Tín hiệu thẩm mỹ “trăng” trong thơ Trần Đăng Khoa

TẠP HÍ KHOA HỌ

Khoa học X hội Số 13 6/2018) tr. 41 - 49

TÍN HIỆU THẨM MỸ “TRĂNG” TRONG TH TRẦN ĐĂNG KHOA

Nguyễn Thị Thảo Yến^

Trường TH, THCS & THPT Chu Văn An

Tóm tắt: Tín hiệu thẩm mỹ “trăng” trong thơ Trần Đăng Khoa được nhà thơ sử dụng khá thành công

trong việc biểu đạt nội dung, nghệ thuật của tác phẩm; qua đó, thể hiện được tư tưởng của nhà thơ. Kết quả

khảo sát cho thấy tín hiệu thẩm mỹ “trăng” được Trần Đăng Khoa sử dụng trong biến thể kết hợp (kết hợp trước

và sau danh từ, động từ, tính từ), không có trường hợp nào sử dụng biến thể từ vựng. Nó có ý nghĩa biểu trưng:

Trăng - người bạn tâm tình gắn với những k niệm tuổi thơ, Trăng - biểu trưng cho thiên nhiên tươi đẹp, Trăng -

cùng con người trong cuộc chiến đấu với giặc thù.

Từ khóa: Tín hiệu thẩm mỹ, Trần Đăng Khoa, trăng.

1. Đặt vấn đề

T n hiệu thẩm mỹ trong tác phẩm văn học là chiếc ch a kh a đ khám phá những đặc

sắc về nội ung và nghệ thuật của tác phẩm. T n hiệu thẩm mỹ ấy ao giờ cũng được nhà văn

sử ụng nhằm mục đ ch và hiệu quả nghệ thuật nhất định. T n hiệu thẩm mỹ trăng trong th

Trần Đăng Khoa là một t n hiệu nghệ thuật quan trọng chứa đ ng rất nhiều ý nghĩa i u trưng

về tư tưởng của nhà th . Đ ch nh là lý do quan trọng đưa chúng tôi đi đến quyết định l a

chọn nghiên cứu trăng trong th Trần Đăng Khoa ưới g c nh n t n hiệu thẩm mỹ nhằm

kh ng định hướng tiếp cận mới các h nh tượng văn học từ g c độ lý thuyết về t n hiệu thẩm

mỹ. Qua đ g p phần kh ng định tài năng xuất chúng của nhà th đồng thời phục vụ cho

việc giảng ạy các tác phẩm văn học trong nhà trường hiện nay và ở mức độ nhất định g p

phần n ng cao năng l c cảm thụ thẩm mỹ các thi phẩm của Trần Đăng Khoa n i riêng các tác

phẩm th ca n i chung.

2. Khái niệm tín hiệu thẩm mỹ

T n hiệu thẩm mỹ là loại tín hiệu có chức năng thẩm mỹ: bi u hiện cái đẹp, truyền đạt

và bồi ưỡng cảm xúc về cái đẹp. cũng cần có hai mặt: cái bi u đạt và cái được bi u đạt là

ý nghĩa thẩm mỹ [3].

3. Khảo sát tín hiệu thẩm mỹ “tr ng” trong thơ Trần Đ ng Khoa

3.1. Biến thể kết hợp của tín hiệu thẩm mỹ “trăng”

3.1.1. Kết hợp trước (X + trăng)

- Động từ trăng:

Ngày nhận bài: 26/10/2017. Ngày nhận đăng: 5/02/2018

Liên lạc: Nguyễn Thị Thảo Yến, e-mail: thaoyen191082@gmail.com

41

STT

Tên tác phẩm

Câu thơ

Dưới s n em trông trăng [1]

Khuya, không trông trăng nữa [1]

Nhận t: Động từ trông kết hợp với trăng giúp ta h nh ung được s ng y th của trẻ

1

Trông trăng

em khi “mặc định” trăng là người ạn đ m nh vui đùa giữ lại cho riêng m nh.

