Một số đặc điểm của văn học truyền thống Thái Lan
MÖÅT SÖË ÀÙÅC ÀIÏÍM
CUÃA VÙN HOÅC TRUYÏÌN THÖËNG THAÁI LAN
.
Àaâo Thõ Diïîm Trang*
ùn hoåc truyïìn thönë g Thaái Lan laâ möåt
nïìn vùn hoåc àêåm àaâ baãn sùcæ dên töcå ,
tòm hiïíu vaâ àûa ra möåt söë nhêån àõnh vïì caác àùåc
àiïím cuaã vùn hoåc truyïìn thöëng Thaái Lan.
1. Möåt söë àùåc àiïmí cuãa vùn hoåc truyïìn
thöëng Thaái Lan
àa daång vïì nöåi dung, phong phuá vïì söë
lûúång vaâ àaä àaåt àûúåc nhûäng thaânh tûåu rûåc rúä
nhêët àõnh. Àêy cuäng laâ maãng vùn hocå chñnh yïëu
nhêët khi nhùæc àïën toaân böå hïå thöëng vùn hoåcThaái
Lan búãi thúâi lûúång keáo daâi trong suötë baãy thïë kó
(XIII - XIX) vúái söë lûúång taác phêím rêët àaáng kïí.
Nhiïìu taác phêím vùn hocå cöí nöíi tiïnë g cuãa Thaái
Lan nhû Inao (I Naão), Ramakien (Rama Kiïn),
Khun Chang Khun Phaen (Khuãn Chaáng Khuãn
Pheãng), PhraAbhai Mani (Ph-ra Aphai Mani)...
àaä vûúåt khoãi biïn giúái Thaái Lan àïí àïën vúái baån
àoåc khùæp núi trïn thïë giúái thöng qua caác baãn
dõch bùçng tiïëng Anh, tiïëng Phaáp, tiïëng Àûác vaâ
àûúåc àoán nhêån nöìng nhiïåt. Coá tacá gia cuãa vùn
hoåc Thaái nhû Sunthorn Phu (Xuãn Thon Phu) àaä
àûúåc UNESCO cöng nhênå laâ danh nhên vùn hoaá
thïë giúái. Song, úã Viïåt Nam, hêuì nhû chûa coá
möåt cöng trònh naâo nghiïn cûáu thêtå hïå thöëng,
àêìy àuã vïì caác àùåc àiïím cuãa vùn hoåc truyïìn thöëng
Thaái Lan. Giúái nghiïn cûáu vùn hoåc Àöng Nam
AÁ úã Viïåt Nam nhû Nguyïîn Têën Àùcæ , Lûu Àûác
Trung, Àûác Ninh, Vuä Tuyïët Loan... dûúâng nhû
chó múái têåp trung buát lûåc vaâo caác nïìn vùn hoåc
du nhêåp vaâo Viïåt Nam súám hún vùn hoåc Thaái
Lan nhû vùn hoåc Campuchia, vùn hocå Laâo, vùn
hoåc Indonesia... Vò vêåy, baâi viïët naây bûúác àêìu
1.1.Vùn hocå truyïìn thöëngThaái Lan - nhûäng
cöng trònh saná g taåo têåp thïí
1.1.1. Sûå tiïëp nöëi manå h meä doâng vùn hoåc dên
gian vaâo vùn hoåc viïët
Nïìn vùn hocå naâo cuäng bùæt nguönì tûâ vùn hoåc
truyïìn miïnå g röìi múái tiïën dêìn àïnë nhûäng saná g
taåo trïn trang viïët. Vùn hoåc Thaiá cuäng khöng
nùçm ngoaiâ qui luêåt nayâ . Song, àiïuì àùåc biïåt úã
nïìn vùn hocå naây laâ dûúnâ g nhû khöng coá sûå "thoaát
li" vïì àïì taâi tûâ vùn hocå dên gian cho àïën vùn hoåc
thaânh vùn. ÚÃ phûúng diïån naây thò vùn hoåc Thaái
Lan coá sûå khaác biïåt so vúái Viïåt Nam, vò vùn hoåc
viïët Viïtå Nam thûåc sûå laâ "möåt donâ g bïn caånh
vùn hoåc dên gian" [2,22]. Àún cûã möåt vñ duå,
caác truyïnå Nöm cuãa Viïåt thúâi kò àêìu chó àún
giaãn laâ nhûäng baãn hoaå thú tûâ caác cêu chuyïån cöí
tñch nhû Trinh Thûã, Töëng Trên - Cuác Hoa… thò
úã thúâi kò sau, nhûäng Chinh phuå ngêm, Cung oaán
ngêm khuác hay Truyïån Kiïìu àïìu coá sûå "hiïån àaåi
hoaá" nöåi dung, chuyïní taãi têm lñ, tònh caãm vaâ
nhûäng vênë àïì cuãa con ngûúâi àûúng thúâi theo
caách trûåc tiïëp hoùåc giaán tiïëp. Nhûng úã Thaái Lan
thò khöng nhû thïë, nguönì àïì taâi tûâ vùn hoåc dên
gian luön laâ lûåa choån söë möåt cuãa ngûúâi saáng taác
* Giaãng viïn Khoa Vùn hoåc vaâ Ngön ngûä
34♦K H O A H OÏ C X AÕÕ H OÄ I V AØØ N H AÂ N V AÊ N
trong suöët caã thúâi kò cuãa vùn hoåc trung àaåi. Coá
thïí noái, khöng coá nïìn vùn hoåc dên gian thò cuäng
khöng coá nïìn vùn hoåc cöí Thaái Lan. Nïëu phaãi kïí
ra nhûäng taác phêím vùn hoåc nöíi tiïnë g nhêët cuãa
Thaái Lan thò cuäng àöìng nghôa vúái viïåc àïì cêåp
àïën nhûäng cêu chuyïnå dên gian tiïu biïíu cuãa
vûúng quöëc naây. Nhûäng taác phêím trûá danh nhû
Phra Lo, Inao, Kraithong, Khun Chang Khun
Phaen, Ramakien, Mora... trûúác khi àûúåc trau
chuöët bùçng ngön ngûä Pali, Sankrit hay tiïëngThaái
àïìu traãi qua möåt giai àoanå daâi truyïnì miïång trong
dên gian. Cöng viïåc maâ caác võ vua àam mï vùn
chûúng cuãa Thaái thûúnâ g laâm khi lïn ngöi laâ cho
ngûúâi ài khùæp hang cunâ g ngoä hemã àïí thu thêåp
nhûäng cêu chuyïån tûâ trong dên chuná g. Nhúâ àoá,
cöët truyïån sûu têìm coá thïí laâ nhûnä g cêu chuyïån
du nhêåp tûâ ÊËn Àöå vaâ tûâ caác quöëc gia khaác nhû
Panchatantra, Ramayana, Tam quöëc diïîn
nghôa... nhûng cuäng coá khi laâ nhûäng chuyïån coá
thêåt xaãy ra ngay trïn chñnh maãnh àêtë Thaái (Khun
Chang Khun Phaen nùçm trong trûúâng húåp naây).
Nhûng cho duâ cöët truyïnå coá thïë naoâ ài nûäa thò
yïëu töë huyïìn aão bay böíng vaâ tònh yïu lûáa àöi
luön hêëp dêîn caác cêy buát Thaái. Truyïån thú
Chanthakorop hay Mora [13,88] laâ möåt vñ duå
tiïu biïíu. Truyïån xuêët hiïån tûâ rêët lêu àúâi úã vuâng
Àöng Bùæc Thaái Lan, kïí vïì möåt hoaâng tûã tïn
Chanthakorop, laâ con trai cuãa vua Prommathat,
vaâo rûâng hoåc caách trõ quöëc an dên. Sau khi hoaân
têët viïåc hoåc, chaâng trúã vïì vûúng quöëc vaâ àûúåc
sû phuå trao cho möåt chiïcë traáp nhoã vúái lúâi dùån
doâ "chó àûúåc múã ra sau khi vïì àïën kinh thaânh,
bùçng khöng seä gùåp nguy hiïím". Võ hoaâng tûã treã
tuöíi do quaá toâ moâ àaä múã chiïëc höpå ngay trong
rûâng thùèm. Möåt cö gaiá xinh àeåp bûúác ra vaâ tûå
xûng laâ Mora. Hoaâng tûã phaãi loâng ngûúâi àeåp vaâ
xin hoãi cûúái naâng. Mora thuêån tònh vaâ theo
Chanthakorop vïì cung. Doåcàûúâng ài, Mora khaát
nûúác maâ xung quanh khöng coá möåt doâng suöëi
naâo. Chanthakorop benâ cùæt ngoná tay lêëy maáu
mònh cho ngûúâi yïu uönë g. Thònh lònh, möåt tïn
cûúáp xuêët hiïån vaâ tênë cöng Chanthakorop. Nhúâ
àaä hoåc voä thuêåt nïn hoanâ g tûã àaánh tïn cûúáp ngaä
ra àêët. Tuy nhiïn, do trûúác àoá mêtë möåt lûúnå g
maáu cho ngûúâi yïu uöëng nïn chaâng cuäng bõ ngaä
vaâ àaânh phaãi nhúâ Mora lêëy höå mònh con dao àïí
àêm tïn cûúáp. Nhûng vò bêët ngúâ phaãi loâng tïn
cûúáp maâ Mora àaä àûa cho hùæn lûúäi dao àïí giïët
Chanthakorop. Hoaâng tûã chïët, tïn cûúáp ên aái
vúái Mora xong múái nghô rùçng möåt ngûúâi àaân baâ
phaãn trùcæ nhû Mora seä coá luác hamä haåi mònh.
