Giáo trình Đồ gá gia công cơ khí - Chương 1: Đồ gá gia công cơ

Phán I

TRANG BË CÄNG NGHÃ

Chæång 1

ÂÄ GA GIA CÄNG CÅ

1-1. Khai niãm :

Chát læång san phám cå khê, nàng suát lao âäng va gia thanh la nhæng chè

tiãu kinh tã ké thuát quan trong trong san xuát cå khi. Âã âam bao cac chè tiãu

trãn, trong qua trçnh chã tao cac san phám cå khê, ngoai may càt kim loai(may

cäng cu) va dung cu càt, chung ta con cán co cac loai âä ga va dung cu phu (goi

la trang bë cäng nghã). Trang bë cäng nghã âong mät vai tro rát quan trong, nhå

no san xuát cå khê co thã âam bao va náng cao chát læång, tàng nàng suát va ha

gia thanh chã tao san phám.

Trang bë cäng nghã (âäi våi gia cäng cå khê), la toan bä cac phu tung kem

theo may cäng cu nhàm må räng kha nàng cäng nghã cua may, tao âiãu kiãn cho

viãc thæc hiãn qua trinh cäng nghã chã tao cå khê våi hiãu qua kinh tã va ké thuát

cao.

Theo kãt cáu va cäng dung, trang bë cäng nghã âæåc phán thanh hai loai :

trang bë cäng nghã van nàng va trang bë cäng nghã chuyãn dung.

Âàc âiãm cua trang bë van nàng la khäng phu thuäc vao âäi tæång gia cäng

nhát âënh va âæåc sæ dung chu yãu vao dang san xuát âån chiãc va loat nho. Con

trang bë cäng nghã chuyãn dung thç kãt cáu va tênh nàng cua no phu thuäc vao

mät hoàc mät nhom âäi tæång gia cäng nhát âënh, no âæåc dung chu yãu trong

san xuát hang khäi va loat lån, ca biãt trong san xuát nho va âån chiãc yãu cáu co

âä chênh xac cao hoàc âäi våi nhæng chi tiãt khäng dung chung thç khäng thã gia

cäng âæåc.

Âäi våi gia cäng cå khê, ngæåi ta thæång sæ dung hai loai trang bë cäng

nghã la âä ga (âä ga gia cäng, âä ga kiãm tra, âä ga làp rap) va dung cu phu .

- Âä ga: la nhæng trang bë cäng nghã cán thiãt âæåc dung trong qua trçnh

gia cäng cå (âä ga gia cäng), qua trçnh kiãm tra (âä ga kiãm tra) va qua trçnh làp

rap san phám cå khê (âä ga làp rap). Âä ga gia cäng chiãm tåi 80÷90 % âä ga .

- Dung cu phu (âä ga dao): la mät loai trang bë cäng nghã dung âã ga âàt

dung cu càt trong qua trçnh gia cäng.Tuy theo yãu cáu sæ dung ma kãt cáu cac

loai dung cu phu co thã la van nàng hoàc chuyãn dung

Trong nganh chã tao may trang bë cäng nghã âong mät vai tro rát quan

trong va se mang lai hiãu qua kinh tã cao nãu no âæåc sæ dung mät cach co håp

lê.

Sæ dung trang bë cäng nghã co nhæng låi êch sau :

1. Dã âat âæåc âä chênh xac yãu cáu do vë trê cua chi tiãt gia cäng va dao

11

âæåc âiãu chènh chênh xac.

2. Âä chênh xac gia cäng êt phu thuäc vao tay nghã cua cäng nhán.

3. Náng cao nàng suát lao âäng.

4. Giam nhe âæåc cæång âä lao âäng cua ngæåi cäng nhán.

5. Må räng âæåc kha nàng lam viãc cua thiãt bë.

6. Rut ngàn âæåc thåi gian chuán bë san xuát màt hang måi.

Hiãn nay kháu thiãt kã va chã tao toan bä trang bë cäng nghã cho mät san

phám cå khê co thã chiãm tåi 80% khäi læång lao âäng cua qua trçnh chuán bë san

xuát.

Âã âam bao chæc nàng lam viãc va hiãu qua sæ dung cua âä ga va dung cu

phu vã màt ké thuát va kinh tã træåc hãt cán phai læa chon va xac âënh nhæng

trang bë cäng nghã van nàng sàn co; con âäi våi trang bë cäng nghã chuyãn dung

cán phai thiãt kã, tênh toan kãt cáu âung nguyãn lê, thoa man cac yãu cáu do

nguyãn cäng âàt ra vã chát læång, nàng suát va hiãu qua kinh tã cua qua trçnh chã

tao san phám cå khê trãn thiãt bë san xuát, sau âo phai giam sat va âiãu hanh chàt

che qua trçnh chã tao va thæ nghiãm cac trang bë chuyãn dung.

Viãc tênh toan thiãt kã mät trang bë cäng nghã âã âat âæåc yãu ké thuát,

âam bao nàng suát cao nhàm náng cao hiãu qua cua qua trçnh san xuát la nhiãm

vu cua ngæåi lam cäng tac chã tao may.

