Giáo trình Công nghệ chế tạo máy - Chương 10: Công nghệ lắp ráp các sản phẩm cơ khí
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
Ch−¬ng 10
C«ng nghÖ l¾p r¸p c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ
10.1- Kh¸i niÖm vÒ c«ng nghÖ l¾p r¸p
10.1.1- VÞ trÝ cña c«ng nghÖ l¾p r¸p
Mét s¶n phÈm c¬ khÝ do nhiÒu chi tiÕt hîp thµnh. Sau khi c¸c chi tiÕt ®−îc gia
c«ng xong trong ph©n x−ëng c¬ khÝ, chóng ta ph¶i l¾p chóng l¹i víi nhau ®Ó t¹o thµnh
mét s¶n phÈm hoµn thiÖn. NÕu qu¸ tr×nh gia c«ng c¬ khÝ lµ giai ®o¹n chñ yÕu cña qu¸
tr×nh s¶n xuÊt th× qu¸ tr×nh l¾p r¸p lµ giai ®o¹n cuèi cïng cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt Êy.
Thùc vËy, v× chØ sau khi l¾p r¸p thµnh s¶n phÈm th× qu¸ tr×nh s¶n xuÊt míi cã ý nghÜa;
c¸c qu¸ tr×nh t¹o ph«i, gia c«ng c¬, nhiÖt luyÖn míi cã t¸c dông thùc.
Qu¸ tr×nh l¾p r¸p lµ mét qu¸ tr×nh lao ®éng kü thuËt phøc t¹p. Møc ®é phøc t¹p,
khèi l−îng l¾p r¸p liªn quan chÆt chÏ ®Õn qu¸ tr×nh gia c«ng c¬ v× gia c«ng c¸c chi tiÕt
cµng chÝnh x¸c th× l¾p r¸p chóng còng sÏ nhanh, chän l¾p dÔ dµng, Ýt söa ch÷a...
Mèi quan hÖ gi÷a khèi l−îng gia c«ng vµ l¾p r¸p nh− sau:
- Trong s¶n xuÊt hµng khèi, khèi l−îng lao ®éng l¾p r¸p chiÕm 10 ÷ 15%
khèi l−îng gia c«ng c¬.
- Trong s¶n xuÊt hµng lo¹t, khèi l−îng lao ®éng l¾p r¸p chiÕm 20 ÷ 35%
khèi l−îng gia c«ng c¬.
- Trong s¶n xuÊt ®¬n chiÕc, khèi l−îng lao ®éng l¾p r¸p chiÕm 30 ÷ 45%
khèi l−îng gia c«ng c¬.
MÆt kh¸c, khèi l−îng lao ®éng l¾p r¸p còng cã quan hÖ mËt thiÕt víi qu¸ tr×nh
thiÕt kÕ s¶n phÈm. C«ng nghÖ l¾p r¸p ph¶i ®¶m b¶o nh÷ng yªu cÇu kü thuËt do thiÕt kÕ
®Ò ra, ph¶i ®¹t yªu cÇu cña c¸c mèi ghÐp, c¸c chuçi kÝch th−íc l¾p r¸p, chÝnh x¸c vÒ
truyÒn ®éng. Bëi vËy, khi cã b¶n thiÕt kÕ s¶n phÈm hîp lý vÒ kÕt cÊu vµ sù h×nh thµnh
chuçi kÝch th−íc th× gi¶m ®−îc khèi l−îng lao ®éng l¾p r¸p.
Qu¸ tr×nh l¾p r¸p khã thùc hiÖn c¬ khÝ ho¸, tù ®éng ho¸ mµ phÇn lín ph¶i lµm
b»ng tay. ChÊt l−îng l¾p r¸p quyÕt ®Þnh chÊt l−îng s¶n phÈm. Trong nhiÒu tr−êng hîp,
giai ®o¹n gia c«ng c¬ cã chi tiÕt ®¹t mäi yªu cÇu kü thuËt nh−ng c«ng nghÖ l¾p r¸p s¶n
phÈm kh«ng hîp lý th× chÊt l−îng cña s¶n phÈm kh«ng ®¹t yªu cÇu, ¶nh h−ëng ®Õn
tuæi thä cña s¶n phÈm.
VÝ dô nh− khi l¾p ô ®éng cña m¸y tiÖn lªn b¨ng m¸y mµ kh«ng ®¶m b¶o ®é
®ång t©m víi t©m trôc chÝnh sÏ ¶nh h−ëng ®Õn ®é chÝnh x¸c cña chi tiÕt khi gia c«ng
trªn m¸y tiÖn nh− bÞ c«n khi kh«ng trïng t©m theo ph−¬ng ngang, cã d¹ng yªn ngùa
khi kh«ng trïng t©m theo ph−¬ng th¼ng ®øng.
Tãm l¹i, nghiªn cøu hîp lý ho¸ c«ng nghÖ l¾p r¸p ph¶i ®−îc qu¸n triÖt tõ giai
®o¹n thiÕt kÕ s¶n phÈm ®Õn giai ®o¹n gia c«ng c¬ khÝ ®Ó s¶n xuÊt ra nh÷ng s¶n phÈm
cã chÊt l−îng cao vµ gi¸ thµnh h¹.
L−u ®øc b×nh - Bé m«n ChÕ t¹o m¸y - Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
178
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
10.1.2- NhiÖm vô cña c«ng nghÖ l¾p r¸p
NhiÖm vô chung cña c«ng nghÖ l¾p r¸p lµ c¨n cø vµo yªu cÇu kü thuËt cña b¶n
vÏ l¾p mµ nghiªn cøu ®Ó t×m c¸c biÖn ph¸p vÒ tæ chøc vµ kü thuËt lµm sao ®Ó thiÕt kÕ
quy tr×nh c«ng nghÖ l¾p r¸p ®¹t hai yªu cÇu:
- §¶m b¶o tÝnh n¨ng kü thuËt cña s¶n phÈm theo yªu cÇu nghiÖm thu.
- N©ng cao n¨ng suÊt l¾p r¸p, h¹ gi¸ thµnh s¶n phÈm.
* §Ó ®¹t ®−îc nh÷ng yªu cÇu nãi trªn cÇn ph¶i gi¶i quyÕt c¸c nhiÖm vô sau:
- Nghiªn cøu kü yªu cÇu kü thuËt cña s¶n phÈm.
- Ph©n biÖt ®é chÝnh x¸c cña c¸c mèi l¾p vµ ®Æc tÝnh lµm viÖc cña chóng ®Ó
trong qu¸ tr×nh l¾p sai lÖch kh«ng v−ît qu¸ giíi h¹n cho phÐp.
- N¾m v÷ng nguyªn lý h×nh thµnh chuçi kÝch th−íc l¾p r¸p, tõ ®ã cã biÖn
ph¸p c«ng nghÖ l¾p, kiÓm tra, ®iÒu chØnh vµ c¹o söa nh»m tho¶ m·n yªu cÇu kü thuËt
cña s¶n phÈm.
