co cac sä liãu vã cå tênh, thanh phán hoa
hoc, cac mac vát liãu cu thã, kêch thæåc máu (nãu co) ... cua tæng loai vát liãu. Gäm co
cac tiãu chuán sau :
-TCVN 1765 - 75 : Thep cac bon kãt cáu thäng dung.
-TCVN 1766 - 75 : Thep cac bon kãt cáu chát læång tät.
-TCVN 1767 - 75 : Thep âan häi.
-TCVN 1822 -76 : Thep cac bon dung cu.
-TCVN 1823 - 93 : Thep håp kim dung cu (træ thep gio).
-TCVN 3104 - 79 : Thep kãt cáu håp kim tháp.
-TCVN 2735 - 78 : Thep chäng àn mon va bãn nong.
-TCVN 1651 - 85 : Thep cät bã täng can nong.
-TCVN 5709 - 93 : Thep lam cac kãt cáu trong xáy dæng.
Cac loai vát liãu con lai : Thep håp kim kãt cáu, thep kãt cáu co cäng dung riãng
(dã càt, ä làn, chäng mai mon, àn mon, chëu nhiãt âä cao ...), cac loai gang, cac håp kim
mau, chæa co tiãu chuán ky thuát cu thã.
1.3.Tiãu chuán My :
My gán nhæ la næåc duy nhát trãn thã giåi co nhiãu hã thäng ky hiãu vát liãu kim
loai. Cung mät loai vát liãu nhæng co thã ky hiãu theo nhiãu cach khac nhau nãu dung cac
hã thäng tiãu chuán khac nhau. Co thã kã ra cac hã thäng ky hiãu sau :
1-Hã AISI (American Iron & Steel Institute)
2-Hã ASE (Society of Automotiv Engineers)
3-Hã ASTM (American Society of Testing and and Material)
4-Hã AA (Aluminium Association)
5-Hã CDA (Copper Development Association)
6-Hã UNS (Unified Numbering System)
Bä män CNVL - Khoa cå khê
4
Ky hiãu vát liãu kim loai
Quang Anh khoa Cå khê
Å âáy ta xem xet hai hã ky hiãu âæåc phä biãn räng rai å My va trãn thã giåi trong
pham vi thep va gang, âo la hã AISI va SAE. Cach ky hiãu å âáy la dung táp håp chæ va
sä. Chæ chè hã tiãu chuán, táp håp chæ sä gäm : mät hoàc hai chæ sä âáu tiãn chè loai thep,
cac chæ sä con lai chè thanh phán hoa hoc cua thep. Hã thäng SAE quy âënh nhæ sau :
-Mät hay hai chæ sä âáu chè loai thep :
2-Thep ni ken
5-Thep cräm
8-Thep cräm niken mä lip âen
10-Thep cac bon 11,12-Thep dã càt
3-Thep cräm ni ken 4-Thep mä lip âen
6-Thep cräm vanaâi 7-Thep vonfram
9-Thep silic mangan
13-Thep man gan
-Sä thæ hai hoàc ca sä thæ ba chè phán tràm cua nguyãn tä håp kim chu yãu.
-Hai hoàc ba sä sau cung chè læång cac bon theo phán van.
Ta xet cac vê du sau âáy :
* SAE 1040 : thep cac bon (10), læång cac bon trung bçnh bàng 0,40%
*SAE 1138 : thep dã càt (11), læång cac bon la 0,38%.
*SAE 1335 : thep man gan (13), læång cac bon 0,35%.
*SAE 2320 : thep ni ken (2), co 3% Ni va 0,20%C.
*SAE52100 : thep cräm (5), co 2%Cr va 1%C
*SAE 6150 : thep cräm vanaâi (6), co 1%Cr va 0,50%C.
*SAE 71360 : thep vonfram (7), co 13%W va 0,60%C.
Tuy tæng mac thep cu thã ta dã dang tçm tháy cac thanh phán chu yãu cua no.
1.4.Tiãu chuán Nhát :
Nhát chè co mät hã thäng tiãu chuán duy nhát vã vát liãu kim loai, âo la JIS
(Japanese Industrial Standard). JIS ky hiãu vát liãu kim loai bàng hã thäng chæ va sä theo
quy luát sau (dung cho thep) :
- Chæ âáu biãu thë loai vát liãu. Tát ca cac loai thep âãu bàt âáu bàng chæ S
*SS
*SM
*SMA
*SB
*SC
Thep can thäng dung
Thep can lam kãt cáu han
Thep can lam kãt cáu han chäng àn mon trong khê quyãn
Thep tám lam näi håi va bçnh ap læc
Thep cac bon âuc
*SCr
Thep kãt cáu cräm
*SNC
*SNCM
*SCM
*SACM
*SUJ
*SUM
*SUP
*SUH
Thep kãt cáu niken - cräm
Thep kãt cáu ni ken - cräm - mä lêp âen
Thep kãt cáu cräm - mä lêp âen
Thep kãt cáu nhäm - cräm - mä lêp âen
Thep ä làn
Thep dã càt
Thep âan häi
Thep bãn nong
Bä män CNVL - Khoa cå khê
5
Ky hiãu vát liãu kim loai
Quang Anh khoa Cå khê
*SUS
*SK
*SKH
Thep khäng rè
Thep dung cu cac bon
Thep gio
*SKS,SKD,SKT Thep dung cu håp kim
*SR
*SD
Thep tron trån lam cät bã täng
Thep tron co âät (vàn) lam cät bã täng
-Sä tiãp theo cac chæ co thã chè :
*Âä bãn (giåi han bãn hay chay) theo âån vë MPa, chu y tiãu chuán ban
hanh træåc 1/1/1990 dung âån vë kG/mm2
*Thanh phán hoa hoc, trong træång håp nay hai sä cuäi cung chè læång cac
bon theo phán van.
*Sä thæ tæ quy æåc theo mät trát tæ riãng nao âo.