Mora bõ ngûúâi tònh múái boã rúi trong rûâng. Quaá
àoái khaát, naâng rïn khocá thaãm thiïtë . Thêìn Indra
biïët moåi chuyïån beân hoaá thaânh con oá cùæp trong
miïång mötå miïëng thõt bay àïën chöî Mora. Naâng
beân xin con oá cho mònh thûác ùn, buâ laiå seä lêëy oá
laâm chöìng.Thêìn Indra tûác giêån hiïnå nguyïn hònh
vaâ biïën Mora thaânh möåt con vûúån, suöët àúâi giêëu
mùåt sau cacá luâm cêy vaâ kïu nhûäng tiïëng naäo
nuöåt ai oaná . Chanthakorop àûúåc thênì Indra höìi
sinh vaâ se duyïn cho chanâ g vúái con gaái cuãa Naga.
Tûâ cöët truyïån dên gian naây, nhaâ thú Sunthorn
Phu àaä viïtë nïn truyïnå thú Mora bùnç g thïí thú
klon. Trong taác phêím cuãa mònh, nhaâ thú nhêën
maånh nhûnä g àoaån miïu taã caãm xucá cuãa Mora
khi àûa dao cho tïn cûúáp giïët chöìng sùæp cûúái.
Taác phêím coân coá nhiïìu lúâi traách moác sûå thiïëu
thuyã chung cuãa àaân baâ.
Nïëu nhû vùn hoåc dên gian cung cêëp cho vùn
hoåc truyïnì thöëng nguönì àïì taâi àïí trïn cú súã cöët
loäi nöåi dung àoá, caác tacá giaã triïní khai taác phêím
theo nhiïìu hûúáng khaác nhau thò nhûnä g saãn phêím
vûâa àûúåc "taái sinh" naây laåi trúã vïì vúái àúâi söëng
dên gian thöng qua nghïå thuêåt biïuí diïîn. Cûá
thïë, voâng àúâi cuãa tacá phêím luên chuyïín trong
caã hai hïå thöëng "bònh dên" vaâ "baác hoåc".
Nguyïn nhên maâ àïì taiâ dên gian trúã thaânh
linh höìn cuãa vùn hoåc truyïìn thöëng Thaái laâ vò
àêy laâ möåt àêët nûúác sunâ g Phêåt giaoá . Nhûäng cêu
chuyïån mang tñnh chêët luên höìi, nhên quaã, giaáo
duåc con ngûúâi laánh dûä laâm laânh luön coá võ trñ
quan troång vaâ taåo sûå thñch thuá trong loâng ngûúâi
tiïëp nhêån. Thïm vaâo ào,á àaåi àa söë ngûúâi dên cuãa
Thaái Lan söëng têåp trung úã nöng thön, nhu cêìu
thûúãng thûcá vùn hoåc vùn hoaá cuãa hoå cuäng khöng
thêåt cêìu kò úã nöåi dung maâ chuã yïëu úã hònh thûác
thïí hiïån. Vò vêåy, duâ kïtë cêëu truyïnå coá giaãn àún
hay quen thuöåc thò caác taác phêím vùn hoåc Thaái
Lan vêîn coá sûác löi cuönë àöåc giaã nhúâ vùn phong
mûúåt maâ, tao nhaä, caách biïën têëu caác tònh tiïët àïí
gêy bêët ngú,â hêëp dêîn.
Möåt nguyïn nhên khaác nûäa laâ cacá saáng taác
vùn hoåc cöí àiïín Thaái Lan coá möåt àúiâ söëng hïët
sûác àa daång: vûâa àïí àocå , vûâa àïí biïíu diïîn trong
caác lïî höiå cung àònh vaâ dên gian nïn àoâi hoãi sûå
vui tûúi, nhiïìu maâu sùcæ , troång hanâ h àöång, kïët
thuác nheå nhaâng vaâ coá hêuå . Thêåt vêåy, Thaái Lan laâ
quöëc gia coá bïì daây vïì nhûäng hònh thaiá biïíu diïîn
K H O A H OÏ C X AÕÕ H OÄ I V AØØ N H AÂ N V AÊ N ♦35
sên khêëu. Caác vúã diïnî luön àûúåc àêìu tû cöng
phu tûâ lúâi thoaåi, êm nhaåc àïën vuä àaåo. Ngûúâi
saáng taác laâ caác võ vua hay nhûäng thi sô cung àònh
nïn hoå khöng choån àïì taiâ phaãn aánh xaä höåi àûúng
thúâi, nïëu coá chùng thò êm hûúãng chñnh laâ ngúåi
ca sûå thõnh trõ, thaái bònh vaâ hoan laåc. Vò vêåy,
nhûäng àïì taâi mang húi hûúám thêìn thoaåi, cöí tñch
luön ngûå trõ trong nïìn vùn hoåc cöí Thaái, quêën
quyát vaâo höìn thú cuaã thi nhên vaâ khöng coá yá
àõnh taách rúâi. Vùn hoåc dên gian vaâ vùn hoåc viïët
úãThaái Lan soi roåi vaâ böí sung cho nhau möåt caách
nhõp nhaâng. Do àoá, àöi khi coá nhûäng saáng taác tûâ
cung àònh ài vaâo dên gian vaâ thên thuöåc àïën
mûác ngûúâi ta nghô rùçng noá xuêët phaát tûâ àaåi chuáng.
1.1.2. Caác taác phêím àûúåc saáng taác têåp thïí
Möåt àùåc àiïím dïî nhênå ra nûäa úã vùn hoåcThaái
laâ caác taác phêím vùn hoåc thûúâng khöng laâ àûáa
con tinh thêìn cuãa riïng möåt taác giaã naâo maâ noá laâ
cöng trònh cuãa möåt têåp thïí. Àiïìu naây thïí hiïån
trïn hai phûúng diïån: cötë truyïån bùtæ nguöìn tûâ
saáng taác têåp thïí cuãa quêìn chuáng vaâ lûåc lûúång
saáng taác cung àònh coá vai troâ "nhuêån sùæc" laåi taác
phêím.
Caác võ vua Thaái Lan laâ ngûúâi coá cöng rêët lúán
trong viïåc baão töìn vaâ phaát huy nïìn vùn hoåcThaái
Lan. "Khi nhûäng gûúm giaáo, cung tïn àaä àûúåc
taåm thúâi cêët ài, möåt thúiâ kò hoaâ bònh bùæt àêìu trúã
laåi thò vùn hoåc cuäng bùæt àêìu núã röå. Nhaâ vua
trûúác àêy laâ möåt võ thöëng soaái vung gûúm ra
trêån thò luác naây laåi laâ möåt nhaâ thú hay nhaâ vùn
têån tuåy vúái vùn hoåc. Hêìu nhû võ vua Thaái Lan
naâo cuäng thñch söëng gêìn caác nhaâ thú vaâ baãn
thên vua cuäng chñnh laâ möåt cêy butá xuêët sùæc
nhêët" [6,138]. Nhûäng taác phêím vùn chûúng khi
chûa coá kô thuêåt in êën àa phêìn àûúåc viïët trïn laá
coå. Àêy cuäng chñnh laâ netá àùåc sùæc, thïí hiïån baãn
sùæc vùn hoaá dên töåc trong viïåc duy trò nïìn vùn
hoåc úã möåt söë quöëc gia nhû Laâo, Campuchia vaâ
Thaái Lan. Bïn caånh viïcå tûå mònh viïët nïn caác
taác phêím, caác võ vua conâ têåp trung nhiïìu thi sô
àïí cuâng chêëp buát. Coá nhûäng võ vua lêåp hùèn höåi
thi ca, tiïu biïíu laâ cacá vua Rama I, Rama II. Tûâ
"töí chûác" naây, nhûäng taâi nùng vùn chûúng àaä
àûúåc phaát hiïån vaâ toaã saáng nhû Sriprat, Sunthorn
Phu...
chñn. Ngaây noå, vua viïtë hai doâng thú taán tónh
möåt cö gaiá àeåp nhûng phaãi àuã bönë cêu thò baâi
thú múái hoaân thaânh. Vua baão quan Phra
Horatibodi, cha cuãa Sriprat, hoaân thaânh nöët höå
mònh. Phra Horatibodi chûa nghô ra àûúåc gò thò
àaä nguã thiïëp ài. Khi tónh dêåy, öng thêëy baâi thú
àaä hoaân têtë vúái giai àiïåu vö cuâng tuyïåt diïåu.
Öng khaám phaá ra laâ con trai mònh àaä viïët thïm
hai doâng trong khi öng nguã. Tuy nhiïn, cha cuãa
Sriprat vö cuâng böëi röëi vò theo quy ûúcá cuãa triïìu
àònh, khöng ai àûúåc chamå vaâo taác phêím cuãa nhaâ
vua trûâ nhûnä g ngûúâi àûúåc vua cho pheáp. Duâ vêåy,
àïën haån, öng vêîn phaãi dêng baâi thú lïn nhaâ vua.