Muän lam tät âæåc viãc âo phai co nhæng kiãn thæc nhát âënh. Trãn cå så

phán têch qua trçnh tao hçnh, qua trçnh gáy ra sai sä gia cäng, cung våi nhæng hiãu

biãt vã thiãt bë, dung cu, vã cå hoc trong âo co cå hoc vát ràn biãn dang âæåc ap

dung cu thã våi så âä gia cäng âã phán têch, tênh toan va thiãt kã nãn nhæng trang

bë cäng nghã cán thiãt.

1-2. Âënh nghéa va cäng dung cua âä ga gia cäng.

1-2-1. Âënh nghéa. Âä ga gia cäng cå la mät loai trang bë cäng nghã nhàm

xac âënh vë trê chênh xac cua chi tiãt gia cäng so våi dung cu càt, âäng thåi giæ

væng vë trê âo trong suät qua trçnh gia cäng.

1-2-2. Cäng dung cua âä ga gia cäng.

Noi chung, âä ga gia cäng co cac cäng dung chênh nhæ sau :

- Bao âam âä chênh xac vë trê cua cac bã màt gia cäng. Nhå âä ga âã ga

âàt chi tiãt, co thã xac âënh mät cach chênh xac vë trê tæång âäi cua chi tiãt gia

cäng âäi våi may va dao càt, hån næa co thã âat âæåc âä chênh xac vë trê nay

tæång âäi cao mät cach än âënh,tin cáy va nhanh chong.

- Náng cao nàng suát lao âäng. Sau khi sæ dung âä ga co thã loai bo bæåc

vach dáu va so dao, nhå váy co thã giam âang kã thåi gian phu; ngoai ra, dung âä

ga ga âàt chi tiãt co thã dã dang kep chàt âäng thåi nhiãu chi tiãt, gia cäng nhiãu

vë trê, lam cho thåi gian cå ban trung våi thåi gian phu; khi dung âä ga cå khê

12

hoa, tæ âäng hoa å mæc âä cao co thã thãm mät bæåc næa giam thåi gian phu, lam

tàng cao nàng suát lao âäng .

- Må räng pham vi sæ dung cua may cäng cu. Trãn cac may càt kim loai sæ

dung âä ga chuyãn dung co thã må räng kha nàng cäng nghã cua may. Vê du,

trãn may tiãn khi ga sæ dung âä ga chuyãn dung co thã tiãn âæåc hçnh nhiãu

canh.

- Khäng yãu cáu tay nghã cua cäng nhán cao va giam nhe cæång âä lao

âäng cua ho.

1-3. Phán loai âä ga gia cäng trãn may càt kim loai .

Hiãn nay âä ga gia cäng âæåc sæ dung trong san xuát cå khê hãt sæc phong

phu, co thã càn cæ vao nhæng âàc âiãm khac nhau âã phán loai no, cu thã :

1-3-1. Càn cæ vao pham vi sæ dung .

a/ Âä ga van nàng: la nhæng âä ga âa âæåc tiãu chuán, co thã gia cäng

âæåc nhæng chi tiãt khac nhau ma khäng cán thiãt co nhæng âiãu chènh âàc biãt.

Âä ga van nàng âæåc sæ dung räng rai trong san xuát loat nho - âån chiãc.

Vê du: mám càp 3 cháu, màm càp 4 cháu, ãtä, âáu phán âä van nàng, ban

tæ...

b/ Âä ga chuyãn dung: la loai âä ga âæåc thiãt kã va chã tao cho mät

nguyãn cäng gia cäng nao âo cua chi tiãt. Vç váy, khi san phám thay âäi hoàc näi

dung nguyãn cäng thay âäi thç âä ga nay khäng thã sæ dung lai âæåc. Do âo loai

âä ga nay âæåc sæ dung khi san phám va cäng nghã tæång âäi än âënh trong san

xuát loat lån, hang khäi.

Vê du: âä ga gia cäng lä àc piston, âä ga phay biãn dang cam...

c/ Âä ga van nàng làp ghep (âä ga tä håp):

Theo yãu cáu gia cäng cua mät nguyãn cäng nao âo, chon mät bä cac chi

tiãt tiãu chuán hoàc bä phán âa âæåc chuán bë træåc âã tä håp thanh cac âä ga.

Loai âä ga nay sau khi dung xong co thã thao ra, lau chui sach se va cát vao kho

âã tiãp tuc sæ dung.

Sæ dung loai âä ga nay co æu âiãm la giam chu kç thiãt kã va chã tao âä ga,

lam giam thåi gian chuán bë san xuát; âäng thåi våi mät bä cac chi tiãt cua âä ga

âa âæåc tiãu chuán hoa co thã âæåc sæ dung nhiãu lán, tiãt kiãm vát liãu chã tao

âä ga; giam cäng lao âäng va giam gia thanh san phám

Nhæåc âiãm : cán âáu tæ vän kha lån âã chã tao hang van chi tiãt tiãu

chuán våi âä chênh xac va âä bong cao, vát liãu cac chi tiãt nay thæång la thep

håp kim, thep cräm, thep niken; âä cæng væng kem hån âä ga thäng dung; nàng

va cäng kãnh hån so våi âä ga van nàng.

