Giáo trình Cơ khí đại cương

95

gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng

ch−¬ng 6

gia c«ng c¾t gät kim lo¹i

Gia c«ng kim lo¹i b»ng c¾t gät lµ mét qu¸ tr×nh c«ng nghÖ rÊt quan träng

trong ngµnh c¬ khÝ. §ã lµ ph−¬ng ph¸p dïng nh÷ng dông cô c¾t gät trªn c¸c

m¸y c¾t gät ®Ó hít mét líp kim lo¹i (l−îng d− gia c«ng c¬) khái ph«i liÖu ®Ó cã

®−îc vËt phÈm víi h×nh d¸ng vµ kÝch th−íc cÇn thiÕt.

6.1. nguyªn lý c¾t gät kim lo¹i

6.1.1. Nh÷ng kh¸i niÖm c¬ b¶n vÒ qu¸ tr×nh c¾t

a/ Thùc chÊt, ®Æc ®iÓm

Gia c«ng c¾t gät kim lo¹i lµ qu¸ tr×nh c¾t ®i mét líp kim lo¹i (gäi lµ l−îng

d− gia c«ng) trªn bÒ mÆt cña ph«i ®Ó ®−îc chi tiÕt cã h×nh d¸ng, kÝch th−íc, ®é

chÝnh x¸c, ®é bãng theo yªu cÇu kü thuËt trªn b¶n vÏ. Qu¸ tr×nh ®ã ®−îc thùc

hiÖn trªn c¸c m¸y c«ng cô hay m¸y c¾t kim lo¹i (cßn gäi lµ m¸y c¸i), b»ng c¸c

lo¹i dao tiÖn, dao phay, dao bµo, mòi khoan, ®¸ mµi v.v...gäi chung lµ dao c¾t

kim lo¹i.

Gia c«ng c¾t gät cã thÓ dïng ®Ó gia c«ng th«, gia c«ng tinh, gia c«ng lÇn

cuèi ®Ó ®¹t ®−îc ®é bãng, ®é chÝnh x¸c cao. Gia c«ng c¾t gät kim lo¹i dÔ tù

®éng ho¸, c¬ khÝ ho¸ cho n¨ng suÊt cao dïng trong s¶n xuÊt ®¬n chiÕc, hµng lo¹t

vµ hµng khèi.

b/ ChuyÓn ®éng c¬ b¶n khi c¾t gät

Trong qu¸ tr×nh gia c«ng c¬ khÝ, ph«i vµ dông cô c¾t gät di chuyÓn t−¬ng

®èi víi nhau nhê nh÷ng c¬ cÊu m¸y. Cã hai d¹ng chuyÓn ®éng: ChuyÓn ®éng c¬

b¶n lµ chuyÓn ®éng sinh ra viÖc c¾t gät vµ chuyÓn ®éng phô. ChuyÓn ®éng c¬

b¶n cã thÓ chia ra:

• ChuyÓn ®éng chÝnh (chuyÓn ®éng c¾t): cã tèc ®é lín h¬n tÊt c¶ c¸c chuyÓn

®éng kh¸c. ChuyÓn ®éng chÝnh chñ yÕu thùc hiÖn qu¸ tr×nh c¾t t¹o ra phoi,

ký hiÖu lµ V hoÆc n.

• ChuyÓn ®éng b−íc tiÕn (chuyÓn ®éng ch¹y dao): cã tèc ®é nhá h¬n chuyÓn

®éng chÝnh. §©y lµ chuyÓn ®éng thùc hiÖn qu¸ tr×nh c¾t tiÕp tôc vµ c¾t hÕt

chiÒu dµi chi tiÕt.

ViÖc c¾t gät ®−îc tiÕn hµnh th«ng qua hai chuyÓn ®éng nµy th«ng qua

c¸c ph−¬ng ph¸p c¾t gät th−êng dïng nhiÒu lµ tiÖn, phay, bµo, mµi, khoan:

®µ n½ng - 2002

96

gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng

- Khi tiÖn th× ph«i cã chuyÓn ®éng chÝnh V lµ chuyÓn ®éng quay trßn, cßn

dao th× cã chuyÓn ®éng ch¹y dao gäi lµ b−íc tiÕn S (chuyÓn ®éng th¼ng däc trôc

ph«i).

- Khi phay th× ng−îc l¹i, dao phay thùc hiÖn chuyÓn ®éng chÝnh V

(chuyÓn ®éng quay trßn) cßn ph«i th× thùc hiÖn chuyÓn ®éng víi b−íc tiÕn S

(chuyÓn ®éng th¼ng).

H.6.1. S¬ ®å qu¸ tr×nh c¾t gät kim lo¹i vµ c¸c chuyÓn ®éng c¬ b¶n

(V. ChuyÓn ®éng chÝnh; S. ChuyÓn ®éng ch¹y dao)

a/ TiÖn; b/ Khoan; c/ Bµo; d/ Phay; e/ Mµi

- Khi khoan th«ng th−êng th× mòi khoan võa cã c¶ chuyÓn ®éng chÝnh V

(chuyÓn ®éng quay trßn) võa cã c¶ chuyÓn ®éng ch¹y dao víi b−íc tiÕn S.

- Khi bµo trªn m¸y bµo ngang th× dao bµo cã chuyÓn ®éng chÝnh V

(chuyÓn ®éng th¼ng tíi - lui), cßn ph«i cã chuyÓn ®éng ch¹y víi b−íc tiÕn S

(chuyÓn ®éng th¼ng). Khi bµo trªn m¸y bµo gi−êng, ph«i sÏ cã chuyÓn ®éng

chÝnh V (chuyÓn ®éng th¼ng tíi - lui), cßn dao bµo th× th× cã chuyÓn ®éng ch¹y

dao víi b−íc tiÕn S (chuyÓn ®éng th¼ng).

6.1.2. C¸c th«ng sè c¬ b¶n cña chÕ ®é c¾t

Nh÷ng th«ng sè c¬ b¶n cña chÕ ®é c¾t gät: vËn tèc c¾t, l−îng ch¹y dao,

chiÒu s©u c¾t.

a/ Tèc ®é c¾t V:

Tèc ®é c¾t lµ kho¶ng dÞch chuyÓn cña mét ®iÓm trªn l−ìi c¾t hoÆc mét

®iÓm trªn bÒ mÆt chi tiÕt gia c«ng sau mét ®¬n vÞ thêi gian.

§èi víi m¸y cã ph«i hoÆc dông cô c¾t quay trßn (tiÖn):

π.D.n

V =

(m/phót)

1000

D - ®−êng kÝnh cña ph«i, (mm);

n - sè vßng quay cña ph«i hoÆc cña dông cô c¾t trong mét phót.