- CÇn thùc hiÖn quy tr×nh c«ng nghÖ l¾p theo mét tr×nh tù hîp lý (tuÇn tù
hay song song) th«ng qua viÖc thiÕt kÕ s¬ ®å l¾p.
- N¾m v÷ng c«ng nghÖ l¾p r¸p, sö dông hîp lý c¸c trang bÞ, ®å g¸, dông cô
®o kiÓm, vËn chuyÓn... ®Ó n©ng cao n¨ng suÊt vµ chÊt l−îng l¾p r¸p.
10.2- c¸c ph−¬ng ph¸p l¾p r¸p
10.2.1- Ph©n lo¹i c¸c mèi l¾p
Trong c«ng nghÖ l¾p r¸p, yÕu tè ®−îc quan t©m ®Çu tiªn lµ thùc hiÖn c¸c mèi
l¾p ghÐp. Dùa vµo ®Æc tÝnh cña nã, ng−êi ta ph©n mèi l¾p thµnh hai lo¹i chÝnh:
- Mèi l¾p cè ®Þnh: lµ mèi l¾p mµ vÞ trÝ t−¬ng ®èi gi÷a c¸c chi tiÕt kh«ng
®æi. Mèi l¾p cè ®Þnh ®−îc ph©n thµnh hai lo¹i nh− sau:
+ Mèi l¾p cè ®Þnh th¸o ®−îc: nh− mèi l¾p ren, then, chªm, chèt...
+ Mèi l¾p cè ®Þnh kh«ng th¸o ®−îc: lµ c¸c mèi l¾p nh− ®inh t¸n, hµn, Ðp
nãng, Ðp nguéi vµ d¸n. C¸c mèi l¾p nµy th−êng gÆp trong vá tµu thuû, m¸y bay, cÇu...
- Mèi l¾p di ®éng: lµ mèi l¾p mµ c¸c chi tiÕt cã kh¶ n¨ng chuyÓn ®éng
t−¬ng ®èi víi nhau. Mèi l¾p di ®éng còng ®−îc ph©n thµnh hai lo¹i nh− sau:
+ Mèi l¾p di ®éng th¸o ®−îc: nh− khíp xoay, khíp tr−ît, khíp l¨n,
piston - xylanh...
+ Mèi l¾p cè ®Þnh kh«ng th¸o ®−îc: nh− khíp xo¾n, æ bi ®ì chÆn...
10.2.2- Kh¸i niÖm vÒ ®é chÝnh x¸c l¾p r¸p
Còng nh− qu¸ tr×nh gia c«ng c¬, qu¸ tr×nh l¾p r¸p còng cã kh¶ n¨ng xuÊt hiÖn
c¸c sai lÖch nh− sai lÖch vÒ vÞ trÝ c¸c côm l¾p, c¸c chi tiÕt l¾p, c¸c mèi l¾p lµm chóng
kh«ng tho¶ m·n ®−îc nh÷ng yªu cÇu cña b¶n vÏ l¾p s¶n phÈm.
§¶m b¶o ®é chÝnh x¸c l¾p r¸p nghÜa lµ ph¶i ®¹t ®−îc ba yªu cÇu sau:
- Khi c¸c chi tiÕt m¸y ®−îc ®em l¾p ghÐp víi nhau, gi÷a chóng sÏ h×nh
L−u ®øc b×nh - Bé m«n ChÕ t¹o m¸y - Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
179
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
thµnh mèi l¾p (cè ®Þnh hay di ®éng). Ta ph¶i ®¶m b¶o tÝnh chÊt cña tõng mèi l¾p ®ã
theo yªu cÇu cña thiÕt kÕ.
- C¸c mèi l¾p ghÐp liªn tiÕp t¹o thµnh chuçi kÝch th−íc, cã thÓ lµ chuçi kÝch
th−íc ®−êng th¼ng, chuçi kÝch th−íc mÆt ph¼ng, chuçi kÝch th−íc kh«ng gian hay
chuçi gãc tuú theo yªu cÇu thiÕt kÕ, ®Ó khi lµm viÖc c¸c chi tiÕt chÞu lùc mµ vÉn ®¶m
b¶o mèi quan hÖ gi÷a c¸c kh©u víi nhau, kh«ng thay ®æi vÞ trÝ t−¬ng ®èi cña chóng
nghÜa lµ tÝnh n¨ng cña m¸y ®−îc æn ®Þnh.
- Sau mét thêi gian lµm viÖc, ë c¸c mèi l¾p di déng, c¸c bÒ mÆt tiÕp xóc
gi÷a c¸c chi tiÕt sÏ bÞ mßn lµm t¨ng dÇn khe hë, thay ®æi vÞ trÝ cña c¸c chi tiÕt vµ bé
phËn m¸y. Cho nªn, c«ng nghÖ l¾p r¸p cÇn t×m c¸ch gi¶m khe hë ban ®Çu vµ cã kh¶
n¨ng hiÖu chØnh vÞ trÝ cña chi tiÕt vµ bé phËn m¸y khi bÞ mµi mßn, nh»m n©ng cao thêi
gian vµ hiÖu qu¶ sö dông thiÕt bÞ.
10.2.3- C¸c ph−¬ng ph¸p l¾p r¸p
§Ó ®¶m b¶o ®é chÝnh x¸c l¾p r¸p, c¸c nhµ m¸y c¬ khÝ th−êng sö dông 1 trong 5
ph−¬ng ph¸p l¾p r¸p sau ®©y. ViÖc chän ph−¬ng ph¸p l¾p r¸p nµo lµ tïy theo d¹ng s¶n
xuÊt, tÝnh chÊt s¶n phÈm vµ ®é chÝnh x¸c mµ nhµ m¸y cã kh¶ n¨ng thùc hiÖn.
a) Ph−¬ng ph¸p l¾p lÉn hoµn toµn
NÕu ta lÊy bÊt cø mét chi tiÕt nµo ®ã ®em l¾p vµo vÞ trÝ cña nã trong côm hay
s¶n phÈm l¾p mµ kh«ng ph¶i söa ch÷a, ®iÒu chØnh vÉn ®¶m b¶o mäi tÝnh chÊt l¾p r¸p
cña nã theo yªu cÇu thiÕt kÕ, th× ta gäi ®ã lµ ph−¬ng ph¸p l¾p lÉn hoµn toµn.
Ph−¬ng ph¸p nµy ®¬n gi¶n, n¨ng suÊt cao, kh«ng ®ßi hái tr×nh ®é c«ng nh©n
cao, dÔ dµng x©y dùng nh÷ng ®Þnh møc kü thuËt, kÕ ho¹ch l¾p æn ®Þnh, cã kh¶ n¨ng tù
®éng ho¸ vµ c¬ khÝ ho¸ qu¸ tr×nh l¾p, thuËn tiÖn cho qu¸ tr×nh söa ch÷a thay thÕ.
