Giáo trình Công nghệ hàn - Phần II: Thuật ngữ và ký hiệu mối hàn

PHẦN II

THUẬT NGỮ VÀ KÝ HIỆU MỐI HÀN

THUẬT NGỮ

1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM

1.1 HIỆP HỘI

AWS : American Welding Society.

Hiệp hội hàn Mỹ.

áp dụng cho hàn kết cấu thép.

ASME : American Society Mechanical Engineers.

Hiệp hội kỹ sư cơ khí Mỹ.

áp dụng cho chế tạo nồi hơi và bình, bồn áp lực.

ASTM : American Society for Testing and Meterials.

Hiệp hội Mỹ về vấn đề kiểm tra và vật liệu.

áp dụng cho vật liệu và kiểm tra.

API

: American Petrolium Institute.

Quốc gia Viện dầu mỏ Mỹ.

Áp dụng cho chế tạo téc chứa, bồn chứa.

1.2 QUỐC GIA

KS

: Korean Industrial Standard

Tiêu chuẩn công nghiệp Nam Triều Tiên.

JIS

: Japanese Industrial Standard

Tiêu chuẩn công nghiệp Nhật Bản.

ANSI : American National Standard Institute.

Viện tiêu chuẩn quốc gia Mỹ.

DIN

: Deutschs Institute for Normung

Quy phạm của viện quốc gia Đức

1.3 QUỐC TẾ

ISO

: International Organization of Standardization

Tổ chức Tiêu chuẩn hoá tiêu chuẩn Quốc tế

6

Thuật ngữ và ký hiệu mối hàn – VTH/Apave

2. THUẬT NGỮ PHƯƠNG PHÁP HÀN CÙNG VỚI ĐỊNH NGHĨA

Flux Cored Arc Welding - (FCAW).

Hàn hồ quang dây hàn có lõi thuốc.

Là phương pháp hàn hồ quang tạo ra sự liên kết của các kim loại bằng

cách đốt nóng chúng bằng hồ quang giữa kim loại điền đầy nóng chảy

liên tục (điện cực nóng chảy) và vật liệu hàn cơ bản. Sự bảo vệ thu được

từ thuốc hàn nằm bên trong lõi của dây hàn hình ống.

Phưong pháp này không dùng đến khí bảo vệ hoặc được bảo vệ thêm

bằng khí hoặc hỗn hợp khí từ nguồn cung cấp khí bên ngoài.

Gas Metal Arc Welding - (GMAW).

Hàn hồ quang kim loại trong môi trường khí.

Là phương pháp hàn hồ quang tạo ra sự liên kết của các kim loại bằng

cách đốt nóng chúng bằng hồ quang giữa kim loại điền đầy nóng chảy

liên tục (dây hàn nóng chảy) và vật hàn.

Khí bảo vệ thu được hoàn toàn từ nguồn cung cấp khí hoặc khí trộn ở bên

ngoài. Một vài biến đổi của phương pháp này được gọi là MIG, CO2,

hoặc hàn MAG.

Gas Tungsten Arc Welding - (GTAW).

Hàn hồ quang điện cực tungsten trong môi trường khí.

Là phương pháp hàn hồ quang tạo ra sự liên kết của các kim loại bằng

cách đốt nóng chúng bằng hồ quang giữa điện cực Tungsten không nóng

chảy và vật hàn.

Sự bảo vệ thu được từ khí hoặc khí trộn. Phương pháp này thường được

gọi là hàn TIG.

Shielded Metal Arc Welding - (SMAW).

Hàn hồ quang tay.(Hàn hồ quang que hàn có vỏ bọc).

Là phương pháp hàn hồ quang tạo ra sự liên kết của các kim loại bằng

cách đốt nóng chúng bằng hồ quang giữa que hàn có thuốc bọc và vật

hàn. Sự bảo vệ thu được từ sự phân huỷ của thuốc bọc que hàn khi cháy.

Không sử dụng lực ép và kim loại điền đầy thu được từ que hàn.

Submerged Arc Welding – (SAW).

Hàn hồ quang dưới lớp thuốc.