- Danh từ trăng:

Stt

Tên tác phẩm

Câu thơ

Ông trăng nh n thấy xôi [1]

1

Trông trăng

Múa hát quanh ông trăng [1]

Ánh trăng ỗng thành át ngát [1]

Ngân nga trong đêm trăng [1]

2

3

4

Tiếng đàn bầu và đêm trăng

Đêm thu

Ánh trăng vừa th c vừa hư [1]

Nhớ bạn

ong cùng vành trăng chia tay năm ấy [1]

Vành trăng đi qua ô của àn tay [1]

Ánh trăng tỏa cái nh n trong sáng [1]

h n khu đồn thiêm thiếp ưới ánh trăng [1]

ác trăng đ y. Hồn trăng đ ra ngoài [1]

H n cả ánh trăng h n cả ánh trời [1]

Rằng c đêm trăng ắt em đi ạo [1]

Giếng thu với mảnh trăng ngà c nhau [1]

Và em thành mảnh trăng ngà [1]

5

Trường ca Khúc hát người anh hùng

6

7

Về làng

Lính đảo hát tình ca trên đảo

Hoa xương rồng

Trăng Matxcova

nghĩa trang Văn Điển

Đỉnh núi

8

9

10

11

Trong mảnh gỗ rừng ưới một vầng trăng [1]

H a ra vầng trăng xa [1]

Nhận t: hững anh từ đứng trước trăng là anh từ ch loại: mảnh, ánh, vầng; anh

từ ch người: ông, xác, hồn [3]. Kết hợp này giúp ta thấy được vẻ đẹp yên nh nh n hậu của

trăng.

- T nh từ trăng:

Stt

Tên tác phẩm

Cháu ngủ đi rồi

Nhận t: Kết hợp này cho ta thấy được trạng thái của trăng khi mọc ở vị tr cao nhất:

Câu thơ

1

Trời đang ch n trăng [1]

trăng rất sáng.

3.1.2. Kết hợp sau (trăng + X)

- Trăng động từ:

Stt

Tên tác phẩm

Câu thơ

hững đêm c trăng mọc [1]

1

Cái sân

Trăng nở vàng như xôi [1]

Em nhảy trăng cũng nhảy [1]

Trăng thập thò ngoài cửa [1]

Trăng trôi [1]

2

Trông trăng

42

3

4

5

Vườn em

hững đêm lấp l trăng lên [1]

Nghe trăng thở động tàu ừa [1]

Tối về ông trăng đến [1]

Nghe thầy đọc thơ

Thôn xóm vào mùa

Trăng bay như quả ng [1]

6

Trăng ơi... Từ đâu đến

Trăng soi chú ộ đội [1]

Trăng đi khắp mọi miền [1]

7

8

9

Em dâng cô một vòng hoa

Đập cửa Diêm Vương

Thư thơ

ắng mưa phục k ch trăng lên đánh đồn [1]

Hồ sen lung linh trăng mọc [1]

Không phải g c s n nhà ngồi ngắm trăng lên [1]

Ông trăng cười những lợi [1]

10 Trăng đầu tháng

Nhận t: Đứng sau trăng là những động từ ch hành động: đi, cười, lên, soi, bay,

đến, thở, nhảy, nở, thập thò [3]. Kết hợp này cho ta thấy những trạng thái của trăng ở những

thời đi m khác nhau: c khi là thời đi m trăng ần sáng lúc đang mọc c khi là thời đi m

trăng i chuy n trên ầu trời hay khi trăng tròn trăng khuyết...; đồng thời thấy được vẻ đẹp

thanh nh s gần gũi gắn giữa trăng và con người trong cuộc sống.

- Trăng danh từ:

STT

Tên tác phẩm

Đêm Nga

Câu thơ

1

Trổ lên trời xanh iếc đ a trăng quê [1]

Nhận t: Trong kết hợp này chúng tôi ch t m thấy uy nhất một trường hợp trăng quê.