Tuy nhiªn, ®Ó thùc hiÖn ph−¬ng ph¸p nµy hoµn toµn phô thuéc vµo ®é chÝnh
x¸c gia c«ng c¸c chi tiÕt l¾p, sè kh©u trong chuçi kÝch th−íc l¾p vµ dung sai kh©u
khÐp kÝn trong qu¸ tr×nh l¾p.
Nh− ta ®· biÕt, dung sai chÕ t¹o c¸c kh©u thµnh phÇn ®−îc tÝnh theo c«ng thøc:
TΣ
Tct =
n −1
trong ®ã, Tct: dung sai chÕ t¹o cña c¸c kh©u thµnh phÇn.
TΣ: dung sai cña kh©u khÐp kÝn.
N: sè kh©u trong chuçi kÝch th−íc l¾p.
Râ rµng thÊy r»ng, khi dung sai cña kh©u khÐp kÝn cao (Tct nhá) vµ sè kh©u
trong chuçi kÝch th−íc nhiÒu th× viÖc thùc hiÖn ph−¬ng ph¸p nµy lµ rÊt khã kh¨n, thËm
chÝ kh«ng thùc hiÖn ®−îc hoÆc cã thùc hiÖn ®−îc th× gi¸ thµnh còng sÏ rÊt cao, tû lÖ
phÕ phÈm lín v× ®ßi hái ph¶i chÕ t¹o c¸c chi tiÕt rÊt chÝnh x¸c.
V× vËy, ph−¬ng ph¸p l¾p lÉn hoµn toµn chØ thÝch hîp ®èi víi d¹ng s¶n xuÊt hµng
lo¹t lín vµ hµng khèi, s¶n phÈm ®· ®−îc tiªu chuÈn ho¸.
L−u ®øc b×nh - Bé m«n ChÕ t¹o m¸y - Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
180
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
b) Ph−¬ng ph¸p l¾p lÉn kh«ng hoµn toµn
V× ®iÒu kiÖn vµ ph¹m vi øng dông cña ph−¬ng ph¸p l¾p lÉn hoµn toµn trong
nhiÒu tr−êng hîp bÞ h¹n chÕ nªn ta ph¶i dïng ph−¬ng ph¸p l¾p lÉn kh«ng hoµn toµn.
Thùc chÊt cña ph−¬ng ph¸p nµy lµ cho phÐp chóng ta më réng ph¹m vi dung sai
cña c¸c kh©u thµnh phÇn ®Ó chÕ t¹o dÔ h¬n, song khi l¾p th× ta ph¶i t×m c¸ch thùc hiÖn
®Ó ®¹t yªu cÇu kü thuËt cña kh©u khÐp kÝn nh− thiÕt kÕ ®· cho.
* Gi¶ sö, ta cã 3 kh©u l¾p víi nhau theo yªu cÇu nh− sau:
A1 + A2 - A∆ = 0.
Gi¶i chuçi kÝch th−íc trªn víi gi¶ thiÕt dung sai c¸c kh©u thµnh phÇn b»ng nhau, nghÜa
lµ dung sai chÕ t¹o TA1 = TA2.
- NÕu dïng ph−¬ng ph¸p l¾p
lÉn hoµn toµn th× dung sai c¸c kh©u
thµnh phÇn lµ:
TA1
TA2
A1
A2
TA∆ TA∆
TA1 = TA2
=
=
TA
∆
3 −1
2
nh− vËy, khi T kh¸ bÐ th× viÖc chÕ
∆
A
A∆
H×nh 10.1- Ph−¬ng ph¸p l¾p lÉn hoµn toµn
T’A1 T’A2
A2
t¹o c¸c kh©u thµnh phÇn víi dung
sai TA1, TA2 lµ rÊt khã, n¨ng suÊt
thÊp, gi¸ thµnh chÕ t¹o cao vµ phÕ
phÈm lín.
- NÕu ta dïng ph−¬ng ph¸p l¾p
lÉn kh«ng hoµn toµn th× cho phÐp
t¨ng TA1, TA2 lªn gÊp nhiÒu lÇn
thµnh T’A1, T’A2. Khi l¾p ph¶i chÞu
mét sè phÇn tr¨m phÕ phÈm nhÊt
®Þnh v× kÝch th−íc thùc th−êng ph©n
bè theo quy luËt tËp trung nhiÒu vµo
trung t©m dung sai nªn cã mét sè
chi tiÕt kh«ng ®óng quy c¸ch vµ l¾p
kh«ng võa.
A1
TA
∆
T’A
∆
H×nh 10.2- Ph−¬ng ph¸p l¾p lÉn kh«ng hoµn toµn
Sè phÇn tr¨m phÕ phÈm phô thuéc vµo quy luËt ph©n bè cña ®−êng cong x¸c
suÊt vµ quan hÖ gi÷a sè kh©u trong chuçi. Sè kh©u nhiÒu th× T’ cã thÓ bï trõ cho
∆
A
nhau kh«ng t¨ng tû lÖ phÇn tr¨m phÕ phÈm cho c¸c kh©u theo tû lÖ. Do ®ã, ph−¬ng
ph¸p nµy th−êng ¸p dông cho s¶n phÈm l¾p cã ®é chÝnh x¸c cao vµ sè kh©u nhiÒu.
c) Ph−¬ng ph¸p l¾p chän
B¶n chÊt cña ph−¬ng ph¸p l¾p chän lµ cho phÐp më réng dung sai chÕ t¹o cña
c¸c chi tiÕt. Sau khi chÕ t¹o xong, chi tiÕt ®−îc ph©n thµnh tõng nhãm cã dung sai nhá
h¬n, sau ®ã tiÕn hµnh l¾p c¸c chi tiÕt trong c¸c nhãm t−¬ng øng víi nhau. Nh− vËy, ®èi
víi tõng nhãm, viÖc l¾p r¸p ®−îc thùc hiÖn theo ph−¬ng ph¸p l¾p lÉn hoµn toµn.
L−u ®øc b×nh - Bé m«n ChÕ t¹o m¸y - Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
181
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
L¾p chän cã thÓ tiÕn hµnh theo hai c¸ch:
* Chän l¾p tõng chiÕc: Ta ®o kÝch th−íc cña mét chi tiÕt, råi c¨n cø vµo yªu
cÇu cña mèi l¾p ®Ó x¸c ®Þnh khe hë hoÆc ®é d«i cÇn thiÕt. Tõ ®ã, ta ®o vµ chän ra chi
tiÕt l¾p phï hîp víi kÝch th−íc ®· x¸c ®Þnh ë trªn.