§èi víi m¸y cã ph«i hoÆc dông cô c¾t chuyÓn ®éng th¼ng (bµo):

L

V =

(m/phót)

1000.t

L - chiÒu dµi hµnh tr×nh (mm); t - thêi gian cña hµnh tr×nh (phót).

®µ n½ng - 2002

97

gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng

b/ L−îng ch¹y dao S:

§ã lµ kho¶ng dÞch chuyÓn cña dao theo h−íng chuyÓn ®éng phô sau mét

vßng quay cña chi tiÕt gia c«ng (mm/vßng).

L−îng ch¹y dao khi phay lµ sù dÞch chuyÓn cña ph«i khi dao phay quay

mét vßng (S_o) hoÆc khi dao phay quay mét r¨ng (S_z), hoÆc lµ sù di chuyÓn cña

ph«i trong mét phót (S_m). Ta cã:

S_o= S_z.Z (Z - sè r¨ng cña dao phay).

S_m= S_o.n = S_o.Z.n (n - sè vßng quay cña dao trong mét phót).

L−îng ch¹y dao khi khoan lµ kho¶ng dÞch chuyÓn cña mòi khoan däc trôc

sau mét vßng quay cña mòi khoan.

c/ ChiÒu s©u c¾t t:

§ã lµ kho¶ng c¸ch gi÷a bÒ mÆt cÇn ®−îc gia c«ng vµ mÆt ®· gia c«ng sau

mét lÇn dao c¾t ch¹y qua.

ph«i

b−íc tiÕn S

- Khi tiÖn ngoµi, chiÒu s©u c¾t ®o theo

®−êng vu«ng gãc víi trôc ph«i vµ ®−îc tÝnh

d D

theo c«ng thøc:

D − d

t =

(mm) .

2

chiÒu s©u c¾t t

H.6.2.C¸c yÕu tè c¾t gät khi tiÖn ngoµi

D - ®−êng kÝnh cña mÆt cÇn gia c«ng (mm).

d - ®−êng kÝnh cña mÆt ®· gia c«ng (mm).

- ChiÒu s©u c¾t khi phay ®o trong mÆt ph¼ng vu«ng gãc víi trôc dao phay

vµ b»ng chiÒu dµy cña líp kim lo¹i bÞ hít ®i sau mét lÇn ch¹y dao.

- ChiÒu s©u c¾t khi khoan b»ng nöa ®−êng kÝnh cña mñi khoan:

D

t =

(mm). D - ®−êng kÝnh mòi khoan.

2

6.1.3. Dông cô c¾t gät

a/ CÊu t¹o cña dông cô c¾t:

Dao c¾t (dao tiÖn, dao bµo, dao phay...) lµ lo¹i dông cô c¾t dïng rÊt réng

r·i ®Ó gia c«ng kim lo¹i. Dao gåm ®Çu dao I vµ th©n dao II. Th©n dao dïng ®Ó

kÑp trong gi¸ dao.

mÆt tho¸t

l−ìi c¾t phô

II

I

mÆt sau phô

mòi

l−ìi c¾t chÝnh

mÆt sau chÝnh

H.6.3.C¸c bé phËn chÝnh cña dao tiÖn

®µ n½ng - 2002

98

gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng

b/ VËt liÖu chÕ t¹o dao c¾t gät:

§Ó c¾t gät ®−îc hiÖu qu¶, vËt liÖu lµm dông cô c¾t gät ph¶i ®¹t c¸c yªu

cÇu sau:

• §é cøng phÇn l−ìi c¾t ph¶i cao h¬n nhiÒu so víi vËt liÖu ph«i. §Ó c¾t thÐp

c¸cbon vµ thÐp hîp kim thÊp, ®é cøng cña dao ph¶i ®¹t 62÷65 HRC.

• ChÞu mµi mßn tèt, cã ®é bÒn ®¶m b¶o vµ ®é dÎo cÇn thiÕt ®Ó chèng l¹i lùc va

®Ëp vµ lùc uèn v.v...

• §é bÒn nhiÖt cao ®Ó ®¶m b¶o ®é cøng khi gia c«ng víi tèc ®é cao.

C¸c lo¹i vËt liÖu dïng ®Ó chÕ t¹o dao c¾t:

ThÐp c¸cbon dông cô: sau khi nhiÖt luyÖn ®¹t ®é cøng 60÷63 HRC song

chÞu nhiÖt thÊp. Nãng ®Õn 200÷300⁰C thÐp mÊt ®é cøng. Ngµy nay chØ dïng thÐp

nµy chÕ t¹o dông cô c¾t nh− c−a, dòa, ®ôc v.v...C¸c m¸c thÐp th−êng dïng:

CD80, CD80A, CD100 ...

ThÐp hîp kim dông cô: §Æc tÝnh c¬ häc còng t−¬ng tù nh− thÐp c¸cbon

dông cô nh−ng chóng cã tÝnh nhiÖt luyÖn tèt, ®é s©u nhiÖt luyÖn cao h¬n Ýt biÕn

d¹ng vµ chÞu mµi mßn tèt ...

Cã thÓ dïng thÐp cã m¸c 90CrSi, 100CrW ®Ó chÕ t¹o tar«, bµn ren. §Æc

biÖt phæ biÕn nhÊt lµ dïng thÐp cao tèc (thÐp giã) ®Ó chÕ t¹o c¸c lo¹i dao c¾t nh−

dao tiÖn, mòi khoan vµ l−ìi c¾t cña dao phay...v× tuy ®é cøng kh«ng cao h¬n hai

lo¹i trªn nh−ng ®é bÒn nhiÖt cao h¬n (®Õn 650⁰C).

HiÖn nay th−êng dïng c¸c lo¹i thÐp giã cã ký hiÖu 80W18Cr4VMo,

90W9Cr4V2Mo, 90W9Co10Cr4V2Mo v.v...

Hîp kim cøng: lµ lo¹i vËt liÖu cã tÝnh c¾t gät rÊt cao. §é chÞu nhiÖt lªn

®Õn 1000⁰C, ®é cøng cña vËt liÖu: 70÷92 HRC. MÆc dï rÊt ®¾t, nh−ng ng−êi ta

vÉn dïng rÊt nhiÒu v× ®ã lµ lo¹i vËt liÖu kh«ng ph¶i nhiÖt luyÖn, cã thÓ c¾t víi

tèc ®é cao, n¨ng suÊt cao.

Lo¹i WCCo8, WCCo10 dïng ®Ó c¾t gang, hîp kim nh«m ®óc...Lo¹i

WCTiC5Co10, WCTiC15Co6...thÝch hîp khi c¾t vËt liÖu dÎo.

