Tác động của khoa học công nghệ đến chức năng gia đình hiện nay
Tác động của khoa học công nghệ
đến chức năng gia đình hiện nay
Hoàng Bá Thịnh1, Đoàn Thị Thanh Huyền2
1 Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội.
Email: [email protected]
2 Học viện Phụ nữ Việt Nam.
Nhận ngày 22 tháng 12 năm 2018. Chấp nhận đăng ngày 14 tháng 2 năm 2019.
Tóm tắt: Thế kỷ XXI khởi đầu cho cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 với sự phát triển mạnh mẽ
của khoa học và công nghệ ở các nước phát triển và đang phát triển. Nhân loại đang chứng kiến sự
thay đổi nhanh chóng của công nghệ và tác động của nó đến đời sống xã hội. Gia đình là một trong
những thiết chế cơ bản của xã hội, khoa học công nghệ có tác động khá toàn diện đến các chiều
cạnh sống của quá trình hình thành và phát triển gia đình. Có thể nói rằng, công nghệ tác động tới
cuộc sống của con người từ khi còn là thai nhi, đến lúc sinh ra, kết hôn, sinh con cho tới khi mất.
Bài viết này đề cập đến tác động tích cực của khoa học công nghệ đến gia đình, tập trung vào các
giai đoạn và chức năng cơ bản của gia đình: hôn nhân, sinh sản, kinh tế, chăm sóc sức khỏe, đời
sống văn hóa, tình cảm.
Từ khóa: Chức năng gia đình, đời sống xã hội, khoa học công nghệ.
Phân loại ngành: Xã hội học
Abstract: The 21st century started the Industrial Revolution 4.0 with a strong development of
science and technology in developed and developing countries. Humanity is witnessing a rapid
change in technology and its impact on life in the society. The family is one of the fundamental
institutions of society, and science and technology exert quite a comprehensive impact on the
dimensions of the family’s life formation and development processes. It can be said that technology
affects people's lives from the time of being a foetus to their births, marriages, giving birth to
children until their death. This article addresses the positive impact of science and technology on
the family, focusing on the basic stages and functions of the family: marriage, reproduction,
economic development, healthcare, cultural activities and affection.
Keywords: Family functions, social activities, science and technology.
Subject classification: Sociology
82
Hoàng Bá Thịnh, Đoàn Thị Thanh Huyền
1. Mở đầu
duy trì khuôn mẫu gia đình hạnh phúc,
bền vững.
Trước đây, con người ta sinh sống trong
một xã hội khép kín về địa lý và các rào cản
của phong tục, tập quán, chuẩn mực xã hội,
nên bị hạn chế về khả năng gặp gỡ, hò hẹn
yêu đương. Do vậy, khuôn mẫu tìm hiểu và
chuẩn mực kết hôn phổ biến là “Ta về ta
tắm ao ta. Dù trong dù đục ao nhà vẫn
hơn”. Ngày nay, không gian gặp gỡ đã mở
rộng, không còn những rào cản về địa lý và
không bị ràng buộc bởi các chuẩn mực xã
hội. Trước hết, các phương tiện kĩ thuật và
công nghệ số cho phép con người ta gặp
nhau ở cự ly hàng ngàn km, không chỉ
trong nước mà còn xuyên quốc gia. Các
dòng di cư trong nước và di cư quốc tế đã
mang tới những cơ hội để con người có thể
gặp nhau, điều mà trước đây gần như không
thể đạt được. Việc mở rộng của loại hình
công việc cùng với môi trường làm việc
không bị giới hạn về giới tính càng làm
tăng xác suất để phụ nữ có cơ hội làm việc
Gia đình được biết đến như một thiết chế
quan trọng trong tiến trình phát triển của xã
hội hiện đại. Trong vô số các yếu tố trực
tiếp tác động lên cuộc sống của hàng triệu
người, chẳng hạn như nhận thức về các giá
trị xã hội, lối sống, thì công nghệ đóng vai
trò như là một trong các nhân tố then chốt.