Nh−îc ®iÓm cña c¸ch nµy lµ mÊt nhiÒu thêi gian ®o, tÝnh to¸n vµ lùa chän
chi tiÕt phï hîp víi mèi l¾p. V× vËy, n¨ng suÊt rÊt thÊp, chi phÝ l¾p r¸p t¨ng.
* Chän l¾p theo nhãm: Trong qu¸ tr×nh l¾p r¸p, ta tiÕn hµnh ph©n nhãm c¸c chi
tiÕt l¾p. Sau ®ã thùc hiÖn qu¸ tr×nh l¾p r¸p c¸c chi tiÕt theo nhãm t−¬ng øng.
VÝ dô: Khi l¾p ghÐp piston víi xylanh cña ®éng c¬ ®èt trong. Víi dung sai
kÝch th−íc xylanh (lç) lµ TA, cña trôc (piston) lµ TB, khi l¾p ph¶i ®¶m b¶o khe hë lµ ∆.
NÕu ta t¨ng dung sai chÕ t¹o cho c¸c chi tiÕt bÞ bao vµ chi tiÕt bao lªn n lÇn th×:
T
A = n. TA; T B = n. TB
Sau khi chÕ t¹o, ta ph©n c¸c chi tiÕt gia c«ng ra n nhãm vµ thùc hiÖn qu¸ tr×nh l¾p r¸p
c¸c s¶n phÈm theo nhãm sÏ tho¶ m·n yªu cÇu kü thuËt cña mèi l¾p. Nh− vËy, viÖc l¾p
r¸p trong tõng nhãm ®−îc thùc hiÖn theo ph−¬ng ph¸p l¾p lÉn hoµn toµn.
C¸ch chän l¾p theo nhãm cho kh¶ n¨ng n©ng cao ®−îc n¨ng suÊt qu¸ tr×nh gia
c«ng, gi¶m ®−îc gi¸ thµnh chÕ t¹o s¶n phÈm. Ph−¬ng ph¸p l¾p chän nµy th−êng øng
dông trong c«ng nghÖ chÕ t¹o c¸c bé ®«i cã yªu cÇu dung sai cña mèi l¾p kh¾t khe
(nh− bé ®«i b¬m cao ¸p, van tr−ît thuû lùc... cã khe hë lµm viÖc tõ 1 ÷ 3 µm).
Tuy nhiªn, ph−¬ng ph¸p chän l¾p theo nhãm cßn mét sè tån t¹i nh−:
- Ph¶i thªm chi phÝ cho viÖc kiÓm tra vµ ph©n nhãm chi tiÕt, ®ång thêi ph¶i
cã biÖn ph¸p b¶o qu¶n tèt, tr¸nh nhÇm lÉn gi÷a c¸c nhãm.
- Th−êng sè chi tiÕt trong mçi nhãm cña chi tiÕt bao vµ bÞ bao kh«ng b»ng
nhau nªn x¶y ra hiÖn t−îng thõa vµ thiÕu c¸c chi tiÕt l¾p cña nhãm nµy hay nhãm
kh¸c. Trong tr−êng hîp nµy ph¶i tÝnh ®Õn viÖc ®iÒu chØnh ®−êng cong ph©n bè ®Ó cho
c¸c ®−êng cong ph©n bè ®ång d¹ng nhau b»ng c¸ch ®iÒu chØnh m¸y.
Ngoµi viÖc ph©n nhãm theo kÝch th−íc l¾p, ®èi víi chi tiÕt cã chuyÓn ®éng tÞnh
tiÕn khø håi víi tèc ®é cao (piston, con tr−ît, biªn) cÇn ph¶i ph©n nhãm theo träng
l−îng nh»m tr¸nh hiÖn t−îng mÊt c©n b»ng trong qu¸ tr×nh lµm viÖc, gi¶m rung ®éng.
d) Ph−¬ng ph¸p l¾p söa
§Ó gia c«ng c¸c chi tiÕt (kh©u thµnh phÇn) ®−îc dÔ dµng nh»m gi¶m gi¸ thµnh
chÕ t¹o, ng−êi ta t¨ng dung sai c¸c kh©u thµnh phÇn tõ T1, T2 ... Tn thµnh T’1, T’2 ... T’n.
ViÖc ®¶m b¶o dung sai cña kh©u khÐp kÝn T∆ sÏ ®−îc thùc hiÖn trong qu¸ tr×nh l¾p r¸p,
nghÜa lµ bít ®i ë mét kh©u nµo ®ã trong chuçi kÝch th−íc, gäi lµ kh©u båi th−êng.
Chó ý r»ng, kh«ng ®−îc chän kh©u båi th−êng lµ
B4
A1
A2
A3
A∆
kh©u chung cña hai chuçi kÝch th−íc liªn kÕt. Nh− h×nh
bªn, kh«ng ®−îc phÐp chän kh©u A2 = B3 lµm kh©u båi
th−êng v× khi c¹o söa ®Ó tho¶ m·n chuçi A th× kh«ng
lµm tho¶ m·n chuçi B.
B3
B2
B1
A4
L−u ®øc b×nh - Bé m«n ChÕ t¹o m¸y - Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
182
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
VÝ dô nh− khi l¾p hÖ dÉn tr−ît:
Ta cã: A2 - A1 - A∆ = 0
Khi chÕ t¹o, ta më réng dung
sai c¸c kh©u thµnh phÇn A1, A2 ®Ó dÔ
gia c«ng.
A1
A2
Khi l¾p, ta ph¶i ®¶m b¶o ®Æc
tÝnh mèi l¾p lµ khe hë ∆max b»ng c¸ch
chän kh©u thµnh phÇn A2 lµm kh©u
båi th−êng ®Ó c¹o bít ®i mét líp
l−îng d− cho ®¶m b¶o yªu cÇu khe
hë cña mèi l¾p.
A∆
H×nh 10.3- L¾p hÖ dÉn tr−ît b»ng c¹o söa
Mét vÊn ®Ò cÇn quan t©m lµ ph¶i chän kh©u båi th−êng thÕ nµo ®Ó l−îng d− c¹o
söa võa ®ñ, kh«ng qu¸ nhiÒu (tèn c«ng söa ch÷a, t¨ng chi phÝ, gi¶m n¨ng suÊt) hoÆc
qu¸ Ýt (hôt kÝch th−íc). Muèn vËy, viÖc bè trÝ t©m dung sai kh©u båi th−êng ®èi víi
kÝch th−íc danh nghÜa cña nã sao cho chi tiÕt ®−îc chän lµm kh©u båi th−êng cã líp
kim lo¹i ®Ó c¹o söa lµ Ýt nhÊt mµ vÉn ®¹t ®−îc ®é chÝnh x¸c cña kh©u khÐp kÝn.