Vua xem xong rêët thñch vaâ muöën gùåp cêåu con
trai cuãa Horatibodi. Horatibodi van xin vua haäy
àöíi yá vò Sriprat àaä xucá phaåm nhaâ vua, thaâ àïí
öng bõ àaây coân hún laâ yïu cêìu nhû thïë. Nhûng
vua vêîn yïu cêìu àûúåc gùpå nhaâ thú nhoã tuöíi naây.
Dûúái àêy laâ yá tûá cuãa caã baâi thú:
Ai àaä caã gan chaåm vaoâ maá naâng khiïën chuná g
búát xinh tûúi ài möåt chuát?
Muöîi, ruöìi, thiïu thên hay nhûnä g sinh vêåt
tung caánh lûúån lúâ trong khöng trung?
Khi möåt ngûúâi duâ coá can àaãm àïnë àêu cuäng
khöng daám taoá túån nhû thïë
Thò ai àaä caã gan laâm taái nhúåt veã kiïìu diïîm
vöën coá cuãa naâng? [40,8].
Vua rêët thñch sûå dñ doãm cuãa Sriprat. Ngaâi
phong cho öng laâm cêån vïå thên tñn nhêët, búãi
nhûäng luác khöng ai daám traã lúâi cacá cêu hoãi hoác
buáa cuãa nhaâ vua thò Sriprat luön coá caách traã lúâi
tröi chaãy nhêët vaâ laâm nhaâ vua haâi loâng. Sriprat
viïët nhiïìu baâi thú trûä tònh xuêët sùæc vaâo bêåc nhêët
cuãa thú ca cöí àiïín Thaiá Lan. Hai tacá phêím àûúåc
nhiïìu ngûúâi yïu thñch laâ baâi Khlong Kamsuon
Sriprat vaâ sûã thi Anirut kham chan. Khlong
Kamsuon Sriprat coá nghôa laâ Lúâi thúã than cuãa
Sriprat, laâ möåt baâi miïu taã vïì baãn thên nhaâ thú.
Àêy cuäng laâ baâi nirat nöíi tiïëng nhêët, àûa nirat
thaânh möåt thïí loaåi trúã ài trúã laåi trong vùn hoåc
Thaái. Nhaâ thú miïu taã chuyïën du hanâ h cuãa mònh
túái Nakorn Sritammarat vúái nhûnä g trang miïu
taã caãnh vêtå maâ öng nhòn thêëy vaâ xuác caãm, baây toã
niïìm khatá khao vaâ nöiî nhúá nhung vïì ngûúâi yïu
thuúã xûa. Coân Anirut kham chan kïí vïì hoaâng tûã
Anirut ài sùn voi trong rûâng röìi nguã thiïëp ài.
Möåt thiïn thêìn mang chaâng àïën bïn cöng chuáa
Usa, em kïë cuãa möåt gaä khöíng löì vönë laâ vua cuãa
xûá Pan. Sau àoá, thiïn thêìn mang traã hoaâng tûã vïì
Sriprat laâ möåt trûúâng húåp àùåc biïåt. Öng laâ
ngûúâi luön söëng chïët vúái thú ca vaâ khaát khao
tòm toâi caách thïí hiïån sao cho thêåt hoaân haão.
Sriprat thïí hiïån taâi nùng thi ca tûâ khi múái lïn
36♦K H O A H OÏ C X AÕÕ H OÄ I V AØØ N H AÂ N V AÊ N
rûâng. Cöng chuáa sai mötå naâng hêìu ài tòm chaâng
vaâ mang chaâng trúã vïì vúái mònh. Khöní g löì phaát
hiïån ra, rêët giêån dûä vaâ sai möåt àöåi quên bùæt giûä
chaâng. Anirut bõ bùæt troái, nhûng Narai, chuá cuãa
chaâng, àaä giaãi thoaát chaâng khoãi tay khöíng löì.
Cuöëi taác phêím, Anirut àaánh thùæng tïn khöíng löì
vaâ buöåc hùæn phaãi laâm ngûúâi gaác cöní g cho chaâng.
Hoaâng tûã kïët hön vúái Usa vaâ trúã thaânh vua xûá
Pan. Qua taác phêím naây, ta coá thïí thêyë duâ laâ möåt
taâi nùng thi ca nhûng saná g taác cuãa Sriprat vêîn
khöng vûúåt khoãi biïn giúái cuãa cacá cêu chuyïån
thêìn tiïn kò aão.
Tuy laâ mötå nhaâ thú taâi nùng nhûng Sriprat
cuäng giöëng nhû nhiïìu nhaâ thú khaác, khöng khoãi
rung àöång trûúác nhûäng phuå nûä àeåp vaâ àiïìu naây
àaä laâm cho öng trûúåt daiâ bï tha vaâ dêîn àïën caái
chïët.Trong thúâi àaåi Sriprat söëng, vua vaâ caác quan
coá thïí kheáp möåt ngûúiâ vaâo töåi chïët maâ khöng
cêìn xeát xûã. Vò vêåy, Sripat bõ xûã tûã sau khi àaä caã
gan taán tónh möåt phuå nûä cuãa triïìu àònh.
Möëi quan hïå thên mêtå giûäa vua vaâ nhaâ thú
khöng coá gò xa laå trong caác triïìu àaiå thanh bònh
úã Thaái. Chñnh sûå tûúng giao naây àaä giuáp cho
nhiïìu taác phêím vô àaåi cuãa Thaái hoanâ thaânh. Sûå
"phên cöng" cuãa vua giupá taác phêím ra àúâi nhanh
choáng hún nhûng cuäng coá nhûúåc àiïím laâ àöi
khi vùn phong khöng thöëng nhêët. Nhûäng nhaâ
thú taâi hoa chùæc chùæn seä cho ra àúâi nhûäng chûúng
àoaån boáng bêíy, mûúåt ma,â suác tñch vaâ giaâu chêët
vùn chûúng hún. Khöng chó coá thïë, sûå "lùæp gheáp"
naây coân gêy ra möåt hêåu quaã laâ nhûnä g thïë hïå sau
naây khöng biïët khuác àoanå naâo thuöåc vïì taác giaã
naâo, búãi caác thi nhên Thaái ngayâ xûa ñt kñ tïn
mònh dûúái taác phêím. Coá trûúâng húpå , nhûäng taác
phêím coân dúã dang úã mötå giai àoaån naâo àoá seä
àûúåc biïn soaån vaâ viïtë tiïëp cho àïën khi hoaân
thiïån.
Khun Chang Khun Phaen laâ möåt sûã thi àöì söå
àûúåc hònh thaânh bùçng hònh thûác nayâ . Taác phêím
vöën laâ möåt chuyïån coá thêåt xaãy ra taåi tónh
Suphanburi cuãa Thaiá . Khun Chang Khun Phaen
àaä töìn taåi trong dên gian tûâ rêët lêu trûúác khi coá
vùn baãn taác phêím, àûúåc ngêm sepha trong caác
dõp höåi heâ. Sau naây, nhiïìu phêìn cuaã sûã thi àaä
àûúåc caác võ vua vaâ nhûnä g thi gia Thaái Lan chêëp
buát. Chûúng Hön lïî cuãa Khun Phaen vaâ Wan
Thong, viïët vïì tònh yïu vaâ nhûäng caãm xuác húân
ghen giûäa Wan Thong vaâ Lao Thong, do vua
Rama II viïët. Vua Rama III viïët chûúng Vêîn laâ
Maha Uparat, kïí laåi chuyïån Khun Chang thuyïët
phuåc gia àònh chêëp thuêånWanThong vaâ lêìnWan
Thong boã tröën cuâng Khun Phaen. Sunthorn Phu
viïët chûúng Sûå ra àúâi cuãa Phlai Ngam..., nhiïìu
chûúng cho àïën nay vêîn chûa biïët àûúcå taác giaã.
1.1.3.Caác taác phêím àûúåc viïët laåi
Möåt àùåc àiïím khaác nûaä cuãa vùn hocå cöí Thaái
Lan laâ: möåt cöët truyïån coá thïí laâ nguöìn caãm hûáng
bêët têån cuaã nhiïìu thïë hïå. Coá nhûäng taác phêím àaä
àûúåc viïët xong nhûng sau àoá laåi àûúcå thïí hiïån
dûúái möåt hònh thûác khacá , trong cunâ g thúâi kò hoùåc
nhûäng thúiâ kò kïë tiïpë . Vò vêåy, ngûúiâ àoåc coá dõp
thûúãng thûcá nhiïìu "cacá h kïí" khacá nhau. Àiïìu
àùåc biïåt laâ sûå lùåp laåi naây luön àûúåc trên troång vaâ
àoán nhêån chûá khöng hïì gêy nïn sûå nhaâm chaán.