- Trăng t nh từ:

STT

Tên tác phẩm

Câu thơ

Đêm nay trăng đang r m [1]

Ông trăng tròn sáng tỏ [1]

Trăng khuya sáng h n đ n [1]

Ơi ông trăng sáng tỏ [1]

1

Trông trăng

2

Trăng sáng sân nhà em

h c trăng sáng tỏ [1]

3

4

Nửa đêm tỉnh giấc

Trăng tròn

oáng vỡ ánh trăng vàng [1]

Ôi chao, trăng vàng óng [1]

Trăng hồng như quả ch n [1]

Trăng tròn như mắt cá [1]

Đồi thông sáng ưới trăng cao [1]

Trăng suông sáng cả đêm rằm [1]

Ai ắt ông trăng vàng [1]

Trăng vàng hùa Một ột [1]

Đ mài trong trăng trong [1]

Trăng ngời lênh láng bạc [1]

Đồng ẩm trăng non [1]

5

Trăng ơi... Từ đâu đến

6

7

Đêm Côn Sơn

Em dâng cô một vòng hoa

Hương nhãn

8

9

Hà Nội

10

11

12

Cụ già và bạn nh

Bà và cháu

Hương đồng

hú i trăng già thế [1]

13

Trăng đầu tháng

Sao à ảo trăng non? [1]

43

14

15

Bài hát gọi cây lúa

H y uốn c u như vành trăng mảnh d [1]

Rung động vành trăng mỏng như lá lúa [1]

Vầng trăng cao cao [1]

Mùi tr ng non những đêm ngủ s n đ nh [1]

hững vành trăng mỏng theo tiếng trống ch o [1]

Phù sa giữ đất tr ng trong giữa trời [1]

Vầng trăng đêm nay cứ v ng vặc ngang đầu [1]

Trường ca Khúc hát người anh hùng

16

17

Thơ vui tặng mẹ vợ

Thư thơ

T m ánh trăng non ngàn xưa [1]

hững cánh rừng xanh cùng với vầng trăng bạc [1]

Nhận t: Trong ki u kết hợp sau thông qua kết quả khảo sát tôi nhận thấy kết hợp

trăng t nh từ chiếm một số lượng khá lớn. hững t nh từ đứng sau trăng chủ yếu là những

t nh từ ch màu sắc: bạc, vàng, hồng; hay t nh từ ch trạng thái: non, già, cao cao, vằng vặc,

tròn, t [2]. h nh kết hợp này đ giúp ta thấy được những trạng thái của trăng ở những thời

đi m khác nhau đồng thời khái quát được ý nghĩa i u trưng của trăng: trăng - trong cảm

nhận của trẻ th .

3.2. Biến thể từ vựng của tín hiệu thẩm mỹ “trăng”

ăn cứ vào kết quả khảo sát chúng tôi thấy t n hiệu trăng không có s xuất hiện biến

th từ v ng. Điều đ cho thấy s nhất quán trong l a chọn từ ngữ của tác giả Trần Đăng Khoa

ở những sáng tác của mình.

4. Ý nghĩa biểu trưng của tín hiệu thẩm mỹ “tr ng” trong thơ Trần Đ ng Khoa

4.1. Trăng - người bạn tâm tình gắn với nh ng kỷ niệm tuổi thơ

H nh ảnh trăng được Trần Đăng Khoa nhắc đến rất nhiều trong th m nh với ông,

trăng đ là một i u tượng gắn liền với tuổi th ấu của m nh đ một người ạn th n thiết

cùng nhà th vui ch i chia sẻ ao điều suy nghĩ.

Những đêm trăng mọc đem ánh sáng soi tỏa khắp n i cậu é Khoa đ tận hưởng bầu

không khí mát mẻ ưới ánh trăng sáng ch i những trò ch i mà mọi trẻ em ngày ấy đều yêu

thích: xỉa cá m , m o đuổi chuột: Đêm nay trăng đang rằm; Trăng như cái mâm con; Trăng

nở vàng như xôi; Em nhảy, trăng cũng nhảy; Khuya, không trông trăng nữa; Trăng thập thò

ngoài cửa; Bồng bềnh... Trăng trôi... [1] Trông trăng).