* C¸ch tÝnh l−îng d−, ®iÒu chØnh vÞ trÝ cña t©m dung sai kh©u båi th−êng ®·
më réng nh− sau:
NÕu ta gäi l−îng ®iÒu chØnh lµ ∆K vµ gi¶ sö ta cã chuçi kÝch th−íc l¾p r¸p
lµ: A1 + A∆ - A2 = 0 th× ®¶m b¶o ®−îc yªu cÇu kü thuËt cña mèi l¾p.
Víi:
TA1, TA2 lµ dung sai cña kÝch th−íc A1, A2 ban ®Çu.
T’A1, T’A2 lµ dung sai më réng cña kÝch th−íc A1, A2.
∆A1, ∆A2 lµ to¹ ®é t©m dung sai cña c¸c kh©u A1, A2.
∆’A1, ∆’A2 lµ to¹ ®é t©m dung sai më réng cña c¸c kh©u A1, A2.
Khi chÕ t¹o, ta më réng
A1
dung sai ®Ó dÔ gia c«ng, nh−ng
khi l¾p ph¶i ®¶m b¶o dung sai
kh©u khÐp kÝn kh«ng ®æi. VËy, ta
ph¶i gi÷ cËn trªn hoÆc d−íi miÒn
dung sai ®· më réng cña mét
kh©u lµ kh«ng ®æi vµ ®iÒu chØnh
cËn d−íi hoÆc trªn cña kh©u kia
sao cho mèi l¾p vÉn cã khe hë
A2
A∆
∆
A1
∆
A2
A∆max
∆’A1
∆’A2
A∆’max
A∆
kh«ng ®æi. L−îng ®iÒu
max
chØnh ®ã lµ ∆K.
ë ®©y, ta chän kh©u A2 lµ
kh©u båi th−êng vµ gi÷ cËn d−íi
cña kh©u A1 kh«ng ®æi, sau ®ã
®iÒu chØnh cËn trªn kh©u A2.
A∆max
∆K
H×nh 10.4- S¬ ®å bè trÝ dung sai ®Ó tÝnh ∆K
L−u ®øc b×nh - Bé m«n ChÕ t¹o m¸y - Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
183
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
VËy, ta cã l−îng ®iÒu chØnh:
T'A1
T'A2
2
∆K =
+ ∆'A1 +A∆ + ∆'A2 +
− A∆ max
2
TA1
TA2
2
trong ®ã,
suy ra:
A∆ max
=
+ ∆A1 + A∆ + ∆A2 +
2
T'
TA∆
⎛
⎞
⎟
A∆
(
)
(
)
∆K =
∆'A1 +∆'A2
−
∆A1 + ∆A2
+
−
⎜
⎝
2
2
⎠
§Æt: T = T’ - T , lµ sai lÖch gi÷a dung sai kh©u khÐp kÝn khi më réng vµ
∆
A
∆
A
K
dung sai kh©u khÐp kÝn khi ch−a më réng cña c¸c kh©u thµnh phÇn. Ta cã:
TK
∆K =
+
(
∆'A1 +∆'A2
)
−
(
∆A1 + ∆A2
)
2
Qua ®©y, ta cã thÓ suy réng ra lµ: C¸c to¹ ®é t©m dung sai ë c«ng thøc trªn cã
thÓ Lµm cho gi¸ trÞ A∆ t¨ng hoÆc gi¶m. NÕu nã lµm cho kh©u khÐp kÝn t¨ng th× mang
dÊu (+) vµ lµm cho kh©u khÐp kÝn gi¶m th× mang dÊu (-). VËy, c«ng thøc x¸c ®Þnh
l−îng ®iÒu chØnh sÏ lµ:
TK
∆K =
+
(
± ∆'A1 ±∆'A2
)
−
(
± ∆A1 ± ∆A2
)
2
C«ng thøc trªn lµ xÐt cho chuçi 3 kh©u, nÕu chuçi cã nhiÒu kh©u th× c«ng thøc
tæng qu¸t ®Ó tÝnh l−îng ®iÒu chØnh sÏ lµ:
m
m
n−1
+ ± ∆' ± n−1 ∆' − ± ∆ ±
∆
TK
2
⎛
⎞ ⎛
⎞
⎟
∆K =
⎜
⎝
⎟ ⎜
∑
∑
∑
∑
Ai
Ai
Ai
Ai ⎠ ⎝
⎠
i=1
i=m+1
i=1
i=m+1
trong ®ã, m: sè kh©u t¨ng.
n: tæng sè kh©u cña chuçi.
e) Ph−¬ng ph¸p l¾p ®iÒu chØnh
Ph−¬ng ph¸p l¾p ®iÒu chØnh vÒ c¬ b¶n gièng ph−¬ng ph¸p l¾p söa, nghÜa lµ ®é
chÝnh x¸c cña kh©u khÐp kÝn ®¹t ®−îc nhê thay ®æi gi¸ trÞ cña kh©u båi th−êng.
Nh−ng ®iÓm kh¸c nhau lµ ph−¬ng ph¸p nµy kh«ng ph¶i lÊy ®i mét líp kim lo¹i
cña kh©u båi th−êng mµ lµ ®iÒu chØnh vÞ trÝ kh©u båi th−êng hoÆc thay ®æi kÝch th−íc
kh¸c nhau cña kh©u båi th−êng ®Ó ®¶m b¶o ®é chÝnh x¸c cña kh©u khÐp kÝn. Nh− vËy,
kh©u båi th−êng cã thÓ cè ®Þnh nh− b¹c, vßng ®Öm... hay cã thÓ dÞch chuyÓn ®−îc nh−
chªm, b¹c ®µn håi, nèi trôc ®µn håi, b¸nh lÖch t©m, ªcu ®iÒu chØnh...
Tõ yªu cÇu cña mèi l¾p, ta cã thÓ tÝnh ra gi¸ trÞ ph¶i ®iÒu chØnh ë kh©u båi
th−êng theo dung sai cña c¸c kh©u thµnh phÇn ®· më réng vµ dung sai kh©u khÐp kÝn.
Ph−¬ng ph¸p ®iÒu chØnh ®−îc dïng nhiÒu trong tr−êng hîp chuçi kÝch th−íc cã
nhiÒu kh©u, trong ®ã kh©u khÐp kÝn ®ßi hái chÝnh x¸c cao nh−ng khi chÕ t¹o c¸c kh©u
thµnh phÇn th× kh«ng cÇn cao l¾m. Cuèi cïng sai sè c¸c kh©u ®−îc dån vµo kh©u båi
th−êng. Ph−¬ng ph¸p nµy cã kh¶ n¨ng phôc håi ®é chÝnh x¸c cña mèi l¾p sau thêi gian
lµm viÖc vµ thuËn tiÖn trong söa ch÷a thiÕt bÞ.