Cac loai gang ky hiãu nhæ sau :
*FC
*FD
Chè gang xam
Chè gang cáu
*FMB
*FMW
Chè gang deo loi âen
Chè gang deo loi tràng.
Sä sau cac chæ âãu chè giåi han bãn keo theo âån vë MPa
1.5.Cac âiãm chu y vã ky hiãu va âån vë âo :
1.5.1.Cac bäi sä va æåc sä :
a-Bäi sä :
Tãn goi
Yäta
Zeta
Exa
Pãta
Ky hiãu
Gia tri
1024
1021
1018
1015
1012
109
Y
Z
E
P
T
G
M
k
h
da
Tãra
Giga
Mãga
Kilä
Hectä
Âã ca
b-Cac æåc sä :
106
103
102
101
Tãn goi
Âãxi
Ky hiãu
Gia trë
d
c
m
10-1
10-2
10-3
Xàng ti
Mili
Bä män CNVL - Khoa cå khê
6
Ky hiãu vát liãu kim loai
Quang Anh khoa Cå khê
Micrä
Nanä
10-6
10-9
µ
n
Picä
Femtä
Attä
Zeptä
Yäctä
p
f
a
z
y
10-12
10-15
10-18
10-21
10-24
1.5.2.Ky hiãu vã âä bãn :
-Giåi han âan häi : TCVN 197 - 85 ky hiãu σ . Cac næåc ky hiãu Re
âh
-Giåi han chay quy æåc :TCVN 197 - 85 ky hiãu σ . Cac næåc R0,2, My dung YS
0,2
-Giåi han bãn : TCVN 197 - 85 ky hiãu σ . Cac næåc Rm, My dung TS
b
Âån vë âo âä bãn quy âäi nhæ sau :
1kG/mm2 = 9,81.106Pa = 9,81MPa, co thã láy 1kG/mm2 = 10MPa
1psi = 6,9.103Pa
1ksi = 6,9.106Pa = 0,703kG/mm2
(Co thã láy gán âung 1ksi = 7,0MPa)
1MPa = 0,145ksi co thã tênh gán âung 1MPa = 1/7ksi
1.5.3.Cac ky hiãu âä deo va âä dai :
-Âä dan dai tæång âäi : TCVN 197 - 85 ky hiãu δ %, cac næåc A%, My dung EL
-Âä thàt ty âäi : TCVN 197 - 85 ky hiãu ψ %, cac næåc Z%, My dung AR.
-Âä dai : TCVN 197 - 85 ky hiãu ak, cac næåc dung phä biãn KCU.
Âån vë âo âä dai quy âäi nhæ sau :
1kGm = 9,81Nm = 9,81J = 9,81.10-3kJ
(Co thã tênh gán âung 1kGm = 10J)
1ft.lbf = 1,355J
1kGm/cm2 = 10Nm/cm2
1kG.m/cm2 = 100kJ/m2
1kGm/cm2 = 10J/cm2
-------o0o------
Bä män CNVL - Khoa cå khê
7
Ky hiãu vát liãu kim loai
Quang Anh khoa Cå khê
PHÁN II
TIÃU CHUÁN KY HIÃU VÁT LIÃU KIM LOAI
2.1.Ky hiãu gang :
2.1.1.Gang xam :
a-Tiãu chuán Viãt Nam :
Viãt Nam ky hiãu gang xam bàng táp håp chæ va sä :
-Chæ GX âæng âáu co nghéa la gang xam
- Hai nhom chæ sä cach nhau båi gach ngang, âæng sau chè giåi han bãn
keo va bãn uän täi thiãu theo kG/mm2
Vê du : GX 15-32, gang xam co giåi han bãn keo täi thiãu la 15 kG/mm2 va giåi
han bãn uän täi thiãu la 32kG/mm2. Muän âäi ra MN/m2 hay MPa thç nhán thãm 10.
b-Tiãu chuán Nga :
Nga ky hiãu gang xam bàng chæ СЧ va cac sä tiãp theo :
- Theo cac tiãu chuán cu âang con dung phä biãn tai Viãt Nam thç co hai
nhom sä cach nhau bàng gach ngang chè giåi han bãn keo va bãn uän täi thiãu theo
kG/mm2.
-Tuy nhiãn theo tiãu chuán måi ap dung tæ 1985 chè con lai mät nhom sä
âæng sau chæ chè giåi han bãn keo täi thiãu tênh theo 10MPa.
Vê du :
-Theo tiãu chuán cu : CЧ 21-40, gang xam co giåi han bãn keo tháp nhát la
21kG/mm2 va gåi han bãn uän tháp nhát la 40kG/mm2.
-Theo tiãu chuán måi : CЧ 10, gang xam co giåi han bãn keo täi thiãu la
100MPa.
Chu y : Theo tiãu chuán måi Г OCT 1412-85 chè quy âënh sau mac gang xam sau âáy :
-CЧ 10 co giåi han bãn keo täi thiãu la 100MPa
-CЧ 15 co giåi han bãn keo täi thiãu la 150MPa
-CЧ 20 co giåi han bãn keo täi thiãu la 200MPa
-CЧ 25 co giåi han bãn keo täi thiãu la 250MPa
-CЧ 30 co giåi han bãn keo täi thiãu la 300MPa
-CЧ 35 co giåi han bãn keo täi thiãu la 350MPa
Bä män CNVL - Khoa cå khê
8
Ky hiãu vát liãu kim loai
Quang Anh khoa Cå khê
Sæ tæång âæång cua cac mac gang xam giæa TCVN va ГOCT 1412-70
TCVN
ГOCT
GX 12-28
GX 12-32
GX 18-36
GX 21-40
GX 24-44
GX 28-48
GX 32-52
GX 36-56
GX 40-60
GX 44-64
CЧ 12-28
CЧ 15-32
CЧ 18-36
CЧ 21-40
CЧ 24-44
CЧ 28-48
CЧ 32-52
CЧ 36-56
CЧ 40-60
CЧ 44-64
c-Tiãu chuán My :
My thæång dung tiãu chuán SAE va ASTM cho gang xam. Våi SAE (tiãu chuán
SAE J431) cac nac gang xam ky hiãu bàng chæ G sau âo la sä chè giåi han bãn keo theo
âån vë 10 psi.