Trong thế giới tuổi th của tác giả, những đêm ngắm trăng là những kỷ niệm không

th nào quên đặc biệt là những đêm trăng rằm. Trong kết hợp: trăng + tính từ (đang rằm, nở

vàng như xôi); trăng + động từ (nhảy, nhìn, thập thò ngoài cửa, trôi); trăng + từ so sánh như

cái m m con); động từ + trăng (trông + trăng) [2] Trần Đăng Khoa đ cho ta thấy tình cảm

yêu quý của nhà th với thiên nhiên đặc biệt là trăng. Dường như trong t m tr trẻ th của

Trần Đăng Khoa trăng là của riêng m nh nhà th là người bạn gần gũi gắn nhà th sợ

trăng trôi đi mất nên phải trông trăng. Trong đêm trông trăng ấy, không ch một m nh nhà th

mà còn có cả quả thị th m lừng, nải chuối th m ngát và đĩa xôi vàng th m ngon. Trong liên

44

tưởng thú vị, ngộ nghĩnh rất hợp với trẻ con của Trần Đăng Khoa khi ấy trăng nh n thấy đĩa

xôi vàng thì vô cùng thèm thuồng nên nhoẻn miệng cười khiến cho trăng cũng nở vàng như

xôi. Ánh sáng vàng của trăng lan tỏa khắp n i khiến cho mái nhà trong đêm sư ng ướt ánh

vàng. Đặc biệt, với cậu é Khoa trăng cũng như m nh cũng đáng yêu và nh nhảnh: nhà th

vui vẻ chạy nhảy ưới s n múa hát quanh ng trăng làm cho trăng th ch thú đến mức em

nhảy trăng cũng nhảy. Quả là một liên tưởng độc đáo và đáng yêu.

Những liên tưởng của Trần Đăng Khoa không ch có ở những đêm trăng tròn mà vào

những đêm trăng khuyết nhà th còn c những liên tưởng rất thú vị về trăng.

Ông trăng cười những lợi

Răng chẳng chiếc nào còn

Chú ơi, trăng già thế

Sao bà bảo trăng non? [1]

(Trăng đầu tháng)

Với kết hợp: trăng + tính từ (già, non) nhà th đ ộc lộ cái nhìn hết sức ngộ nghĩnh

mà người lớn không th nào c được. Trăng đầu tháng là trăng khuyết và nếu từ ưới đất nhìn

lên thì thấy một vài vệt đen nhô lên làm cho cậu é Khoa liên tưởng đến lợi của con người và

sau đ ày tỏ những thắc mắc rất ng y ngô nhưng c lý.

gười lớn gọi trăng đầu tháng là trăng non nhưng trong con mắt trẻ th th trăng lúc

ấy giống như một cụ già rụng hết răng ch còn tr lợi mà thôi. u th thật hồn nhiên và nói

rất đúng t m lý của trẻ th . Trong cuộc sống trẻ em c vô số thắc mắc và mong muốn được

người lớn giải đáp.

4.2. Trăng - biểu trưng cho thiên nhiên tươi đẹp

gười ta n i rằng t m hồn của con người thuở hồng hoang với t m hồn của một đứa

trẻ c một s gắn rất đặc iệt mà chúng ta kh c th giải th ch được. Đ là s đồng điệu

về cách nh n và cách cảm thế giới. gười xưa không th giải th ch được các hiện tượng t

nhiên x hội nên họ lý giải ằng tr tưởng tượng nhiều màu sắc thần thánh. Trẻ em cũng thế

khi chúng ắt đầu iết quan sát s vật xung quanh th mọi cái trong mắt chúng đều là lý thú và

bí ẩn.