L−u ®øc b×nh - Bé m«n ChÕ t¹o m¸y - Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
184
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
10.3- c¸c h×nh thøc tæ chøc l¾p r¸p
ViÖc chän h×nh thøc tæ chøc l¾p r¸p s¶n phÈm phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè nh−:
- D¹ng s¶n xuÊt.
- TÝnh chÊt s¶n phÈm: phøc t¹p hay ®¬n gi¶n, nÆng hay nhÑ.
- §é chÝnh x¸c ®¹t ®−îc cña c¸c chi tiÕt l¾p.
- TÝnh chÊt mèi l¾p vµ ph−¬ng ph¸p l¾p.
C¨n cø vµo tr¹ng th¸i vµ vÞ trÝ cña ®èi t−îng l¾p, ng−êi ta ph©n thµnh:
- L¾p r¸p cè ®Þnh.
- L¾p r¸p di ®éng.
10.3.1- L¾p r¸p cè ®Þnh
L¾p r¸p cè ®Þnh lµ h×nh thøc tæ chøc l¾p r¸p mµ mäi c«ng viÖc l¾p ®−îc thùc
hiÖn t¹i mét hoÆc mét sè ®Þa ®iÓm. C¸c chi tiÕt l¾p, côm hay bé phËn ®−îc vËn chuyÓn
tíi ®Þa ®iÓm l¾p.
L¾p r¸p cè ®Þnh cßn ®−îc ph©n thµnh l¾p r¸p cè ®Þnh tËp trung vµ ph©n t¸n.
a) L¾p r¸p cè ®Þnh tËp trung
Lµ h×nh thøc tæ chøc l¾p r¸p mµ ®èi t−îng l¾p ®−îc hoµn thµnh t¹i mét vÞ trÝ
nhÊt ®Þnh do mét c«ng nh©n hoÆc mét nhãm c«ng nh©n cïng thùc hiÖn.
H×nh thøc l¾p r¸p cè ®Þnh tËp trung ®ßi hái diÖn tÝch mÆt b»ng lµm viÖc lín, ®ßi
hái thî cã tr×nh ®é vµ tÝnh v¹n n¨ng cao, ®ång thêi cã chu kú l¾p r¸p mét s¶n phÈm
lín, n¨ng suÊt thÊp. Do ®ã, h×nh thøc nµy th−êng dïng khi l¾p r¸p c¸c lo¹i m¸y h¹ng
n¨ng nh− m¸y c¸n, m¸y h¬i n−íc, tµu thñy; l¾p nh÷ng s¶n phÈm ®¬n gi¶n, sè nguyªn
c«ng Ýt trong s¶n xuÊt ®¬n chiÕc, lo¹t nhá...
b) L¾p r¸p cè ®Þnh ph©n t¸n
H×nh thøc l¾p r¸p nµy thÝch hîp víi nh÷ng s¶n phÈm phøc t¹p, cã thÓ chia thµnh
nhiÒu bé phËn l¾p r¸p, thùc hiÖn ë nhiÒu níi ®éc lËp. Sau ®ã míi tiÕn hµnh l¾p c¸c bé
phËn l¹i thµnh s¶n phÈm ë mét ®Þa ®iÓm nhÊt ®Þnh.
So víi h×nh thøc l¾p r¸p cè ®Þnh tËp trung, h×nh thøc nµy cho n¨ng suÊt cao h¬n,
kh«ng ®ßi hái tr×nh ®é tay nghÒ vµ tÝnh v¹n n¨ng cña c«ng nh©n cao. Do ®ã, h¹ ®−îc
gi¸ thµnh chÕ t¹o s¶n phÈm.
NÕu s¶n l−îng cµng lín th× cã thÓ cµng ph©n nhá s¶n phÈm l¾p thµnh nhiÒu bé
phËn vµ côm. Mçi vÞ trÝ l¾p chØ cã sè nguyªn c«ng nhÊt ®Þnh, c«ng nh©n l¾p r¸p ®−îc
chuyªn m«n ho¸ cao theo nguyªn c«ng. V× vËy, h×nh thøc nµy th−êng dïng trong s¶n
xuÊt d¹ng trung b×nh.
10.3.2- L¾p r¸p di ®éng
Trong h×nh thøc l¾p r¸p di ®éng ®èi t−îng l¾p ®−îc di chuyÓn tõ vÞ trÝ nµy sang
vÞ trÝ kh¸c phï hîp víi quy tr×nh c«ng nghÖ l¾p r¸p. T¹i mçi vÞ trÝ l¾p, ®èi t−îng ®−îc
thùc hiÖn mét hoÆc mét sè nguyªn c«ng nhÊt ®Þnh.
L−u ®øc b×nh - Bé m«n ChÕ t¹o m¸y - Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
185
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
Theo tÝnh chÊt di ®éng cña ®èi t−îng l¾p r¸p, ng−êi ta ph©n thµnh:
a) L¾p r¸p di ®éng tù do
§©y lµ h×nh thøc tæ chøc l¾p r¸p mµ t¹i mçi vÞ trÝ l¾p ®−îc thùc hiÖn hoµn chØnh
mét nguyªn c«ng l¾p r¸p x¸c ®Þnh, sau ®ã ®èi t−îng l¾p míi ®−îc di chuyÓn tíi vÞ trÝ
l¾p tiÕp theo cña quy tr×nh c«ng nghÖ l¾p chø kh«ng theo nhÞp cña chu kú l¾p. Sù di
chuyÓn cña ®èi t−îng l¾p ®−îc thùc hiÖn b»ng c¸c ph−¬ng tiÖn nh− xe ®Èy, cÇn trôc...
b) L¾p r¸p di ®éng c−ìng bøc
§©y lµ h×nh thøc tæ chøc l¾p r¸p mµ qu¸ tr×nh di ®éng cña ®èi t−îng l¾p ®−îc
®iÒu khiÓn thèng nhÊt, phï hîp víi nhÞp ®é cña chu kú l¾p nhê c¸c thiÕt bÞ nh−: b¨ng
chuyÒn, xÝch t¶i, xe ray, bµn quay...
Theo h×nh thøc di ®éng, ng−êi ta chia l¾p r¸p di ®éng c−ìng bøc ra hai d¹ng:
- L¾p r¸p di ®éng c−ìng bøc liªn tôc: ®èi t−îng l¾p ®−îc di chuyÓn liªn tôc
vµ c«ng nh©n thùc hiÖn c¸c thao t¸c l¾p trong khi ®èi t−îng l¾p chuyÓn ®éng liªn tôc.
Bëi vËy trong h×nh thøc nµy, cÇn ph¶i x¸c ®Þnh vËn tèc chuyÓn ®éng cña ®èi t−îng l¾p
hîp lý ®Ó ®¶m b¶o yªu cÇu cña chÊt l−îng l¾p vµ hoµn thµnh nguyªn c«ng l¾p tháa
m·n chu kú l¾p.