Ramakien nhû baãn chuná g ta àûúåc thûúãng thûác
ngaây nay chó laâ möåt trong haâng chuåc baãn
Ramakien úã Thaái. Cunä g nhû nhiïuì truyïån dên
gian khaác úã Thaái Lan, Ramakien töìn taåi rêët lêu
bùçng con àûúâng truyïnì miïång trûúác khi ài vaâo
vùn hoåc viïtë . Ngûúâi àêuì tiïn viïët laåi Ramakien
vaâ chuyïín thïí thaânh lakhon (möåt daång vuä kõch)
göìm böën chûúng laâ vua Taskin cuãa triïìu àaåi
Thonburi. Àïën triïìu Rama I (1782 - 1809), nhaâ
vua àaä cho sûu têìm nhiïuì dõ baãn Ramakien trong
dên chuáng àïí tûâ àoá viïët nïn möåt Ramakien múái
göìm 117 têpå , sau àoá cho veä tranh toaân böå cêu
chuyïån lïn caác bûác tûúnâ g cuãa chuaâ Phêåt Ngoåc
Luåc Baão trong hoaâng cung. Àïën triïìu vua Rama
II (1809-1824), nhaâ vua múái laåi viïët möåt baãn
Ramakien daiâ 36 têåp vúái nhiïìu tònh tiïët múái laå,
ngön ngûä giaâu chêët thú vaâ nhaåc àiïuå , àöìng thúâi
àñch thên nhaâ vua töí chûác daân dûång caác vúã
lakhon, khon Ramakien múái.
1.2. Vùn hocå Thaái Lan truyïìn thönë g laâ möåt
quaá trònh tûâ viïåc chõu aãnh hûúãng àïën nhûäng
saáng taåo riïng
1.2.1. Chõu aãnh hûúãng ÊËn Àöå:
Coá thïí noiá , vùn hoåc ÊnË Àöå coá vai troâ rêët lúán
trong viïåc kiïën taåo nïnì vùn hoåcThaiá Lan. Ngûúâi
ÊËn àaä àïnë Àöng Nam AÁ bùçng con àûúâng hoaâ
bònh thöng qua viïåc truyïìn giaáo vaâ buön baán, tûâ
àoá truyïìn vaâo khu vûåc naây baãn sùcæ vùn hoaá cuãa
mònh möåt caách tûå nhiïn. Tuy tiïpë nhêån nhûng
ngûúâi Thaiá àaä kheáo leoá biïën caác taác phêím ÊËn
thaânh taâi saãn cuãa mònh bùçng böëi canã h, tònh tiïët
vaâ thïí thú dên töåc. Àiïuì naây nhû laâ möåt qui luêtå .
Ùngghen àaä tûâng noái "Trong quaá trònh phaát triïín
möåt dên töcå , nhûäng àùåc àiïím vaâ têm lñ mang
K H O A H OÏ C X AÕÕ H OÄ I V AØØ N H AÂ N V AÊ N ♦37
tñnh dên töåc àûúåc xaác àõnh vaâ chuná g laâm phên
biïåt dên töåc naây vúái dên töåc khaác" [6,11]. Thïë
nïn, ngûúâi ta thûúâng noiá coá möåt quaá trònh "ÊËn
Àöå hoaá" vùn hoåc úã cacá nûúác Àöng Nam AÁ. Quaá
trònh naây khöng diïîn ra ngaây möåt ngaây hai maâ
noá cêìn möåt thúâi gian daâi àïí thêím thêëu vaâ àaåt
àïën àöå chñn nhêët àõnh. "Cuöåc di cû" nöíi tiïëng
nhêët cuãa vùn hoåc ÊËn Àöå phaãi kïí àïnë coá leä laâ
trûúâng húåp cuãa Ramayana. Truyïån naây "phuã
soáng" gêìn nhû toaân böå khu vûåc Àöng Nam AÁ.
Àïën Thaái Lan, truyïån coá tïn laâ Ramakien, àûúåc
viïët ài viïët laåi nhiïìu lêìn bùçng nhiïìu hònh thûác
thú khaác nhau, àûúåc biïuí diïîn thûúnâ g xuyïn trïn
caác sên khêëu lúán nhoã cuãa Thaái. Bïn caånh
Ramakien, ta coân coá thïí thêëy boáng daáng cuãa caác
Jataka, Panchatantra vaâ hònh thûác cuãa caác tuång
ca ÊËn Àöå trong vùn hoåc Thaái.
Vùn hoåcThaái Lan khöng chó tiïëp nhêån nguöìn
àïì taâi maâ coân hêëp thuå caã phûúng thûác thïí hiïån
tûâ vùn hoåc ÊËn Àöå nûäa. Do saáng taác vùn hoåc
thûúâng ài keâm vúái diïîn xûúáng cung àònh nïn
möåt taác phêím vùn hoåc troån veån úã Thaái phaãi laâ
möåt taác phêím coá àúâi sönë g trïn caã trang viïët vaâ
sên khêëu. Con àûúâng àïnë vúái àöåc giaã Àöng Nam
AÁ cuãa vùn hoåc ÊËn Àöå laåi chuã yïuë thöng qua
hònh thûác diïîn xûúáng dên gian vaâ hònh thûác sên
khêëu nïn hïët sûác phuâ húpå àïí phaát triïín. Coá thïí
tòm thêëy caãm thûác Rasa - möåt trong nhûäng nïìn
taãng cuãa thi phaáp kõch ÊËn Àöå [1] trong caác vúã
diïîn cuãa ngûúâi Thaái. Caác traång thaái muön maâu
cuãa tònh caãm thûúâng àûúåc ngûúâi Thaái vêån duång
hïët sûác nhuêìn nhuyïîn vaâ tinh tïë trong saáng taác
vaâ nghïå thuêåt biïíu diïîn. Samuthakhot laâ möåt
trong 50 cêu chuyïån Jataka hïët sûác phöí biïën úã
Thaái, do vua Narai saáng taác vaâ trònh diïîn nhiïìu
lêìn úã caác sên khêëu hoanâ g gia. Thêåt ra thò truyïån
thú naây do Phra Maha Rajkru, möåt nhaâ thú cung
àònh, viïët tùång sinh nhêtå lêìn thûá 25 cuãa nhaâ vua
nhûng vêîn chûa hoaân thaânh cho àïën khi taác giaã
mêët. Vua Narai viïët tiïëp nhûng viïët chûa xong
thò cuäng khöng viïët nûaä . Taác phêmí àûúåc hoaân
thaânh trong suöët triïìu àaåi thûá hai cuãa nhaâ nûúác
Bangkok, thúâi kò cuãa hoaâng tûã Paramanujit-
Jinorot, ngûúâi saáng lêpå töëi cao cuaã Thaái Lan.
Vùn baãn hiïån nay àang coá laâ do ba tacá giaã khaác
nhau taåo thaânh. Nöåi dung truyïån nhû sau: hoaâng
tûã Samuthakhot laâ con trai cuãa vua Pitutat. Chaâng
àûúåc hoåc nghïå thuêåt bùæn cung vaâ khöng ai coá
thïí àõch laåi taâi nghïå cuãa chaâng. Ngaây noå, trong
khi vaâo rûnâ g sùn voi, chaâng böîng nguã thiïëp ài.
Möåt võ thêìn mang chanâ g àïën lêu àaâi cuãa cöng
chuáa Pintumdee. Hai ngûúâi ên aái vúiá nhau. Súám
höm sau, võ thêìn mang traã chaâng vïì chöî cuä. Cöng
chuáa tónh dêåy, khöng thêëy ngûúâi tònh àêu beân
hoaå hònh chaâng vaâ cho ngûúâi doâ la tung tñch.
Cuöëi cuâng, naâng cuäng biïët àûúåc tïn cuãa hoaâng
tûã vaâ phaái möåt ngûúâi hêìu gaái thên cêån tïn
Vittayataree ài tòm chanâ g. Hoaâng tûã àûúåc múâi
àïën vûúng quöëc cuãa cöng chuáa àïí tham dûå möåt
cuöåc thi taiâ nùng giûäa nhûäng hoaâng tûã cuãa caác
vûúng quöëc. Hoaâng tûã Samuthakhot coá thïí nhêëc
möåt caái cung bùçng sùæt rêët nùång lïn cao vaâ bùæn
haâng loaåt muäi tïn trong khi nhûäng hoaâng tûã khaác
khöng laâm àûúåc. Cöng chuáa Pintumdee caãm
phuåc, tùång cho Samuthakhot möåt chiïëc voâng tay.
Nhûäng hoanâ g tûã khaác thêëy vêåy ghen tõ, kiïëm
chuyïån vêy àaánh Samuthakhot nhûng hoå laåi tiïëp
tuåc thêët baåi dûúái tay chaâng. Hoaâng tûã
Samuthakhot cûúái àûúcå cöng chuaá . Truyïån naây
vûâa coá húi hûúám cuãa Anirut (Sriprat) vûâa vêån
duång nhiïuì tònh tiïtë trong Ramayana (thûã nhêëc
cung tïn, biïåt li vaâ sum hoåp...).