Một trong những yếu tố làm cho th Trần Đăng Khoa c những nét đặc sắc là tr

tưởng tượng rất phong phú mạnh mẽ rất riêng của m nh. hững liên tưởng của Trần Đăng

Khoa thật lạ lẫm g y cho người đọc cảm giác ất ngờ thú vị.

S liên tưởng phong phú ở nhiều ài th mang chất l ng mạn:

Vườn xanh biêng biếc tiếng chim

Dơi chiều khua chạng vạng

Ai dắt ông trăng vàng

Thả chơi trong lùm nhãn [1]

(Hương nhãn)

gười đọc có th h nh ung: màu xanh c th là của lá c y trong vườn cũng c th

tiếng chim làm cho khu vườn thêm sức sống thêm xanh h n. ánh i ay trên ầu trời đang

45

sẫm tối như khua tất cả ánh sáng cất vào một n i cả ông trăng cũng đang thập thò trong lùm

nhãn. Một đêm c trăng nhưng không sáng vằng vặc, dù vậy nó vẫn có nét huyền diệu trong

con mắt của Trần Đăng Khoa.

Ngay cả khi ánh trăng đ trở nên thân thiết với mình, Trần Đăng Khoa cũng liên tưởng

đến nhiều hình ảnh khác nhau: Trăng ơi... từ đâu đến, Trăng hồng như quả chín, Trăng

tròn như mắt cá, Trăng bay như quả bóng, Trăng soi chú bộ đội, Trăng từ đâu... Từ đâu...,

Trăng đi khắp mọi miền, Trăng ơi có nơi nào [1] Trăng i từ đ u đến?)

ài th là một bài ca về trăng cũng là lời ca tụng về vẻ đẹp vĩnh hằng của thiên nhiên.

Trăng xuất hiện trong trạng thái so sánh, ở kết hợp:

Trăng + động từ + như + danh từ (trăng + bay+ như + quả bóng).

Trăng + tính từ + như + danh từ (trăng + hồng + như + quả chín; trăng + tròn + như +

mắt cá).

Kết hợp này đ cho ta thấy cảm nhận thật đáng yêu của cậu bé Trần Đăng Khoa khi

ngắm nh n trăng trăng từ đ u đến mà mang theo ao điều diệu kì khiến nhà th liên tưởng

đến một loạt so sánh độc đáo. Trăng c sắc màu hồng như một trái ch n th m ngon khiến ta

rất muốn được tận hưởng n . Trong trường liên tưởng đ trăng ỗng chốc lại trở thành mắt

cá luôn tròn vành vạnh chiếu sáng trên trời ch ng bao giờ khuyết thiếu như cá ch ng bao giờ

chớp mi hay trăng như quả bóng tròn mà chúng em thường ch i ị đứa nào đá lên trời.

Trăng ỗng trở nên thật gần gũi giống như những s vật gắn bó với tuổi th của mỗi người.

Câu hỏi ăn khoăn trăng từ đâu đến được lý giải cũng thật đáng yêu: trăng từ cánh rừng xa,

biển xanh diệu kì, từ cái sân con, từ đường hành quân hay trong lời mẹ ru.

Kết hợp: Trăng + động từ (soi, đi) đ làm nổi bật dụng ý của nhà th với ông trăng

không ch mang vẻ đẹp vĩnh hằng của thiên nhiên tư i đẹp mà còn là người bạn tâm tình, gắn

bó với con người trong cuộc sống và trên mỗi ước đường hành quân. khắp mọi miền của

Tổ quốc trăng đều sáng tỏ ánh trăng lung linh đẹp sáng.