Khoa học công nghệ là một trong những
đặc trưng cơ bản của nền văn minh hiện
đại, nó bao trùm lên toàn bộ đời sống xã hội
và mang đến những tác động tích cực và cả
những tác động tiêu cực đối với tiến trình
phát triển xã hội loài người.
Nhân loại đã bước sang thế kỷ XXI, thời
điểm mà khoa học công nghệ hầu như đã
phát huy sức mạnh của nó tại tất cả các
nước công nghiệp và ngày càng phát triển
và ảnh hưởng nhiều hơn tới các nước đang
phát triển. Trong lĩnh vực gia đình, khoa
học công nghệ có tác động khá toàn diện
đến các chiều cạnh sống của quá trình hình
thành và phát triển gia đình. Có thể nói cùng nam giới. Khoa học công nghệ phát
rằng, công nghệ tác động tới cuộc sống của
con người từ khi còn là thai nhi, đến lúc
sinh ra, kết hôn, sinh con cho tới ngày đi
gặp ông bà, tổ tiên. Bài viết này3 đề cập tác
động của khoa học công nghệ đến gia đình,
tập trung vào các chức năng cơ bản của
gia đình.
triển, tạo điều kiện thuận lợi cho sự gia tăng
loại hình “ngoại hôn” (kết hôn với những
người ở những nhóm xã hội khác, tầng lớp
xã hội khác, ở khu vực địa lý khác, và khác
cả về tộc người, khác quốc tịch) và giảm
loại hình “nội hôn” (kết hôn với người cùng
nhóm xã hội, cùng làng xóm).
Sự phát triển của các trang mạng xã hội
(facebook, youtube, instagram, internet, ..v.v.)
không những tạo điều kiện thuận lợi cho
các cá nhân có thể liên hệ, trao đổi, giao
tiếp và tìm hiểu nhau ở mọi lúc, mọi nơi, dễ
kết bạn mà nó còn xóa nhòa khoảng cách về
không gian. Rất nhiều người đã trở nên đôi
lứa thông qua sự trợ giúp của mạng xã hội.
Có thể nói rằng, công nghệ đã thúc đẩy sự
“hẹn hò ảo” trong tình yêu lứa đôi, là sự
2. Tác động của khoa học công nghệ đến
sự lựa chọn bạn đời/hò hẹn
Theo trình tự thời gian, để hình thành một
gia đình, người ta sẽ phải trải qua một vài
bước cần thiết: gặp đúng người tìm hiểu/hò
hẹn, kết hôn, có con, nuôi con lớn khôn,
thiết lập một cuộc sống gia đình ổn định,
83
Khoa học xã hội Việt Nam, số 3 - 2019
khởi đầu của tiến trình đi đến hôn nhân còn được theo dõi để thực hiện phẫu thuật
chỉnh hình ngay từ khi đứa trẻ còn chưa
được sinh ra. Với các cặp vợ chồng hiếm
muộn (Việt Nam có khoảng 7% các cặp vợ
chồng hiếm muộn, ước tính gần 1 triệu
người) thì các kỹ thuật thụ tinh nhân tạo,
sinh con trong ống nghiệm là giải pháp đáp
ứng nhu cầu, khát vọng có con của nhiều
gia đình. Năm 1998, em bé đầu tiên được
sinh ra bằng phương pháp thụ tinh trong
ống nghiệm (TTTON) ở bệnh viện Từ Dũ,
Tp. Hồ Chí Minh. Tính đến tháng 4/2018,
cả nước có 28 trung tâm thực hiện kỹ thuật
TTTON được phép hoạt động. Bên cạnh đó,
một số trung tâm khác đang chờ được cấp
phép chính thức. Năm 2017, ước tính trên
20.000 trường hợp được thực hiện TTTON
ở Việt Nam. Bên cạnh đó, mỗi năm Việt
Nam có gần 15.000 trường hợp chuyển phôi
sau rã đông. Với tỉ lệ có thai và sinh sống
trung bình khoảng 30% (các trung tâm tốt
có thể lên tới 35%-40%), ước tính Việt
Nam có khoảng 10.000 trẻ TTTON ra đời
mỗi năm. Đến nay Việt Nam có hơn 40.000
trẻ ra đời bằng kỹ thuật nói trên [4].