Súã dô, anã h hûúãng ÊnË Àöå sêu sùcæ laâ vò quaá
trònh lûu laåi Àöng Nam AÁ noái chung vaâ Thaái
Lan noái riïng rêët lêu àúâi vaâ ïm aiá . Möåt söë tû
tûúãng ÊËn Àöå trong caác lônh vûåc nhû triïët hoåc,
tön giaáo... cuäng phuâ húpå vúái têm thûcá cuãa ngûúâi
Thaái nïn àûúåc tiïëp nhênå nöìng nhiïtå . Nhûäng vuä
àiïåu tûng bûâng vaâ àêyì sùæc maâu cuãa ngûúâi ÊËn
cuäng laâm ngêy ngêët bao nhiïu traiá tim ngûúâi
Thaái vaâ hoå àeo àuöíi caác taác phêmí vùn chûúng
ÊËn nhû àeo àuöíi möåt giêëc mú àeåp vïì möåt vuâng
àêët thêìn tiïn, giaâu cûcå laåc nhûng cuäng lùæm àùæm
say.
1.2.2. Chõu aãnh hûúnã g caác quöcë gia khaác
Caác quöcë gia khacá tuy mûác àöå aãnh hûúãng
vùn chûúng múâ nhaåt hún ÊËn Àöå nhûng khöng
phaãi laâ khöng coá. Vúái võ trñ àõa lñ vaâ sûå àa daång
vïì sùæc töcå nhû àaä àïì cêåp úã chûúng àêìu, Thaái
Lan coá dõp tiïëp cêån vúiá nhiïìu nïnì vùn hoaá khaác
nhau, trong àoá coá vùn hocå . Möåt söë taác phêím vùn
chûúng cuaã ngûúâi Myanmar, Laâo, Khmer, Java
vaâ Trung Quöëc àaä àiïmì nhiïn ài vaoâ àúâi sönë g
cuãa ngûúiâ Thaái Lan.
Sangthong hay Hoaâng tûã ÖËc Vaâng laâ möåt
truyïån cöí cuãa Laâo àûúcå lûu truyïìn röång raäi úã
Thaái. Taác phêím trúã nïn nöíi tiïëng hún nhúâ àûúåc
vua Rama II viïët laåi vaâ cho dûång thaânh vuä kõch
38♦K H O A H OÏ C X AÕÕ H OÄ I V AØØ N H AÂ N V AÊ N
vaâ sau naây coân àûúåc gianã g daåy trong nhaâ trûúâng.
Sangthong laâ con cuãa vua Yosavimal vaâ hoaâng
hêåu Chantra. Khöng may, khi vûâa ra àúâi,
Sangthong àaä úã trong hònh haâi cuãa möåt con öëc.
Hai meå con chaâng bõ cho laâ àiïìm xêëu, bõ truåc
xuêët khoãi hoaâng cung vaâ àûúåc gûãi túái möåt tuáp
lïìu cuãa àöi vúå chöìng giaâ têån rûâng sêu. Ngaây noå,
trong khi hoaâng tûã àang giuáp meå bùtæ möåt con gaâ
maái, hoaâng hêåu àöåt nhiïn àêåp vúä voã öëc khiïën
cêåu beá Sangthong trú truåi bõ chòm xuöëng nûúác.
Ai cuäng nghô laâ chaâng chïët àuöëi. May mùæn sao,
chaâng àûúåc thêìn Rùæn (Naga) cûáu vaâ gûãi àïën úã
vúái möåt muå khöíng löì tïn laâ Nang Panturat. Muå
khöíng löì rêët yïu mïën Sangthong vaâ nhêån hoaâng
tûã laâm con nuöi. Khi Sangthong lúná lïn, chanâ g
khaám phaá ra meå nuöi laâ möåt muå yïu tinh khöíng
löì beân boã tröën, sau khi àaä tùæm úã mötå caái giïëng
nhuöåm vaâng. Chaâng coá möåt cêy gêåy pheáp thuêåt
vaâ möåt chiïëc aáo choanâ g coá thïí giuáp ngûúâi bay
lûúån trong khöng trung. Chaâng bõ meå nuöi àuöíi
túái búâ söng. Sangthong tuáng thïë, phaiã duâng pheáp
thuêåt khiïën meå nuöi chïët vò vúä tim. Baâ lòa àúâi,
àïí laåi cho chaâng möåt baâi haát thênì kò viïët trïn
caát. Khi nghe baâi haát nayâ , têët caã cacá loaâi caá vaâ
thuá rûâng seä tuå têåp àöng àuã. Sangthong caãi trang
thaânh möåt ngûúâi xêëu xñ vaâ xin vaâo úã vúái ngûúâi
laâm vûúân cuãa vua Thao Samonta. Vua coá baãy cö
con gaái. Cö treã nhêët tïn laâ Rojana, tötë buång nhêët
trong baãy chõ em. Khi nhaâ vua baân àïën chuyïån
gaã caác con gaái cho caác hoaâng tûã xûá khaác, naâng
uát khöng bùçng loâng lúiâ cêìu hön cuaã bêët kò ai.
Nhaâ vua nöíi giêån, cho goåi Sangthong xêëu xñ àïën
vaâ gaã con uát cho chaâng. Caác võ thêìn àïí cho
Rojana thêëy veã xêëu xñ cuaã chaâng vaâ laâm lïî cûúái
cho cöng chuáa. Cöng chuáa phaãi ài theo
Sangthong ra möåt tuáp lïìu úã cuöëi khu vûúân cuãa
nhaâ vua. Nhaâ vua gheát ngûúâi con rïí ngheâo khöí
nïn cöë gùæng töëng khûá chaâng ài bùnç g caách töí
chûác möåt cuöåc thi taâi daânh cho caã baãy ngûúâi con
rïí vúái nhûäng nhiïåm vuå hïët sûác khoá khùn, ai khöng
laâm àûúåc seä bõ trûâng phaåt. Nhiïåm vuå àêìu tiïn laâ
bùæt caá. Vúái baâi haát thêìn cuãa meå nuöi àïí laåi,
Sangthong ngöìi trïn mötå cêy to gêìn búâ söng vaâ
cêët tiïëng haát. Caá nghe lúâi haát búi àïën ngay chöî
chaâng. Saáu phoâ maä conâ laåi, coá cöë gùæng cunä g
khöng bùæt àûúåc con caá naâo, phaãi naâi nó xin
Sangthong cho hoå möåt ñt. Chaâng àöìng yá vúái àiïìu
kiïån laâ hoå phaãi traã cho chaâng möåt miïëng da muäi.
Nhaâ vua thêëy Sangthong bùæt àûúåc nhiïìu caá beân
ra thïm àiïuì kiïån khaác: ai bùæt àûúcå nhiïìu hûúu
nai nhêët seä chiïën thùæng. Möåt lêìn nûaä , Sangthong
goåi hïët hûúu nai túái. Sauá phoâ maä cuaã vua laåi xin
chaâng vaiâ con hûúu vaâ nai. Sangthong àoâi hoå
nhûäng caái tai. Vua khöng thïí trûâng phaåt
Sangthong. Thêìn Indra quyïët àõnh giuáp
Sangthong bùçng caách caiã trang vaâ yïtë kiïën nhaâ
vua cuâng mötå toaán àaân öng. Ngaâi thaách nhaâ vua
thi cûúäi ngûåa, nïëu thua phaãi mêët vûúng quöëc.
Nhaâ vua cunâ g saáu phoâ maä baåi trênå , àaânh cêìu
cûáu Sangthong. Sangthong hiïån nguyïn hònh laâ
möåt hoaâng tûã àeåp àeä thi cûúäi ngûaå cuâng thêìn
Indra. Chanâ g bay nhû tïn bùæn trong khöng trung
vaâ chùèng mêëy chöëc àaä àïën xûá súã cuaã thêìn Indra.
Möåt trêån àêuë dûä döåi diïnî ra, thêìn Indra thua cuöåc.
Núi núi ùn mûâng chiïën thùæng cuãa Sangthong.
Sau àoá, cha ruöåt cuãa Sangthong nhêån ra chaâng
trai àeåp àeä taâi ba àoá chñnh laâ con trai cuãa mònh.
Ngaâi höëi hêån vaâ múâi chaâng cuâng hoaâng hêåu trúã
vïì cung.
Phra Lo laâ möåt taác phêím rêët àûúcå ûa chuöång
úã Thaái Lan, coá nguöìn göëc cöët truyïån tûâ Java,
àûúåc hai chõ em cöng chuáa söëng vaâo thúâi kò
Ayutthaya viïët laåi dûåa trïn trñ nhúá cuãa hai naâng
hêìu ngûúiâ Malayan. Hai chõ em cöng chuáa àaä
biïën Phra Lo trúã thaânh taâi saãn riïng cuãa ngûúâi
Thaái khi vênå duång thïí loaåi cuãa dên töcå laâ lilit àïí
viïët truyïnå . Phra Lo laâ chaâng trai treã trung, dung
maåo xinh àeåp vaâ chûa coá ngûúâi yïu. Tiïëng àöìn
vïì veã àepå cuãa chanâ g bay àïën tai hai naâng cöng
chuáa xinh àeåp Phuenkaew vaâ Phangthong úã nûúác
laáng giïìng bïn caånh. Öng nöåi cuãa hai cöng chuáa
naây àaä bõ cha cuãa Phra Lo giïët trong möåt trêån
chiïën. Tuy nhiïn, hai naâng vêîn bõ mï hoùåc búãi
nhan sùæc tuyïåt vúâi cuaã Phra Lo qua lúâi ca ngoåt
ngaâo àêìy thuyïët phuåc cuãa möåt ngûúâi haát rong.