4.3. Trăng - cùng con người trong cuộc chiến đấu với giặc thù

gười chiến sĩ Việt am đ chiến đấu anh ũng và sẵn sàng hy sinh t nh mạng đ

ảo vệ từng tấc đất ngọn rau và cuộc sống t o cho n tộc. Tuy còn nhỏ tuổi nhưng nhiều

em é đ c nhận thức rằng giặc Mĩ là những kẻ tàn ác hung ạo đ g y nên iết ao thảm

họa cho đất nước con người Việt am. Trong nhận thức của cậu é Khoa h nh ảnh những

anh giải ph ng qu n những người anh hùng như cô Mạc Thị ưởi,... là những h nh ảnh đẹp

tượng trưng cho tuổi trẻ Việt am trong cuộc chiến đấu ác liệt chống lại kẻ thù x m lược tàn

ác. hững người chiến sĩ ấy ũng cảm kiên cường như một vị tướng khi đứng trước kẻ thù

nhưng khi trở về với cuộc sống hàng ngày với nh n n th họ lại trở nên gần gũi giản ị và

chan hòa nghĩa tình. Họ trở thành tấm gư ng sáng ngời đ thế hệ trẻ như Trần Đăng Khoa

phấn đấu noi theo. Trần Đăng Khoa và các ạn nhỏ cùng trang lứa luôn mang trong lòng một

suy nghĩ rất người lớn về trách nhiệm của một người n khi đất nước ị x m lăng:

Em biết lúc này giặc Mĩ đang đốt giết

Những bé thơ cùng với các đồ chơi

46

Những mái nhà cùng với tiếng chim vui

Những cánh rừng xanh cùng với vầng trăng bạc

... Và sau này, nếu các anh gặp em

Không phải trên góc sân nhà ngồi ngắm trăng lên

Mà trong chớp đạn rực trời, cứ điểm thù tan rã

Thì điều ấy, chắc các anh không lạ [1]

(Thư thơ)

Trong kết hợp trăng + tính từ (bạc); trăng + động từ (lên) nhà th đ cho ta thấy tội

ác, dã tâm của giặc Mĩ và quyết tâm sắt đá của thế hệ trẻ Việt Nam thời Trần Đăng Khoa.

Vầng trăng là tượng trưng cho hòa nh cho cuộc sống bình yên của con người, là bi u tượng

thiên nhiên đẹp vĩnh hằng, ấy vậy mà giặc Mĩ đ u có bỏ qua chúng sang cướp đất nước ta,

gây bao tai họa cướp đi ầu trời bình yên của nhân dân ta: đốt giết những đồ chơi cùng trẻ

em, mái nhà, tiếng chim, cánh rừng xanh và vầng trăng bạc. Trước những tội ác của giặc Mĩ

trong bức thư gửi các anh bộ đội, cậu é Khoa đ bộc lộ rõ nhận thức và quyết tâm của mình:

sau này khi các anh gặp em, sẽ không phải ở thời đi m ngồi ở góc sân ngắm vẻ đẹp lúc trăng

lên nữa mà sẽ là lúc em trong chớp đạn r c trời, ở thời đi m cứ đi m của kẻ thù tan rã. Em sẽ

trở thành một người chiến sĩ ăng qua lửa đạn ũng cảm chiến đấu v quê hư ng.

Cậu bé Trần Đăng Khoa khi ấy và nhà th Trần Đăng Khoa ngày nay vẫn luôn dành

một tình cảm đặc biệt đối với người anh hùng Mạc Thị ưởi - nữ liệt sĩ một du kích t nh Hải

Dư ng. ô tham gia cách mạng rất tích c c và hy sinh ở tuổi 24. ô ưởi hy sinh lúc Trần

Đăng Khoa còn chưa ra đời, những gì về cô là những điều mà nhà th nghe được từ bố, mẹ và

những người xung quanh, vậy mà cậu bé Trần Đăng Khoa rất yêu quý, trân trọng và biết n cô.

