Bài giảng Kinh tế và quản lý môi trường - Chương III: Tài nguyên thiên nhiên

ch¬ng iii:

tµi nguyªn thiªn nhiªn

I. Kh¸i niÖm vÒ tµi nguyªn thiªn nhiªn.

II. Khai th¸c vµ sö dông tµi nguyªn thiªn nhiªn.

1. Tµi nguyªn kho¸ng s¶n.

2. Tµi nguyªn ®Êt.

3. Tµi nguyªn rõng.

4. Tµi nguyªn níc.

5. Tµi nguyªn biÓn.

III. B¶o vÖ tµi nguyªn thiªn nhiªn.



I. kh i ni m vÒ tµi nguy n thi n nhi n.

1. §Þnh nghÜa.

- Tµi nguy n thi n nhi n lµ c c y u t t nhi n® c s d ng trong

kinh t , lµm ph ng ti n t n t i c a x h i loµi ng i ( D.I.Aman).

- Tµi nguy n thi n nhi n lµ nh÷ng y u t t nhi n ® c s d ng

nh lµ ngu n t li u sinh s ng c a loµi ng i ( Ephrem p).

- Tµi nguy n thi n nhi n lµ nh÷ng vËt thÓ vµ c c d ng n¨ng l ng

t nhi n ® c s d ng cho con ng i hoÆc lµ nh÷ng ph ng ti n mµ con

ng i khai th c tr c ti p t thi n nhi n ( Ghera xim p ).

- Tµi nguy n thi n nhi n lµ l c l ng t nhi n c a m i tr ng ® a l

hiÓu theo ngh a nh l c l ng s n xuÊt d tr ( tiÒm l c s n xuÊt ), nh gi

tr s d ng trong vi c ph t triÓn x h i ( A.M.C l chiepki ).

- Tµi nguy n thi n nhi n, trong tæng thÓ c a ch ng v i tÊt c ®iÒu

ki n t nhi n ® c hiÓu lµ toµn b th gi i vËt chÊt bao quanh ch ng ta

trong m i quan h v i x h i loµi ng i........cßn n u nh x t vÒ ph ng

di n l ch s c thÓ, kh i ni m tµi nguy n thi n nhi n h p h n vµ ch bao

g m nh÷ng vËt chÊt vµ n¨ng l ng t nhi n c thÓ tham gia vµo qu

tr nh s n xuÊt m c ® ph t triÓn x h i nhÊt ® nh ( C ma ).

→ Tµi nguyªn thiªn nhiªn lµ c¸c vËt thÓ vµ lùc lîng tù nhiªn ë tr×nh

®é ph¸t triÓn lùc lîng s¶n xuÊt vµ nghiªn cøu nhÊt ®Þnh, tµi nguyªn

thiªn nhiªn ®îc sö dông ®Ó tho¶ m¶n nhu cÇu x· héi loµi ngêi díi

h×nh thøc tham gia trùc tiÕp vµo ho¹t ®éng s¶n xuÊt vËt chÊt vµ kh«ng

vËt chÊt.

H y ph©n bi t tµi nguy n thi n nhi n vµ ®iÒu ki n t nhi n ?

→ Tµi nguyªn thiªn nhiªn

- Lµ c¸c yÕu tè tù nhiªn trong

m«i trêng tù nhiªn.

→ §iÒu kiÖn tù nhiªn

- Bao gåm c¸c khÝa c¹nh cña

m«i trêng tù nhiªn bao quanh x·

- Cã quan hÖ trùc tiÕp ®Õn ho¹t héi con ngêi.

®éng s¶n xuÊt, kinh tÕ.

- Cã xu híng ngµy cµng më

réng theo sù ph¸t triÓn cña khoa

häc kû thuËt.

- Kh«ng trùc tiÕp tham gia vµo

nÒn s¶n xuÊt, kinh tÕ.

- Nhng lµ yÕu tè cÇn thiÕt

kh«ng thÓ kh«ng cã.

2. Ph©n lo¹i tµi nguyªn thiªn nhiªn :

tµi nguy n thi n nhi n

Theo t nh ch t c th b

Theo t nh ch t

t nhi n

Theo t nh ch t kinh

t ( hoÆc s n xu t)

hao ki t trong qu tr nh

s d ng tµi nguy n

Kh«ng bÞ

hao kiÖt

Cã thÓ bÞ

hao kiÖt

- Kho¸ng s¶n

- KhÝ hËu

- §Êt

- Theo ®Æc ®iÓm sö

dông trong nÒn

kinh tÕ quèc d©n

- Theo môc ®Ých sö

dông trong nÒn

Kh«ng

Kh«i

phôc

®îc

- Níc

kh«i

- §éng vËt

- Thùc vËt

phôc ®-

îc

kinh tÕ quèc d©n

Trong c c c ch ph©n lo i tµi nguy n thi n nhi n, lo i nµo c

ngh a nhÊt ? V sao ?