Hai cöng chuáa baão hai naâng hêìu àïnë nhúâ thêìn
rûâng Pu Chao giuáp àú.ä Do coá phepá thuêåt cuãa
thêìn rûâng, Phra Lo bõ möåt con chim tröëng quyïën
ruä, duå döî chaâng cuâng hai ngûúâi hêuì trung thanâ h
ài vaâo vûúng quöëc cuãa hai cöng chuaá . Trûúác khi
Phra Lo rúiâ khoãi vûúng quöëc, chaâng cuäng àûúåc
nghe möåt ngûúâi haát rong ca tuång veã àeåp cuãa hai
cöng chuáa cuäng nhû tònh yïu cuãa hai naâng daânh
cho chaâng. Phra Lo khöng quïn hai vûúng quöëc
thuâ àõch vúái nhau, song, do sûác hêpë dêîn maånh
meä cuãa ma thuêåt, chaâng chuã têm rúiâ khoãi vûúng
quöëc cuãa mònh. Sau mötå buöíi chia tay caãm àönå g
vúái vúå vaâ meå, chaâng lïn àûúâng vúiá hai ngûúâi
K H O A H OÏ C X AÕÕ H OÄ I V AØØ N H AÂ N V AÊ N ♦39
hêìu trung thaânh. Ba ngûúâi caãm thêyë cö àún trong
vûúng quöëc cuãa keã thu.â Hoå seä gùpå nguy hiïím
khoá lûúâng nïëu bõ quên lñnh cuãa vûúng quöëc naây
bùæt gùåp. Têm trñ Phra Lo do vêåy maâ pha tröån caã
sûå mú möång, caãm xuác tònh yïu vaâ nöiî lo súå. Tuy
nhiïn, Phra Lo vaâ hai cöng chuáa àaä gùåp nhau vaâ
bñ mêåt ên aái vúái nhau trong vûúân thûúång uyïín.
Hai ngûúâi hêìu trung thanâ h cuãa chaâng cuäng choån
àûúåc ngûúâi yïu laâ hai naâng hêìu cuaã cöng chuaá .
Chuyïån tònh naây xaãy ra khöng bao lêu thò hoaâng
thaái hêåu SomdejYa biïtë àûúåc. Baâ khöng bao giúâ
quïn laâ chöìng mònh bõ cha cuãa Phra Lo giïët. Baâ
nhanh choáng phaái möåt ngûúâi lñnh gioãi àïën vûúân
thûúång uyïín àïí giïët caã ba ngûúâi àaân öng. Phra
Lo vúái hai ngûúâi hêìu trung thaânh cuâng hai cöng
chuáa vaâ hai nûä tò thên tñn chöëng laåi cho àïën cuâng
vaâ têët caã baãy ngûúâi àïuì bõ giïët chïtë . Khi vua cha
cuãa hai cöng chuáa biïët cêu chuyïån bi thaãm naây,
ngaâi rêët giêån dûä. Truyïnå kïët thuác bùçng möåt nghi
lïî chön cêët phûác taåp vaâ hai nûúác xoaá boã moåi thuâ
hùçn, xung àöåt. Sau naây, khi Romeo vaâ Juliet àûúåc
dõch úã Thaái Lan, ngûúâi Thaái laåi möåt lêìn nûäa lêìn
giúã nhûäng trang saách Phra Lo àïí tòm hiïíu möëi
tûúng àöìng giûäa hai tacá phêím khacá xa nhau vïì
àõa lñ vaâ têm lñ dên töåc.
Sam Kok chñnh laâ mötå phiïn baãn cuãa Tam
quöëc diïîn nghôa do hoaâng tûã Chao Phya Phra
Khlang cuäng laâ möåt nhaâ thú nöíi tiïëng thúâi kò
Bangkok töí chûác dõch dûúái sûå uyã thaác cuãa vua
Rama I. Võ hoaâng tûã naây cuâng vúái cacá àöìng dõch
giaã àaä biïën baãn dõch cuaã hoå thaânh möåt taác phêím
cö àuác hún so vúáiTam quöëc diïîn nghôa, sûã duång
hònh thûác vùn xuöi song àoá laâ thûá vùn xuöi giaâu
chêët thú, taåo nïn sûå nhêpå têm, dïî àocå , dïî thuöåc
cho ngûúâi àoåc, àöìng thúiâ múã ra möåt chùång àûúâng
múái cho vùn hoåc Thaái Lan: vùn hocå àûúåc saná g
taác bùçng vùn xuöi. Chñnh vùn hoåc Trung Quöëc
àaä daânh tùång choThaái Lan nhûäng moná quaâ khaác
biïåt so vúái vùn hoåc ÊËn Àöå úã chöî chuá troång xêy
dûång tñnh caách nhên vêåt, böë cuåc caãnh trñ caác trêån
àaánh… [8,351]. Nhûng quan troång hún caã laâ quaá
trònh dõch caác tiïíu thuyïtë cöí àiïín cuaã Trung Quöëc
àaä giuáp giúái saáng taác úã Thaái Lan tiïën gêìn àïën
viïåc saáng taác tiïíu thuyïët. Caác taác phêím Khun
Chang Khun Phaen, Phra Abhai Mani coá thïí
àûúåc xem laâ nhûäng tiïíu thuyïët cöí àiïín bùçng thú
daâi húi àêìu tiïn úã Thaái Lan.
àïën cho ngûúâi Thaái thïm möåt nguönì caãm hûáng
nûäa laâ taoå dûång hònh anã h nhûäng hiïpå sô haâo hoa
trong caác cêu chuyïån diïîm tònh. Hoanâ g tûãAbhai
trong Phra Abhai Mani laâ möåt hònh tûúång "hiïåp
sô" àêåm chêët "romance" tûúng tûå caác anh huâng
ca trûä tònh vaâ thanh nhaä cuãa vùn hoåc Phaáp nhû
Tristan vaâYsseut, Baâi ca Roland, Lancellot hiïåp
sô cûúäi xe boâ...
Nïìn taãng vùn hoåc dên gian kïët húåp vúái
khuynh hûúná g múã trong viïåc tiïëp nhênå caác luöìng
gioá vùn hoåc cuãa phûúng Àöng lênî phûúng Têy
àaä giuáp ngûúâi Thaái coá nhiïìu cöng trònh vùn hoåc
àaáng kïí, àöìng thúâi thucá àêíy sûå tòm toâi caác phûúng
thûác thïí hiïån múái, cacá nguöìn àïì taâi múái cunâ g
vúái tû duy caách tên vùn hoåc. Àiïìu naây giuáp vùn
hoåc cöí àiïní Thaái tuy coá sûå vay mûúnå nguöìn àïì
taâi nhûng vêîn chûáng toã àûúåc baãn sùæc dên töåc.
1.3. Vùn hoåc Thaái Lan truyïìn thöëng - nïìn
vùn hoåc cung àònh àêåm chêët tön giaáo vaâ thïë
tuåc
Trong phênì Vùn hoåc Thaái Lan cuaã cuöën Vùn
hoåc Àöng NamAÁ [6, 139], taác giaã NguyïînTûúng
Lai phên chia vùn hoåc Thaái Lan thanâ h ba doâng
vùn hoåc lúná : vùn hoåc dên gian, vùn hoåc tön giaáo
vaâ vùn hocå cung àònh. Tûúng tûå, taác giaã Àûác
Ninh cuäng cho rùçng vùn hoåc Thaái Lan coá ba
nguöìn chñnh laâ truyïån kïí dên gian, vùn hoåc nhaâ
chuâa vaâ vùn hoåc cung àònh [4,562]. Thiïët nghô,
caách phên chia nhû hai tacá giaã trïn chó phaãn aánh
àûúåc khña caånh chuã yïuë laâ lûåc lûúnå g saáng taác
maâ chûa nïu àûúåc àùåc àiïím cöët loäi cuãa nïìn vùn
hoåc Thaái Lan, àoá laâ sûå cö àuác khöng thïí taách rúâi
giûäa caác thaânh töë: cung àònh, tön giaáo vaâ thïë
tuåc. Thiïuë möåt trong ba töë chêët nayâ thò möåt taác
phêím vùn hoåc cuãa Thaiá Lan seä khöng thïí hoaân
thiïån. Búiã leä, duâ cho ngûúâi saáng tacá coá laâ möåt
nhaâ sû hay möåt võ vua hoùåc dên thûúâng ài nûäa
thò möîi tacá phêím àïuì chûáa àûång trong noá ba yïëu
àiïím trïn. Noái vùn hoåc Thaái Lan laâ möåt nïìn vùn
hoåc cung àònh àêåm chêët tön giaáo vaâ thïë tuåc laâ
vò:
- Trûúác hïët, vùn hocå Thaái Lan laâ do cung
àònh duy trò vaâ phaát triïní , lûåc lûúång saáng taác cöët
caán cuãa nïnì vùn hoåc nayâ laâ caác võ vua vaâ nhûäng
trñ thûác xuêët thên tûâ doâng doäi cung àònh. Caác võ
vua àïën vúái vùn chûúng àïí thoãa loâng àam mï
àöìng thúâi muöën ghi nhênå laåi nhûäng dêëu êën töët
àeåp trong triïìu àaåi cuãa mònh. Chùèng haån nhû
Bia Ramkamhaeng coá àoaån "Dûúái thúâi vua Ram
Cuöåc giao haão vúái phûúng Têy, àùcå biïåt laâ
Phaáp, vaâo khoaãng thïë kó XVII, XVIII àaä mang
40♦K H O A H OÏ C X AÕÕ H OÄ I V AØØ N H AÂ N V AÊ N
Khùm Heãng, xûá Xuå Khöí thay naây rêtë giaâu coá:
caá àêìy söng, luáa àêìy àöìng. Dên chuáng thûúâng
luâa theo caã àaân boâ hoùcå cûúäi ngûåa ài buön khùæp
moåi núi trïn àûúâng maâ Àûác Vua vênî khöng hïì
thu thuïë. Ai muöën buön voi cûá buön! Ai muöën
buön ngûåa cûá buön! Ai muöën buön vaâng baåc cûá
buön!... Dên chuáng ai nêëy mùåt mayâ àïìu saáng
suãa" [6,141]. Nhên vêåt vua Phanwasa trong
Khun Chang Khun Phaen chñnh laâ hònh aãnh cuãa
vua Rama II. Nhûäng àoanå miïu taã nhaâ vua àïìu
rêët trang troång vaâ giaâu hònh tûúnå g: "Àûác Vua
oai phong lêîm liïåt cai trõ caã vûúng quöëc àaä xuêët
hiïån. Trûúác ngaâi, moåi thûá àïìu phaãi thuêìn phuåc,
vaâ têët caã nhûäng nûúác chû hêìu àïìu phaãi cuái àêìu
baây toã sûå tön kñnh vúái ngaâi trong khiïëp súå. Têët
caã àêët àai àûúåc dêng tùång àïí xêy dûång vaâ tön
taåo nïnAyutthaya àïìu àûúåc sûå baão trúå cuãa ngaâi.