Vê du : G 1800 la gang xam co Rm = 1800 x 10 psi = 18 ksi
Våi hã ASTM ky hiãu gang xam theo cac cáp âä bãn va giåi han bãn theo âån vë
ksi. Muän biãt phai tra theo bang cho sàn.
d-Tiãu chuán Nhát :
Theo tiãu chuán JIS G5501-89 quy âënh cac mac gang xam gäm : FC 100, FC 150
FC 200, FC 250, FC 300 va FC 350. Trong âo sä tiãp theo chæ chè giåi han bãn keo theo
âån vë MPa. Vê du :
FC 10030 : gang xam co giå han bãn keo la 100MPa.
FC 35030 : gang xam co giåi han bãn keo la 350MPa.
30 chè kêch thæåc va âiãu kiãn thæ máu.
e-Tiãu chuán Âæc :
Gang xam âæåc quy âënh theo tiãu chuán DIN 1691-85, ky hiãu bàng chæ GG va
sä chè giåi han bãn keo (âa chia cho 10) theo MPa . Vê du :
GG10 : gang xam co giåi han bãn keo 100MPa
f-Tiãu chuán Phap :
Gang xam âæåc quy âënh theo tiãu chuán NF A32-101-87, ky hiãu bàng FGL va
sä chè giåi han bãn keo theo MPa. Vê du :
FGL 150 : gang xam co giåi han bãn keo khoang 150MPa.
g-Tiãu chuán Anh :
Bä män CNVL - Khoa cå khê
9
Ky hiãu vát liãu kim loai
Quang Anh khoa Cå khê
Gang xam âæåc quy âënh theo tiãu chuán BS 1452-90 va BS 1452-77, ky hiãu
theo Grade va phai tra bang måi co sä liãu chênh xac. Vê du :
Grade 100 : gang xam co giåi han bãn keo khoang 90MPa.
Grade 250 : gang xam co giåi han bãn keo 210MPa.
2.1.2.Gang deo :
a-Tiãu chuán Viãt Nam :
Viãt Nam ky hiãu gang deo bàng táp håp chæ va sä :
-Chæ GZ co nghéa la gang deo.
-Cac nhom sä âæng sau chæ, cach nhau båi gach ngang chè giåi han bãn
keo täi thiãu theo kG/mm2 va âä gian dai tæång âäi tênh ra %.
Vê du : GZ 35-10, la gang deo co giåi han bãn keo täi thiãu 35 kG/mm2 va δ = 10%
b-Tiãu chuán Nga :
Nga ky hiãu gang deo bàng cac chæ va sä :
- Chæ KЧ co nghéa la gang ren (Cofki trugun)
-Cac nhom sä âæng sau cach nhau båi gach ngang chè giåi han bãn keo täi thiãu
theo kG/mm2 va âä gian dai tæång âäi theo %.
Vê du : K Ч 60-3, la gang deo co giåi han bãn keo 60kG/mm2 va δ % = 3%
(Tãn goi gang ren la âã chè cäng dung cua no thæång dung trong cac thiãt bë ren
dáp do co tênh deo tät, chæ khäng co nghéa la co thã ren âæåc)
Sæ tæång âæång cua cac mac gang deo theo TCVN va ГOCT 1251-79
TCVN
ГOCT
GZ 30-06
GZ 33-08
GZ 35-10
GZ 37-12
GZ 45-07
GZ 50-05
GZ 55-04
GZ 60-03
GZ 63-03
GZ 70-02
GZ 80-1,5
KЧ 30-6
K Ч 33-8
KЧ 35-10
K Ч 37-12
K Ч 45-7
KЧ 50-5
KЧ 55-4
KЧ 60-3
KЧ 63-3
KЧ 70-2
KЧ80-1,5
c-Tiãu chuán Nhát :
Cac mac gang deo âæåc quy âënh å cac tiãu chuán JIS G 5702-88, JIS G5703-88
va JIS G5704-88. Ky hiãu âæåc bàt âáu bàng FCMB cho gang deo loi âen, FCMW cho
gang deo loi tràng, FCMP cho gang deo pec lêt va sä tiãp theo chè giåi han bãn keo theo
MPa. Vê du :
Bä män CNVL - Khoa cå khê
10
Ky hiãu vát liãu kim loai
Quang Anh khoa Cå khê
FCMB 270 : gang deo loi âen, co gåi han bãn keo la 270MPa
FCMW 440 : gang deo loi tràng, co gåi han bãn keo la 440MPa
FCMP 590 : gang deo pec lêt, co giåi han bãn keo la 590MPa.
d-Tiãu chuán My :
Våi gang deo My sæ dung cac tiãu chuán ASTM, ANSI, MIL, SAE, FED. Cac
tiãu chuán nay rát phæc tap, phai tra bang cu thã theo tæng tiãu chuán mät. Do váy khäng
thã giåi thiãu hãt âæåc.
e-Tiãu chuán Âæc :
-Gang deo loi âen va gang deo pec lêt âæåc quy âënh theo tiãu chuán DIN 1692-
82, ky hiãu bàng GTS cung táp håp cac sä chè giåi han bãn keo (âa chia cho 10) theo
MPa va âä gian dai tæång âäi theo %. Vê du :
GTS -35-10 : gang deo loi âen co giåi han bãn keo 350MPa va âä dan dai tæång
âäi 10%
GTS-55-04 : gang deo loi âen co giåi han bãn keo 550MPa va âä dan dai tæång
âäi 4%
-Gang deo loi tràng âæåc quy âënh theo tiãu chuán DIN 1692-82, ky hiãu bàng
GTW cung táp håp cac sä chè giåi han bãn keo (âa chia cho 10) theo MPa va âä dan dai
tæång âäi theo %. Vê du :
GTW -40-05 : gang deo loi tràng co giåi han bãn keo 400MPa va âä dan dai tæång
âäi 5%.