Là phương pháp hàn hồ quang tạo ra sự liên kết của các kim loại bằng

cách đốt nóng chúng cùng với một hồ quang hoặc nhiều hồ quang giữa

một điện cực kim loại trần hoặc nhiều điện cực và vật hàn. Hồ quang và

kim loại nóng chảy được bảo vệ bằng lớp chăn hoặc dạng hột (thuốc

hàn), là loại vật liệu nóng chảy được phủ bên trên vật hàn. Không sử

dụng đến áp lực để tạo mối hàn, và kim loại điền đầy thu được từ điện

cực và một vài phần từ nguồn bổ xung (hàn dây lõi thuốc, hoặc kim loại

dạng hạt)

7

Thuật ngữ và ký hiệu mối hàn – VTH/Apave

3. CÁC MINH HOẠ MỐI LIÊN KẾT HÀN

Các mối hàn có thể được ứng dụng

-

Rãnh vuông

Rãnh chữ V

Rãnh vát xiên

Rãnh chữ U

Hàn điện trở đối đầu

-

Rãnh chữ J

Rãnh -V- loe

Rãnh vát xiên loe

Hàn nóng chay đối đầu

Liên kết đấu đầu

(Butt joint)

Các mối hàn có thể được ứng dụng

-

Mối hàn góc

Rãnh vuông

Rãnh chữ V

Rãnh vát xiên

Rãnh chữ J

-

Rãnh vát xiên loe

Hàn điểm

Hàn điện cực giả

Hàn đường liền

Hàn nóng chảy đối đầu

Mối hàn góc bẻ gờ

Mối hàn cạnh bẻ gờ

Rãnh -V- loe

Rãnh chữ U

Liên kết góc

(Corner joint)

Các mối hàn có thể được ứng dụng

-

Hàn góc

Hàn nút

Hàn khe hẹp

Rãnh vát xiên

-

Rãnh chữ J

Rãnh vát xiên loe

Hàn điểm

Hàn điện cực giả

Hàn đường liền

Liên kết chồng

(Lap joint)

Các mối hàn có thể được ứng dụng

-

Hàn góc

-

Rãnh chữ J

Hàn nút

Rãnh vát xiên loe

Rãnh vát xiên

Hàn điểm

Hàn đường liền

Hàn nóng chảy đối đầu

Hàn khe hẹp

Rãnh vuông

Hàn điện cực giả

Liên kết chữ -T

(Tee joint)

Các mối hàn có thể được ứng dụng

-

Hàn nút

-

Rãnh chữ J

Hàn đường liền

Rãnh chữ V

Hàn điện cực giả

Mối hàn cạnh bẻ gờ

Mối hàn góc bẻ gờ

Hàn khe hẹp

Rãnh vuông

Rãnh vát xiên

Hàn điểm

Rãnh chữ U

Liên kết mép kín

(Edge joint)

CÁC YẾU TỐ CƠ BẢN CỦA MỐI GHÉP

8

Thuật ngữ và ký hiệu mối hàn – VTH/Apave

4. CÁC MINH HOẠ MỐI HÀN

1. Mối hàn rãnh vuông

2. Mối hàn rãnh -V- đơn

3. Mối hàn rãnh -V- kép

Square - Groove weld

Single-V-Groove

Double-V-Groove

4. Mối hàn rãnh vát đơn

5. Mối hàn rãnh vát kép

6. Mối hàn rãnh -U- đơn

Single-Bevel-Groove

Double-Bevel-Groove

Single-U-Groove

7. Mối hàn rãnh -U-kép

8. Mối hàn rãnh -J- đơn

9. Mối hàn rãnh -J- kép

Double-U-Groove

Single-J-Groove

Double-J-Groove

10. Mối hàn góc một bên

11. Mối hàn góc hai bên

Double-Fillet

Single-Fillet

16. Mối hàn điểm hoặc

mối hàn đường

Arc Spot or Arc Seam

12. Rãnh V loe

13. Mối hàn bẻ gờ

14. Giọt hàn

15. Mối hàn nút

Plug

Flare-V

Flange-Edge

Bead

9

Thuật ngữ và ký hiệu mối hàn – VTH/Apave

5. ĐỊNH NGHĨA TỪNG PHẦN MỐI HÀN RÃNH và MỐI HÀN GÓC

1

3

2

7

2

3

4

7

4

1

5

6

5

MỐI HÀN RÃNH

MỐI HÀN GÓC

1. GROOVE ANGLE (A):

1. LEG OF A FILLET WELD:

Góc mở mép hàn.