Ngoµi ra ng−êi ta cßn dïng vËt liÖu gèm, kim c−¬ng ®Ó chÕ t¹o dao c¾t

gät.

®µ n½ng - 2002

99

gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng

6.2. M¸y c¾t kim lo¹i

M¸y c«ng cô lµ lo¹i thiÕt bÞ dïng ®Ó gia c«ng c¾t gät kim lo¹i rÊt th«ng

dông trong c¸c nhµ m¸y vµ ph©n x−ëng c¬ khÝ ®Ó chÕ t¹o c¸c m¸y kh¸c, c¸c khÝ

cô, dông cô v.v...dïng trong s¶n xuÊt vµ ®êi sèng.

Ngµy nay cïng víi sù ph¸t triÓn cña tin häc vµ ®iÖn tö, m¸y c«ng cô vµ

c«ng nghÖ gia c«ng ®· ®−îc hoµn thiÖn ë møc ®é rÊt cao. C¸c m¸y c«ng cô lµm

viÖc hoµn toµn tù ®éng vµ lµm viÖc theo ch−¬ng tr×nh ®Þnh tr−íc. §iÒu ®ã nãi lªn

r»ng n¨ng suÊt vµ chÊt l−îng cña c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ ngµy mét t¨ng cao.

6.2.1. ph©n lo¹i vµ ký hiÖu

a/ Ph©n lo¹i m¸y c«ng cô

- Theo khèi l−îng chia ra lo¹i nhÑ d−íi 1 tÊn, lo¹i trung b×nh d−íi 10 tÊn vµ lo¹i

h¹ng nÆng tõ 10 tÊn trë lªn. Cã lo¹i ®Õn 1600 tÊn.

- Theo ®é chÝnh x¸c cña m¸y: ®é chÝnh x¸c th−êng, cao vµ rÊt cao.

- Theo møc ®é gia c«ng cña m¸y:

• M¸y v¹n n¨ng: cã c«ng dông chung ®Ó gia c«ng nhiÒu lo¹i chi tiÕt cã h×nh

d¹ng, kÝch th−íc kh¸c nhau. Th−êng dïng trong s¶n xuÊt ®¬n chiÕc, hµng

lo¹t nhá.

• M¸y chuyªn m«n ho¸ dïng ®Ó gia c«ng mét lo¹i hay mét vµi lo¹i chi tiÕt cã

h×nh d¹ng gÇn gièng nhau nh− d¹ng trôc, b¹c, vßng bi v. v... Th−êng dïng

trong s¶n xuÊt hµng lo¹t nh− m¸y gia c«ng b¸nh r¨ng, vßng bi, tiÖn ren, v.v...

• M¸y chuyªn dïng gia c«ng mét lo¹i chi tiÕt cã h×nh d¹ng, kÝch th−íc nhÊt

®Þnh. Lo¹i nµy dïng trong s¶n xuÊt hµng lo¹t lín vµ hµng khèi.

- Ph©n lo¹i theo c«ng dông vµ chøc n¨ng lµm viÖc: m¸y tiÖn, m¸y bµo, khoan,

phay, mµi v.v...

b/ Ký hiÖu m¸y

§Ó dÔ dµng ph©n biÖt c¸c nhãm m¸y kh¸c nhau, ng−êi ta ®· ®Æt ký hiÖu

cho c¸c m¸y. C¸c n−íc cã ký hiÖu kh¸c nhau. C¸c m¸y s¶n xuÊt ë ViÖt nam

®−îc ký hiÖu nh− sau:

• Ch÷ ®Çu tiªn chØ nhãm m¸y: T - tiÖn; KD - khoan doa; M - mµi; TH - tæ hîp;

P - phay; BX - bµo xäc; C - c¾t ®øt ...

• Ch÷ sè tiÕp theo biÓu thÞ kiÓu m¸y, ®Æc tr−ng cho mét trong nh÷ng kÝch th−íc

quan träng cña chi tiÕt hay dông cô gia c«ng.

• C¸c ch÷ c¸i sau cïng chØ râ chøc n¨ng, møc ®é tù ®éng ho¸, ®é chÝnh x¸c vµ

c¶i tiÕn m¸y.

®µ n½ng - 2002

100

gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng

VÝ dô: T620A: T - tiÖn; sè 6 - kiÓu v¹n n¨ng; sè 20 - chiÒu cao t©m m¸y lµ

200 mm t−¬ng øng víi ®−êng kÝnh lín nhÊt gia c«ng trªn m¸y lµ 400 mm, ch÷ A

lµ c¶i tiÕn tõ m¸y T620.

Theo TCVN, m¸y c«ng cô cã 5 cÊp chÝnh x¸c theo c¸c ch÷ c¸i E, D, C, B,

A. Trong ®ã E lµ cÊp chÝnh x¸c th−êng; B lµ cÊp chÝnh x¸c ®Æc biÖt cao; A lµ cÊp

siªu chÝnh x¸c .

6.2.2. TruyÒn dÉn vµ truyÒn ®éng trong m¸y c¾t

gät kim lo¹i

a/ C¸c h×nh thøc truyÒn dÉn

- TruyÒn dÉn tËp trung: Lµ truyÒn dÉn mµ ®éng c¬ ®iÖn truyÒn vµo trôc

trung t©m ch¹y däc theo ph©n x−ëng ®Ó truyÒn chuyÓn ®éng ®Õn tõng m¸y b»ng

bé truyÒn ®ai. H×nh thøc nµy ®¬n gi¶n nh−ng hiÖu suÊt thÊp, cång kÒnh kh«ng

an toµn, muèn söa ch÷a mét m¸y, ph¶i ngõng toµn bé ph©n x−ëng.

- TruyÒn dÉn nhãm: Mét ®éng c¬ truyÒn dÉn cho mét nhãm m¸y.

- TruyÒn dÉn ®éc lËp: Mét m¸y ®−îc truyÒn dÉn tõ mét hoÆc nhiÒu ®éng

c¬. Mçi ®éng c¬ lµm mét nhiÖm vô riªng, do mét hÖ thèng ®iÒu khiÓn riªng nh−

®éng c¬ chÝnh, ®éng c¬ ch¹y dao th¼ng ®øng, ®éng c¬ ch¹y dao nhanh, ®éng c¬

thuû lùc, ®éng c¬ b«i tr¬n, ®éng c¬ lµm m¸t.