- L¾p r¸p di ®éng c−ìng bøc gi¸n ®o¹n: lµ h×nh thøc l¾p mµ ®èi t−îng l¾p
®−îc dµng l¹i ë c¸c vÞ trÝ l¾p ®Ó c«ng nh©n thùc hiÖn c¸c nguyªn c«ng l¾p r¸p trong
kho¶ng thêi gian x¸c ®Þnh, sau ®ã ®èi t−îng l¾p di chuyÓn ®Õn vÞ trÝ l¾p tiÕp theo. Tæng
thêi gian dõng l¹i ë c¸c vÞ trÝ l¾p vµ di chuyÓn t−¬ng øng víi thêi gian nhÞp s¶n xuÊt.
L¾p r¸p di ®éng c−ìng bøc liªn tôc cã n¨ng suÊt cao h¬n nh−ng ®é chÝnh x¸c l¹i
thÊp h¬n so víi l¾p r¸p di ®éng c−ìng bøc gi¸n ®o¹n v× trong qu¸ tr×nh l¾p vµ kiÓm tra
chÊt l−îng bÞ ¶nh h−ëng bëi chÊn ®éng cña c¬ cÊu vËn chuyÓn. Do ®ã, ®Ó ®¹t ®−îc ®é
chÝnh x¸c vµ n¨ng suÊt l¾p r¸p th× dïng h×nh thøc l¾p r¸p di ®éng c−ìng bøc gi¸n ®o¹n.
10.3.3- L¾p r¸p d©y chuyÒn
H×nh thøc l¾p r¸p d©y chuyÒn lµ h×nh thøc l¾p, trong ®ã s¶n phÈm l¾p ®−îc thùc
hiÖn mét c¸ch liªn tôc qu¸ c¸c vÞ trÝ l¾p trong mét kho¶ng thêi gian x¸c ®Þnh. ë ®©y,
c¸c s¶n phÈm l¾p di ®éng c−ìng bøc gi¸n ®o¹n hay di ®éng c−ìng bøc liªn tôc.
L¾p r¸p d©y chuyÒn lµ c¬ së tiÕn tíi tù ®éng ho¸ qu¸ tr×nh l¾p r¸p.
§Ó thùc hiÖn l¾p r¸p d©y chuyÒn cÇn cã nh÷ng ®iÒu kiÖn sau:
- C¸c chi tiÕt l¾p ph¶i tho¶ m·n ®iÒu kiÖn l¾p lÉn hoµn toµn, lo¹i trõ viÖc söa
ch÷a, ®iÒu chØnh t¹i c¸c vÞ trÝ l¾p cña d©y chuyÒn.
- CÇn ph¶i ph©n chia thµnh qu¸ tr×nh l¾p r¸p thµnh c¸c nguyªn c«ng sao cho
thêi gian thùc hiÖn gÇn b»ng nhau hoÆc béi sè cña nhau, ®¶m b¶o sù ®ång bé cña c¸c
nguyªn c«ng vµ nhÞp s¶n xuÊt ®Ó d©y chuyÒn lµm viÖc liªn tôc vµ æn ®Þnh.
- CÇn x¸c ®Þnh chÝnh x¸c sè l−îng c«ng nh©n cã tr×nh ®é tay nghÒ phï hîp
víi tÝnh chÊt l¾p ë c¸c vÞ trÝ nguyªn c«ng l¾p, lùa chän trang thiÕt bÞ, ®å g¸, c¸c dông
cô phï hîp vµ cÇn thiÕt cho mçi nguyªn c«ng.
L−u ®øc b×nh - Bé m«n ChÕ t¹o m¸y - Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
186
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
- Ph¶i ®¶m b¶o cung cÊp ®Çy ®ñ vµ kÞp thêi tíi chç lµm viÖc c¸c chi tiÕt,
côm hay bé phËn phôc vô cho qu¸ tr×nh l¾p r¸p ®Ó d©y chuyÒn lµm viÖc liªn tôc.
ThiÕt kÕ quy tr×nh c«ng nghÖ l¾p r¸p theo d©y chuyÒn ®ßi hái khèi l−îng tÝnh
to¸n lín, tØ mØ vµ chÝnh x¸c tïy theo quy m« s¶n xuÊt, møc ®é phøc t¹p cña nh÷ng
®éng t¸c l¾p vµ ®iÒu kiÖn c«ng nghÖ l¾p r¸p.
C«ng nghÖ l¾p r¸p theo d©y chuyÒn cã c¸c −u ®iÓm sau:
- C«ng nh©n l¾p r¸p ®−îc chuyªn m«n ho¸ cao, sö dông hîp lý, do ®ã, gi¶m
®−îc thêi gian l¾p r¸p.
- MÆt b»ng l¾p r¸p gän, më réng ®−îc kh¶ n¨ng cña ph©n x−ëng.
- N©ng cao ®−îc n¨ng suÊt, gi¶m phÝ tæn nªn gi¸ thµnh s¶n phÈm h¹.
10.4- thiÕt kÕ quy tr×nh c«ng nghÖ l¾p r¸p
10.4.1- Kh¸i niÖm vµ ®Þnh nghÜa
Néi dung cña quy tr×nh c«ng nghÖ l¾p r¸p lµ x¸c ®Þnh tr×nh tù vµ ph−¬ng ph¸p
l¾p r¸p c¸c chi tiÕt m¸y ®Ó t¹o thµnh s¶n phÈm, tho¶ m·n c¸c ®iÒu kiÖn kü thuËt ®Ò ra
mét c¸ch kinh tÕ nhÊt.
Qu¸ tr×nh l¾p r¸p s¶n phÈm còng ®−îc chia thµnh:
- Nguyªn c«ng l¾p r¸p: lµ mét phÇn cña qu¸ tr×nh l¾p, ®−îc hoµn thµnh ®èi
víi mét bé phËn hay s¶n phÈm t¹i mét chç lµm viÖc nhÊt ®Þnh do mét hay mét nhãm
c«ng nh©n thùc hiÖn mét c¸ch liªn tôc.
VÝ dô: L¾p b¸nh r¨ng, b¸nh ®µ lªn trôc hay l¾p r¸p m¸y...
- B−íc l¾p r¸p: lµ mét phÇn cña nguyªn c«ng, ®−îc quy ®Þnh bëi sù kh«ng
thay ®æi vÞ trÝ dông cô l¾p.
VÝ dô: L¾p b¸nh ®ai lªn trôc gåm c¸c b−íc sau:
+ C¹o söa vµ l¾p then lªn trôc.
+ L¾p b¸nh ®ai.
+ L¾p vÝt h·m.
- §éng t¸c: lµ thao t¸c cña c«ng nh©n ®Ó thùc hiÖn c«ng viÖc l¾p r¸p.
VÝ dô: LÊy chi tiÕt l¾p, ®Æt vµo vÞ trÝ l¾p, kiÓm tra chÊt l−îng mèi l¾p...