Cạnh của mối hàn góc.

Là toàn bộ góc của rãnh giữa các phần đã

được ghép mối tạo rãnh hàn

Là khoảng cách từ gốc của mối liên kết tới

chân của mối hàn góc.

2. BEVEL ANGLE (A):

2. ACTUAL THROAT OF A FILLET WELD:

Khoảng cách thực

Góc vát của mép hàn.

Là góc được tạo giữa việc sử lý mép của

một chi tiết và mặt phẳng vuồng góc với bề

mặt của chi tiết đó.

tế của một mối hàn góc.

Là khoảng cách ngắn nhất từ gốc của mối

hàn góc tới bề mặt của nó.

3. PLATE THICKNESS (T):

Chiều dày vật liệu

3. FACE OF WELD:

Bề mặt của mối hàn.

Chiều dày của vật liệu được hàn.

Là bề mặt phơi ra của mối hàn trên mặt

phẳng từ bất kỳ mối hàn nào đã hoàn thiện.

4. ROOT FACE (RF):

Độ tầy mép hàn (Mép cùn).

Là mặt rãnh liền kề tới chân của mối ghép.

4. SIZE OF WELD (S):

Kích thước của mối hàn.

Độ dài chân của mối hàn góc.

5. ROOT OPENING (RO):

Khe hở h.

5. ROOT OF A WELD:

Là sự tách ra giữa các chi tiết đã được ghép

mối cạnh chân của mối ghép.

Gốc của mối hàn.

Bất kỳ các điểm mặt sau của mối hàn phân

cách với bề mặt kim loại cơ bản.

6. GROOVE FACE:

Bề mặt rãnh.

6. DEPTH OF FUSION:

Bao gồm bề mặt của chi tiết trong rãnh.

Chiều sâu ngấu chảy.

Là khoảng cách ngấu chảy mở rộng vào

trong kim loại cơ bản hoặc xuyên qua từ bề

mặt kim loại nấu chảy trong thời gian hàn.

7. SIZE OF WELD (S):

Kích thước mối hàn.

Độ ngấu của mối nối (chiều sâu của góc

xiên cộng với độ ngấu chân theo lý thuyết 7. TOE OF A WELD:

). Kích thước của mối hàn rãnh và rãnh có

hiệu lực chính là một

Chân của mối hàn.

Là sự nối liền giữa bề mặt của mối hàn và

kim loại cơ bản

10

Thuật ngữ và ký hiệu mối hàn – VTH/Apave

6. THUẬT NGỮ CÁC KHUYẾT TẬT HÀN

Arc Strikes: Vết gây hồ quang.

Sự thiếu thận trọng mang tính chất không liên tục có kết quả từ

hồ quang, gồm có ở một vài vùng kim loại bị nóng chảy, kim

loại vùng ảnh hưởng nhiệt, hoặc thay đổi trong bề mặt nghiêng

của một vài đối tượng kim loại. Vết gây hồ quang có thể là lý

do của điện cực hàn hồ quang, các cú thúc kiểm tra từ tính,

hoặc cáp hàn bị cọ sờn.

Blowhole: Rỗ hình ống.

Là một thuật ngữ không tiêu chuẩn thay thế cho “Porosity”.

Concavity: Bề mặt lõm.

Là khoảng cách lớn nhất từ bề mặt của mối hàn góc lõm vuông

góc với đường nối các chân mối hàn.

Cracks: Nứt.

Loại khe nứt có tính không liên tục biểu thị đặc điểm bằng đầu

sắc nhọn và có tỷ lệ rất lớn giữa chiều dài và chiều rộng khe hở

chiếm chỗ.

Crater: Hố.

Chỗ thụt xuống thành hố tại điểm kết thúc của mối hàn.

Crater Cracks (star crack): Nứt hình sao.

Vết nứt trong hố, thường ở điểm kết thúc của mối hàn.

Incomplete Fusion: Sự nấu chảy không hoàn toàn.

Một mối hàn có tính không liên tục trong đó sự nấu chảy

không xảy ra giữa kim loại mối hàn và nấu chảy bề mặt hoặc

phần tiếp giáp các đường hàn.