HiÖn nay lo¹i nµy ®−îc sö dông nhiÒu, ®Æc biÖt lµ c¸c m¸y tù ®éng, b¸n

tù ®éng cã hµng chôc ®éng c¬ trªn mét m¸y.

b/ C¸c h×nh thøc truyÒn ®éng

TruyÒn ®éng ®ai: gåm 2 b¸nh ®ai (puli) chñ ®éng vµ bÞ ®éng. §ai thang hay ®ai

dÑt truyÒn chuyÓn ®éng quay trßn gi÷a 2 puli víi tû sè truyÒn:

D₁

n₂

i =

(

1− η =

)

D₂

n₁

1

2

η - hÖ sè tr−ît lÊy b»ng (0,01÷0,02).

n₁; n₂- vËn tèc vßng cña c¸c b¸nh ®ai.

D₁; D₂- ®−êng kÝnh ngoµi cña puli 1, 2.

n₂

D₂

n₁

D₁

TruyÒn ®éng b¸nh r¨ng: gåm c¸c b¸nh r¨ng trô hoÆc c«n ¨n khíp víi nhau

truyÒn chuyÓn ®éng quay gi÷a c¸c trôc song song hoÆc vu«ng gãc víi nhau nhê

c¸c c¸c b¸nh r¨ng cã sè r¨ng Z .

Z₁; n₁

Z₁n₂

Z₁; n₁

X

M

X

Tû sè truyÒn: i =

=

M

X

Z₂n₁

Z₁; Z₂- sè r¨ng cña c¸c b¸nh r¨ng.

n₁; n₂- sè vßng quay cña c¸c b¸nh r¨ng.

Z₂; n₂

®µ n½ng - 2002

101

gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng

TruyÒn ®éng trôc vÝt-b¸nh vÝt:

§ã lµ d¹ng truyÒn chuyÓn ®éng quay gi÷a 2 trôc kh«ng song song. B¸nh

vÝt cã sè r¨ng Z_bv¨n khíp víi trôc vÝt cã sè ®Çu mèi K (K = 1, 2, 3).

Tû sè truyÒn cña lo¹i truyÒn ®éng nµy rÊt nhá vµ tÝnh theo c«ng thøc: i =

K/Z_bvdïng ®Ó thay ®æi ë møc ®é lín gi¸ trÞ vßng quay n gi÷a 2 trôc quay.

Z_bv

K

b/

H.6.4. TruyÒn ®éng trôc vÝt-b¸nh vÝt

a/ 1- VÝt v« tËn; 2- B¸nh r¨ng vÝt v«

tËn

TruyÒn ®éng xÝch

n₁; Z₁

M

Z₁n₂

Tû sè truyÒn: i =

=

Z₂n₁

Z₁; Z₂- sè r¨ng cña c¸c b¸nh xÝch.

n₂; Z₂

n₁; n₂- sè vßng quay cña c¸c b¸nh xÝch.

TruyÒn ®éng trôc vÝt me - ®ai èc:

§©y lµ mét d¹ng truyÒn chuyÓn ®éng ®Ó biÕn chuyÓn ®éng quay trßn

thµnh chuyÓn ®éng tÞnh tiÕn.

Khi trôc vÝt quay trßn t¹i chç, ®ai èc tÞnh tiÕn ; khi ®ai èc cè ®Þnh, trôc vÝt

quay trßn vµ tÞnh tiÕn. Sau n vßng quay cña trôc vÝt víi b−íc vÝt t_x®ai èc tÞnh

tiÕn ®−îc mét ®o¹n S = t_x.n:

H.6.5. TruyÒn ®éng trôc vÝt me - ®ai èc

®µ n½ng - 2002

102

gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng

TruyÒn ®éng thanh r¨ng - b¸nh r¨ng:

§©y còng lµ d¹ng biÕn chuyÓn ®éng quay thµnh tÞnh tiÕn vµ ng−îc l¹i. Sù

¨n khíp gi÷a thanh r¨ng cã b−íc t = π.m vµ b¸nh r¨ng cã sè r¨ng Z ®−îc tÝnh

theo c«ng thøc:

S = t.Z.n = π.m.Z.n (mm).

m - sè m«®un cña r¨ng; n, Z - sè vßng quay vµ sè r¨ng cña b¸nh r¨ng.

6.2.3. C¸c lo¹i c¬ cÊu truyÒn ®éng trong m¸y c¾t kim

lo¹i

D₁

a/ TruyÒn ®éng v« cÊp:

I

§©y lµ truyÒn ®éng cho ta tèc ®é

n₁

bÊt kú gi÷a 2 tèc ®é giíi h¹n n_minvµ

n_max. Trong m¸y c¾t kim lo¹i cã mét sè

c¬ cÊu truyÒn dÉn v« cÊp sau:

cÇn g¹t

D₂

I

n₂

B¸nh ®ai c«n - ®ai dÑt (a):

a

D₁

n₂

i =

(

1− η =

)

D₂

n₁

I

D₁

D₁, D₂- ®−êng kÝnh puli t−¬ng øng víi

vÞ trÝ d©y ®ai

CÆp b¸nh ®ai c«n - ®ai dÑt (b):

n₂

II

D₂

D₁

n₂

i =

(

1− η =

)

D₂

n₁

b

®µ n½ng - 2002

103

gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng

D₁, D₂- ®−êng kÝnh puli t−¬ng øng víi

vÞ trÝ d©y ®ai.

B¸nh c«n ma s¸t vµ con l¨n (c):

D₁

n₂

II

n₁

I

i =

(

1− η =

)

D₁

D₂

n₁

D₁, D₂- ®−êng kÝnh b¸nh c«n t¹i vÞ trÝ

con l¨n.

c

b/ TruyÒn ®éng ph©n cÊp:

Lµ truyÒn ®éng cho ta tèc ®é nhÊt ®Þnh gi÷a 2 tèc ®é giíi h¹n n_minvµ n_max.

Cã c¸c c¬ cÊu thay ®æi tèc ®é nh− sau:

Thay ®æi tèc ®é b»ng b»ng khèi b¸nh r¨ng di tr−ît:

1

Dïng ®Ó thay ®æi tèc ®é gi÷a c¸c

trôc. Tuú theo sè l−îng b¸nh r¨ng di tr−ît

nhiÒu hay Ýt, trôc bÞ ®éng sÏ nhËn ®−îc

c¸c gi¸ trÞ vßng quay kh¸c nhau. T¹i c¸c

vÞ trÝ ¨n khíp cña c¸c cÆp b¸nh r¨ng sÏ

cho ta mét tû sè truyÒn i t−¬ng øng.

2

Z₁

Z₂

n₁

n₂

I

x

II

Z₃

Z₄

a/

H.6.6. Thay ®æi tèc ®é b»ng

b¸nh r¨ng di tr−ît

C¬ cÊu thay ®æi tèc ®é b»ng ly hîp vÊu (b).