Thêìn dên cuãa ngaâi sönë g trong an laåc thaái bònh
khöng biïët cûåc khöí laâ gò. Cung àiïån cuãa ngaâi laâ
sûå baão töìn nhûäng gò tûúi àeåp trong quaá khûá.
Vûúng quöëcAyutthaya trûúâng töìn vônh cûãu. Dên
chuáng hoan hó vaâ thõnh vûúång... Àûác Vua ngûå
trïn ngai vaâng, xung quanh laâ nhûäng cö gaái àöìng
trinh. Nhûäng thiïëu nûä naây cung kñnh cuái àêìu quò
dûúái ngai vaâng àïí sùén sanâ g thûåc hiïnå bêët cûá lúâi
phaán baão naâo cuãa nhaâ vua." (Diïmî Trang dõch
tûâ baãn tiïëng Anh trïn trang web http://
kckp).
- Thûá hai, vùn hoåc viïtë truyïìn thöëng Thaái
Lan coá nïìn taãng chñnh laâ tön giaáo. PhyaAnuman
Rajadhon nhêån xeát "Ngay caã nhûäng chuyïån tònh
laäng maån maâ nhên vêtå chuã yïëu laâ quên vûúng
vaâ aái hêåu, ngûúâi khöíng löì vaâ caác bêåc thêìn nhên
àïìu hêëp thuå dûúäng khñ tûâ caác huyïnì thoaåi Phêåt
giaáo vaâ Hindu giaáo" [10,66]. Búãi leä, hêìu hïët
nhûäng ngûúâi coá hoåc vênë úãThaái àïuì traãi qua möåt
giai àoaån tu haânh úã chuâa, àaä thêmë nhuêìn kinh
saách Phêåt giaáo. Tuy nhiïn, àùåc àiïmí chung cuãa
caác nhaâ thú Thaái laâ hoå khöng chonå lûåa nhûnä g
taác phêím coá tñnh chêët giaáo àiïìu, nùnå g nïì àïí viïët
laåi maâ choån nhûäng cêu chuyïån hêëp dêîn, nheå
nhaâng maâ vêîn mang tñnh triïët lñ. Coá thïí noái, tön
giaáo lúán nhêët trong vùn hoåc Thaái chñnh laâ tònh
yïu theo nghôa röång nhêtë cuãa noá. Àiïìu naây àûa
túái yïëu töë thûá ba: àêåm chêtë thïë tucå .
Caác cung bêåc tònh yïu àûúåc mö taã nhuêìn nhuyïîn
vaâ thêëu tònh àaåt lñ. Àïën vúái vùn hoåc truyïìn thöëng
Thaái, ta hiïëm khi bùæt gùåp nhûäng möië tònh kiïíu
"tònh trong nhû àaä mùåt ngoaâi coân e" maâ chuã yïëu
laâ nhûäng cuöåc tònh say àùæm, giaâu xuác caãm vaâ
khöng thïí thiïëu yïëu töë thïí xaác. Àiïìu naây xuêët
phaát tûâ viïåc Thaái Lan khöng chõu aãnh hûúãng
cuãa tû tûúnã g cûãa Khöní g sên Trònh maâ chuã yïëu
laâ caác tû tûúãng tûâ kinh saách ÊËn Àöå truyïìn sang.
Maâ nhû ta àaä biïët, ÊËn Àöå khöng thiïuë nhûäng thi
phêím ngêåp traân hoan laåc tònh yïu nhû
Ramayana, Shakuntala, Megha Duuta... [7].
Chêët thïë tuåc coân thïí hiïån úã caác phong tuåc têåp
quaán àêìy ùpæ trong nhiïuì taác phêím cuãaThaái. Nïëu
nhû muöën biïët cöët truyïån cuãa Khun Chang Khun
Phaen, ta chó cêìn àoåc nùm trang giêyë thò caác thi
nhên Thaiá Lan àaä biïnë cêu chuyïnå thaânh pho
saách caã ngaân trang vaâ haâm chûáa trong àoá hêìu
nhû khöng thiïëu soát mötå àùåc àiïím naâo cuãa vùn
hoaá Thaái Lan. Vò vêåy, coá nhiïìu ngûúâi cho rùçng
Khun Chang Khun Phaen laâ böå baách khoa toaân
thû vïì nhaâ nûúác Thaái Lan cöí. Cho duâ taác phêím
coá nhiïìu yïëu töë vay mûúån ài nûaä thò àa phêìn
caãnh vêåt vaâ têm traång àûúåc miïu taã cùn cûá vaâo
àêët Thaái, ngûúâi Thaái.
Khöng phaiã vö lñ maâ nhaâ nghiïn cûáu vùn hoåc
Thaái Rajadhon àaä nhêån àõnh rùçng vùn hoåc truyïìn
thöëng Thaiá Lan coá nïnì taãng chñnh laâ tön giaáo
nhûng àöìng thúâi laåi laâ nhûäng cêu chuyïån hïët
sûác laäng maån. Nhûäng cêu chuyïån naây khöng hïì
àöëi lêåp vúái tön giaáo maâ "chuáng laâ nhûäng cêu
chuyïån vïì caác lûåc lûúång siïu nhiïn vaâ nhûäng
chuyïën lanä g du, hêìu hïtë nhên vêåt laâ caác võ anh
huâng thêìn thaánh, dûåa trïn möåt phênì caãm hûáng
tûâ nhûäng chuyïån tònh lanä g maån nöíi tiïëng cuãa ÊËn
Àöå nhû Sakuntala vaâ möåt phêìn laâ nhûäng cêu
chuyïån coá nguöìn göëc dên gian cuãaThaái" [10,67].
Chêët "cung àònh" vaâ chêtë "tön giaáo" khiïën caác
taác phêím vùn hoåc truyïìn thöëng cuãa Thaái Lan
thêåt sûå laâ nhûäng bûác tranh löång lêyî vaâ biïën aão
lung linh vïì caác bêåc vua chuáa. Trong khi àoá,
chêët "thïë tuåc" laåi phanã aánh nhûäng gò rêët thêåt vïì
àúâi söëng vaâ tònh caãm cuãa con ngûúâi.
2. Kïët luêån
Noái àïën vùn hoåc Thaiá Lan truyïnì thöëng laâ
phaãi àïì cêpå àïën caác yïëu töë: coá nguöìn göëc lêu
àúâi, chõu aãnh hûúãng sêu sùæc caác nïìn vùn hoåc
nhû ÊËn Àö,å Trung Quöëc nhûng laåi luön thïí hiïån
baãn sùæc dên töåc. Qua sú böå tòm hiïíu möåt söë vêën
Thêåt vêåy, húi thúã cuöcå söëng vêîn len loãi qua
tûâng trang viïët. Tònh yïu laâ vêën àïì àûúåc chuá
troång nhêët trong thú ca truyïìn thönë g Thaái Lan.