f-Tiãu chuán Phap :
-Gang deo loi âen âæåc quy âënh theo tiãu chuán NF 32-702-67 va NF A32-702-
86, ky hiãu bàng MN va táp håp cac sä chè giåi han bãn keo theo MPa va âä dan dai
tæång âäi theo %. (Tiãu chuán NF 32-702-67 chè ky hiãu cho mät mac gang). Vê du :
MN 32-8 : gang deo loi âen co giåi han bãn keo 314MPa va âä dan dai tæång âäi
8% (tiãu chuán NF 32-702-67)
MN 380-18 : gang deo loi âen co giåi han bãn keo 380MPa va âä dan dai tæång
âäi 18%
-Gang deo loi tràng âæåc quy âënh theo tiãu chuán NF A32-701-82 va NF 32-701-
67, ky hiãu bàng MB va táp håp cac sä chè giåi han bãn keo theo MPa va âä dan dai
tæång âäi theo %. (Tiãu chuán NF 32-701-67 chè co mät mac gang deo loi âen). Vê du :
MB 35-7 : gang deo loi tràng co giåi han bãn keo 343MPa va âä dan dai tæång âäi
7%. (tiãu chuán NF 32-701-67)
MB 400-5 : gang deo loi tràng co giåi han bãn keo 400MPa va âä dan dai tæång
âäi 5%.
-Gang deo pec lêt âæåc quy âënh theo tiãu chuán NF A32-703-58, ky hiãu bàng
MP va táp håp cac sä chè giåi han bãn keo theo MPa (gia trë nay âa træ âi 10 âån vë sau
âo chia cho 10) va âä dan dai tæång âäi theo %. Vê du :
Bä män CNVL - Khoa cå khê
11
Ky hiãu vát liãu kim loai
Quang Anh khoa Cå khê
MP50-5 : gang deo pec lêt co giåi han bãn keo 490MPa va âä dan dai tæång âäi
MP60-3 : gang deo pec lêt co giåi han bãn keo 590MPa va âä dan dai tæång âäi
5%.
3%.
g-Tiãu chuán Anh :
-Gang deo loi âen âæåc quy âënh theo tiãu chuán BS 310-72, ky hiãu bàng B va
táp håp cac sä chè giåi han bãn keo theo MPa va âä dan dai tæång âäi theo %. Vê du :
B230/6 : gang deo loi âen co giåi han bãn keo 290MPa va âä dan dai tæång âäi
6%.
-Gang deo loi tràng âæåc quy âënh theo tiãu chuán BS 6681-86, ky hiãu bàng W
va táp håp cac sä chè giåi han bãn keo (âa chia cho 10) theo MPa va âä dan dai tæång âäi
theo %. Vê du :
W45-07 : gang deo loi tràng co giåi han bãn keo 450MPa va âä dan dai tæång âäi 7%.
-Gang deo pec lêt âæåc quy âënh theo tiãu chuán BS 6681-86, ky hiãu bàng P va
táp håp cac sä chè giåi han bãn keo (âa chia cho 10) theo MPa va âä dan dai tæång âäi
theo %. Vê du :
P60-03 : gang deo pec lêt co giåi han bãn keo 600MPa va âä dan dai tæång âäi 3%.
2.1.3.Gang cáu
a-Tiãu chuán Viãt Nam :
Viãt Nam ky hiãu gang cáu bàng táp håp chæ va sä :
-Chæ GC nghéa la gang cáu
-Hai nhom sä sau chæ cach nhau båi gach ngang chè giåi han bãn keo täi
thiãu theo kG/mm2 va âä dan dai tæång âäi theo %.
Vê du : GC 100-04 la gang cáu co giåi han bãn keo 100kG/mm2 va δ = 4%
b-Tiãu chuán Nga :
Nga ky hiãu gang cáu bàng chæ BЧ (væxacoprotrnæi trugun - co nghéa la gang co
âä bãn cao) va cac sä tiãp sau :
- Cac nhom sä cach nhau båi gach ngang, chè giåi han bãn keo täi thiãu theo âån vë
kG/mm2 va âä gian dai tæång âäi theo % (theo tiãu chuán cu quen dung tai Viãt Nam)
-Theo tiãu chuán måi ГOCT 7293-85 chè co mät nhom sä âæng sau chæ chè
giåi han bãn keo theo âån vë 10MPa (theo tiãu chuán nay chè con 5 mac gang cáu)
Vê du : -Theo tiãu chuán cu 7293-79 : BЧ 100-4 la gang cáu co giåi han bãn keo
100 kG/mm2 va δ = 4%
-Theo tiãu chuán måi 7293-85 : BЧ 80 la gang cáu co giæåi han bãn keo
800 MPa.
Chu y : Theo tiãu chuán 7293-85 chè co nàm mac gang cáu, âo la BЧ 40, 50, 60, 70 va 80.
Bä män CNVL - Khoa cå khê
12
Ky hiãu vát liãu kim loai
Quang Anh khoa Cå khê
Sæ tæång âæång cua cac mac gang cáu giæa TCVN va ГOCT 7293-79
TCVN
ГOCT
GC 38-17
GC 42-12
GC 45-05
GC 50-02
GC 60-02
GC 70-03
GC 80-03
GC 100-04
GC 120-04
BЧ 38-17
B Ч 42-12
BЧ 45-5
B Ч 50-2
BЧ 60-2
B Ч 70-3
B Ч 80-3
BЧ 100-4
BЧ 120-4
c-Tiãu chuán My :
Thæång dung hån ca la la ASTM, ASME va SAE. Vê du ASTM A295 Grade
60-40 hay SAE ASME SA395 class 20... Muän biãt no phai tra bang.
d-Tiãu chuán Nhát:
Trong tiãu chuán Nhát cac mac gang cáu âæåc quy âënh theo tiãu chuán JIS
G5502-89 va JIS 5503-89. Ky hiãu gang cáu bàng nhom chæ FCD va ba sä tiãp theo chè
giåi han bãn keo theo MPa.