Không chỉ có vậy, ở một khía cạnh khác,
ngay cả khi con người đã sang thế giới
khác, một phần trong số những cơ quan nội
tạng của chúng ta có thể được đông lạnh và
cấy ghép tạng trên một cơ thể khác. Khoa
học công nghệ cũng làm thay đổi quan
niệm về người cha người mẹ trong mối
quan hệ với con cái, nhờ biện pháp trữ lạnh
phôi thai, đứa con được sinh ra sau khi
người cha hoặc cả cha và mẹ đã mất vài
năm. Hiện nay, với sự tiến bộ của khoa học
công nghệ, có thể lấy được tinh trùng khỏe
mạnh trong vòng 24 đến 48 giờ sau khi
người đàn ông qua đời, và nếu đông lạnh
đúng cách, cơ hội thụ thai thành công là 70-
80% nếu người phụ nữ có khả năng sinh đẻ
trong xã hội hiện đại. Đồng thời, quá trình
tìm hiểu, hẹn hò thông qua các phương tiện
công nghệ, kỹ thuật số đã mở rộng thị
trường hôn nhân, không chỉ bó hẹp trong
nước, mà xuyên quốc gia. Đây là tác nhân
hình thành nên những gia đình đa sắc tộc,
đa văn hóa (kết hôn giữa các tộc người,
giữa các vùng miền, giữa các quốc gia).
3. Tác động của khoa học công nghệ đến
chức năng sinh sản
Đối với hầu hết các cặp vợ chồng, hôn nhân
gắn liền với việc sinh con. Thực hiện chức
năng này, không chỉ khiến cho “tình yêu
đôi lứa trở nên bất tử” (con cái là quà tặng
tuyệt vời của tình yêu, là minh chứng sinh
động của tình nghĩa vợ chồng), mà còn thực
hiện việc duy trì dân số cho xã hội.
Khoa học công nghệ góp phần quan
trọng vào việc thực hiện chức năng sinh sản
của gia đình. Đối với những nước đang phát
triển, việc thực hiện dân số - kế hoạch hóa
gia đình (DS-KHHGĐ) là nhằm kiểm soát
mức sinh. Không chỉ có vậy, phụ nữ sử
dụng các dụng cụ tránh thai như là cách
thức để xác định việc giải phóng bản thân
trước các điều kiện, chuẩn mực của xã hội
không còn phù hợp; điều này đã làm thay
đổi rất nhiều trong mối quan hệ giới. Phụ
nữ trở nên bình đẳng hơn với nam giới đã
góp phần làm tan rã mô hình gia đình gia
trưởng và tăng mô hình gia đình dân chủ.
Khoa học công nghệ còn giúp cho việc
sinh ra những đứa trẻ mạnh khỏe, thông
minh, ít bệnh tật nhờ việc khám thai định
kỳ; sàng lọc trước sinh. Từ một bào thai sau
khi được thụ thai, thai nhi có thể bị tác động
bởi công nghệ cấy ghép, một số trường hợp
84
Hoàng Bá Thịnh, Đoàn Thị Thanh Huyền
bình thường. Trên thế giới và ở Việt Nam, con sau khi chồng họ qua đời. Có nhiều ví
đã có một số trường hợp người phụ nữ sinh dụ về sinh con như vậy:
Hộp 1: Sinh con sau khi chồng mất
Lần đầu tiên tại Việt Nam, chị H.T.K.D (Hà Nội) sinh đôi từ tinh trùng của người chồng đã
qua đời gần 4 năm. Chiều ngày 9/1/2014, cặp song sinh từ tinh trùng của người cha đã mất chính
thức được khai sinh mang họ cha. Theo khai sinh, tên của hai bé là Hồ Sỹ Hoàng Đức và Hồ Sỹ
Hoàng Hải. Đức và Hải là những cháu bé đầu tiên ở Việt Nam ra đời nhờ phương pháp thụ tinh
trong ống nghiệm mà phôi thai được hình thành từ trứng của mẹ và tinh trùng người bố đã mất 3
năm [11].