10.4.2- Nh÷ng tµi liÖu ban ®Çu ®Ó thiÕt kÕ quy tr×nh c«ng nghÖ l¾p r¸p
§Ó thiÕt kÕ quy tr×nh c«ng nghÖ l¾p cÇn cã c¸c tµi liÖu chÝnh sau:
- B¶n vÏ l¾p chung toµn s¶n phÈm hay bé phËn víi ®Çy ®ñ yªu cÇu kü thuËt.
- B¶n thèng kª chi tiÕt l¾p cña bé phËn hay s¶n phÈm víi ®Çy ®ñ sè l−îng,
quy c¸ch, chñng lo¹i cña chóng.
- ThuyÕt minh vÒ ®Æc tÝnh cña s¶n phÈm, c¸c yªu cÇu kü thuËt nghiÖm thu,
nh÷ng yªu cÇu ®Æc biÖt trong l¾p r¸p sö dông.
- S¶n l−îng vµ møc ®é æn ®Þnh cña s¶n phÈm.
- Kh¶ n¨ng vÒ thiÕt bÞ, dông cô, ®å g¸ l¾p; kh¶ n¨ng kü thuËt cña xÝ nghiÖp.
L−u ®øc b×nh - Bé m«n ChÕ t¹o m¸y - Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
187
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
10.4.3- Tr×nh tù thiÕt kÕ quy t×nh c«ng nghÖ l¾p r¸p
ThiÕt kÕ quy tr×nh c«ng nghÖ l¾p r¸p cÇn thùc hiÖn c¸c c«ng viÖc theo tr×nh tù:
- Nghiªn cøu b¶n vÏ l¾p chung s¶n phÈm, kiÓm tra tÝnh c«ng nghÖ trong l¾p
r¸p. Gi¶i c¸c chuçi kÝch th−íc l¾p r¸p nÕu cÇn söa ®æi tÝnh c«ng nghÖ cña kÕt cÊu.
- Chän ph−¬ng ph¸p l¾p r¸p.
- LËp s¬ ®å l¾p r¸p.
- Chän h×nh thøc tæ chøc l¾p r¸p, lËp quy tr×nh c«ng nghÖ l¾p r¸p.
- X¸c ®Þnh néi dung, c«ng viÖc cho tõng nguyªn c«ng vµ b−íc l¾p r¸p.
- X¸c ®Þnh ®iÒu kiÖn kü thuËt cho c¸c mèi l¾p, bé phËn hay côm l¾p.
- Chän dông cô, ®å g¸, trang bÞ cho c¸c nguyªn c«ng l¾p r¸p hay kiÓm tra.
- X¸c ®Þnh chØ tiªu kü thuËt, thêi gian cho tõng nguyªn c«ng. TÝnh to¸n vµ
so s¸nh c¸c ph−¬ng ¸n l¾p vÒ mÆt kinh tÕ.
- X¸c ®Þnh thiÕt bÞ vµ h×nh thøc vËn chuyÓn qua c¸c nguyªn c«ng.
- X©y dùng nh÷ng tµi liÖu cÇn thiÕt: b¶n vÏ, s¬ ®å l¾p, thèng kª dông cô,
h−íng dÉn c¸ch l¾p, kiÓm tra...
10.4.4- LËp s¬ ®å l¾p r¸p
Mét s¶n phÈm cã nhiÒu bé phËn, mçi bé phËn cã nhiÒu côm, mçi côm cã thÓ cã
nhiÒu nhãm, mçi nhãm gåm nhiÒu chi tiÕt hîp thµnh. Ta cã thÓ gäi c¸c phÇn chia nhá
®ã lµ mét ®¬n vÞ l¾p (cã thÓ lµ bé phËn, côm hay nhãm).
Trong c¸c chi tiÕt cña mét ®¬n vÞ l¾p, ta chän mét chi tiÕt mµ trong qu¸ tr×nh l¾p
c¸c chi tiÕt kh¸c sÏ l¾p lªn nã. Chi tiÕt nµy gäi lµ chi tiÕt c¬ së.
Tõ ®©y, ta tiÕn hµnh x©y dùng s¬ ®å l¾p. Trong sè c¸c chi tiÕt cña mét ®¬n vÞ
l¾p, ta t×m chi tiÕt c¬ së, råi l¾p c¸c chi tiÕt kh¸c lªn chi tiÕt c¬ së theo mét thø tù x¸c
®Þnh. Nãi chung, c¸c chi tiÕt l¾p víi nhau thµnh nhãm, c¸c nhãm l¾p víi nhau thµnh
côm, c¸c côm l¾p víi nhau thµnh bé phËn, c¸c bé phËn l¾p víi nhau thµnh s¶n phÈm.
Nh−ng còng cã thÓ cã nh÷ng chi tiÕt l¾p trùc tiÕp lªn côm, lªn bé phËn hoÆc s¶n phÈm,
cã nh÷ng nhãm l¾p trùc tiÕp lªn bé phËn hoÆc s¶n phÈm, cã nh÷ng côm l¾p trùc tiÕp
lªn s¶n phÈm...
Khi lËp s¬ ®å l¾p cÇn chó ý c¸c vÊn ®Ò sau:
- Mçi ®¬n vÞ l¾p kh«ng nªn chªnh lÖch qu¸ lín vÒ träng l−îng, khu«n khæ,
kÝch th−íc, sè l−îng chi tiÕt. Lµm ®−îc nh− vËy, ®Þnh møc lao ®éng cña c¸c ®¬n vÞ l¾p
sÏ gÇn b»ng nhau, t¹o ®iÒu kiÖn t¨ng n¨ng suÊt vµ tÝnh ®ång bé khi l¾p r¸p d©y chuyÒn.
- Chän ®¬n vÞ l¾p sao cho khi l¾p r¸p thuËn tiÖn nhÊt. Sè chi tiÕt l¾p trùc tiÕp
lªn chi tiÕt c¬ së cµng Ýt cµng tèt. ThiÕt kÕ quy tr×nh l¾p r¸p hîp lý sÏ tr¸nh ®−îc viÖc
th¸o ra, l¾p vµo nhiÒu lÇn trong qu¸ tr×nh l¾p.
- Bé phËn nµo cÇn kiÓm tra khi l¾p r¸p nªn t¸ch thµnh ®¬n vÞ l¾p riªng ®Ó
kiÓm tra dÔ dµng vµ thuËn tiÖn.
L−u ®øc b×nh - Bé m«n ChÕ t¹o m¸y - Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
188
11 trang
19120
Free
Bạn đang xem tài liệu "Giáo trình Công nghệ chế tạo máy - Chương 10: Công nghệ lắp ráp các sản phẩm cơ khí", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- giao_trinh_cong_nghe_che_tao_may_chuong_10_cong_nghe_lap_rap.pdf
