Phát triển kỹ năng đọc cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm tại Trường Trung học cơ sở

Download

PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG ĐỌC CHO HỌC SINH THÔNG QUA HOẠT

ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

SOME ISSUES ON DEVELOPING READING SKILLS FOR STUDENTS

THROUGH EXPERIMENTAL ACTIVITIES AT HIGH SCHOOL

Nguyễn Thị Phượng

Học viên Cao học Trường ĐHSPKT Tp.HCM

Tóm tắt

Ngày nay, internet ngày càng phát triển và rộng khắp thì việc tiếp cận thông

tin trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Học sinh đã và đang lạm dụng nó, chỉ cần một

cú click chuột là có thể tìm được nhanh chóng thông tin mình cần. Và các em không

còn ham đọc sách nữa, càng không muốn cất công lên thư viện, rồi phải làm thẻ, tra

cứu sách,… Có lẽ vì thế mà học sinh ngày càng mất dần đi kỹ năng đọc của mình.

Trong khi đó, việc phát triển kỹ năng đọc thông qua hoạt động trải nghiệm vốn rất

hữu ích. Nó được coi là phương pháp thật sự ưu việt cho sự phát triển năng lực sáng

tạo, giúp các em tự chiếm lĩnh kiến thức, hình thành các kĩ năng, giá trị và phẩm chất

của bản thân. Người nghiên cứu đã xây dựng một quy trình nhằm phát triển kỹ năng

đọc cho học sinh ở trường THCS gồm 4 bước.

Từ khóa:Phát triển, trải nghiệm, kỹ năng đọc

Abstract

Today, the internet is growing and widespread, so the access to information

becomes easier than ever.As a result, students have been increasingly abusing it.

They just use“one click” to find the information they need quickly. Children are not

interested in reading books anymore. They don’t want to set foot on the library, make

cards and seek books, ... Perhaps that is why students are gradually losing their

reading skills.

Meanwhile, the development of reading skills through experience activities is very

useful. It is considered a truly superior method for the development of creative

capacity, helping them to self-acquire knowledge, forming their own skills, values

and qualities. The researcher has developed a process to develop reading skills for

students at secondary school with 4 steps.

 Key words: Development, experience, reading skills

1. ĐẶC VẤN ĐỀ

“Đọc” là một trong bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết của con người, giúp con

người tiếp nhận và tái tạo thông tin. Các em học sinh cần phải rèn luyện kỹ năng đọc

sách của mình thông qua việc đọc sách, báo, tài liệu. Tuy nhiên, xã hội ngày nay với

nhịp sống hiện đại và năng động, với sự phát triển không ngừng của khoa học công

nghệ, các em có quá nhiều phương tiện giải trí khác nên sách đã không còn là lựa

chọn đầu tiên và duy nhất. Các em học sinh không có thói quen đọc nghiêm túc,

không trang bị cho mình kỹ năng đọc đúng đắn nữa.

Đọc sách ghi lại những kiến thức, những giá trị của cuộc sống mà người đi trước

đã kiếm tìm, học tập, trải nghiệm và truyền lại cho thế hệ sau. Phát triển kỹ năng đọc

giúp cho tư duy của con người cũng được phát triển, bởi mọi thành công của con

người đều nhờ sự kết hợp của kinh nghiệm bản thân với tri thức lĩnh hội được từ việc

học trong cuộc sống và trong sách vở.

Học sinh THCS cần nắm bắt được những kỹ năng đọc, tham gia nhiều hoạt động

đọc để được trải nghiệm và hiểu rõ về khả năng, sở thích bản thân. Giúp học sinh nỗ

lực và sự tương tác với thế giới xung quanh, cũng như sẵn sàng tham gia vào trải

nghiệm thực tế, suy ngẫm về trải nghiệm (của mình và người khác), để từ đó phân

tích vấn đề, khái quát hóa, đưa ra ý tưởng rút ra từ trải nghiệm và tìm cách áp dụng

vào thực tế.

2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

2.1. Một số khái niệm

a. Trải nghiệm

“Trải nghiệm” có thể hiểu là những hoạt động mang tính cá nhân, được chủ thể

suy xét, suy ngẫm, qua đó rút ra được những kinh nghiệm. Những kinh nghiệm đó có

được thông qua những hoạt động trong những hoàn cảnh cụ thể của cuộc sống. Để có

được những kinh nghiệm này, chủ thể phải trải qua việc giải quyết các vấn đề trong

những hoàn cảnh tương tự nhiều lần và thu được những kết quả nhất định[01]

b. Hoạt động trải nghiệm

Hoạt động trải nghiệm có thể hiểu là một loạt các hoạt động được diễn ra dựa

trên kinh nghiệm thực tế. Trong đó người tham gia có thể quan sát, hỗ trợ, kèm cặp,

hướng dẫn hoặc tiến hành nghiên cứu. Diễn ra ở ba địa điểm khác nhau đó là: trong

lớp học, ngoài lớp học nhưng trong nhà trường và ngoài nhà trường. Trong phạm vi

vấn đề nghiên cứu này, “hoạt động trải nghiệm” được xác định diễn ra ở khu vực

ngoài lớp học nhưng trong khuôn viên nhà trường [02].

