Phương pháp học từ vựng Tiếng Hán hiện đại dựa vào mối liên hệ về ngữ âm, ngữ nghĩa với từ hán việt
TẠP CHÍ KHOA HỌC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, SỐ 13 - 2019
ISSN 2354-1482
PHƢƠNG PHÁP HỌC TỪ VỰNG TIẾNG HÁN HIỆN ĐẠI DỰA VÀO
MỐI LIÊN HỆ VỀ NGỮ ÂM, NGỮ NGHĨA VỚI TỪ HÁN VIỆT
Đào Mạnh Toàn1
Lê Hồng Chào1
TÓM TẮT
Tiếng Việt và tiếng Hán là hai ngôn ngữ cùng loại hình và có mối quan hệ gắn
bó về lịch sử. Sự tương đồng về loại hình này dẫn tới một hệ quả tất yếu là điểm
giống nhau giữa hai ngôn ngữ này về ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp… là rất nhiều và
điểm khác biệt là rất ít. Thực tế đã chứng tỏ rằng, biết vận dụng những điểm tương
đồng giữa tiếng Việt và tiếng Hán hiện đại để học tiếng Hán hiện đại là một cách
học tốt, vì cách học này giúp người học rút ngắn thời gian, đạt hiệu quả cao hơn. Bài
viết này giới thiệu phương pháp học từ vựng tiếng Hán hiện đại thông qua mối liên
hệ về ngữ âm, ngữ nghĩa với từ Hán Việt.
Từ khóa: Từ Hán Việt, phương pháp học tiếng Hán hiện đại, quan hệ ngữ nghĩa,
quan hệ ngữ âm
1. Vài nét về từ Hán Việt
chuyển gốc Hán-Việt thì lại nhận thấy
có 2 giai đoạn:
1.1. Khái niệm từ Hán Việt
Truy nguyên về những khởi thảo
luận bàn về từ Hán Việt, chúng ta có thể
lấy các học giả sau đây để làm đại diện
nhƣ: Maspéro (1912) cho rằng “Âm
Hán Việt đƣợc phát triển dựa trên ngữ
âm phƣơng ngữ Tràng An thế kỷ IX-
X”, ngƣợc về cột mốc lịch sử trƣớc đó,
cũng đã có các học giả nhƣ Huỳnh Tịnh
Của Paulus Của (1895), Trƣơng Vĩnh
Ký (1889), trƣớc nữa là A. de Rhodes
(1651). Khi biên soạn Đại Nam quốc
âm tự vị, tác giả Huỳnh Tịnh Của
Paulus Của (1895) đã quan tâm đến
những “tự” đƣợc viết bằng chữ Nho,
chữ Nôm… và những tác giả này đã có
bàn luận về từ Hán Việt nhƣng chỉ là
khởi thảo.
1) Mượn chữ Hán phát âm theo
giọng Trường An, nghĩa là mượn thẳng
nơi giọng Trung Hoa, trong thời kỳ Bắc
thuộc, do các quan lại Trung Hoa
“dạy” ra.
2) Mượn tiếng Hán - Việt, nghĩa là
chữ Hán đọc theo giọng Việt Nam, hình
thành thời tự chủ, nhất là thời Lý, hơn
hai trăm năm, ít chịu ảnh hưởng của
quan lại Trung Hoa, phiên thiết theo bộ
Thiết vận, nhưng lại phát âm theo giọng
Việt Nam thành tiếng Hán - Việt lưu
hành cho tới nay”.
Phan Ngọc (2000) trong giáo trình
Mẹo giải nghĩa từ Hán Việt và chữa lỗi
chính tả, cho rằng: “Xét về mặt lịch sử,
một từ Hán Việt là một từ được viết ra
bằng chữ khối vuông của Trung Quốc,
nhưng lại phát âm theo cách phát âm
Hán Việt, người Việt vẫn dùng để đọc
Lê Ngọc Trụ (1993) [1, tr. 25],
“Khi xét tiếng Hán - Việt với tiếng Việt
1Trƣờng Đại học Đồng Nai
Email: [email protected]
70
TẠP CHÍ KHOA HỌC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, SỐ 13 - 2019
ISSN 2354-1482
mọi văn bản viết bằng chữ Hán, dù đó
là của người Hán mà không có chữ Hán
Việt” [2; tr. 11].
gốc Hán đọc theo cách đọc Hán Việt
như vậy được gọi là từ Hán Việt”.
Nguyễn Văn Khang (2007) quan
niệm: 1) “Tất cả những từ Hán Việt có
ít nhất một lần được dùng trong tiếng
Việt như một đơn vị từ vựng trong văn
cảnh giao tiếp thì đều được coi là từ
Hán Việt”; và 2) “Chấp nhận là từ Hán
Việt ở những biến thể khác nhau khi
chúng đảm bảo được các điều kiện như:
biến thể đó tuy có thể “đọc chệch phiên
thiết” nhưng còn tồn tại trong một kết
hợp Hán Việt hoặc bản thân nó đã có
sự phân bố sử dụng (ngữ nghĩa) với các
biến thể khác cùng gốc” [7, tr. 131].