Æng dung: loai âä ga nay dung thêch håp trong dang san xuát loat nho,

chung loai chi tiãt nhiãu, âàc biãt âäi våi nhæng san phám måi.

13

- Âä ga âiãu chènh va âä ga gia cäng nhom: Hai loai âä ga nay co chung

mät âàc âiãm la sau khi thay âäi hoàc âiãu chènh mät sä chi tiãt ca biãt cua âä ga

thç co thã gia cäng nhæng chi tiãt co hçnh dang, kêch thæåc va cäng nghã gán

giäng nhau. Nhæng âäi tæång gia cäng cua âä ga van nàng âiãu chènh khäng ro

rang va pham vi sæ dung tæång âäi räng, vê du mám càp hoa mai dung trãn may

tiãn, âä ga khoan tru træåt thanh ràng.. . Âä ga gia cäng nhom âæåc thiãt kã va

chã tao cho mät nhom chi tiãt nao âo nhát âënh. Âäi tæång gia cäng va pham vi

sæ dung tæång âäi ro rang .

Sæ dung cac loai âä ga nay co thã âat âæåc hiãu qua nhæ nhau trong dang

san xuát loat nho cung nhæ dang san xuát loat lån, la mät biãn phap co thã æng

dung âã cai cach thiãt kã trang bë cäng nghã.

1-3-2. Càn cæ vao may sæ dung :

Âä ga tiãn, âä ga phay, âä ga khoan, âä ga mai...

1-3-3. Càn cæ vao nguän sinh læc âã kep chàt :

Kep bàng tay, kep bàng khi nen, dáu ep, kãt håp khê nen- dáu ep , âiãn tæ,

chán khäng...

1-3-4. Càn cæ vao sä chi tiãt âäng thåi gia cäng :

Kep mät hoàc nhiãu chi tiãt cung mät luc.

1- 4. Yãu cáu âäi våi âä ga .

- Phu håp våi yãu cáu sæ dung, dang san xuát, âiãu kiãn cu thã cua nha

may vã trang thiãt bë, trçnh âä ké thuát cua cäng nhán...

- Bao âam âä chênh xac quy âënh: nguyãn lê lam viãc phai âung, chi tiãt

âënh vë va dán hæång phai co cáu tao håp lê va co âä chênh xac cán thiãt, chi tiãt

kep chàt phai âu âä cæng væng, âä ga phai âæåc âënh vë va kep chàt mät cach

chênh xac trãn may.

- Sæ dung thuán tiãn: ga va thao chi tiãt gia cäng dã dang, dã quet don

phoi, dã làp trãn may, dã thay thã nhæng chi tiãt bë mon va hæ hong, nhæng chi

tiãt nho khäng bë råi, vë trê tay quay thêch håp va thuán tiãn, thao tac nhe nhang,

an toan lao âäng, kãt cáu âån gian va co tênh cäng nghã cao.

1-5. Cac thanh phán cua âä ga.

Chung loai va kãt cáu âä ga gia cäng tuy co khac nhau, nhæng nguyãn lê

lam viãc cua no trãn cå ban giäng nhau. Âã thuán tiãn cho viãc nghiãn cæu, træåc

hãt chung ta càn cæ vao tênh nàng giäng nhau cua cac chi tiãt va cå cáu trong âä

ga âã phán loai. Cac thanh phán chu yãu cua âä ga gia cäng gäm :

- Âä âënh vë (cå cáu âënh vë): dung âã xac âënh vë trê cua chi tiãt trong âä

ga (chät âënh vi, phiãn tç âënh vë, khäi V âënh vë, truc ga,...).

- Âä kep chàt (cå cáu kep chàt): dung âã thæc hiãn viãc kep chàt chi tiãt gia

cäng (cháu kep, ren , banh lãch tám, âon....)

14

- Chi tiãt hoàc cå cáu so dao, dán hæång: dung âã xac âënh vë trê chênh xac

cua dao âäi våi âä ga (dæång so dao, bac dán khoan, bac doa...).

- Chi tiãt âënh vë âä ga trãn may: dung âã âënh vë âä ga trãn ban may (then

âënh hæång âä ga phay...)

- Thán âä ga: cac chi tiãt âënh vë, kep chàt ...âæåc làp trãn no âã tao thanh

mät âä ga hoan chènh

- Cac chi tiãt va cå cáu khac: âã thoa man yãu cáu gia cäng, trãn âä ga con

co cac chi tiãt va cå cáu khac nhæ cå cáu phán âä, cå cáu âënh tám, cå cáu phong

âai læc kep, cå cáu sinh læc...

_ %%%%% _

15

16