Sau khi lấy chồng được 2 năm, biết chồng không có khả năng sinh con theo cách thông
thường nên chị Nguyễn Thu Trinh, 24 tuổi (xã Cao Viên, huyện Thanh Oai, Hà Nội) đã cùng
chồng đến Bệnh viện Bưu điện lấy tinh trùng và trứng để tạo phôi. Phôi này sau đó đã được vợ
chồng chị Trinh gửi trong ngân hàng của bệnh viện đợi khi có điều kiện sẽ sinh con. Nhưng chưa
kịp làm việc đó thì chồng chị Trinh mất trong một lần can bạn đánh nhau. Sáu tháng sau ngày
chồng mất, chị Trinh đã quyết định đến Bệnh viện để đặt phôi và sinh con [9].
Luật pháp Việt Nam và một số nước cho 4. Tác động của khoa học công nghệ đến
phép mang thai hộ, hoặc có các ngân hàng chức năng kinh tế
tinh trùng, và điều này đã dẫn đến hình
thành loại hình gia đình “nhiều cha mẹ”.
Ở Trung Quốc, Shen Jie và vợ anh, chị
Liu Xi không may qua đời trong một tai
nạn ôtô ở tỉnh Giang Tô tháng 3/2013 khi
chưa kịp nghe tiếng khóc cười của trẻ thơ.
Nỗi đau mất con và không có cháu của cha
mẹ hai bên được xoa dịu phần nào khi họ
phát hiện ra cả hai vợ chồng trước khi chết
Những năm gần đây, trong bối cảnh công
nghiệp hóa và đô thị hóa, người ta chứng
kiến cảnh giảm sút nghiêm trọng những
công việc lao động truyền thống ở nông
thôn cũng như thiếu cả những nỗ lực của
chính quyền nhằm tạo ra công việc mới như
một giải pháp thay thế. Hệ quả là, các vùng
nông thôn xuất hiện hiện tượng lao động
đã tiến hành thủ tục trữ lạnh phôi thai tại nông thôn rời bỏ làng quê và tràn vào các
một bệnh viện ở thành phố Nam Ninh, tỉnh đô thị, thành phố lớn vốn đã quá tải. Số liệu
Giang Tô. Phải sử dụng đến luật pháp và điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2014
một người đẻ thuê đến từ Lào, cha mẹ hai cho thấy: trong vòng 5 năm trước thời điểm
điều tra có 1,7% tương ứng với 1,4 triệu
người di cư trong huyện; 2,0% tương ứng
1,6 triệu người di cư giữa các huyện; 3,1%
tương ứng 2,6 triệu người di cư giữa các
tỉnh [6, tr.10]. Trong hơn 5,6 triệu người từ
5 tuổi trở lên di cư, thì có 29,0% di cư từ
nông thôn đến thành thị, 28,8% di cư từ
nông thôn đến nông thôn, 30,1% là di cư từ
thành thị đến thành thị, 12,1% là di cư từ
thành thị đến nông thôn. Có hiện tượng trẻ
bên của một cặp đôi Trung Quốc rốt cuộc
đã có cháu bồng 4 năm sau khi con họ qua
đời vì tai nạn giao thông [10].
Với những hiện tượng sinh con như trên,
dẫn đến việc khái niệm về một người mẹ,
một người cha, hay có “một gia đình” đang
ngày càng cần được định nghĩa lại cho phù
hợp với thực tiễn biến đổi của gia đình
trong thời đại khoa học và công nghệ phát
triển như vũ bão.