1.2. Phân loại từ Hán Việt
Nguyễn Tài Cẩn (2000), Nguồn gốc
và quá trình hình thành cách đọc Hán
Việt, cho rằng “Cách đọc Hán - Việt
thường được giải thích một cách khá
đơn giản là cách đọc chữ Hán ở Việt
Nam, theo lối đọc riêng của người Việt.
Kể ra với một nội dung hiểu như thế mà
đặt ra thuật ngữ “cách đọc Hán - Việt”
thì quả cũng có điều chưa thực ổn.
Nhưng vì thuật ngữ đã quá quen thuộc
nên ta vẫn tạm dùng” [3, tr. 18].
Theo Nguyễn Công Lý (2003), “Từ
Hán Việt là lớp từ ngữ mà người Việt
vay mượn của tiếng Hán; đọc theo âm
đọc đời Đường, ngữ âm vùng Tràng An,
và những từ ngữ ấy được người Việt
phương Nam nhận thức và sử dụng theo
cách riêng mình” [4, tr. 7].
Đây là phƣơng diện có nhiều kiến
giải rất khác nhau.
Vƣơng Lực (1948) trong bài viết: 漢
越語研究,嶺南學報,第九卷第一期 [8;
tr. 8-9, tr. 58] dựa theo nguồn gốc đã
chia từ ngữ tiếng Việt thành hai loại
là tiếng Việt (nguyên văn: 越 語 Việt
ngữ) và tiếng Hán Việt (漢越語 Hán
Việt ngữ) và dựa theo thời điểm hình
thành, chia tiếng Hán Việt thành ba loại
là tiếng Hán Việt cổ (古漢越語 cổ Hán
Việt ngữ), tiếng Hán Việt (漢越語 Hán
Việt ngữ) và Hán ngữ Việt hóa (漢語越
化).
Huỳnh Thanh Xuân (2003) quan
niệm “Từ Hán Việt là những từ gốc
Hán được thu nhập vào trong tiếng
Việt. Cách đọc từ Hán Việt, hay còn gọi
là âm Hán Việt là đọc theo âm Việt
những từ gốc Hán” [5, tr. 6].
Theo Lê Xuân Thại (2005), muốn
hiểu thế nào là từ Hán Việt, trƣớc hết
phải xem xét thế nào là cách đọc Hán
Việt [6, tr. 9-11]. Tác giả cho rằng
“Cách đọc Hán Việt là cách đọc chữ
Hán của người Việt bắt nguồn từ hệ
thống ngữ âm tiếng Hán thời Đường,
chịu sự chi phối của hệ thống ngữ âm
tiếng Việt” [6, tr. 10]; “những từ mượn
Nguyễn Văn Thạc (1968) đã chia
lớp từ mƣợn Hán thành ba nhóm: nhóm
Hán Việt cổ, nhóm Hán Việt và nhóm từ
mượn qua tiếng địa phương.
Nguyễn Văn Tu (1976) xuất phát từ
góc độ từ mƣợn gốc Hán du nhập vào
tiếng Việt tƣơng ứng với các thời kỳ
71
TẠP CHÍ KHOA HỌC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, SỐ 13 - 2019
ISSN 2354-1482
lịch sử đã chia thành ba loại từ mƣợn
Hán là từ Hán cổ, từ gốc Hán mượn của
đời Đường, từ gốc Hán đã Việt hóa.
Nguyễn Quang Hồng (1994) lấy
Hán Việt làm trung tâm để tách ra làm
ba loại là: Tiền Hán Việt; Hán Việt,
Hậu Hán Việt.
vị/từ/yếu tố) Việt gốc Hán”. “Việt gốc
Hán” thì chia làm:
i. “Gốc Hán trƣớc [đời] Đƣờng”,
tức là cái mà Vƣơng Lực gọi là “Cổ
Hán Việt”;
ii. “Gốc Hán đời Đƣờng”, tức là cái
mà Vƣơng Lực gọi là “Hán Việt”;
iii. “Gốc Hán từ cuối đời Nguyên
trở đi”, không nhiều nhƣng khó phủ
nhận;
Nguyễn Tài Cẩn (2000), trong
Nguồn gốc và quá trình hình thành
cách đọc Hán Việt, cũng dựa theo cách
phân chia của Vƣơng Lực.
iv. “Gốc Hán không/chƣa xác định
thời điểm/nguyên nhân”, tức cái mà
Vƣơng Lực gọi là “Hán ngữ Việt hóa”
còn ta thì gọi là “Hán Việt Việt hóa”.
2. Cơ sở vận dụng từ Hán Việt
vào việc học tiếng Hán hiện đại
2.1. Tiếng Việt và tiếng Hán có
cùng loại hình ngôn ngữ
Theo Nguyễn Công Lý, tác giả chia từ
Hán Việt thành từ Hán cổ; từ Hán mượn
của đời Đường; từ Hán được Việt hóa.