Trong cuộc đời hoạt động của m nh cô ưởi đ phải chịu rất nhiều gian khổ, hy sinh,

đ tái hiện lại cuộc đời hoạt động của cô, Trần Đăng Khoa đ viết Trường ca Khúc hát người

anh hùng đ bày tỏ lòng biết n cảm phục và yêu mến cô Mạc Thị ưởi. Hình ảnh cô ưởi

được nhà th so sánh như ánh trăng sáng vằng vặc giữa bầu trời bao la. Trong các kết hợp:

Trăng kết hợp cùng tính từ (gầy), động từ (run) đ cho ta thấy vành trăng lúc này trở nên yếu

đuối, mỏng manh như cô ưởi một m nh đi trong đêm vắng giữa s truy lùng, càn quét của

giặc Mĩ tàn ạo.

Vành trăng đi qua ô cửa bàn tay

Gầy và run như vừa bị đánh [1]

Khi bị bắt, giữa những tra tấn dã man của giặc cô ưởi vẫn hiên ngang can đảm đối

mặt. hưng không phải lúc nào cũng nhận được s thấu hi u của mọi người. Có những nghi

ngờ, chất vấn.

Ánh trăng t a cái nhìn trong sáng:

-“Khi đi liên lạc, khi chống càn, cô vượt lên dũng cảm

Lúc sa cơ, sao cô lại nhận khai ”

Xác trăng đây. Hồn trăng đã ra ngoài... [1]

Kết hợp trước: danh từ (ánh, xác, hồn) + trăng; trăng + động từ (t a) đ th hiện cái

nhìn của mọi người với cô ưởi. Trăng tỏa cái nhìn trong sáng, dịu hiền nhưng nghiêm khắc

47

trong câu hỏi của mình. Tại sao khi đi liên lạc, khi chống càn cô ũng cảm nhưng khi sa c

lại nhận khai ra bí mật của cách mạng ta. Hình ảnh xác trăng, hồn trăng trong c u th như

một bi u hiện của s đổ vỡ. Trăng vẫn còn đ y nhưng niềm tin ường như đ không còn nữa.

Trăng khi ấy như một con người sống như một cái xác vô hồn, tồn tại trong trạng thái thẫn

thờ không còn ý nghĩa không còn là ch nh m nh.

Cô như con sóng giữa sông

Phù sa giữa đất, trăng trong giữa trời

Bóng cô đi giữa triệu người

Hôm nay và cả muôn đời mai sau [1]

hưng lòng trung kiên của cô ưởi cũng được chứng minh bằng hành động cụ th ,

điều ấy đ khiến cả đất trời cảm động, khâm phục. Cuộc đời oanh liệt, vẻ vang của cô như

hư ng th m giữa đồng làng, mặn mà như phù sa như vầng trăng trong giữa trời. Vầng trăng

trong (trăng + tính từ (trong)) diễn tả ánh trăng cao sáng tỏ; vầng trăng ấy cùng ánh sáng cao

trong của nó chính là minh chứng cho tấm lòng của người chiến sĩ cách mạng một lòng v đất

nước, nhân dân.

Từ những kết hợp ở những ví dụ trên ta có th thấy, khi tái hiện lại cuộc đời hoạt động

cách mạng của người anh hùng Mạc Thị ưởi, Trần Đăng Khoa đ ùng h nh ảnh trăng đ

bi u trưng cho t m trạng của người chiến sĩ; lúc lại như một con người chất vấn; ăn khoăn

với những câu hỏi về những hành động của cô; trăng có lúc lại như một con người đang phải

chịu tâm trạng của s đổ vỡ, mất mát; trải qua nhiều biến cố trăng lại trở thành minh chứng

đ chứng minh cho tấm lòng kiên trung của con người. Quả là một cảm nhận tinh tế, liên

tưởng độc đáo của Trần Đăng Khoa:

Nếu ngày mai chúng mình đều còn cả

Ta sẽ ôm nhau hát vang trời

Cho mẹ chúng mình ở nhà đừng sốt ruột

Cho sông núi biết chúng mình là những thằng hai mươi

Nhưng còn đêm nay, đêm nay nữa, rừng ơi!