85
Khoa học xã hội Việt Nam, số 3 - 2019
hóa trong di cư, tuổi di cư trung bình là 27
(di cư khác huyện) và 25 (di cư khác tỉnh)
điều này làm suy giảm nguồn nhân lực ở
các làng mạc hay thị trấn nhỏ.
Quá trình di cư này kéo theo sự tan vỡ
của các gia đình truyền thống, gia đình mở
rộng, làm tăng loại hình gia đình không đầy
đủ (thiếu vắng cha, mẹ hoặc cả hai) và gia
đình khuyết thế hệ (chỉ có thế hệ ông bà
và cháu).
tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu
dịch vụ tiêu dùng trên địa bàn thành phố
trong năm 2017, tăng 1% so với năm 2016.
Hà Nội cũng sẽ triển khai nhiều biện pháp
nhằm đạt được tỷ lệ người dân tham gia
mua sắm trực tuyến 63% trên số người sử
dụng Internet, tăng 3% so với năm 2016
[5]. Bán hàng online phát triển còn tạo công
ăn việc làm cho đội ngũ đông đảo những
người chuyển hàng (Shipper) có thêm thu
nhập cho gia đình.
Việt Nam có lực lượng đông đảo lao
động làm việc ở khu vực phi chính thức.
Năm 2017 có hơn 18 triệu lao động làm
việc trong lĩnh vực này, chiếm hơn 38%
tổng số lực lượng lao động của cả nước [8].
Phát triển khoa học và công nghệ còn giúp
cho các gia đình (nhất là những gia đình
thuộc khu vực kinh thế phi chính thức) có
thể dễ dàng giảm bớt chi phí, thời gian,
công sức mà lại có hiệu quả, lợi nhuận tốt
hơn. Ví dụ, những nghề truyền thống trong
lĩnh vực ẩm thực như đậu phụ làng Mơ,
cốm làng Vòng giờ đây đều sử dụng điện để
xay bột hoặc giã cốm, tiết kiệm nhiều công
sức. Tương tự, các công việc khác, tùy loại
hình mà việc sử dụng khoa học công nghệ
nhiều hay ít.
Khoa học công nghệ phát triển đã tạo
nên nhiều việc làm mới, những ngành nghề
mới, nhất là trong lĩnh vực công nghiệp,
dịch vụ đời sống. Những năm gần đây, hình
thức thương mại điện tử khá phát triển.
Nhiều gia đình trẻ kinh doanh online như
một công việc chính thức hoặc “nghề tay
trái”. Công việc này đã đem lại thu nhập ổn
định và cải thiện mức sống cho nhiều gia
đình, và tương lai bán hàng online càng có
cơ hội phát triển.
Kết quả khảo sát của Hội Doanh nghiệp
hàng Việt Nam chất lượng cao về nơi chọn
mua sản phẩm cho thấy, nếu như năm 2017
tỷ lệ người tiêu dùng chọn mua online
chiếm 0,9% thì chỉ sau một năm, tỷ lệ
người tiêu dùng chọn mua online đã tăng
gấp ba lần (2,7%). Khách hàng phần lớn là
những người trẻ thuộc thế hệ 8x, 9x, hoặc
sinh năm 2000 và tập trung ở khu vực thành
thị. Họ còn tham gia vào việc mua bán trên
các mạng xã hội ngày càng nhiều như
Facebook, Zalo, một thị trường mang tính
tương tác cao, kết nối rộng, thuận tiện trong
giao thương [2].
Công nghệ và kỹ thuật số còn giúp các
gia đình có thể tiếp cận thị trường, quảng bá
sản phẩm, ký kết hợp đồng v.v. nhanh
chóng và hiệu quả. Một số công việc mới
sử dụng công nghệ số giúp cho cá nhân có
thể làm việc linh hoạt (bán thời gian, làm
thêm hoặc làm toàn thời gian) như: Uber;
Grap; Goviet v.v..