Lê Đình Khẩn quan niệm “Từ gốc
Hán trong tiếng Việt hiện đại, theo diễn
biến thời gian chia thành ba loại: 1) Từ
tiền Hán Việt (cũng gọi là cổ Hán Việt,
hay Hán Việt cổ); 2) Từ Hán Việt; và 3)
Từ hậu Hán Việt (cũng gọi là từ Hán
Việt Việt hóa) [9, tr. 57].
Xét về góc độ loại hình, tiếng Việt
và tiếng Hán có cùng loại hình ngôn
ngữ đơn lập, mang thanh điệu, âm tiết
tính, quan hệ ngữ pháp đƣợc biểu thị
chủ yếu bằng trật tự và hƣ từ. Các từ
ghép mƣợn Hán có khả năng du nhập
vào tiếng Việt cao và cũng không gặp
nhiều khó khăn trong việc đồng hóa về
mặt cấu trúc, ngữ âm,… Vận dụng đặc
điểm này sẽ giúp ngƣời Việt học tiếng
Hán đạt đƣợc hiệu quả cao hơn.
Nguyễn Ngọc San quan niệm từ
Việt gốc Hán bao gồm từ tiền Hán Việt,
từ Hán Việt, từ Hán Việt Việt hóa. Sự
phân chia này cũng đƣợc nhiều nhà
nghiên cứu khác tán đồng.
Nhƣng tình hình lại khác đối với
học giả An Chi (2015). Trong bài viết
“Hán Việt là gì?” đăng trên Năng lượng
Mới số 466 (16-10-2015), tác giả không
chấp nhận cách phân chia của Vƣơng
Lực và cho rằng cách phân chia nhƣ
vậy là bất hợp lý. Ông đề xuất cách
phân chia nhƣ sau: Cái gọi là “Hán
Việt” thì chúng tôi gọi là “(hình
2.2. Từ Hán Việt được sử dụng
nhiều trong vốn từ tiếng Việt hiện đại
Bàn về vấn đề này, một số tác giả
đã đƣa ra số liệu thống kê về tần suất sử
dụng từ Hán Việt trong thƣ tịch nƣớc ta
(tuy chƣa đầy đủ), cụ thể nhƣ sau:
72
TẠP CHÍ KHOA HỌC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, SỐ 13 - 2019
ISSN 2354-1482
Bảng 1: Thống kê tần suất sử dụng từ Hán Việt trong thư tịch nước ta
STT
Tác giả
Maspéro (1912)
Tần suất sử dụng
60% từ Hán Việt trong tiếng Việt.
Những thuật ngữ khoa học xã hội trong tiếng
Việt có thể vay mƣợn đến 80%.
Từ 60% đến 70% vốn từ tiếng Việt.
Chiếm quá nửa tổng số từ trong tiếng Việt.
Trong phong cách nghị luận chiếm khoảng
60%.
1
2
Nguyễn Văn Tu (1980)
3
4
5
Lê Xuân Thại (1990)
Theo Phan Ngọc (2000)
Nguyễn Lân (2002)
6
Huỳnh Thanh Xuân (2003) Trên 70% từ vựng tiếng Việt.
Cứ liệu thống kê của chúng tôi dƣới đây đƣợc dựa trên 1200 từ HSK4, do 郑
捷、黄晓静 (2012) chủ biên [10; tr. 1-245], 新 HSK 考试系列四级词汇精讲精练,
上海译文出版社.
Bảng 2: Kết quả so sánh sự giống và khác nhau về mặt ngữ nghĩa của
từ Hán Việt với tiếng Việt hiện đại
Số lƣợng từ
Giống nhau
về nghĩa của
từ
Số lƣợng từ
khác nhau về
mặt ngữ nghĩa
Tiêu chí
so sánh
Khác nhau về giống nhau
nghĩa của từ
về mặt
ngữ nghĩa
Từ đơn tiết
27,8%
51,9%
2,2%
334 từ
623 từ
26 từ
Từ
18,1%
217 từ
song tiết
Trong đó, từ đa âm tiết (chủ yếu là
song tiết) chiếm tỷ lệ cao nhất 51,9%;
kế đến là từ đơn âm tiết là 27,8%.
quan hệ rất mật thiết. Trên thực tế,
ngƣời học tiếng Hán khi có đủ lƣợng từ
vựng >= 600 từ sẽ dễ dàng đoán đƣợc
nghĩa của từ Hán Việt và nghĩa của
tiếng Việt rất dễ dàng.