Lòng ta muốn yên mà rừng thì phấp ph ng

Thôi hãy hát to lên cho rừng yên tĩnh

Để chỉ còn trăng - như lính - trải đầy rừng...[1]

(Ngày mai ra trận)

Trong cuộc đời hoạt động cách mạng đời l nh đ trải qua biết ao đêm mất ngủ, trằn

trọc vì những trận đánh ảo vệ quê hư ng. Dù cho ngày mai một trong số họ có ai hy sinh,

hay tất cả đều chiến thắng trở về, họ cũng sẽ vẫn hát lên bài hát vang trời cho tất cả đất trời

đều biết đến họ với tuổi hai mư i đội trời đạp đất, một đi không trở lại, quyết tâm cho t do

của dân tộc. Tiếng hát bi u hiện ý chí sắt đá của người l nh át đi s phấp phỏng lo âu của cánh

rừng đêm lấy lại cho rừng s yên tĩnh đ rồi ch còn ánh trăng khuya át ngát tỏa sáng đầy

rừng. Trăng ở đ y được so sánh như những người lính, dù ở đ u trong hoàn cảnh nào cũng

luôn hướng về tổ quốc, hạnh phúc của nh n n đ th c hiện lý tưởng đời mình.

5. Kết luận

Thứ nhất, với tài năng thiên ẩm về th ca của mình, cộng với một tâm hồn rộng mở

đầy cảm xúc, Trần Đăng Khoa đ thổi hồn vào những con chữ đ chúng nói lên được những

48

rung động thầm kín, sâu xa mà ch có ngôn ngữ nghệ thuật mới làm được điều đ . Trăng là

một tín hiệu nghệ thuật cho nên nó có khả năng i u hiện những giá trị về nghĩa mà thông qua

các kết hợp trong một ngữ cảnh nhất định đ bộc lộ điều đ . Trần Đăng Khoa đ thành công

khi sử dụng tín hiệu trăng đ chuy n tải ý đồ nghệ thuật của mình.

Thứ hai, Trần Đăng Khoa ngoài việc sử dụng tín hiệu trăng như một tín hiệu với ý

nghĩa nguyên ản thì phần lớn trăng trong th Trần Đăng Khoa được ùng đ bi u đạt ý nghĩa

bi u trưng hàm ẩn. Tín hiệu thẩm mỹ trăng trong th Trần Đăng Khoa c nhiều ý nghĩa i u

trưng trong phạm vi bài viết chúng tôi mới ch dừng lại khai thác ở những ý nghĩa i u trưng:

trăng - người bạn tâm tình gắn với những kỷ niệm tuổi th ; trăng - bi u trưng cho thiên nhiên

tư i đẹp; trăng - cùng con người trong cuộc chiến đấu với giặc thù.

Với việc sử dụng tín hiệu trăng, Trần Đăng Khoa đ c đ ng g p quan trọng trong

nghệ thuật ngôn ngữ đồng thời th hiện tài năng của nhà th .

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Trần Đăng Khoa 2008) Trần Đăng Khoa tuyển tập thơ x ao động.

[2] Hoàng Phê (2000), Từ điển Tiếng Việt, Nxb Giáo dục.

[3] ùi Minh Toán 2012) Ngôn ngữ với văn chương x Giáo ục Việt am.

THE BEAUTY SIGN OF “MOON” IN TRAN DANG KHOA’S POEM

Nguyen Thi Thao Yen

Chu Van An Primary, Secondary and High School

Abstract: The beauty sign of “moon” in Tran Dang Khoa’s poem is employed rather successfully to

express content, art of the work as well as the poet’s attitude. The survey result shows that the beauty sign of

“moon” used by Tran Dang Khoa is just in combined variation (pre and post combination with noun, verb and

adjective), but not in word variation. It demonstrates representative meaning: Moon - a confidant friend of

childhood memories, Moon - a symbol of beautiful nature; and Moon - human’s companion in the battle against

enemy.

Keywords: Beauty sign, Tran Dang Khoa, Moon.

49