Vê du : FCD 370, FCD 400, FCD 500, FCD 700...
e-Tiãu chuán Âæc :
Gang cáu âæåc quy âënh theo tiãu chuán ÂIN 1693/1-73, ky hiãu bàng GGG va sä
chè giåi han bãn keo (âa chia cho 10) theo MPa. Vê du :
GGG-50 : gang cáu co giåi han bãn keo 500MPa. Muän tçm âä dan dai tæång âäi
phai tra bang vç co nhæng mac gang khäng thæ nghiãm chè tiãu nay.
GGG-40-3 (tiãu chuán DIN 1693/2-77) co giåi han bãn keo 390MPa, δ % = 15%
tiãu chuán nay chè quy âënh mät mac gang.
f-Tiãu chuán Phap :
Gang cáu âæåc quy âënh theo tiãu chuán NF A32-201-87 va NF 32-201-76, ky
hiãu bàng FGS va táp håp cac sä chè giåi han bãn keo theo MPa va âä dan dai tæång âäi
theo %. Vê du :
FGS700-2 : gang cáu co giåi han bãn keo khoang 700MPa va âä dan dai tæång âäi
2%.
g-Tiãu chuán Anh :
Gang cáu âæåc quy âënh theo tiãu chuán BS 2789-85, ky hiãu bàng Grade va táp
håp sä chè giåi han bãn keo theo MPa va âä dan dai tæång âäi theo %. Vê du :
Grade 800/2 : gang cáu co giåi han bãn keo 800MPa va âä dan dai tæång âäi 2%.
2.2.Ky hiãu thep :
2.2.1.Thep cac bon thäng dung (thep cac bon chát læång thæång)
Bä män CNVL - Khoa cå khê
13
Ky hiãu vát liãu kim loai
Quang Anh khoa Cå khê
Loai thep nay âæåc cung cáp å dang ban thanh phám (äng, tám, cuän, la, chæ U,
L, thep goc...) khäng qua nhiãt luyãn, chu yãu dung trong xáy dæng.
a-Tiãu chuán Viãt Nam :
Nhom thep nay âæåc quy âënh theo TCVN 1765-75, ky hiãu bàng chæ CT (C la
cac bon, T la thep) va sä chè giåi han bãn keo täi thiãu theo kG/mm2. Nãu cuäi mac thep
co chæ s la thep säi, chæ n la thep næa làng, khäng co chæ nao khac la thep làng. Nhom
thep nay âæåc phán ra lam ba phán nhom :
- Phán nhom A : chè quy âënh vã cå tênh
- Phán nhom B : chè quy âënh ve thanh phán hoa hoc.
- Phán nhom C : quy âënh ca vã cå tênh va thanh phán hoa hoc.
Thep thuäc phán nhom nao se co chæ cua phán nhom âo træåc ky hiãu (phán nhom
A khäng co). Vê du :
-CT31 : thep cac bon chát læång thæång, giåi han bãn keo tháp nhát 31kG/mm2,
phán nhom A, thep làng.
-CCT31n : thep næa làng, phán nhom C, giåi han bãn keo tháp nhát 31kG/mm2.
(Muän tçm thanh phán hoa hoc tra theo mac BCT31, chè tiãu cå tênh tra theo mac CT31).
-BCT31s : thep säi, phán nhom B,co giåi han bãn keo tháp nhát 31kG/mm2.
b-Tiãu chuán Nga :
Nhom thep nay âæåc quy âënh theo tiãu chuán ГOCT380-71, ky hiãu bàng CT
(Xtal co nghéa la thep), chæ T viãt tháp hån chæ C va cac sä tæ 0, 1, 2, 3 ... 6 theo mæc âä
tàng dán cua âä bãn. Nãu cuäi cac thep co chæ KΠ la thep säi, chæ Π C la thep næa làng
va chæ CΠ la thep làng. Chung cung âæåc phán lam ba phán nhom :
- Phán nhom A : chè quy âënh vã cå tênh. Tuy nhiãn co thã tênh så bä læång cac
bon bàng cach láy chè sä nhán våi 0,07%.
- Phán nhom Б : chè quy âënh vã thanh phán hoa hoc
- Phán nhom B : quy âënh ca cå tênh va thanh phán hoa hoc.
Thep thuäc phán nhom nao se co chæ âo âæng træåc ky hiãu, riãng phán nhom A
khäng co. Vê du :
CT3 KΠ : thep säi, phán nhom A, giåi han bãn phai tra bang, thanh phán cac bon
khoang 0,21% ( 3x 0,07% = 0,21%).
ВCT3CΠ : thep làng, phán nhom В, giåi han bãn tra bang theo mac CT3 CΠ ,
thanh phán hoa hoc tra bang theo БCT3 CΠ .
ВCT3Π C : thep næa làng, phán nhom В, giåi han bãn tra bang theo mac CT3Π C,
thanh phán hoa hoc tra bang theo mac БCT3Π C.
c-Tiãu chuán Trung quäc :
-Nhom thep nay âæåc quy âënh theo tiãu chuán GB 700-79, ky hiãu bàng chæ A
(cho phán nhom A, chè quy âënh vã cå tênh), B (cho phán nhom B, chè quy âënh vã thanh
phán hoa hoc), C (cho phán nhom C, quy ca vã cå tênh va thanh phán hoa hoc) sau âo la
cac sä chè cáp âä bãn tàng dán : 1, 2, 3....7 .
Bä män CNVL - Khoa cå khê
14
Ky hiãu vát liãu kim loai
Quang Anh khoa Cå khê
-Nãu cuäi mac thep co chæ F la thep säi, b la thep næa làng, con thep làng thç
khäng ghi gç ca.
-Ngoai ra theo GB con ky hiãu thep theo phæång phap luyãn : nãu ngay sau chæ
ky hiãu nhom co thãm chæ Y la thep L-D, chæ J la thep lo chuyãn tênh bazå, khäng co chæ
nao ca la thep Mac -tanh.