Không chỉ các gia đình, các doanh
nghiệp quan tâm đến thương mại điện tử,
mà lĩnh vực kinh doanh điện tử cũng thu
hút sự quan tâm của chính quyền các thành
phố. Năm 2017, UBND thành phố Hà Nội
đã ban hành kế hoạch số 59/KH-UBND về
việc triển khai phát triển thương mại điện tử
trên địa bàn thành phố. Theo kế hoạch này,
doanh thu bán lẻ trực tuyến sẽ chiếm 7%
5. Tác động của khoa học công nghệ đến
chăm sóc sức khỏe gia đình
Năm 1970, lần đầu tiên khái niệm điều trị
từ xa (TeleMedicine) được dùng nhằm mô
86
Hoàng Bá Thịnh, Đoàn Thị Thanh Huyền
tả cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho nhiều thời gian hơn để đọc ghi chú các bác
sĩ khác [1].
Xu hướng công nghệ hội tụ sẽ cung cấp
các bệnh nhân từ xa thông qua hệ thống
viễn thông và công nghệ thông tin. Những
công nghệ này giúp cho việc giao tiếp giữa
bệnh nhân và nhân viên y tế trở nên thuận
tiện trong việc truyền thông tin, hình ảnh,
dữ liệu y khoa qua các công cụ kết nối. Một
trong những thành công thiết thực nhất của
ứng dụng công nghệ trong chăm sóc sức
khỏe chính là việc thiết lập hồ sơ điện tử y
tế vào đầu những năm 1990. Đây là những
hồ sơ y tế được số hóa cho phép việc trao
đổi dữ liệu bệnh nhân giữa các bác sĩ điều
trị một cách dễ dàng. Chỉ riêng ở nước Mỹ
cho bệnh nhân lợi ích thiết thực, chẳng hạn
như tiếp cận nguồn tri thức y học, tăng
cường các dịch vụ y tế. Công nghệ giúp
bệnh nhân cũng như người bình thường có
khả năng tự theo dõi, quản lý sức khỏe bản
thân. Và đây cũng là cơ hội cho các nhà sản
xuất, nhà nghiên cứu đưa ra giải pháp tốt
hơn nhằm đáp ứng nhu cầu mỗi cá nhân.
Ngày nay, các công ty công nghệ đã bắt đầu
nhìn thấy thị trường sức khỏe di động (m-
Health: Mobile - Health) sẽ là cuộc cách
mạng tuyệt vời trong kinh doanh. M-Health
đã có gần 88% hồ sơ y tế được ứng dụng tại được coi là tổng hợp của các ứng dụng dựa
trên công nghệ cho phép bệnh nhân và bác
sĩ lâm sàng tương tác từ các địa điểm khác
nhau. Ví dụ như trao đổi thông tin y tế
thông qua e-mail, nhắn tin, ứng dụng
smartphone, lưu trữ và trao đổi hình ảnh,
video trên web. Hiện có hơn 20.000 ứng
dụng về chăm sóc sức khỏe có sẵn trên thị
trường. Một nghiên cứu của Pew Research
Center về Mobile health 2012 cho thấy, có
31% người sử dụng điện thoại tải về ứng
dụng chăm sóc sức khỏe và thông tin về sức
khỏe (tương đương với 100 triệu người),
tăng 14% so với năm 2010 (17%) [7].