Các từ có từ Hán Việt trùng khít
nghĩa hoàn toàn hoặc gần nghĩa chủ yếu
chỉ nghề nghiệp (作家、作者、农民、
医生、大夫、律师 ...); các động từ
(chỉ ý kiến, nguyện vọng); các tính từ
(chỉ màu sắc, mô tả); kinh tế; quân sự;
văn hóa... Ngƣời học tiếng Hán hiện đại
cũng cần chú ý đến mối liên hệ chung
giữa âm Bắc Kinh (Bính âm) khi phát
âm với âm Hán Việt, chúng có mối
3. Vận dụng điểm giống nhau về
ngữ âm, ngữ nghĩa của từ Hán Việt vào
việc học từ vựng tiếng Hán hiện đại
3.1. Khả năng phiên ghép từ
Yêu cầu:
(1) Phải biết đƣợc vốn từ Hán Việt
cơ bản ( >= 600 từ).
73
TẠP CHÍ KHOA HỌC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, SỐ 13 - 2019
ISSN 2354-1482
(2) Phải biết đƣợc vốn từ PinYin
ứng với âm Hán Việt ( >= 600 từ).
(3) Kiểm tra tính đúng sai.
(âm đọc Bắc Kinh) và cách đọc tƣơng
X
Y
XY
QUAN
/guān/
观
CHÚNG
/zhòng/
众
QUAN CHÚNG: khán giả
/guānzhòng/
观众
Trong đó:
X: là từ Hán Việt (mang yếu tố bắt
buộc).
4) Âm tiết “运动” /yùndòng/ bao
gồm hai âm tiết Hán Việt là VẬN và
ĐỘNG gộp thành, “运” là VẬN, “动”
là ĐỘNG, khi ghép hai âm tiết Hán
Việt này lại với nhau, chúng vẫn mang
nghĩa là “VẬN ĐỘNG” nhƣ trong
tiếng Việt.
Y: là từ Hán Việt hoặc thuần Việt.
XY: là từ Hán Việt hoặc X phải là
từ Hán Việt và dựa vào đó có thể phiên
sang tiếng Hán hiện đại.
Dựa vào mô hình trên, xét các ví dụ
sau đây:
5) Âm tiết “女儿” /nǚér/ bao gồm
hai âm tiết Hán Việt là NỮ và NHI gộp
thành, “女” là NỮ, “儿” là NHI, khi
ghép hai âm tiết Hán Việt này lại với
nhau, chúng vẫn mang nghĩa là “NỮ
NHI” nhƣ trong tiếng Việt.
1) Âm tiết “安全” /ānquán/ bao
gồm hai âm tiết Hán Việt là AN và
TOÀN gộp thành, “安” là AN, “全” là
TOÀN, khi ghép hai âm tiết Hán Việt
này lại với nhau, chúng vẫn mang nghĩa
là “AN TOÀN” nhƣ trong tiếng Việt.
2) Âm tiết “跳舞” /tiàowǔ/ bao gồm
hai âm tiết Hán Việt là KHIÊU và VŨ
gộp thành, “跳” là KHIÊU, “舞” là VŨ,
khi ghép hai âm tiết Hán Việt này lại
với nhau, chúng vẫn mang nghĩa là
“KHIÊU VŨ” nhƣ trong tiếng Việt.
3) Âm tiết “同情” /tóngqíng/ bao
gồm hai âm tiết Hán Việt là ĐỒNG và
TÌNH gộp thành, “同” là ĐỒNG, “情”
là TÌNH, khi ghép hai âm tiết Hán Việt
này lại với nhau, chúng vẫn mang nghĩa
là “ĐỒNG TÌNH” nhƣ trong tiếng Việt.
Ngoài ra, chúng ta có thể thông qua
việc phiên ghép các từ để tạo ra từ mới,
hay nói đúng hơn là phƣơng pháp
ghép/thế từ vựng, cách này cần phải có
sự kiểm tra và đối sánh với từ điển.
Gọi X là một từ Hán Việt mang
nghĩa gốc; Y là từ Hán Việt hoặc thuần
Việt có thể thay thế đƣợc bằng những từ
khác; XY: là từ Hán Việt hoặc X phải là
từ Hán Việt và dựa vào đó có thể phiên
sang tiếng Hán hiện đại.
X + Y1,Y2,Y3, ... = XY1,2,3,...
74
TẠP CHÍ KHOA HỌC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, SỐ 13 - 2019
ISSN 2354-1482
TỪ GHÉP MỚI DỰA VÀO
PHIÊN ÂM SUY RA
TỪ HÁN
VIỆT
TỪ HÁN VIỆT/THUẦN VIỆT
Y1,2,3, …
TIẾNG HÁN HIỆN ĐẠI
X
XY1,2,3, …
THỂ TÀI 体裁; THỂ THAO
体操; THỂ TỪ 体词; THỂ
LỰC 体力; THỂ LỆ 体例;
THỂ DIỆN 体; THỂ PHÁCH
体魄; THỂ THỨC 体式; THỂ
HIỆN 体现; THỂ HÌNH 体型;
THỂ NGHIỆM 体 验 ; THỂ
DỤC 体育;…
TÀI; THAO; TỪ; HỘI; LỰC; LỆ;
DIỆN; PHÁCH; THỨC; HIỆN;
HÌNH; NGHIỆM; DỤC; …
THỂ
Tỉ dụ nhƣ:
Hoặc nhƣ khi chúng ta không biết
từ “国家” /guójiā/: quốc gia, nhà nƣớc
(có âm Hán Việt là QUỐC GIA) trong
tiếng Hán hiện đại có hình thức ra sao,
nhƣng khi chúng ta đã biết từ 国 trong
từ 中国 /zhōngguó/ có một âm Hán
Việt là Trung và một âm Hán Việt là
Quốc; và từ 家 trong từ 家庭 /jiātíng/
có một âm Hán Việt là Gia và một âm
Hán Việt là Đình. Sau khi tiến hành
phiên ghép, chúng ta sẽ có đƣợc từ 国
家 QUỐC GIA.