Vê du :
A1F : thep phán nhom A, giåi han bãn tra theo bang, thep säi lo Mac tanh.
AY1b : thep phán nhom A, giåi han bãn tra theo bang, thep næa làng lo L-D.
AJ2 : thep phán nhom A, giåi han bãn tra theo bang, thep làng lo chuyãn tênh bazå
Sæ tæång âæång giæa TCVN 1765-75, ГOCT 380-71 va GB 700-79
TCVN 1765-75
CT31
ГOCT 380-71
CT0
GB 700-79
-
CT33s
CT33n
CT34
CT34s
CT34n
CT61n
CT61
BCT31
BCT33s
BCT33n
BCT33
BCT34s
BCT34n
BCT34
BCT661n
BCT61
CCT34s
CCT34n
CCT34
CT1KΠ
CT1ΠC
CT2CΠ
CT2KΠ
CT2ΠC
CT6ΠC
A1F, AY1F
A1b, AY1b
A2, AY2F, AJ2
A2F, AY2F, AJ2F
A2b, AY2b, AJ2b
A6b, AY6b, AJ6b
A6, AY6, AJ6
-
B1F, BY1F
-
B1, BY1
B2F, BY2F, BJ2F
-
B2, BY3F, BJ3F
-
CT6CΠ
БCT0
БCT1KΠ
БCT1ΠC
БCT1CΠ
БCT2KΠ
БCT2ΠC
БCT2CΠ
БCT6ΠC
БCT6CΠ
BCT2KΠ
BCT2ΠC
BCT2CΠ
B6, BY6, BJ6
C2F, CY2F, CJ2F
-
C3F, CY3F, CJ3F
d-Tiãu chuán My :
Våi nhom thep nay thæång dung hã tiãu chuán ASTM va rát nhiãu mac khac nhau.
Bä män CNVL - Khoa cå khê
15
Ky hiãu vát liãu kim loai
Quang Anh khoa Cå khê
-Tiãu chuán ASTM A570-90 co cac mac Grade 30, Grade 33, Grade 36, Grade40,
Grade 45, Grade 50, va Grade 55, trong âo cac sä chè giåi han chay täi thiãu theo ksi. Âáy
la thep cac bon dang tám, la, bàng can nong.
-Tiãu chuán ASTM A283-88 quy âënh bän mac la Grade A, Grade B, Grade C,
Grade D theo âä bãn tàng dán. Âáy la thep cac bon tháp va trung bçnh dang tám. Tiãu
chuán nay quy âënh ca vã cå tênh lán thanh phán hoa hoc. Muän tçm cac chè tiãu nay phai
tra bang.
Noi chung tiãu chuán My rát phæc tap, tuy theo tæng hã måi xac âënh âæåc cac chè
tiãu ma khäng co mät quy luát chung thäng nhát.
e-Tiãu chuán Nhát :
Våi nhom thep nay Nhát co nhiãu tiãu chuán theo hã JIS, trong âo co loai tæång tæ
nhæ phán nhom thæ nhát, co loai tæång tæ nhæ phán nhom thæ hai cua TCVN, ГOCT, GB
-Tiãu chuán JIS G3101-87 quy âënh cac mac thep vã cå ban giäng phán nhom thæ
nhát cua TCVN, co bän mac thep SS 330, SS 400, SS 490, SS 540. Trong âo cac sä chè
giåi han bãn keo täi thiãu theo MPa.
-Tiãu chuán JIS G3106-92 quy âënh cac mac thep lam kãt cáu han, âæåc âam bao
ca thanh phán hoa hoc va cå tênh tæång âæång phán nhom thæ ba cua TCVN, ГOCT, GB.
Co cac mac sau :
SM 400A, SM 400B, SM 400C
SM 490A, SM 490B, SM 490C, SM 490YA, SM 490YB
SM 520B, SM 520C
SM 570
Trong âo : -Sä chè giåi han bãn keo täi thiãu theo MPa
- A, B, C la chè sæ khac nhau vã thanh phán cac bon trong cung nhom
mac co cung giåi han bãn theo thæ tæ cac bon va man gan tàng dán.
- Y chè loai co R0,2/ Rm náng cao.
f-Tiãu chuán EU :
Theo tiãu chuán EN 10025-90 va EN 10130-90 quy âënh nhom thep nay âæoc ky
hiãu bàng Fe va sä tiãp theo chè giåi han bãn keo täi thiãu theo MPa. Muän biãt cu thã
phai tra bang. Vê du :
-Fe 360B co giåi han bãn keo 360-470MPa
-Fe 510D1 co giåi han bãn keo 490-630MPa.
g-Tiãu chuán Âæc :
Nhom thep nay âæåc quy âënh theo tiãu chuán DIN 17100-80, DIN 1623-83 va
1623-86. Tiãu chuán nay quy âënh ca vã cå tênh va thanh phán hoa hoc. Muän biãt cac chè
tiãu phai tra bang.
h-Tiãu chuán Phap :
Bä män CNVL - Khoa cå khê
16
Ky hiãu vát liãu kim loai
Quang Anh khoa Cå khê
Nhom thep nay âæåc quy âënh theo tiãu chuán NF A 35-501-83 va NF A 36- 401-
83. Tiãu chuán nay quy âënh ca vã cå tênh va thanh phán hoa hoc. Phai tra bang cac chè
tiãu cu thã, khäng co quy luát chung.
i-Tiãu chuán Anh :
Nhom thep nay âæåc quy âënh tai tiãu chuán BS 4360-79 , BS 1449/1-72 va
BS 1449/1-92. Cac tiãu chuán nay quy âënh ca vã cå tênh va thanh phán hoa hoc. Khäng
co quy luát chung, phai tra bang.
2.2.2.Thep kãt cáu :
La loai thep co chát læång tät dung âã chã tao chi tiãt may, co yãu cáu vã cå tênh
rát âa dang. Vç váy cac tiãu chuán âãu quy âënh rát chàt che vã cå tênh lán thanh phán hoa
hoc cho nhom thep nay.