c. Kỹ năng đọc

“Kỹ năng đọc” có thể hiểu là khả năng đọc và vận dụng những tri thức đã được

lĩnh hội thông qua cách tiếp thu ngôn ngữ, ký tự, hình tượng và những nội dung nhất

định. Kỹ năng đọc cũng có thể được xem là khả năng lựa chọn cách thức đọc phù hợp

với nội dung và điều kiện đọc cụ thể, nhằm đạt được mục đích đọc. [03].

d. Phát triển kỹ năng đọc

“Phát triển kỹ năng đọc” có thể hiểu là quá trình giáo dục nhằm biến đổi kỹ

năng đọc của học sinh từ mức độthấp đến mức độcao, từ chưa hoàn thiện đến hoàn

thiện. Phát triển kỹ năng đọc cũng tạo ra tính tích cực, hứng thú học tập và làm cho

kết quả học tập ngày tốt hơn. [04].

2.2. Quy trình thiết kế và tổ chức hoạt động trảinghiệm

Kết hợp mô hình học tập trải nghiệm của K. Lewin, J. Dewey và D. Kolb, các

bước thiết kế và tổ chức hoạt động trải nghiệm như sau[05]:

 Bước 1:Tổ chức cho HS tham gia các trải nghiệm cụ thể. Ở bước này, cần tổ chức

cho HS tham gia vào hoạt động cụ thể/tình huống cụ thể nhằm khai thác những kinh

nghiệm đã có của HS, kết nối với tình huống mới. Tình huống/hoạt động có thể là một

câu chuyện, một bản nhạc, một bức tranh, hoặc lớn hơn nữa là một chuyến tham quan,

hoặc một nội dung học tập các môn học... Tình huống/hoạt động trải nghiệm được lựa

chọn và thiết kế sao cho người học phải sử dụng, khai thác và kết nối được kinh nghiệm

cũ với bối cảnh mới, khơi dậy được cảm xúc của HS, phải hành động sáng tạo, chủ động.

Người học đượcthamgiatíchcực,chủđộng,tự chịutráchnhiệmvớicáchànhđộngcủamình.

 Bước 2:Tổ chức phân tích/xử lí trải nghiệm. Tùy theo nội dung học tập, việc tổ

chức phân tích/xử lí trải nghiệm có thể diễn ra theo các cách sau: Người học tìm hiểu

bản chất hoạt động, tình huống mà họ vừa tham gia; Quan sát, xem xét, suy ngẫm, chiêm

nghiệm về những hoạt động, hiện tượng đã trải qua; Đưa ra các dự đoán cái gì đã diễn

ra và cái gì sẽ diễn ra trong tình huống tương tự; Tìm hiểu, thử nghiệm cách thức tiến

hành hoạt động, tìm ra nguyên lí của hoạt động; Liên hệ với những kinh nghiệm đã có...

Nhìn chung, đây là giai đoạn người học trực tiếp tham gia vào hoạt động, quan sát,

thường xuyên đặt câu hỏi và tìm phương án trả lời.

 Bước 3: Tổng quát/khái quát hóa. Yêu cầu HS miêu tả những điều đã trải

nghiệm, phân tích những ý nghĩa của các trải nghiệm đó cho bản thân; từ đó khái quát

hóa, đúc kết thành kiến thức của riêng mình. Kết quả bước này sẽ giúp HS hình thành

những kinh nghiệm mới dưới dạng kiến thức mới, kĩ năng mới, thái độ mới và giá trị

mới dưới các hình thức khác nhau: Chia sẻ bằng lời, bài viết ngắn, bài luận, bài thu

hoạch... Những kinh nghiệm mới của HS được thể hiện rất phong phú, đa dạng qua các

sản phẩm, hoạt động khác nhau: những chia sẻ ngắn gọn bằng lời, bài viết ngắn, bài

luận, bài thu hoạch, bài thuyết trình, sản phẩm học tập môn học, bài trình diễn, các sáng

tác (tranh vẽ, thơ, bản nhạc, một nghiên cứu khoa học...).