Hoặc nhƣ, khi chúng ta không biết
từ “商量” /shāngliáng/: thƣơng lƣợng,
bàn bạc (Có âm Hán việt là THƢƠNG
LƢỢNG) trong tiếng Hán hiện đại viết
nhƣ thế nào, nhƣng khi chúng ta đã biết
từ 商 trong từ 商店 /shāngdiàn/ có một
Hán Việt là Thƣơng và một âm Hán
Việt là Điếm; và trong từ 量 trong từ 重
量 /zhòngliàng/ có một âm Hán Việt là
Trọng và một âm Hán Việt là Lƣợng.
Sau khi tiến hành phiên ghép, chúng ta
sẽ có đƣợc từ 商量 THƢƠNG LƢỢNG.
Khi chúng ta không biết từ“安全”
/ānquán/: an toàn (có âm Hán Việt là
AN TOÀN) trong tiếng Hán hiện đại
đƣợc viết nhƣ thế nào, nhƣng khi
chúng ta đã biết từ 安 trong từ “安排”
/ānpái/có một âm Hán Việt là AN và
một âm Hán Việt khác là BÀI; và từ
全 trong từ “完全” /wánquán/: hoàn
toàn (có âm Hán Việt là HOÀN
TOÀN”, sau khi có các âm tiết liên
quan, chúng ta tiến hành phiên ghép
sẽ tạo thành âm tiết mới có nghĩa là 安
全 /ānquán/: AN TOÀN. Và dựa vào
mô hình trên ta có thể ghép từ dựa
trên âm Hán Việt của X nhƣ sau: AN
ĐỊNH; AN PHẬN; AN HẢO; AN CƢ
LẠC NGHIỆP; AN KHANG; AN
LẠC; AN DÂN CÁO THỊ; AN NINH;
AN BÀI; AN BẦN LẠC ĐẠO; AN
TOÀN; AN TOÀN ĐẢO; AN TOÀN
ĐĂNG; AN TOÀN ĐIỆN ÁP; AN
TOÀN MÔN; AN NHIÊN; AN
NHÀN; AN ỔN; AN TÂM; AN
TÁNG; AN SINH; AN THẦN;...
75
TẠP CHÍ KHOA HỌC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, SỐ 13 - 2019
ISSN 2354-1482
Trên đây là những từ đƣợc lấy làm
ví dụ minh họa, hoặc có thể lấy những
từ sau đây để minh họa rõ hơn:
3.3. Có thể dựa vào Pinyin (phiên
âm Bắc Kinh) để đoán nghĩa dựa trên
vỏ ngữ âm
爱情: ÁI TÌNH; 安静: AN TĨNH;
安排: AN BÀI; 安全: ANTOÀN; 办法:
BIỆN PHÁP; 保护: BẢO HỘ; 保证:
BẢO CHỨNG; 报名: BÁO DANH; 变
化: BIẾN HÓA; 标准: TIÊU CHUẨN;
表示: BIỂU THỊ; 表演: BIỂU DIỄN;
表扬: BIỂU DƢƠNG; v.v...
Thông qua khảo sát, chúng tôi thấy
đƣợc, số lƣợng từ Hán Việt có nghĩa
giống hoàn toàn với nghĩa tiếng Việt
hiện nay có tần suất sử dụng rất cao,
chiếm tỷ lệ cao nhất là từ Hán Việt đa
âm tiết (chủ yếu là từ song tiết), kế đến
là từ Hán Việt đơn tiết.
Còn rất nhiều từ ta có thể tiến hành
phiên ghép theo cách trên, điều này cần
một vốn từ Hán Việt và tiếng Hán hiện
đại nhất định để nhận biết, nếu nhƣ
chƣa có đủ số lƣợng từ để nhận biết thì
cần tra cứu thêm ở từ điển để kiểm tra
tính đúng sai của từ.
Ngƣời học, nếu chú ý kỹ, trong
những từ Hán Việt, chúng ta sẽ thấy,
thanh điệu trong tiếng Hán hiện đại
cũng góp phần quy định từ Hán Việt.
Khi biết từ Hán Việt, ngƣời học có
thể thông qua lớp từ này để đọc hiểu
đƣợc nhiều hơn những văn bản sử dụng
từ Hán Việt nhƣ các thƣ tịch Việt Nam
và Trung Quốc xƣa.