các bệnh viện và khoảng 75% ứng dụng tại
phòng khám tư nhân, và tất cả những hồ sơ
này đều được bảo vệ an toàn bằng các bộ
luật quyền cá nhân. Một cuộc khảo sát năm
2014 của Trường American College of
Physicians chỉ ra rằng, các bác sĩ gia đình
đã dành 48 phút hơn một ngày trên hồ sơ
điện tử y tế. Có đến 90% bác sĩ cho rằng dữ
liệu giấy chậm hơn nhiều so với hồ sơ y tế
điện tử. Khoảng 34% cho biết phải mất
nhiều thời gian để tìm thấy và xem xét dữ
liệu hồ sơ bệnh án, và 32% cho rằng đó mất
Hộp 2. Những thành tựu ứng dụng khoa học công nghệ vào y học Việt Nam
Nghiên cứu ứng dụng thành công các công nghệ sinh học, kỹ thuật tiên tiến góp phần chẩn
đoán chính xác và điều trị hiệu quả các bệnh hiểm nghèo, bệnh khó, đưa công nghệ một số lĩnh
vực y học đạt tầm thế giới là một bước tiến của ngành y học Việt Nam trong năm qua. Trong
năm 2016, Việt Nam đã làm chủ được các kỹ thuật tiên tiến trong chẩn đoán và điều trị bệnh, tật
ở người như ghép tạng. Tính đến tháng 9/2016, cả nước đã thực hiện 1.281 ca ghép thận, 54 ca
ghép gan, 16 ca ghép tim thành công. Việt Nam cũng đã thành công trong việc trị liệu tế bào gốc,
mổ nội soi, kỹ thuật sinh học phân tử, y học hạt nhân, trong dự phòng các bệnh truyền nhiễm,
nguy hiểm, các bệnh mới phát sinh. Nghiên cứu sản xuất nguyên liệu dược chất phục vụ công
nghiệp bào chế thuốc, tăng dần tỷ lệ nguyên liệu dược chất trong nước, phát huy ưu thế, tiềm
năng về dược liệu và thuốc y học cổ truyền [3].
87
Khoa học xã hội Việt Nam, số 3 - 2019
6. Tác động của khoa học công nghệ đến
đời sống văn hóa, tình cảm gia đình
khoa học và công nghệ đang tạo nên sự
biến đổi xã hội từng ngày. Gia đình là một
thiết chế cơ bản của xã hội, chịu tác động
mạnh mẽ của khoa học công nghệ trong các
Những phương tiện nghe nhìn hiện đại,
thông minh (ví dụ, Smart TV) cùng với sự chiều cạnh của cuộc sống gia đình. Những
phát triển của các loại hình truyền thông đại
chúng, truyền thông đa phương tiện đã giúp
cho các thành viên gia đình có nhiều lựa
chọn các loại hình thể thao, văn hóa, văn
nghệ v.v.. Nhờ vậy, đời sống văn hóa, tinh
thần trong các gia đình hiện đại vô cùng
phong phú, đa dạng.
Sự phát triển của công nghệ kỹ thuật số
giúp cho các cá nhân dễ kết nối, tương tác
(dù là tương tác ảo), thuận lợi trong việc
quan tâm, chăm sóc các thành viên trong
gia đình khi làm việc, lúc học hành hoặc
vui chơi.
Tuy nhiên, sự đa dạng của thông tin trở
nên phổ biến hơn bao giờ hết đã thực sự đe
dọa đến quyền riêng tư của các cá nhân.
Trong gia đình, các sản phẩm công nghệ tạo
ra các tác động tiêu cực đến mối quan hệ
giữa các thành viên trong gia đình. Internet
và email, được coi là cánh tay nối dài cho
các cá nhân mở rộng thế giới riêng tư của
mình, nhưng chúng cũng thực sự đòi hỏi họ
phải tốn rất nhiều thời gian cho facebook
hoặc các loại hình khác. Điều này có thể
làm giảm sự gắn kết các thành viên trong
gia đình, thậm chí còn sao lãng, thiếu quan
tâm lẫn nhau. Thực tế chứng minh cho thấy
phạm vi sở thích của các cá nhân trong gia
đình còn có thể bị ảnh hưởng bởi những
người khác ở ngoài gia đình (thông qua việc
kết nối mạng).
tác động của khoa học công nghệ đến các
chức năng cơ bản của gia đình không chỉ
giúp cho gia đình thực hiện tốt hơn các
chức năng cơ bản, nâng cao chất lượng
cuộc sống của các thành viên gia đình, mà
nó còn góp phần nâng cao chất lượng
nguồn nhân lực của gia đình và xã hội.