Trong c¬ cÊu nµy c¸c b¸nh r¨ng Z₁,

Z₂kh«ng di tr−ît mµ chóng chØ truyÒn

chuyÓn ®éng quay cho trôc bÞ ®éng II khi

®−îc khíp vµo ly hîp M. Khi g¹t ly hîp

M sang tr¸i hoÆc sang ph¶i ta sÏ cã c¸c tû

sè truyÒn: i₁= Z₁/Z₃vµ i₂= Z₂/Z₄.

1

2

Z₂

Z₁

n₁

n₂

I

II

x

Z₃

Z₄

H6.7. Thay ®æi tèc ®é b»ng ly hîp vÊu

C¬ cÊu Nooct«ng:

Trªn trôc chñ ®éng cã mét khèi b¸nh r¨ng h×nh th¸p cã sè r¨ng tõ Z₁÷Z₆nhËn

cïng mét sè vßng quay n₁.

§Ó truyÒn sang trôc bÞ ®éng II cÇn

Z₃Z₄Z₅

Z₂

Z₆

Z₁

cã b¸nh r¨ng trung gian Z_alu«n lu«n ¨n

khíp víi b¸nh di tr−ît Z_bl¾p trªn trôc II.

T¹i vÞ trÝ nhÊt ®Þnh sÏ cã i t−¬ng øng:

Z_iZ_aZ_i

n₁

X

I

X

i =

*

=

Z_a

Z_b

B C D

n₂

Z_aZ_bZ_b

II

Th−êng c¸c gi¸ trÞ sè r¨ng cña mçi

b¸nh r¨ng chªnh lÖch kh«ng nhiÒu nªn

vßng quay n_IIcòng chªnh lÖch rÊt Ýt. C¬

cÊu nµy thÝch hîp ®Ó thùc hiÖn thay ®æi

l−îng ch¹y dao S ë m¸y tiÖn.

A

§

E

H.6.8. C¬ cÊu Nooctong

®µ n½ng - 2002

104

gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng

C¬ cÊu ®¶o chiÒu

Trong m¸y c¾t kim lo¹i th−êng sö dông 2 lo¹i c¬ cÊu ®¶o chiÒu c¬ khÝ:

®¶o chiÒu b»ng ly hîp (a) vµ ®¶o chiÒu b»ng b¸nh r¨ng di tr−ît (b).

Theo nguyªn t¾c nÕu sè trôc ch¼n th× trôc bÞ ®éng quay ng−îc chiÒu víi

trôc chñ ®éng. NÕu sè trôc lµ sè lÎ, trôc bÞ ®éng vµ trôc chñ ®éng quay cïng

chiÒu.

Z₁

Z₂

b/

I

Z₂

b/

I

X

n_I

X

n_I

Z_a

II

Z_a

II

III

n_III

Z₃

Z₄

a/

b/

2

1

H.6.9. C¬ cÊu ®¶o chiÒu

a/ §¶o chiÒu b»ng ly hîp vÊu; b/ §¶o chiÒu b»ng b¸nh r¨ng di tr−ît

c/ TruyÒn ®éng gi¸n ®o¹n

Trong m¸y c¾t kim

lo¹i th−êng sö dông c¬

cÊu CulÝt ®Ó truyÒn

chuyÓn ®éng tíi - lui cho

chuyÓn ®éng chÝnh dao

c¾t (m¸y bµo ngang).

5

4

6

3

2

1

8

B¸nh r¨ng 1, 2 vµ

9

7

®Üa 3 quay lµm con tr−ît 8

sÏ tr−ît tíi-lui trong r·nh

tr−ît cña tay quay 10 lµm

cho tay quay 10 l¾c xung

quanh t©m 0. Nhê vËy bµn

tr−ît 4 cã g¸ dao 5 nhËn

®−îc chuyÓn ®éng qua-l¹i

trªn chi tiÕt 6 ®−îc g¸ trªn

bµn g¸.

10

0

H.6.10. C¬ cÊu CulÝt trong m¸y bµo ngang

z₁

d/ XÝch truyÒn ®éng

z₃

X

n_c

z

XÝch tèc ®é: giíi thiÖu

mét bé truyÒn nhiÒu cÊp tèc

®é cho trôc chÝnh. Ph−¬ng

tr×nh xÝch ®éng ®−îc tÝnh:

n_®c.i₁.i₂.i₃.i₄...i_n= n_c

z₄

k

z

2 n_®c

®c

z₅

z₆

H.6.11. XÝch tèc ®é

®µ n½ng - 2002

105

gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng

6.2.4. M¸y tiÖn

a/ C«ng dông

M¸y tiÖn lµ lo¹i m¸y gia c«ng c¾t gät phæ biÕn nhÊt trong c¸c nhµ m¸y c¬

khÝ (40÷50%) bëi v× nã cã thÓ gia c«ng ®−îc nhiÒu bÒ mÆt:

• MÆt trßn xoay ngoµi vµ trong.

• C¸c mÆt trô, c«n, hay ®Þnh h×nh.

• C¸c lo¹i ren (tam gi¸c, thang, vu«ng...).

• MÆt ph¼ng ë mÆt ®Çu hay c¾t ®øt.

Ngoµi ra trªn m¸y tiÖn cã thÓ dïng ®Ó khoan lç, doa lç, mµi, thËm chÝ gia

c«ng c¸c mÆt kh«ng trßn xoay nhê c¸c ®å g¸...

b/ Ph©n lo¹i m¸y tiÖn

C¨n cø vµo khèi l−îng cña m¸y:

• Lo¹i nhÑ ≤ 500 kg. Lo¹i trung b×nh ≤ 4.000 kg

• Lo¹i nÆng ≤ 50 tÊn. Lo¹i siªu nÆng ≤ 400 tÊn.

C¨n cø vµo c«ng dông cña m¸y:

• M¸y tiÖn ren vÝt v¹n n¨ng dïng gia c«ng c¸c lo¹i ren vµ c¸c c«ng viÖc kh¸c

cña m¸y tiÖn.

• M¸y tiÖn nhiÒu dao (Revonre): cïng mét lóc cã nhiÒu l−ìi dao cïng c¾t mét

lóc trong cïng mét thêi gian.

• M¸y tiÖn tù ®éng vµ b¸n tù ®éng: lµ lo¹i mµ c¸c thao t¸c vµ nguyªn c«ng

®−îc thùc hiÖn tù ®éng hoµn toµn hay mét phÇn.

• M¸y tiÖn chuyªn dïng: chØ ®Ó gia c«ng mét sè bÒ mÆt nhÊt ®Þnh, lo¹i h×nh

h¹n chÕ.