1-Tiãu chuán Viãt Nam :
a-Thep cac bon :
TCVN 1659-75 quy âënh ky hiãu bàng chæ C va sä chè ham læång cac bon trung
bçnh tênh theo phán van. Nãu cuäi mac thep co thãm chæ A la thep chát læång tät (ham
læång S va P ≤ 0,025%). Nhom nay chu yãu la thep làng, rát êt dung thep säi, træ vai
træång håp riãng. Muän biãt sä læång cac mac thep âæåc quy âinh va yãu cáu ky thuát cua
chung sæ dung TCVN 1766-75.
Vê du : -C20 la thep kãt cáuco læång cac bon trung bçnh 0,20%C
-C45 la thep kãt cáu co læång cac bon trung bçnh 0,45%C
-C65 la thep kãt cáu co læång cac bon trung bçnh 0,65%C.
b-Thep håp kim :
TCVN 1659-75 quy âënh ky hiãu bàng táp håp chæ va sä theo quy luát sau :
-Sä âáu tiãn chè læång cac bon trung bçnh tênh theo phán van
-Chæ la cac ky hiãu hoa hoc cua nguyãn tä håp kim co trong thep.
-Sä sau cac ky hiãu hoa hoc chè læång trung bçnh cua nguyãn tä âo theo %,
nãu læång håp kim xáp xè 1% thç khäng ky hiãu (NÕu lµ nguyªn tè hîp kim chÝnh)
-Nãu cuäi mac thep co chæ A la thep chát læång tät (læång P, S ≤ 0,025%)
Vê du :
-12Cr18Ni9Ti : co 0,12% C, 18%Cr, 9%Ni, 1% Ti.
-40Cr9Si2 : co 0,40%C, 9%Cr, 2%Si
-38CrMoAlA : co 0,38%C, 1%Cr, 1%Mo, 1%Al, thep tät.
Tiãu chuán ky thuát cua cac thep håp kim ta chæa quy âënh vç hiãn tai chæa san
xuát loai thep nay.
2-Tiãu chuán Nga :
a-Thep cac bon :
Theo tiãu chuán Nga nhom thep nay âæåc ky hiãu båi cac sä chè læång cac bon
trung bçnh co trong thep tênh theo phán van.
Vê du :
05 - Thep co læång cac bon trung bçnh 0,05%
Bä män CNVL - Khoa cå khê
17
Ky hiãu vát liãu kim loai
Quang Anh khoa Cå khê
10 - Thep co læång cac bon trung bçnh 0,10%
35 - Thep co læång cac bon trung bçnh 0,35%
45 - Thep co læång cac bon trung bçnh 0,45%
b-Thep håp kim : Dung táp håp chæ va sä âã ky hiãu.
-Sä âæng âáu mac thep chè læång cac bon trung bçnh co trong thep âo theo phán
van.
-Chæ chè tãn nguyãn tä håp kim viãt tàt theo tiãng Nga (chæ viãt âa noi å phán 1)
-Sä âæng sau cac chæ chè læång nguyãn tä håp kim trung bçnh theo %.
-Nãu cuäi mac thep co chæ A la chè thep tät (læång P, S rát êt ≤ 0,025%)
Vê du :
40XH - co 0,40%C, 1%Cr, 1%Ni
10X18H9T - co 0,10%C, 18%Cr, 9%Ni, 1%Ti
38XMЮA - co 0,38%C, 1%Cr, 1%Mo, 1%Al, la thep tät
3-Tiãu chuán Trung Quäc :
Quy âënh ky hiãu hoan toan giäng Nga chè khac la tãn cac nguyãn tä håp kim
âæåc viãt bàng ky hiãu hoa hoc cua no.
4-Tiãu chuán My :
My dung hã AISI/SAE âã ky hiãu thep kãt cáu våi hã thäng co bän chæ sä xxxx.
Trong âo hai sä cuäi cung chè ham læång cac bon trung bçnh theo phán van (vai mac thep
sæ dung nàm chæ sä xxxxx trong âo ba sä cuäi cung chè læång cac bon theo phán van. Hai
sä âáu cua mac thep la ma sä quy âënh cho loai thep håp kim va thanh phán cua no. Muän
biãt thanh phán nay phai tra bang.
Vê du :
Thep cac bon :
10xx - thep cac bon âån gian
11xx - thep cac bon dã càt co læu huynh cao
12xx - thep dã càt chæa læu huynh va phät pho aao
15xx - thep cac bon âån gian chæa 1,00 - 1,65%Mn
Thep håp kim :
-Thep man gan :
-Thep ni ken :
13xx - thep co khoang 1,75%Mn
23xx - thep co khoang 3,5%Ni
25xx - thep co khoang 5,00%Ni
-Thep ni ken - cräm : 31xx, 32xx, 33xx, 34xx. Tra læång håp kim theo bang.
-Thep mä lêp âen : 40xx, 44xx. Læång håp kim phai tra bang.
-Thep cräm - mä lêp âen : 41xx
-Thep ni ken - cräm - mä lêp âen : 43xx, 47xx, 81xx, 86xx, 87xx, 88xx, 93xx,
94xx, 97xx, 98xx.
-Thep ni ken - mä lêp âen : 46xx, 48xx.
-Thep cräm : 50xx, 51xx, 50xxx, , 51xxx, 52xxx.
-Thep cräm - vanaâi : 61xx
-Thep vonfram : 72xx
Bä män CNVL - Khoa cå khê
18
Ky hiãu vát liãu kim loai
Quang Anh khoa Cå khê
-Thep si lêc man gan : 92xx
-Cac mac thep khac : xxBxx chè thep co chæa bo, xxLxx chè thep co chæa chç.
Noi chung muän biãt thanh phán cu thã thep My phai càn cæ vao loai thep quy
âënh trãn va tra bang cho sàn.
5-Tiãu chuán Nhát :
a-Thep cac bon : ky hiãu bàng chæ S (nghéa la thep) sau âo la sä chè læång cac bon trung
bçnh va cuäi cung la chæ C, chè thep cac bon.