K H O A H OÏ C X AÕÕ H OÄ I V AØØ N H AÂ N V AÊ N ♦41
àïì nöåi dung vaâ thïí loaiå , chuáng töi xin ruát ra möåt
vaâi nhêån xeát vïì àùåc àiïím cuãa vùn hoåc truyïìn
thöëng Thaái Lan nhû sau:
- Vïì phûúng thûác saná g taác, thú ca laâ hònh
thûác thïí hiïån taác phêmí àûúåc ûu tiïn trong saáng
taác vùn hocå úã Thaái, tûâ àöìng quï, chuâa chiïìn cho
àïën cung àònh. Yïu chuöång thú ca laâ möåt àùåc
tñnh cuãa dên töåc naây. Àiïuì naây coá thïí lñ giaãi bùçng
nhiïìu nguyïn nhên:
+ Thûá nhêtë , thú ca Thaái Lan chõu aãnh hûúãng
khaá sêu àêmå vùn hoåc ÊnË Àöå - xûá súã maâ nhûäng
cêu chuyïnå bònh thûúâng nhêët cuäng coá thïí dïåt
bùçng thú. Khi tiïëp thu nïìn vùn hoaá - vùn hoåc ÊËn
Àöå, ngûúâi Thaái Lan àaä àûúåc truyïnì caã niïìm yïu
thi ca tûâ nhûäng pho saách Pali, Sanskrit.
+ Thûá hai, Thaái Lan cöí laâ möåt quöëc gia nöng
nghiïåp. Àêy laâ möåt möi trûúâng thuênå lúåi àïí caác
loaåi hònh nghïå thuêåt mang tñnh diïnî xûúáng töìn
taåi vaâ phatá triïín manå h. Àïí taác phêmí ài vaâo lonâ g
cöng chuáng, ngûúâi saná g taác chonå thú ca - hònh
thûác dïî nhúá, dïî taåo sûå uyïín chuyïní , mïìm maåi.
Do coá dõp coå xaát vúái möi trûúâng tiïpë nhêån trong
quaá trònh diïîn xûúáng, yïu cêìu nhûnä g caách thûác
thïí hiïån múiá , àiïu luyïnå vaâ saáng taoå trong saáng
taác thú ca àïí traánh nhaâm chaán àûúcå àùåt ra. Vò
vêåy, caác thïí thú múái liïn tuåc xuêët hiïån, qui luêåt
cuãa tûâng thïí cuäng biïnë àöíi linh hoaåt cho phuâ
húåp vúái tûnâ g thúâi kyâ. Àiïìu àoá caâng laâm cho caác
thïí thú àa daång hún.
Ngûúâi Thaiá Lan choån hoa lan vaâ nuå cûúâi laâm
biïíu tûúnå g cho àêët nûúác cuãa mònh. Dûúâng nhû
vùn hoåc cunä g thïí hiïnå phêìn naâo biïuí tûúång nayâ :
dõu ngoåt, rûåc rúä, tinh khöi, tûúi tùæn vaâ khöng
bao giúâ thöi khoe sùæc laâ nhûäng àùåc tñnh maâ ngûúâi
Thaái muönë thïí hiïnå trong saáng taác vùn hoåc.
- Vïì nöåi dung saáng taác, àïì taâi thu huát sûå chuá
yá cao àöå cuãa àöåi nguä saná g taác thú caThaái Lan laâ
nhûäng cêu chuyïån tranâ ngêåp tònh yïu vaâ chûáa
àûång nhiïìu yïëu töë thênì kò. Caác yïuë töë dên gian,
cung àònh hay thïë tuåc trong taác phêmí àïìu nhùçm
laâm nöíi bêåt nöåi dung ào.á Do àûúåc ranâ g buöåc búãi
caác yïëu töë nhêët àõnh cuãa phûúng thûác thïí hiïån
bùçng thú, caác nhaâ thú Thaái Lan chuöång nhûäng
gam maâu tûúi saáng, nhûnä g cöët truyïån coá tñnh
chêët laäng maån, thi võ, kò aoã , nhiïìu tònh tiïët vaâ kïët
thuác thûúâng coá hêåu. Nhên vêåt trong thi ca chûáa
àûång nhûäng phêím chêët töët àeåp, àûúåc ngúåi ca;
coân nhûäng caãm xuác trong caác baâi thú phaãi daâo
daåt, tuön traân nhû suöëi, trong treão vaâ thanh khiïët
nhû sùæc trúâi thu. Àiïìu naây taåo cho vùn hoåc Thaái
Lan möåt diïån maåo dïî gêìn, khöng "àaánh àöë"
ngûúâi muöën tiïëp cêån. Tuy nhiïn, khöng vò thïë
maâ vùn hoåc Thaái Lan trúã nïn àún àiïuå , teã nhatå .
Búãi leä, caái maâ ngûúâi Thaái quan tronå g hún caã laâ
caách thûác thïí hiïån àiïuì hoå muöën àïì cêåp. Cuâng
möåt nöåi dung, ngûúâiThaái trùn trúã vúái noá rêët nhiïìu
lêìn, choån rêët nhiïìu thïí loaåi, thïí thú àïí trònh baây
cho àïën khi naâo xuêët hiïån möåt taác phêím maâ
nhûäng gò ra àúâi trûúác noá àïìu phaãi ngaä muä chaâo.
Nhûng nhû thïë khöng coá nghôa laâ "voâng àúâi"
cuãa taác phêím àaä chêëm dûát. Caác thi nhênThaái seä
trúã laåi vúái àïì taâi àoá, cêu chuyïån àoá khi hoå thêëy
coá nhu cêìu cuäng nhû banã lônh thïí hiïån möåt hònh
thûác múái.
TAÂI LIÏÅU THAM KHAÃO
Tiïëng Viïåt:
1. Phan Thu Hiïìn, 2006, Thi phaáp hoåc cöí àiïín ÊËn Àöå, NXB Khoa hoåc xaä höåi.
2. Àinh Gia Khaánh chuã biïn, 1992, Vùn hoåc Viïåt Nam thïë kyã thûá X nûãa àêìu thïë kyã thûá XVIII, NXB Àaåi hoåc vaâ Giaáo
duåc chuyïn nghiïåp.
3. Nguyïîn Löåc, 1992, Vùn hoåc Viïåt Nam nûãa cuöëi thïë kyã XVIII nûãa àêìu thïë kyã XIX, NXB Àaåi hoåc vaâ Giaáo duåc
chuyïn nghiïåp.
4. Àûác Ninh, 2004, Nghiïn cûáu vùn hoåc Àöng Nam AÁ, NXB Khoa hoåc xaä höåi.
5. Àûác Ninh chuã biïn, 2004, Tûâ àiïín vùn hoåc Àöng Nam AÁ, NXB Khoa hoåc xaä höåi.
6. Lûu Àûác Trung chuã biïn, 1998, Vùn hoåc Àöng Nam AÁ, NXB Giaáo duåc.
7. Lûu Àûác Trung - Phan Thu Hiïìn, 2002, Húåp tuyïín vùn hoåc ÊËn Àöå, NXB Giaáo duåc.
8. Lûu Höìng Sún dõch, 2007, YÁ nghôa cuãa viïåc phiïn dõch Tam quöëc diïîn nghôa vaâ caác tiïíu thuyïët lõch sûã diïîn
nghôa khaác àöëi vúái sûå phaát triïín vùn xuöi Thaái Lan, Têåp tham luênå Höåi nghõ khoa hoåc Vùn hoåc Viïåt Nam vaâ vùn
hoåc Àöng A,Á Àöng Nam A,Á ÀHKHXH&NV, ÀHQG TP.HCM.
42♦K H O A H OÏ C X AÕÕ H OÄ I V AØØ N H AÂ N V AÊ N
Tiïëng Anh:
9. Klaus Wenk, 1995, Thai Literature: An Introduction, White Lotus, Bangkok, Thailand.
10. M.L.Manich Jumsai, 2000, History of Thai Literature, Chalermnit, Bangkok, Thailand.
11. Rama I, 2005, The Story of Ramakien from the Mural Paintings along the galleries of the temple of the
Emerald Buddha, Sangdad, Bangkok, Thailand.
12. Supaporn Vathanaprida, 1994, Thai Tales: folktales of Thailand, Libraries Unlimited, Inc., Englewood, Colorado.
13. Thanapol Chadchaidee, 2004, Fascinating Folktales of Thailand, D.K Today, Bangkok, Thailand.
14. The Committee for the Dissemination of Outstanding Thai Literary Works, Women in Thai literature, Rung Silp,
Bangkok, Thailand.
Caác trang web:
SUMMARY
SOME CHARACTERISTICS
OF TRADITIONAL THAI LITERATURE
.
Àaâo Thõ Diïmî Trang, B.A.
Traditional Thai literature has many famous works such as: Khun Chang Khun
Phaen, Phra Lo, Phra Abhai Mani... This essay presents some prominent characteristics
of traditional Thai literature:
Frist, a traditional Thai work was composed by many people. There are two reasons:
almost all Thai works are folk - tales and they were written by kings and lauretes.
Second, traditional Thai literature was influenced by India, China... literature in
terios: theme, plot.
Last but not least, traditionalThai literature was full of religious and secular elements.
It was composed by kings, laureates and monks.
K H O A H OÏ C X AÕÕ H OÄ I V AØØ N H AÂ N V AÊ N ♦43
10 trang
15/01/2024
10520
Free
Bạn đang xem tài liệu "Một số đặc điểm của văn học truyền thống Thái Lan", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- mot_so_dac_diem_cua_van_hoc_truyen_thong_thai_lan.pdf