→ C¸ch ph©n lo¹i tµi nguyªn thiªn nhiªn theo tÝnh cã thÓ bÞ hao kiÖt trong

qu¸ tr×nh sö dông tµi nguyªn lµ cã ý nghÜa nhÊt v× :

- Do nhu cÇu vÒ tµi nguyªn ngµy cµng lín trong lóc sè lîng, tr÷ lîng tµi

nguyªn ngµy cµng gi¶m.

Tµi nguyªn thiªn nhiªn

Nhu cÇu

- N¾m ®îc ®Æc ®iÓm, tÝnh chÊt cña tõng lo¹i tµi nguyªn ®Ó trªn c¬ së ®ã

cã c¸ch khai th¸c, sö dông hîp lý nh»m tho¶ m¶n ®îc nhu cÇu nh :

+ §èi víi lo¹i kh«ng bÞ hao kiÖt : Kh«ng nªn lµm thay ®æi chÊt lîng.

+ §èi víi lo¹i kh«ng kh«i phôc ®îc : Ph¶i hÕt søc tiÕt kiÖm vµ biÕt

quay vßng.

+ §èi víi lo¹i kh«i phôc ®îc ; CÇn b¶o vÖ vµ ph¸t triÓn.

3. Quan niÖm, nguyªn t¾c vµ ph¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ kinh tÕ tµi

nguyªn thiªn nhiªn:

- Quan niÖm ®¸nh gi¸ kinh tÕ tµi nguyªn thiªn nhiªn:

+ X¸c ®Þnh ¶nh hëng cña c¸c yÕu tè tµi nguyªn ®èi víi sù ph¸t

triÓn vµ ph©n bè lùc lîng s¶n xuÊt.

+ So s¸nh c¸c tÝnh chÊt vµ ®Æc tÝnh tù nhiªn cña tµi nguyªn thiªn

nhiªn víi tiªu chuÈn gi¸ trÞ kinh tÕ.

+ V¹ch ®îc sù kh¸c biÖt vÒ chi phÝ lao ®éng ë mçi l·nh thæ ®Ó sö

dông tµi nguyªn cã lîi cho nÒn kinh tÕ quèc d©n.

- Nguyªn t¾c ®¸nh gi¸ kinh tÕ tµi nguyªn thiªn nhiªn:

+ Ph¶i ®¶m b¶o sö dông hîp lý, tiÕt kiÖm nhÊt tµi nguyªn thiªn nhiªn vµ

b¶o vÖ tµi nguyªn thiªn nhiªn, b¶o vÖ m«i trêng.

+ Tho¶ m¶n nhu cÇu ngµy cµng t¨ng lªn vÒ tµi nguyªn thiªn nhiªn cña

x· héi, b¶o ®¶m hiÖu qu¶ kinh tÕ cao nhÊt.

+ KÕt hîp lîi Ých tríc m¾t vµ lîi Ých l©u dµi cña con ngêi vÒ sö dông tµi

nguyªn thiªn nhiªn.

+ Ph¶i phï hîp víi lîi Ých cña x· héi loµi ngêi nãi chung vµ tõng khu

vùc, tõng quèc gia nãi riªng.

Nguy n t c nµo trong ® nh gi kinh t tµi nguy n thi n nhi n

® c xem lµ quan tr ng h n c ? V sao ?

→ Nguyªn t¾c ph¶i ®¶m b¶o sö dông hîp lý, tiÕt kiÖm nhÊt tµi nguyªn

thiªn nhiªn vµ b¶o vÖ tµi nguyªn thiªn nhiªn, b¶o vÖ m«i trêng lµ quan

träng h¬n c¶ v× nÕu t«n träng nguyªn t¾c nÇy sÏ gãp phÇn tho¶ m¶n ba

nguyªn t¾c cßn l¹i.

- Ph¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ kinh tÕ tµi nguyªn thiªn nhiªn :

+ §¸nh gi¸ vÒ mÆt tù nhiªn cña tµi nguyªn thiªn nhiªn.

* VÞ trÝ ph©n bè tµi nguyªn.

* Tr÷ lîng tµi nguyªn.

* H×nh thøc ph©n bè.

* ChÊt lîng tµi nguyªn.

* Gi¸ trÞ sö dông.