 Bước 4:Ứng dụng/thử nghiệm tích cực. Bước này yêu cầu HS nêu cách thức áp

dụng những điều vừa mới học vào thực hiện các nhiệm vụ học tập hoặc trong cuộc sống,

thực hành, vận dụng kiến thức, kĩ năng vào một tình huống học tập mới. Giáo viên gợi

mở những cơ hội để HS có thể áp dụng hoặc bàn luận những điều đã học được với

những người khác, chia sẻ kinh nghiệm với người khác.

2.3. Những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình phát triển kỹ năng đọc

a. yếu tố khách quan

 Môi trườngđọc:

Môi trường gia đình: Cha mẹ cần làm gương cho con bằng việc hình

thành thói quen đọc hàng ngày và duy trì nó thường xuyên, việc đọc sách luôn là

lựa chọn hàng đầu cho các bậc phụ huynh khi muốn giáo dục con em mình hay

chỉ đơn thuần là tạo nên sự kết nối trong gia đình. Đọc sách cùng con, cùng con

chia sẻ sách đangvà sẽ là một nét đẹp văn hóa, góp phần quan trọng trong việc

duy trì hạnh phúc gia đình. Chính vì thế môi trường gia đình là yếu tố then chốt

ảnh hưởng không nhỏ đến việc tạo thói quen đọc cho các em và hình thành kỹ

năng đọc với phương pháp tốt nhất.

Môi trường nhà trường: Trong nhà trường nơi mà các em học sinh có thể

đọc và rèn luyện, phát triển kỹ năng đọc đó là thư viện. Môi trường thư viện có

ảnh hưởng đến sự thích thú đọc sách trong đó cơ sở vật chất trang thiết bị thư

viện giữ vai trò rất quan trọng. Là nơi chứa và bảo quản tài liệu, nơi bạn đọc làm

việc với tài liệu, tiếp xúc với các nguồn thông tin tri thức, gặp gỡ, traođổi những

cảm nghĩ về những gì đã đọc hoặc những thông tin khác với bạn bè. Bên cạnh đó

thư viện còn là nơi tổ chức phục vụ nhằm tạo mọi điều kiện thuận lợi cho các em

HS sử dụng vốn tài liệu thư viện. Ngoài ra sự giúp đỡ của cán bộ thư viện thông

qua các hình thức dịch vụ trong thư viện cũng là yếu tố quan trọng giúp việc đọc

trở nên hiệu quảhơn.

Môi trường xã hội: Xã hội chúng ta phát triển không ngừng, sự bùng nổ

của khoa học kỹ thuật sẽ là nhân tố ảnh hưởng đến việc phát triển kỹ năng đọc,

hình thành thói quen đọc cho học sinh. Trước sự phát triển như vũ bão của các

phương tiệntruyền thông đại chúng và các tiện ích xã hội như báo điện tử, truyền

hình, facebook, youtube… các em bị cám dỗ rất nhiều và dường như việc đọc trở

nên khó khăn hơn, người đọc không còn hứng thú với sự đọc kỹ năng đọc từ đó

cũng không còn. Sách in không “cạnh tranh” được với sách điện tử tiện ích, cập

nhật thông tin. Mặt khác, trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, nhiều vấn đề cấp

bách như kinh tế, môi trường, chính trị, văn hóa đã mở ra nhiều cơ hội hợp tác,

giao

lưu

giữa

nhiều

quốc

gia.

Đây

chính

là

yếutốảnhhưởnglớnđếnquátrìnhđọcvàpháttriểnkỹnăngđọccủacác emhọcsinh.

 Tư thế đọc:

Phát triển kỹ năng đọc cũng là một kỹ năng khó cần học nhiều, cũng giống

như việc ngồi học nếu chúng ta duy trì tư thế ngồi học sai cách trong thời gian

dài, thì lồn ngực thu hẹp dần thành phẳng đều, các góc xương bả vai cách xa

cột xương sống và bắt đầu nhô lên, lưng gù và bụng phình ra phía trước. Nếu

không kịp thời điều chỉnh thì cột sống bị cong vẹo, xuất hiện đường uốn nghiêng

làm lưng gù rõ rệt. Những điều này gây tổn hại rất lớn đến sức khỏe đồng thời

ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình học tập khi ngồi đọc cũng như ngồi học cần có

tư thế đúng và chuẩn thì việc đọc của chúng ta mới có hiệu quả. Để việc đọc sách

trở nên tốt hơn chúng ta nên áp dụng tư thế ngồi thẳng hoặc ngồi đâu đó có chỗ

tựa lưng.

b. yếu tố chủ quan

Trong quá trình đọc, nhiều HS chỉ tập trung đến việc tiếp nhận thông tin

một cách “cơ học”, phương pháp và kỹ năng đọc sách chưa thật sự được chú

trọng rèn luyện. Căn bản các em vẫn chỉ chăm chăm để ý đến một cuốn sách hay

một thể loại sách nhất định mà không hề biết việc đọc có hiệu quả hay không

phụ thuộc vào việc mình lựa chọn sách như thế nào?