• M¸y tiÖn ®øng hay tiÖn côt: cã m©m cÆp lín quay n»m ngang hay th¼ng ®øng

®Ó gia c«ng c¸c chi tiÕt cã ®−êng kÝnh lín ®Õn 20 m.

c/ C¸c bé phËn chÝnh cña m¸y tiÖn:

®µ n½ng - 2002

106

gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng

ô tr−íc (1): lµ mét hép kÝn cã chøa bé phËn quan träng lµ trôc chÝnh vµ hép tèc

®é. PhÝa d−íi hép trôc chÝnh lµ hép xe dao (3) vµ hép ®éng c¬ (9).

ô ®éng (4): cã thÓ di chuyÓn trªn b¨ng m¸y, cã chøa mñi chèng t©m ®Ó g¸ ph«i

khi tiÖn, còng cã thÓ ®Ó l¾p mòi khoan, khoÐt khi khoan hoÆc khoÐt lç.

Hép bµn xe dao (5): lµ bé phËn dÞch chuyÓn ®−îc theo h−íng däc hoÆc ngang

®Ó t¹o ra l−îng ch¹y dao (b−íc tiÕn) S. PhÝa trªn bµn xe dao cã bé g¸ kÑp dao

(7).

Th©n m¸y (6): lµ bé phËn ®Ó g¸ ®Æt tÊt c¶ c¸c bé phËn trªn. Ngoµi ra cßn chøa

thªm bé phËn lµm nguéi, th¾p s¸ng, chøa phoi vµ c¸c b¶ng hay c¬ cÊu ®iÒu

khiÓn.

d/ Mét sè ph−¬ng ph¸p gia c«ng trªn m¸y tiÖn

TiÖn tr¬n:

Lµ tiÖn ngoµi vµ trong mét chi tiÕt cã h×nh trô trßn d¹ng trôc tr¬n hay trôc

bËc. C¸c b−íc ®−îc tiÕn hµnh: chuÈn bÞ dao; g¸ vËt gia c«ng lªn m¸y; tiÖn th«

(ph¸); tiÖn tinh.

c. TiÖn trôc tr¬n trong

b. TiÖn trôc bËc

a. TiÖn trôc tr¬n ngoµi

TiÖn c«n: cã 3 ph−¬ng ph¸p tiÖn c«n nh− h×nh vÏ sau:

• Khi dïng dao réng b¶n (a) chØ tiÖn ®o¹n c«n cã chiÒu dµi ng¾n víi gãc

nghiªng α bÊt kú. Dao réng b¶n chÞu lùc lín vµ chØ cã b−íc tiÕn ngang S

ch¹y tay hay tù ®éng.

• Xoay nghiªng bµn dao trªn mét gãc α (b): chØ thÝch øng víi nh÷ng chi tiÕt

cã chiÒu dµi c«n ng¾n. Gãc nghiªng α ®−îc tÝnh theo c«ng thøc:

D − d

2l

tgα =

ë ®©y D, d - ®−êng kÝnh ®Çu lín vµ ®Çu nhá cña ®o¹n c«n.

l - chiÒu dµi cña ®o¹n c«n.

l

n

α

S.n

α

a. Dïng dao b¶n réng

b. Xoay nghiªng bµn dao trªn

®µ n½ng - 2002

107

gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng

• §¸nh lÖch ô ®éng (c): lîi dông ®é r¬ cña ô ®éng, ®¸nh lÖch mét ®o¹n h

l

L D − d

⎛

⎞

⎠

h =

⎜

⎟ mm.

T©m míi

⎝

l

2

D

d

h

ë ®©y h - phÇn lÖch t©m.

l - chiÒu dµi phÇn c«n.

L - chiÒu dµi tÝnh tõ 2 mòi t©m.

α

T©m cò

L

c/ §¸nh lÖch ô ®éng

TiÖn ren:

Tuú theo d¹ng ren vµ yªu cÇu, ng−êi ta sö dông 3 c¸ch tiÕn dao kh¸c

nhau. Ph−¬ng ph¸p (a) chØ dïng ®Ó c¾t ren nhá, hai l−ìi cïng c¾t sÏ chÞu lùc lín,

nh−ng c¶ hai mÐp ®Òu nh½n. Ph−¬ng ph¸p (b) vµ (c) khi ¨n dao nghiªng theo

mét mÐp, th× chØ cã mét l−ìi tham gia c¾t, sÏ gi¶m lùc nh−ng mÐp bªn ph¶i kÐm

nh½n bãng. Ph−¬ng ph¸p nµy ®−îc dïng khi c¾t th« cã kÝch th−íc lín.

Chó ý: c¸c lo¹i ren vu«ng hay h×nh thang, giai ®o¹n ®Çu còng th−êng c¾t

tam gi¸c, sau ®ã dïng dao ®Þnh h×nh ®Ó söa ®óng .

s

b.

c.

a.

C¸c lo¹i ren th−êng dïng:

a. Ren tam gi¸c

c. Ren h×nh thang

b. Ren h×nh vu«ng

Gia c«ng bÒ mÆt lÖch t©m: cã 2 ph−¬ng ph¸p gia c«ng c¸c bÒ mÆt lÖch t©m:

• Ph−¬ng ph¸p dïng mòi chèng

t©m: Trªn mét ®Çu ph«i khoan 2

lç t©m trïng víi ®−êng trôc cña

2

1

I

II

I

II

1.

®µ n½ng - 2002

108

gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng

cÆp. ChiÒu dµy A ®−îc x¸c ®Þnh theo c«ng thøc:

e

⎛

A = 1,5e⎜1−

⎝

⎞

⎟

⎠

A

2d

O₂

d

e

d - ®−êng kÝnh cña bÒ mÆt ®−îc kÑp chÆt

O₁

TiÖn c¸c bÒ mÆt ®Æc biÖt b»ng dao ®Þnh h×nh:

Ng−êi ta sö dông c¸c lo¹i dao ®Þnh h×nh cã

l−ìi dao ®−îc mµi theo ®−êng cong gièng nh−

h×nh d¸ng mÆt ngoµi cña chi tiÕt gia c«ng.

s

Dao ®Þnh h×nh

®/ C¸c dông cô chñ yÕu cña m¸y tiÖn

chi tiÕt trßn xoay.

dïng thÝch hîp víi c¸c ph«i kh«ng trßn xoay hoÆc ®Ó gia c«ng bÒ mÆt lÖch

t©m.

®µ n½ng - 2002

109

gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng

Mòi chèng t©m:

• Lo¹i th−êng (a): lo¹i nµy

cã gãc α = 60⁰, trong

tr−êng hîp g¸ nh÷ng vËt

nÆng th× α = 90⁰.