+ §¸nh gi¸ vÒ mÆt kinh tÕ kû thuËt.

* TÝnh to¸n c¸c chØ tiªu kinh tÕ-kû thuËt nh»m tiÕt kiÖm chi phÝ s¶n xuÊt.

* X©y dùng c¸c dù ¸n, ph¬ng ¸n ®Ó thùc hiÖn tèi u,

* Lùa chän quy tr×nh c«ng nghÖ thÝch øng, ®¹t hiÖu qu¶ kinh tÕ cao.

* Sö dông tæng hîp tµi nguyªn.

+ B¶o vÖ m«i trêng thiªn nhiªn.

* §Çu t trang thiÕt bÞ kû thuËt chèng « nhiÔm.

* B¶o vÖ c¶nh quan trong qu¸ tr×nh khai th¸c tµi nguyªn thiªn nhiªn.

* C¸c gi¶i ph¸p c©n b»ng sinh th¸i.

II.khai th c vµ s d ng tµi nguy n thi n nhi n.

1. Tµi nguyªn kho¸ng s¶n.

Ph©n bè mét sè tµi nguyªn kho¸ng s¶n kim lo¹i & nhiªn liÖu- n¨ng lîng trªn thÕ giíi

Nga

Anh

Canada

Iran

Hoa Kú

Iraq

Trung Quèc

Kuwait

ArËp

Xªu®it

Vªnªxuªla

Braxin

S¾t

§ång

Than DÇu má

Søc níc

Khai th¸c dÇu ë Iraq

Khai th¸c

dÇu ë thÒm

lôc ®Þa ViÖt

Nam

Khai th¸c dÇu

ë Azerbaijan

Thuû ®iÖn ë Ghana

Thuû ®iÖn trªn s«ng

Danube ë Slovakia

Thuû ®iÖn ë Arkansas

Khai

th¸c than

ë Trung

quèc

Khai th¸c than

ë ¤xtr©ylia

Khai

th¸c

than

ë

Anh

Nhµ m¸y ®iÖn nguyªn tö ë NhËt B¶n

Thu n¨ng lîng mÆt trêi ë sa m¹cArizona

Nhµ sö dông n¨ng lîng mÆt trêi ë NhËt B¶n

Khai th¸c n¨ng lîng

giã ë Netherland

Khai th¸c

n¨ng lîng

giã ë §øc

Khai th¸c n¨ng lîng

®Þa nhiÖt ë Nam Mü

Khai th¸c Vµng ë Braxin

Khai th¸c Mangan ë Gabon

Khai th¸c §ång ë Zambia

Khai

th¸c

b¹c ë

Nevada

Khai

th¸c

s¾t ë

Mexico

Khai th¸c thiÕc ë Canada

Trö lîng ®Þa ho¸

Trö lîng ®Þa chÊt

+ Trö lîng c¸c nguyªn tè

riªng lÎ cã trong toµn bé vá qu¶

®Êt hay trong ph¹m vi mét l·nh

thæ réng lín nµo ®ã.

+ Trö lîng c¸c nguyªn tè

tån t¹i díi d¹ng c¸c hîp chÊt

cô thÓ cho phÐp khai th¸c mét

c¸ch kinh tÕ nhÊt.

+ Trö lîng ®Þa ho¸ míi chØ ®Ò

cËp ®Õn sè lîng chø kh«ng

®Ò cËp ®Õn møc ®é tËp trung, Ýt

cã ý nghÜa trong kinh tÕ.

+ Trö lîng ®Þa chÊt cã ý

nghÜa trùc tiÕp khai th¸c ®Ó

®a lªn mÆt ®Êt.

Trong t ng lai ngu n n¨ng l ng nµo ® c s d ng nhiÒu nhÊt ? V

sao ?

→ Nguån n¨ng lîng cã triÓn väng nhÊt lµ nhiÖt h¹ch bëi v×:

- Nhiªn liÖu lµ níc nÆng, cã trong níc víi trö lîng rÊt nhiÒu.

- Trong qu¸ tr×nh sö dông Ýt x¶y ra sù cè vµ nguy hiÓm.

- Lß ph¶n øng ngµy cµng hoµn thiÖn, nh÷ng yªu cÇu vÒ mÆt kû thuËt

®Ó gi¶i phãng n¨ng lîng ngµy cµng ®¸p øng.

2. Tµi nguyªn ®Êt.

Sö dông

®Êt ë Nga

Sö dông ®Êt ë Trung quèc

Sö dông ®Êt ë Island

Sö dông ®Êt ë Bhutan

Sö dông ®Êt ë Philippine

Sö

dông

®Êt ë

New

Guine