Để minh chứng cho nhận định trên,
sau đây, cứ liệu sẽ đƣợc khảo sát thêm
trong 5 câu đƣợc trích nguồn từ Bộ đề
thi tiếng Hoa quốc tế HSK do Trung
Quốc tổ chức, mã đề H41005.
1. 在接受调查的学生中，有超过
百分之八十的人希望自己能有机会出
国留学，但只有大约百分之二十的人
已经开始申请国外学校。[tr. 1; Câu 1]
2. 有能力的人可以把复杂的事情
变简单，而没能力的人却经常把简单
的事情变复杂。这就是这两种人的区
别。[tr. 1; Câu 7]
3. 在教育孩子时，我们应该少批
评、多鼓励。孩子在受到表扬时，往
往会对自己更有信心，对学习的兴趣
也会更大，成绩当然会提高。[tr. 11;
Câu 67]
4. 社会的发展不能光看经济的增
长，还要重视环境的保护。环境如果
被污染了，经济的增长也无法为我们
带来美好的生活。[tr. 12; Câu 76]
5. 这个省的大部分地方都是山，
高度一般在 4000 米以上。因为太
高，空气比别的地方少，刚到这里的
人会感觉身体不舒服，但过一段时间
之后，就会逐渐适应。[tr. 12; Câu 77]
Dựa vào những từ in đậm trong 5
câu trên, chúng ta có thể thấy đƣợc,
3.2. Khả năng biểu đạt ý nghĩa
Về phƣơng diện ngữ nghĩa, hầu nhƣ
ai cũng thấy phần lớn các từ Hán Việt
đều có một sắc thái ngữ nghĩa khác một
cách khá rõ với các từ thuần Việt. Ðó là
sắc thái “trang trọng”, hay “thi vị”, hay
“cổ kính”, hay “bác học”, hay “mờ ảo”
của các từ Hán - Việt (Cao Xuân Hạo,
2007). Về phƣơng diện ngữ nghĩa, từ
Hán Việt chiếm ƣu thế về mặt ngữ
nghĩa so với từ thuần Việt.
76
TẠP CHÍ KHOA HỌC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, SỐ 13 - 2019
ISSN 2354-1482
những từ này có nghĩa Hán Việt và
nghĩa tiếng Việt hiện đại là hoàn toàn
giống nhau mà không cần phải tra từ
điển dịch thuật hay tầm nguyên từ điển,
giữa chúng có mối quan hệ mật thiết với
nhau. Nếu nhƣ đi xa hơn nữa, xét về
mặt ngữ âm, ngƣời học khi đã có đủ
vốn từ cơ bản sẽ dễ dàng từ âm PinYin
mà nghe ra đƣợc âm Hán Việt của từ
vừa nghe hoặc đọc; và ngƣợc lại, sẽ từ
âm Hán Việt mà truy nguyên ra đƣợc
PinYin và tra tìm đƣợc chữ Hán cần
dùng đến.
Ví dụ, trong câu 4, ngƣời học tiếng
Hán có số lƣợng từ 600 đến 1200 từ
vựng cơ bản cũng đã nhận biết và liên
hệ đƣợc thông qua việc phát âm.
Thử xét những từ song âm tiết sau:
TỪ HÁN
NGHĨA TIẾNG
VIỆT
STT CHỮ HÁN
PHIÊN ÂM
VIỆT
1
社会
发展
经济
增长
重视
保护
污染
经济
增长
无法
美好
生活
/shèhuì/
Xã hội
Xã hội
2
/fāzhǎn/
/jīngjì/
Phát triển
Kinh tế
Phát triển
3
Kinh tế
4
/zēngzhǎng/
/zhòngshì/
/bǎohù/
Tăng trƣởng
Trọng thị
Bảo hộ
Tăng trƣởng
Trọng thị; xem trọng
Bảo hộ; bảo vệ
Ô nhiễm
5
6
7
/wūrǎn/
Ô nhiễm
Kinh tế
8
/jīngjì/
Kinh tế
9
/zēngzhǎng/
/wúfǎ/
Tăng trƣởng
Vô pháp
Mĩ hảo
Tăng trƣởng
Không có biện pháp
Mĩ hảo; tốt đẹp
Sinh hoạt; cuộc sống
10
11
12
/měihǎo/
/shēnghuó/
Sinh/sanh hoạt
Các từ đƣợc in đậm trên đều có
ngữ: 1) quan hệ tuyến tính và 2) quan
hệ liên tƣởng thì kết quả đạt đƣợc sẽ
cao hơn.
Vậy đâu là nguyên nhân dẫn đến
sự hình thành trên? Lý do chính là giữa
hai ngôn ngữ này có cùng loại hình
ngôn ngữ. Điều này xảy ra trên các
phƣơng diện:
điểm chung là, nghĩa của từ Hán Việt và
nghĩa trong tiếng Việt hiện đại hoàn toàn
giống nhau. Có thể nhận biết đƣợc, khi
có sự trùng khớp này thì những âm tiết
Pinyin đƣợc phát ra rất dễ đƣợc nhận
biết và đoán đƣợc nghĩa của chúng.