(b): ®−îc dïng trong

tr−êng hîp c¾t mÆt ®Çu

cña ph«i mµ kh«ng v−íng

dao.

dïng trong tr−êng hîp

®−êng trôc cña chi tiÕt gia

trôc víi ®−êng trôc cña

mòi t©m.

Gi¸ ®ì (Luynet):

Dïng ®Ó g¸ c¸c chi tiÕt nhá vµ dµi H/D > 10 nh»m t¨ng ®é cøng v÷ng cho ph«i

• Gi¸ ®ì cè ®Þnh (a): ®−îc ®Þnh

vÞ t¹i mét vÞ trÝ trªn b¨ng m¸y.

C¸c vÊu cña gi¸ ®ì cã thÓ ra vµo

nhê c¸c trôc vÝt.

• Gi¸ ®ì di ®éng (b): lo¹i nµy di

chuyÓn cïng víi dao trong qu¸

tr×nh gia c«ng, nã ®−îc b¾t chÆt

trªn bµn dao. Gi¸ ®ì ®éng chØ

cã 2 vÊu ®ì trùc tiÕp víi lùc c¾t,

®¶m b¶o trôc khái bÞ cong.

H.6.14. Gi¸ ®ì cè ®Þnh (a) vµ gi¸ ®¬ di ®éng

Ngoµi ra trong m¸y tiÖn ng−êi ta cßn dïng mét sè dông cô kh¸c nh− Tèc

®µ n½ng - 2002

110

gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng

6.2.5. M¸y khoan-doa

M¸y khoan-doa dïng ®Ó gia c«ng lç h×nh trô b»ng c¸c dông cô c¾t nh−:

mòi khoan, mòi khoÐt vµ dao doa.

M¸y khoan t¹o ra lç th« ®¹t ®é chÝnh x¸c, ®é bãng bÒ mÆt gia c«ng thÊp

hay doa trªn m¸y doa. Sau khi doa, ®é chÝnh x¸c ®¹t cÊp 4 hoÆc 5 vµ ®é bãng cã

thÓ ®¹t R_a= 1,25 ÷ 0,32.

M¸y khoan-doa cã chuyÓn ®éng chÝnh lµ chuyÓn ®éng quay trßn cña trôc

mang dao, chuyÓn ®éng ch¹y dao lµ chuyÓn ®éng tÞnh tiÕn cña dao. Trªn m¸y

khoan cã thÓ dïng dông cô tar«, bµn ren ®Ó gia c«ng ren.

M¸y khoan cã c¸c lo¹i sau:

M¸y khan ®iÖn cÇm tay Cho phÐp

khoan c¸c lç trªn nh÷ng chi tiÕt mµ

kh«ng cho phÐp c¸c lo¹i m¸y

khoan cã trôc chÝnh cè ®Þnh thùc

hiÖn.

M¸y khoan bµn: lµ lo¹i m¸y ®¬n

gi¶n, nhá, ®Æt trªn bµn nguéi. Lç

khoan lín nhÊt d ≤ 10 mm. M¸y

H.6.15. a/ M¸y khoan tay; b/ m¸y khoan bµn

th−êng cã 3 cÊp vßng quay víi sè

vßng quay lín.

M¸y khoan ®øng: lµ lo¹i dïng gia

c«ng c¸c lo¹i lç ®¬n cã ®−êng kÝnh

trung b×nh d ≤ 50 mm. M¸y cã trôc

chÝnh mang mòi khoan cè ®Þnh.

Ph«i ph¶i dÞch chuyÓn sao cho

M¸y khoan cÇn: ®Ó gia c«ng c¸c lç

cã ®−êng kÝnh lín trªn c¸c ph«i cã

khèi l−îng lín kh«ng dÞch chuyÓn

H.6.15.c/ M¸y khoan ®øng; d/ M¸y khoan cÇn

thuËn lîi ®−îc.

Do ®ã to¹ ®é cña mòi khoan cã thÓ dÞch chuyÓn quay hay h−íng kÝnh ®Ó

khoan c¸c lç cã to¹ ®é kh¸c nhau. Trong thùc tÕ cßn cã m¸y khoan nhiÒu trôc,

m¸y khoan s©u.

®µ n½ng - 2002

111

gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng

b/ Dông cô c¾t trªn m¸y khoan-doa

Mòi khoan:

khoan t©m...

CÊu t¹o phÇn c¾t cña

mòi khoan cã 2 l−ìi c¾t chÝnh

vµ 2 l−ìi c¾t phô. Ngoµi ra

cßn cã phÇn l−ìi c¾t ngang.

PhÇn cæ dao ®Ó ghi ®−êng

kÝnh mòi khoan. Chu«i h×nh

trô dïng cho mòi khoan nhá

(< 10 mm). Chu«i c«n dïng

cho lo¹i cã ®−êng kÝnh lín

h¬n.

S¬ ®å c¾t khi khoan

theo h×nh bªn. Khi khoan tèc

®é c¾t tÝnh theo c«ng thøc:

πdn

H.6.16. Mòi khoan

v =

m/phót

1000

d - ®−êng kÝnh mòi khoan (mm).

n - sè vßng quay cña mòi khoan (v/phót).

cã lç lµ:

d

t = (mm).

2

L−îng ch¹y dao cña khoan sau mçi vßng quay lµ S_z= 2S (mm/vßng).

Mòi khoÐt vµ doa:

Dông cô ®Ó khÐt vµ

doa dïng ®Ó më réng lç

khoan, t¨ng ®é bãng, ®é

chÝnh x¸c bÒ mÆt lç trßn

xoay. Kh¸c víi mòi khoan,

mòi khoÐt vµ dao doa cã sè

l−ìi c¾t nhiÒu h¬n.

H.6.17. Mòi khoÐt, doa

d/ Mòi khoÐt; e/ Mòi doa;

®µ n½ng - 2002

112

gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng

Tar« vµ bµn ren:

Ta r« lµ dông cô ®Ó gia

c«ng ren trong cã thÓ l¾p trªn

trôc khoan hoÆc thao t¸c b»ng

tay. øng víi mét kÝch th−íc,

mét bé tar« cã tõ 2÷3 chiÕc

®Ó c¾t tõ th« ®Õn tinh.

Bµn ren dïng ®Ó gia

c«ng ren ngoµi víi kÝch th−íc

kh«ng qu¸ lín.

H.6.15. g/ Ta r«; h/ Bµn ren

6.2.6. m¸y bµo, xäc

M¸y bµo, xäc lµ nhãm m¸y cã chuyÓn ®éng tÞnh tiÕn khø håi, dïng ®Ó gia

c«ng c¸c mÆt ph¼ng ngang, ®øng hay n»m nghiªng; gia c«ng c¸c r·nh th¼ng víi

n¨ng gia c«ng chÐp h×nh ®Ó t¹o ra c¸c mÆt cong mét chiÒu.