Sách có thể chia thành sách bài học, sách giải trí, sách hướng dẫn... chúng

ta cần đọc sách bài học khi muốn có thêm kiến thức phục vụ cho việc học của

chúng ta hay đọc theo yêu cầu của giáo viên, đọc để làm bài thuyết trình, bài

luận...

2.4. Giải pháp phát triển kỹ năng đọc

a. Xây dựng không gian đọc sách

b. Tổ chứ choạt động đọc trải nghiệm theo nhóm

c. Liên kết giữa nhà trường và các đơn vị khác thực hiện hội thảo về sách

d. Lồng ghép đọc trải nghiệm thông qua tiết học Ngữ văn

e. Tổ chức hoạt động đọc thông qua tham quan khu bảo tàng dã ngoại

3. KẾT LUẬN

Trong quá trình tự học của học sinh, đọc sách được coi là khâu quan trọng đầu

tiên giúp học sinh tiếp thu tri thức và phát triển phương pháp tự học hiệu quả. Ngoài

việc khi đọc sách cần xác định mục tiêu cho chính mình như đọc sách gì?liên quan

đến việc học của mình như thế nào? mục đích của việc đọc sách ra sao? Thì việc tham

gia các hoạt động trải nghiệm với những chủ đề đọc sẽ giúp học sinh tự đánh giá lại

từ việc xây dựng ý tưởng đến các bước tổ chức thực hiện; đánh giá kết quả đạt được,

rút ra những bài học kinh nghiệm về mọi mặt; những sáng kiến mới nào có thể áp

dụng trên lớp học hoặc hoạt động ngoài lớp học tiếp theo. Phát triển kỹ năng đọc cũng

chính là góp phần phát triển quá trình học tập cho học sinh.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. HộiđồngTrung

ươngchỉđạobiênsoạngiáotrìnhquốcgiacácbộmônkhoahọc

Mác-LêNin,tưtưởngHồChíMinh (1999),Giáotrìnhtriếthọc Mác-LêNin,Nxb

Chínhtrịquốcgia,HàNội.

2. Natalie Brown, 2006. Planning for Flexible Approaches in Tertiary Courses

Australian Association for Research in Education.

3. HoàngAnh(chủbiên),ĐỗThịChâu,NguyễnThạc(2007),Hoạtđộnggiaotiếp

nhâncách,NxbĐạihọcSưphạm.

4. FranzEmanuelWeinert(1998),Sựpháttriểnnhậnthứchọctậpvàgiảngdạy(Việt

AnhvàNguyễnHoàiBảodịch),NxbGiáodục,HàNội.

5. Đào Thị Ngọc Minh – Nguyễn Thị Hằng (2018), Học tập trải nghiệm – Lý thuyết

và vận dũng vào thiết kế, tổ chức hoạt động trải nghiệm trong môn học ở trường

phổ thông, Tạp chí Giáo dục, số 433 (Kỳ 1 – 7/2018), tr. 36 – 40.

Thông tin liên hệ tác giả chính (người chịu trách nhiệm bài viết):

Họ tên: Nguyễn Thị Phượng

Đơn vị: Trường Quốc tế Á Châu

Điện thoại: 0972974747

Email: [email protected]

BÀI BÁO KHOA HỌC

THỰC HIỆN CÔNG BỐ THEO QUY CHẾ ĐÀO TẠO THẠC SỸ

Bài báo khoa học của học viên

có xác nhận và đề xuất cho đăng của Giảng viên hướng dẫn

Bản quyền tác phẩm đã được bảo hộ bởi Luật xuất bản và Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam.

Nghiêm cấm mọi hình thức xuất bản, sao chụp, phát tán nội dung khi chưa có sự đồng ý

của tác giả và Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh.

ĐỂ CÓ BÀI BÁO KHOA HỌC TỐT, CẦN CHUNG TAY BẢO VỆ TÁC QUYỀN!

Thực hiện theo MTCL & KHTHMTCL Năm học 2017-2018 của Thư viện Trường Đại học

Sư phạm Kỹ thuật Tp. Hồ Chí Minh.

9 trang Mãnh Khiết 09/01/2024 14760 Free

Download

Bạn đang xem tài liệu "Phát triển kỹ năng đọc cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm tại Trường Trung học cơ sở", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

phat_trien_ky_nang_doc_cho_hoc_sinh_thong_qua_hoat_dong_trai.pdf