Trong các từ đƣợc in đậm trên,
ngƣời học tiếng Hán có thể áp dụng
phƣơng pháp ghép/thế từ vựng để tìm
ra đƣợc rất nhiều từ mới, trên cơ sở đó,
nếu nhƣ ngƣời học ngoại ngữ dựa trên
2 kiểu quan hệ chủ yếu trong ngôn
1) Đồng hóa cao về mặt ngữ âm.
2) Đồng hóa về mặt hình thái -
cấu trúc.
3) Đồng hóa về mặt ngữ nghĩa.
4) Tƣ duy thói quen ngôn ngữ.
77
TẠP CHÍ KHOA HỌC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, SỐ 13 - 2019
ISSN 2354-1482
Tuy có sự đối ứng giữa từ Hán Việt
và ý nghĩa của chữ Hán tƣơng ứng
trong việc học từ vựng tiếng Hán
hiện đại, nhƣng trong quá trình sử dụng,
nên chú ý đừng quá lạm dụng từ Hán
Việt khi chƣa biết rõ về từ cần dùng, để
tránh sai sót hoặc hiểu nhầm vì có sự
thay đổi về mặt ngữ nghĩa, hoặc không
có sự đối xứng giữa âm Hán Việt với ý
nghĩa của tiếng Hán hiện đại, thảng
hoặc có sự đối xứng, cũng sẽ có sự sai
khác về mặt ngữ nghĩa.
mức độ cao nhất) Nhất trên đời/Chẳng
gì bằng/Cực kỳ/Hết mức.
2. (Phó từ) biểu thị phạm vi thu hẹp)
Chỉ có/vẻn vẹn/không quá/chỉ/mới có.
3. Liên từ (đứng đầu phân câu sau,
biểu thị sự trái ngược) Nhưng/Song/Chỉ
có điều là.
Ở tiếng Việt, từ “BẤT QUÁ” lại
mang một sắc thái nghĩa hoàn toàn khác,
với ý nghĩa là: “cùng lắm thì cũng chỉ...”.
4) Từ 大家[11, tr. 293]/Dàjiā/âm
Hán Việt là ĐẠI GIA, và có những nét
nghĩa sau đây:
4.1) 大家 1 gồm 2 nét nghĩa:
1. Chuyên gia nổi tiếng/đại
gia/nhà ... nổi tiếng;
Tỉ dụ nhƣ:
1) Từ 到底 /dàodǐ/ âm Hán Việt là
ĐÁO ĐỂ, nhƣng nghĩa lại không phải là
“chỉ sự khôn lanh trong cƣ xử, không
nhƣờng nhịn, không chịu thiệt, nghĩa nhẹ
hơn của đanh đá” nhƣ trong tiếng Việt.
Trong tiếng Hán hiện đại, xét về mặt từ
loại thì thuộc Phó từ, có 3 nét nghĩa 1.
Cuối cùng/Kết quả; 2. Rốt cuộc; 3. Xét
đến cùng/Xét cho cùng [11, tr. 293],
những nghĩa này không giống với nghĩa
của từ ĐÁO ĐỂ trong tiếng Việt.
2. Thế gia/đại gia
2
4.2) 大 家
bạn,...
chỉ mọi ngƣời, các
Còn trong tiếng Hán hiện đại để chỉ
những ngƣời giàu có thì dùng từ 土
豪 /tǔ háo/ hoặc 大款 /dà kuǎn/.
4. Một số ý kiến về vận dụng từ
Hán Việt trong dạy và học tiếng Hán
cho sinh viên học Ngữ văn nói chung
và sinh viên học tiếng Hán hiện đại
nói riêng
2) Từ 困难 [11, tr. 853] /Kùnnán/ âm
Hán Việt là KHỐN NẠN, trong tiếng
Hán gồm 2 nét nghĩa:
1. Rắc rối/khó khăn
4.1. Đối với người dạy
2. Nghèo khó/Khó khăn
- Đƣa ra những danh mục từ Hán
Việt quen thuộc, có nghĩa trùng khớp
với tiếng Việt và tiếng Hán hiện đại, sau
đó, mở rộng sang những từ có nhiều nét
nghĩa, những từ khó hơn.
- Khi vận dụng nên đƣa vào ngữ
cảnh cụ thể, ví dụ nhƣ là một bài văn
biền ngẫu, thơ Đƣờng,… nhƣng những
ngữ liệu này tất nhiên là bản chữ Hán,
chƣa qua “biên chế”.
Ý nghĩa không mang nghĩa xấu xa
“hèn mạt, đáng khinh” nhƣ từ “thằng khốn
nạn, đồ khốn nạn” trong tiếng Việt, mà chỉ
“đang rơi vào hoàn cảnh khó khăn”.