Sự phát triển của khoa học và công nghệ
còn góp phần làm giảm đi loại hình gia đình
truyền thống, làm tăng thêm các loại hình
gia đình mới (gia đình khuyết thế hệ, gia
đình đa văn hóa) cũng như khiến cho
giới khoa học cần định nghĩa lại về khái
niệm người cha, người mẹ trong gia đình
hiện đại.
Cũng cần nhận thấy rằng, bên cạnh
những ảnh hưởng tích cực, tiến bộ của khoa
học công nghệ đối với gia đình, thì cũng có
những ảnh hưởng tiêu cực của nó đến gia
đình ở mức độ khác nhau. Điều này tùy
thuộc vào mức độ sử dụng các tiện nghi
công nghệ trong đời sống sinh hoạt, cũng
như khả năng kiểm soát của các thành viên
gia đình để hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của
khoa học công nghệ đến các thành viên,
nhất là những người trẻ trong gia đình. Trên
phương diện quản lý xã hội về gia đình,
cũng cần có chính sách xã hội phù hợp với
sự biến đổi của gia đình trong bối cảnh
khoa học và công nghệ phát triển nhanh.
Chú thích
7. Kết luận
3
Nghiên cứu này được tài trợ bởi Đại học Quốc gia
Một số nội dung giới thiệu trên đây cho
thấy, trong xã hội hiện đại, sự phát triển của
Hà Nội trong đề tài mã số QG.18.45.
88
Hoàng Bá Thịnh, Đoàn Thị Thanh Huyền
[7] Susannah Fox và Maeva Duggan (2012),
“Mobile Health 2012”, Pew Research Center,
November 8.
Tài liệu tham khảo
[1] Thạch An (2016), “Cuộc cách mạng y tế điện
tử đang đến gần”, PC World VN, 22/6.
[8] Viện Khoa học lao động và xã hội, ILO
(2018), Xu hướng lao động và xã hội Việt Nam
2012-2017, Nxb Thanh niên, Hà Nội.
[2] Quốc Hùng (2018), “Mua sắm trực tuyến ngày
càng tăng cao”, Sài gòn Tiếp thị, ngày 12/2.
[3] Thiên Lam (2018), “Những thành tựu ứng
dụng khoa học công nghệ vào y học Việt
Nam”, Báo Nhân Dân, ngày 25/1.
[9] Phong Anh (2018), Cảm động chuyện người
vợ trẻ quyết sinh con với chồng đã mất;
diem/Cam-dong-chuyen-nguoi-vo-tre-quyet-
sinh-con-voi-chong-da-mat-479965/
[4] Trần Ngọc (2018), “Hơn 40.000 thiên thần
chào đời từ ống nghiệm”, Báo Pháp luật Tp.
Hồ Chí Minh, ngày 25/4.
[10] Bảo Duy (2018), Em bé chào đời 4 năm sau
ngày cha mẹ mất;
ngay-cha-me-mat-20180411155100494.htm
[11] Tuyết Nhung (2014), Sinh đôi bằng
tinh trùng của người chồng đã mất;
tinh-trung-cua-nguoi-chong-da-mat-
[5] Chí Thịnh (2017), “2017: 63% người dân
Hà Nội đi chợ trực tuyến”, Sài gòn Tiếp thị,
ngày 14/3.
[6] Tổng cục Thống kê, UNFPA (2016), Điều tra
dân số và nhà ở 2014 - Di cư và đô thị hóa ở
Việt Nam, Nxb Thông tấn, Hà Nội.
155742.html
89
8 trang
12/01/2024
15440
Free
Bạn đang xem tài liệu "Tác động của khoa học công nghệ đến chức năng gia đình hiện nay", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- tac_dong_cua_khoa_hoc_cong_nghe_den_chuc_nang_gia_dinh_hien.pdf