Lack of Fusion: Thiếu chảy

Là một thuật ngữ không tiêu chuẩn thế cho “incomplete

fusion”.

Longitudinal Crack: Nứt theo chiều dọc

Một mối nứt cùng với phần lớn trục của nó được định hướng

gần như song song với trục của mối hàn.

Overlap: Chồng lấp.

Sự nhô ra của kim loại mối hàn vượt xa hơn chân của mối hàn

hoặc gốc mối hàn.

11

Thuật ngữ và ký hiệu mối hàn – VTH/Apave

Porosity: Trạng thái rỗ, xốp.

Là loại lỗ hổng có tính không liên tục được tạo nên bởi khí còn

nằm lại trong kim loại mối hàn sau khi quá trình đông đặc kết

thúc.

Root Crack: Nứt ở gốc mối hàn.

Vết nứt trong mối hàn hoặc vùng ảnh nhiệt xảy ra từ gốc của

mối hàn.

Slag inclusion: Ngậm xỉ

Là vật liệu đặc phi kim loại nằm lại trong kim loại mối hàn

hoặc giữa kim loại mối hàn và vật liệu cơ bản.

Spatter: Bắn toé.

Các hạt nhỏ kim loại bị bắn ra trong khi hàn nóng chảy, các hạt

đó không hình thành từ bộ phận của mối hàn.

Toe Crack: Nứt ở chân.

Vết nứt trong mối hàn hoặc trong vùng ảnh hưởng nhiệt xảy ra

từ chân của mối hàn.

Transverse Crack: Nứt theo chiều ngang.

Một mối nứt cùng với phần lớn trục của nó được định hướng

gần như vuông góc với trục của mối hàn.

Undercut: Cháy cạnh (cháy chân).

Một rãnh bị nấu chảy vào trong kim loại cơ bản gần sát chân

mối hàn hoặc gốc mối hàn và trái lại không được lấp đầy bằng

kim loại mối hàn.

Underbead Crack: Nứt dưới đường hàn

Một vết nứt trong vùng ảnh hưởng nhiệt thông thường không

mở rộng lên bề mặt của kim loại cơ bản.

Underfill: Lõm bề mặt

Chỗ lõm trên bề mặt mối hàn hoặc bề mặt gốc được mở rộng

xuống thấp hơn liền kề bề mặt của kim loại cơ bản.

12

Thuật ngữ và ký hiệu mối hàn – VTH/Apave

7. MINH HOẠ CÁC KHUYẾT TẬT TRONG MỐI HÀN

Nøt ë gèc

(Root crack)

MiÖng bÓ hµn

(Crater)

NgËm xØ

(Slag inclusion)

Ch¸y ch©n

(Undercut)

Ch¸y ch©n

(Undercut)

Rç khÝ

(Porosity

'blowhole')

Nøt d−íi ®−êng hµn

(Underbead Crack)

Nøt däc mèi hµn

(Longitudinal crack)

Hè (Pit)

Chång lÊp (Overlap)

NgÊu ch¶y kh«ng hoµn toµn

(Incomplete fusion)

Nøt ch©n

(Toe Crack)

Nøt d−íi ®−êng hµn

(Underbead Crack)

15

Thuật ngữ và ký hiệu mối hàn – VTH/Apave

8. MINH HOẠ CÁC KHUYẾT TẬT TRONG MỐI HÀN (TIẾP…)

Nøt l−u huúnh

(Sulphur crack)

Nøt h×nh sao

(Crater crack)

NgËm xØ

T¸ch líp do l−u huúnh

(Sulphur Segregation)

Lâm bÒ mÆt

(Underfill)

Lâm bÒ mÆt

(Underfill)

Nøt ngang mèi hµn

(Transverse crack)

NgËm xØ (Slag inclusion)

Chång lÊp

(Overlap)

Chång lÊp (Overlap)

NgÊu ch¶y kh«ng hoµn toµn

(Incomplete fusion)