3) Từ “不过” [11, tr. 129] /Bùguò/
âm Hán Việt là BẤT QUÁ, nhƣng trong
tiếng Hán hiện đại có 3 nét nghĩa:
1. (Dùng sau cụm hình dung từ
hoặc hình dung từ song âm tiết, biểu thị
78
TẠP CHÍ KHOA HỌC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, SỐ 13 - 2019
ISSN 2354-1482
- Đƣa ra quy luật giúp ngƣời học
suy luận nghĩa dựa trên hình - âm -
nghĩa của từ.
- Trong quá trình học, cần có từ
điển tầm nguyên, từ điển Hán Việt… để
tra cứu, nhắc nhở sinh viên kiểm tra, đối
chiếu, so sánh.
rộng vốn từ, dựa trên các bình diện ngữ
âm, ngữ nghĩa, ngữ dụng.
- Cần có đức tính chịu khó làm
việc, tƣ duy phân tích, tổng hợp, chuyên
tâm học tập.
5. Kết luận
Trên đây là một vài trao đổi về cách
học từ vựng tiếng Hán hiện đại thông
qua mối liên hệ về ngữ âm, ngữ nghĩa
với từ Hán Việt. Hy vọng bài viết sẽ
giúp ích cho việc học tiếng Hán hiện đại
trên cơ sở vận dụng từ Hán Việt. Tuy
nhiên, tiếng Hán hiện đại và từ Hán
Việt vẫn có nhiều trƣờng hợp không
hoàn toàn giống nhau về ngữ âm, ngữ
nghĩa, cho nên vẫn cần chú ý đến việc
đối chiếu khi sử dụng phƣơng pháp này.
4.2. Đối với người học
- Cần học vốn từ cơ bản, những từ
thƣờng dùng nhất, vốn từ cơ bản càng
cao sẽ càng có lợi trong quá trình học.
- Cần áp dụng những phƣơng pháp
suy đoán từ vựng dựa trên từ Hán Việt
đã biết nghĩa hoặc PinYin tƣơng ứng.
- Cố gắng tìm những từ Hán Việt
tƣơng ứng với tiếng Hán hiện đại để mở
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Lê Ngọc Trụ (1993), Tầm nguyên tự điển Việt Nam, Nxb thành phố Hồ
Chí Minh
2. Phan Ngọc (2000), Mẹo giải nghĩa từ Hán Việt và chữa lỗi chính tả, Nxb
Thanh niên, Hà Nội
3. Nguyễn Tài Cẩn (2000), Nguồn gốc và quá trình hình thành cách đọc Hán
Việt, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội
4. Nguyễn Công Lý (2002), Mở rộng vốn từ Hán Việt, Nxb Đại học Quốc gia
thành phố Hồ Chí Minh
5. Huỳnh Thanh Xuân (2003), Từ Hán Việt trong tiếng Việt hiện đại, Nxb Đại
học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh
6. Lê Xuân Thại (2005), Từ Hán Việt và việc giảng dạy từ Hán Việt trong SGK
Ngữ văn THCS, Nxb Giáo dục, Hà Nội
7. Nguyễn Văn Khang (2007), Từ ngoại lai trong tiếng Việt, Nxb Giáo dục,
Hà Nội
8. 王力 (1948), 漢越語研究, 嶺南學報、第九卷、第一期
9. Lê Đình Khẩn (2002), Từ vựng gốc Hán trong tiếng Việt, Nxb Đại học Quốc
gia thành phố Hồ Chí Minh
10. 郑捷、黄晓静 (2012), 新 HSK 考试系列四级词汇精讲精练, 上海译文出
版社
11. Phan Văn Các (chủ biên) (2001), Từ điển Hán - Việt, Nxb thành phố Hồ
Chí Minh
79
TẠP CHÍ KHOA HỌC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, SỐ 13 - 2019
ISSN 2354-1482
THE PHONE-SEMANTIC RELATIONSHIP BASED ON
METHOD OF LEARNING MODERN CHINESE VOCABULARY
ABSTRACT
Vietnamese and Chinese are two languages with the same type and with a close
relationship in term of history. As a result, this leads to inevitable consequence that
the similarities between these two languages in phonetics, vocabulary, grammar and
so on are numerous, and, therefore, the differences are rare. In fact, it has been
proved that taking advantage of the similarities between Vietnamese and Chinese in
learning modern Chinese helps learners shorten time and achieve higher efficiency.
This article introduces the method of learning modern Chinese vocabulary through
the phonetic and semantic connection to Han Vietnamese words.
Keywords: Han-Vietnamese words, modern Han learning method, semantic
relationship, phonetic relationship
(Received: 21/2/2019, Revised: 21/3/2019, Accepted for publication: 7/5/2019)
80
11 trang
15/01/2024
9280
Free
Bạn đang xem tài liệu "Phương pháp học từ vựng Tiếng Hán hiện đại dựa vào mối liên hệ về ngữ âm, ngữ nghĩa với từ hán việt", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- phuong_phap_hoc_tu_vung_tieng_han_hien_dai_dua_vao_moi_lien.pdf