ChuyÓn ®éng chÝnh cña m¸y lµ chuyÓn ®éng tÞnh tiÕn khø håi: gåm mét

hµnh tr×nh cã t¶i vµ mét hµnh tr×nh ch¹y kh«ng. ChuyÓn ®éng ch¹y dao th−êng

lµ chuyÓn ®éng gi¸n ®o¹n. Gia c«ng trªn m¸y bµo, xäc cã n¨ng suÊt thÊp, ®é

chÝnh x¸c thÊp vµ ®é nh½n kÐm.

b/ C¸c lo¹i M¸y bµo, xäc

Tuú theo nh÷ng ®Æc tr−ng vÒ c«ng nghÖ,

m¸y bµo ®−îc chia thµnh: m¸y bµo ngang, m¸y

bµo gi−êng, m¸y xäc (bµo ®øng) vµ c¸c m¸y

chuyªn m«n ho¸.

M¸y bµo ngang: dïng ®Ó gia c«ng nh÷ng ph«i

kh«ng lín (< 600 mm). Bµn m¸y cïng víi ph«i

di chuyÓn theo chiÒu ngang trªn mÆt b¨ng cña

dao vµ dao bµo chuyÓn ®éng tíi-lui trªn mÆt

H.6.18. M¸y bµo ngang

b¨ng cã d¹ng ®u«i Ðn. Hép tèc ®é vµ c¬ cÊu

CulÝt dïng ®Ó di chuyÓn bµn tr−ît.

®µ n½ng - 2002

113

gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng

víi ph«i di chuyÓn theo chiÒu däc (chuyÓn ®éng chÝnh) cßn dao bµo kÑp trªn gi¸

dao th× di chuyÓn theo chiÒu ngang.

Trªn m¸y bµo gi−êng cã thÓ gia c«ng nh÷ng ph«i dµi tíi 12 m trªn 3 mÆt

cïng mé lóc.

M¸y xäc:

M¸y xäc lµ mét lo¹i

m¸y bµo ®øng cã ®Çu m¸y

chuyÓn ®éng theo chiÒu

th¼ng ®øng. M¸y xäc dïng

®Ó gia c«ng trong c¸c lç,

r·nh, mÆt ph¼ng vµ mÆt ®Þnh

h×nh cña ph«i cã chiÒu cao

kh«ng lín vµ chiÒu ngang

lín.

H.6.19. M¸y xäc

c/ Dao bµo vµ Kü thuËt bµo

Tuú theo vÞ trÝ cña l−ìi

thµnh dao bµo ph¶i vµ dao

bµo tr¸i; tuú theo vÞ trÝ cña

thµnh dao bµo ngoµi, dao

bµo mÆt mót, dao bµo c¾t,

dao bµo ®Þnh h×nh, dao bµo

th¼ng, dao bµo cong. Dao

bµo ®−îc chÕ t¹o b»ng thÐp

hîp kim dông cô (thÐp giã)

hoÆc hîp kim cøng.

H.6.20. Dao bµo vµ nguyªn c«ng bµo, xäc

Nh÷ng nguyªn c«ng th−êng ®−îc thùc hiÖn trªn m¸y bµo lµ gia c«ng c¸c

mÆt ph¼ng ngang, mÆt ph¼ng th¼ng ®øng, mÆt ph¼ng nghiªng, mÆt cã bËc, mÆt

®Þnh h×nh; gia c«ng c¸c lo¹i r·nh th«ng th−êng, r·nh ch÷ T, r·nh ®u«i Ðn v.v...

®µ n½ng - 2002

114

gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng

6.2.7. m¸y phay

a/ §Æc ®iÓm, c«ng dông

M¸y phay lµ lo¹i m¸y cã nhiÒu chñng lo¹i vµ cã tû lÖ lín trong c¸c nhµ

m¸y c¬ khÝ. Phay trªn m¸y phay lµ ph−¬ng ph¸p kh«ng chØ ®¹t n¨ng suÊt cao mµ

cßn ®¹t ®−îc ®é nh½n bÒ mÆt t−¬ng ®èi (R_a2,5 ÷ R_z40), ®é chÝnh x¸c xÊp xØ víi

khi gia c«ng trªn m¸y tiÖn (cÊp 6 ÷ cÊp 11).

M¸y phay dïng phæ biÕn ®Ó gia c«ng mÆt ph¼ng, mÆt nghiªng, c¸c lo¹i

r·nh cong vµ ph¼ng, r·nh then, lç, mÆt ren, mÆt r¨ng, c¸c d¹ng bÒ mÆt ®Þnh h×nh

®øt v.v... Trong s¶n xuÊt hµng lo¹t vµ hµng khèi, phay cã thÓ thay thÕ cho bµo vµ

phÇn lín cho xäc. Trong s¶n xuÊt ®¬n chiÕc vµ hµng lo¹t nhá phay cã nhiÒu

c«ng dông, cã thÓ thay thÕ cho bµo - xäc, do dao phay cã nhiÒu l−ìi cïng c¾t,

tèc ®é phay cao vµ cã nhiÒu biÖn ph¸p c«ng nghÖ, nªn n¨ng suÊt cña ph−¬ng

ph¸p phay cao h¬n h¼n bµo - xäc vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm thÊp.

M¸y phay v¹n n¨ng: lµ lo¹i cã trôc chÝnh th¼ng ®øng hoÆc n»m ngang cã thÓ gia

c«ng ®−îc nhiÒu d¹ng bÒ mÆt kh¸c nhau.

M¸y phay chuyªn dïng: chØ ®Ó gia c«ng mét sè lo¹i bÒ mÆt nhÊt ®Þnh gåm m¸y

phay b¸nh r¨ng, m¸y phay ren, m¸y phay thïng...

M¸y phay gi−êng: dïng ®Ó gia c«ng ®ång thêi nhiÒu bÒ mÆt cña c¸c chi tiÕt lín.

Ngoµi ra cßn c¸c lo¹i m¸y phay chÐp h×nh, m¸y tæ hîp, m¸y phay ®iÒu

khiÓn theo ch−¬ng tr×nh sè...

H.6.21. M¸y phay n»m v¹n n¨ng

1. Trôc chÝnh; 2. Bµn dao däc; 3. Bµn dao

7. Hép tèc ®é; 8. Hép ch¹y dao; 9. Dao

phay; 10. BÓ chøa dung dÞch tr¬n nguéi.

H.6.22.M¸y phay ®øng

®µ n½ng - 2002

Giáo trình Cơ khí đại cương - Quyển 2 (Phần 2)