16

Thuật ngữ và ký hiệu mối hàn – VTH/Apave

9. CÁC TƯ THẾ HÀN

Trục của mối

hàn đứng

Trục của mối hàn

nằm ngang

Trục của mối hàn

nằm ngang

16

Thuật ngữ và ký hiệu mối hàn – VTH/Apave

17

Thuật ngữ và ký hiệu mối hàn – VTH/Apave

KÝ HIỆU MỐI HÀN

10. NHỮNG KÝ HIỆU HÀN TIÊU CHUẨN

KÝ HIỆU MỐI HÀN CƠ BẢN VÀ Ý NGHĨA VỊ TRÍ CỦA CHÚNG

vát song

Hàn gờ

song đối

với mối

ghép hàn

đồng

Ý

nghĩa

vị trí

Hàn nút Hàn điểm

hoặc khe hoặc điện

Hàn mặt

sau hoặc

tấm đệm

Hàn

đường

Hàn phủ

bề mặt

Góc

hẹp

cực giả

Hàn mép

thau

Ký hiệu

mối hàn rãnh

Phía

bên

mũi tên

Phía

bên kia

mũi tên

Không sử

dụng

Ký hiệu

mối hàn rãnh

Cả hai

phía

Không sử Không sử Không sử Không sử Không sử

dụng dụng dụng dụng dụng

Không sử

dụng

Không sử Không sử

dụng dụng

Không sử Không sử Không sử Không sử

dụng

CÁC KÝ HIỆU BỔ XUNG

Mối hàn

ngoài hiện

trường

Đường viền

Lồi

Mối hàn tất

cả chu vi

Xuyên

thấu

Tấm

đệm

Bằng

Lõm

18

Thuật ngữ và ký hiệu mối hàn – VTH/Apave

VỊ TRÍ CÁC YẾU TỐ TIÊU CHUẨN CỦA KÝ HIỆU MỐI HÀN

Ký hiÖu bæ xung ®èi víi

ph−¬ng ph¸p hoµn thiÖn

Gãc më r·nh hµn;. gãc tæng cña lç

khoÐt loe miÖng ®èi víi hµn nót

Ký hiÖu bæ xung cho

h×nh d¸ng bÒ mÆt

lÊp ®Çy ®èi víi hµn nót vµ hµn khe hÑp

ChiÒu dµi mèi hµn, trong mèi hµn gãc

kh«ng liªn tôc, hoÆc trong hµn ®iÓm

KÝch th−íc cã hiÖu lùc

(theo tÝnh to¸n)

F

®¶m b¶o cho mèi hµn ch¾c ch¨n

B−íc (kho¶ng c¸ch tõ

A

R

Ký hiÖu mèi hµn

ngoµi hiÖn tr−êng

KÝch th−íc bªn

kia cña mòi

tªn chØ

§Æc ®iÓm kü

thuËt; Ph−¬ng

ph¸p hµn, hoÆc

tham chiÕu kh¸c.

S (E)

L - P

Ký hiÖu mèi hµn

tÊt c¶ xung quanh

T

KÝch th−íc n¬i

mòi tªn chØ

§−êng

tham chiÕu

§u«i (®−îc bá qua khi

sù tham chiÕu kh«ng

®−îc sö dông)

(N)

Mòi tªn chØ

mèi hµn

Sè mèi hµn ®iÓm, hµn ®−êng, hµn

®inh t¸n, hµn nót, hµn khe hÑp, hoÆc

c¸c mèi hµn ®iÖn cùc gi¶

Ký hiÖu mèi hµn

c¬ b¶n hoÆc nh÷ng

chi tiÕt tham kh¶o

C¸c yÕu tè trong vïng nµy ®−îc gi÷

nguyªn trong khi ®u«i vµ mòi tªn

quay ng−îc l¹i

19

Thuật ngữ và ký hiệu mối hàn – VTH/Apave

CÁC KÝ HIỆU HÀN CƠ BẢN VÀ CÁC Ý NGHĨA VỊ TRÍ KHÁC

Hàn gờ

Rãnh

Ý nghĩa

vị trí

Chữ

V

Chữ

U

Chữ

J

Chữ V

loe

Vát xiên

loe

Góc

Vuông

Vát xiên

Phía bên

mũi tên

chỉ

Mặt bên

kia mối

ghép

Không

Cả hai

sử dụng

bên

Bên này

hoặc bên

kia

Không

sử dụng

không

quan

trọng

20

Thuật ngữ và ký hiệu mối hàn – VTH/Apave