Vê du : S10C - læång cac bon trung bçnh 0,10%
S12C, S17C, S33C, S43C...
b-Thep håp kim : ky hiãu kha phæc tap, luän bàt âáu bàng chæ S nghéa la thep. Muän biãt
cac chè tiãu cu thã phai tra bang.
Vê du : Thep cräm : SCr415, SCr420, SCr430...
Thep cräm - mä lêp âen : SCM415, SCM418, SCM421...
Thep man gan, cräm - man gan :SMn420, SMn433, SMnC443..
Thep ni ken - cräm : SNC236, SNC415, SNC631..
Thep ni ken - mä lêp âen : SNCM220. SNCM415, SNCM431..
6-Tiãu chuán Phap, Âæc va EU : cung khäng co quy luát chung âã co thã nhán biãt ngay
ma phai tra bang måi biãt cu thã âæåc nãn khäng nãu ra.
2.2.3.Thep dung cu :
La loai thep dung lam dung cu càt got va biãn dang kim loai : cac loai dao càt got,
khuän ren, khuän dáp... Nhom thep nay chè la thep làng va la loai thep chát læång tät va
chát læång cao.
a-Tiãu chuán Viãt Nam :
1-Thep cac bon : Dung táp håp chæ va sä âã ky hiãu.
-Chæ CD âæng âáu mac thep chè thep dung cu cac bon (C : cac bon, D : dung cu)
-Nhom sä âæng sau chæ chè læång cac bon trung bçnh trong thep theo phán van.
-Nãu co chæ A âæng cuäi cung la thep chát læång cao.
Vê du : CD70 - co læång cac bon 0,70%
CD80 - co læång cac bon 0,80%
CD100 - co læång cac bon 1,00%
CD120A - co læång cac bon 1,20% va la thep chát læång cao.
2-Thep håp kim : Dung táp håp chæ va sä âã ky hiãu.
-Sä âáu tiãn cua mac thep chè læång cac bon trung bçnh trong thep theo phán van,
nãu xáp xè 1% thç khäng ghi.
-Sä âæng sau cac chæ chè læång nguyãn tä håp kim trung bçnh theo %, nãu læång
håp kim xáp xè 1% thç khäng ky hiãu .
-Chæ la ky hiãu hoa hoc cua nguyãn tä håp kim.
Vê du :
75W18V - co 0,75%C, 18%W, 4%Cr, 1%V
90Cr5WV - co 0,90%C, 5%Cr, 1%W, 1%V
Bä män CNVL - Khoa cå khê
19
Ky hiãu vát liãu kim loai
Quang Anh khoa Cå khê
100CrWSiMn - co 1%C, 1%W, 1%Si, 1%Mn
160Cr12Mo - co 1,60%C, 12%Cr, 1%Mo
Tiãu chuán ky thuát cua thep dung cu håp kim sæ dung TCVN 1823-76.
b-Tiãu chuán Nga :
1-Thep cac bon : Dung táp håp chæ va sä âã ky hiãu.
-Chæ Y âæng âáu mac chè thep cac bon (uglerodistaia stal)
-Sä âæng sau chè læång cac bon trung bçnh tênh theo phán nghçn.
-Chæ A âæng cuäi mac chè thep chát læång cao.
Vê du :
Y7 - co 0,70%C
Y10 - co 1,00%C
Y13 - co 1,30%C
Y13A -co 1,30%C, la thep chát læång cao
2-Thep håp kim : Dung táp håp chæ va sä
-Sä âæng âáu mac thep chè læång cac bon trung bçnh theo phán nghçn, nãu xáp xè
1% thç khäng ghi.
-Chæ la tãn nguyãn tä håp kim viãt tàt bàng tiãng Nga.
-Sä sau tãn nguyãn tä chè thanh phán cua no theo %, nãu xáp xè 1% khäng ghi
Vê du :
XBГ - co 1,00%C, 1%Cr, 1%W, 1%Mn
9XC - co 0,90%C, 1%Cr, 1%Si
3X2B8 - co 0,30%C, 2%Cr, 8%W
5XHT- co 0,50%C, 1%Cr, 1%Ni, 1%Ti
60X2CMФ - co 0,60%C, 2%Cr, 1%Si, 1%Mo, 1%V.
c-Tiãu chuán My :
Thep dung cu å My træåc âáy dung hã thäng ky hiãu AISI, nhæng ngay nay háu
nhæ khäng con hiãu læc næa. Do váy å âáy chè nãu mät sä loai thæång gàp âã dã nhán biãt.
Cung tæång tæ thep kãt cáu, muän biãt thanh phán va tiãu chuán ky thuát cu thã phai tra
bang, chæ khäng co quy luát chung.
Vê du : -Thep gio co cac mac sau : M8, M15, M35, M45, T3, T7, T9.
-Thep lam khuän dáp nong : H15, H16, H20, H41, H43
-Thep lam khuän dáp nguäi : D1, D6,A5
-Thep lam dung cu chëu va âáp : S3, S4
- Thep dung cu co cäng dung riãng : L1, L3, L4, L5, L7, F1, F2, F3.
-Thep cac bon tháp lam khuän ep nhæa : P2, P3, P4, P5, P6, P20, P21
d-Tiãu chuán Nhát :
1-Thep cac bon : Sæ dung tiãu chuán JIS G4401-83 co cac mac sau : SK1, SK2, SK3,
SK4, SK5, SK6, SK7. Muän biãt cu thã vã thanh phán, tênh chát, phai tra bang.
2-Thep håp kim : Sæ dung tiãu chuán JIS G4403-83, cung khäng co quy luát chung, å
âáy chè nãu mät sä loai thäng dung âã dã nhán biãt.
Bä män CNVL - Khoa cå khê
20
Tải về để xem bản đầy đủ
30 trang
19460
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Tài liệu Ký hiệu vật liệu kim loại", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- tai_lieu_ky_hieu_vat_lieu_kim_loai.pdf
