Giáo trình Chi tiết máy - Nguyễn Văn Yến
PGS. TS. NGUYÃN VÀN YÃN
GIAO TRÇNH
CHI TIÃT MAY
ΙΙ
2.5
1.25
0.63
1.25
Ι
2 bên
NHA XUÁT BAN GIAO THÄNG VÁN TAI
PGS. TS. NGUYÃN VÀN YÃN
GIAO TRÇNH
CHI TIÃT MAY
II
I
d2
n1
d1
n2
a
KHOA SÆ PHAM KY THUÁT
TRÆÅNG ÂAI HOC BACH KHOA
MUC LUC
Trang
Cac ky hiãu dung trong Giao trçnh chi tiãt may
Cac âån vë cå ban
4
8
Phán thæ nhát: Nhæng âã cå ban trong thiãt kã may va chi tiãt may
Chæång I: Âai cæång vã thiãt kã may va chi tiãt may
1.1. Cac ván âã chung
1.1.1. May, bä phán may va chi tiãt may
1.1.2. Nhæng yãu cáu chu yãu âäi våi may, chi tiãt may
1.1.3. Cac bæåc thiãt kã mät may
1.1.4. Cac bæåc thiãt kã mät chi tiãt may
1.1.5. Mät sä âiãm cán chu y khi thiãt kã chi tiãt may
1.2. Tai trong va æng suát
1.2.1. Tai trong tac dung lãn may va chi tiãt may
1.2.2. Æng suát
9
9
11
12
13
14
16
16
17
19
19
20
22
23
23
23
26
26
26
27
28
1.3. Âä bãn moi cua chi tiãt may
1.3.1. Hiãn tæång pha hong do moi
1.3.2. Nhæng nhán tä anh hæång âãn sæc bãn moi cua chi tiãt may
1.3.3. Cac biãn phap náng cao sæc bãn moi cua chi tiãt may
1.4. Vát liãu chã tao chi tiãt may
1.4.1. Nhæng yãu cáu âäi våi vát liãu chã tao chi tiãt may
1.4.2. Cac vát liãu thæång dung trong nganh chã tao may
1.5. Ván âã tiãu chuán hoa trong thiãt kã may
1.5.1. Khai niãm chung
1.5.2. Cac âäi tæång âæåc tiãu chuán hoa trong nganh chã tao may
1.5.3. Cac cáp tiãu chuán hoa
1.5.4. Êch låi cua tiãu chuán hoa
Chæång II: Cac chè tiãu kha nàng lam viãc chu yãu cua chi tiãt may
2.1. Chè tiãu âä bãn
2.1.1. Yãu cáu vã âä bãn
2.1.2. Cach xac âënh æng suát sinh ra trong chi tiãt may
2.1.3. Cach xac âënh æng suát cho phep
2.2. Chè tiãu âä bãn mon
2.3. Chè tiãu âä cæng
2.3.1. Yãu cáu vã âä cæng
2.3.2. Cach âanh gia chè tiãu âä cæng cua chi tiãt may
29
29
30
31
32
33
33
33
2.4. Chè tiãu chëu nhiãt
2.4.1. Yãu cáu vã chè tiãu chëu nhiãt
2.4.2. Cach âanh gia chè tiãu chëu nhiãt cua may
2.5. Chè tiãu chëu dao âäng
34
34
34
35
Chæång III: Âä tin cáy cua may va chi tiãt may
3.1. Nhæng ván âã chung
3.2. Cach xac âënh cac chè tiãu âanh gia âä tin cáy
3.2.1. Tênh xac suát lam viãc khäng hong R va hong F cua mät âäi tæång
3.2.2. Tênh xac suát Rnt va Fnt cua mät hã gäm n âäi tæång màc näi tiãp
3.2.3. Tênh xac suát lam RS va FS cua mät hã gäm m âäi tæång màc song
song
37
38
38
39
39
40
42
42
42
3.2.4. Xac âënh cæång âä hong λ(t)
3.2.5. Xac âënh thåi gian lam viãc cho âãn lán hong âáu tiãn tH
3.2.6. Xac âënh hã sä sæ dung Ksd
3.3. Cac biãn phap náng cao âä tin cáy cua may
Chæång IV: Æng dung tin hoc trong thiãt kã may va chi tiãt may
4.1. Khai quat vã æng dung tin hoc trong thiãt kã may
4.2. Nhæng hæång chênh æng dung tin hoc trong thiãt kã may
4.3. Cac phæång tiãn âã æng dung tin hoc vao thiãt kã, chã tao may va
chi tiãt may
44
45
46
46
47
4.3.1. Phán cæng
4.3.2. Phán mãm
4.4. Giåi thiãu mät sä phán mãm sæ dung thiãt kã chi tiãt may va bä
phán may
47
4.5. Giåi thiãu mät sä phán mãm thiãt láp cac ban ve va láp trçnh gia
cäng trãn may cäng cu CNC
4.5.1. Phán mãm AutoCad
4.5.2. Phán mãm MasteCam
4.5.3. Phán mãm Pro/Engineer Wildfere
4.5.4. Phán mãm Metacut Utilities
51
51
53
55
55
57
4.5.5. Cäng nghã CAD/CAM va CAD/CAM/CNC
Phán thæ hai: Cac chi tiãt may làp ghep
Chæång V: Mäi ghep âinh tan
5.1. Nhæng ván âã chung
5.1.1. Giåi thiãu mäi ghep âinh tan
5.1.2. Phán loai mäi ghep âinh tan
58
58
60
5.1.3. Kêch thæåc chu yãu cua mäi ghep âinh tan
5.2. Tênh mäi ghep âinh tan
5.2.1. Cac dang hong cua mäi ghep va chè tiãu tênh toan
5.2.2. Tênh mäi ghep chàc chëu læc ngang
5.2.3. Tênh mäi ghep chàc chëu mä men uän
5.2.4. Tênh mäi ghep chàc kên
60
61
61
62
63
64
65
66
5.2.5. Hã sä bãn cua mäi ghep
5.2.6. Xac âënh æng suát cho phep
Chæång VI: Mäi ghep ren
6.1. Nhæng ván âã chung
6.1.1. Giåi thiãu mäi ghep ren
67
67
69
70
71
71
73
73
74
74
76
77
79
80
80
6.1.2. Cac chi tiãt may dung trong mäi ghep ren
6.1.3. Kêch thæåc chu yãu cua mäi ghep ren
6.1.4. Ghi ky hiãu làp ghep cho mäi ghep ren
6.1.5. Hiãn tæång tæ nåi long va cac biãn phap phong long
6.2. Tênh mäi ghep ren
6.2.1. Cac dang hong cua mäi ghep ren va chè tiãu tênh toan
6.2.2. Tênh bu läng ghep long chëu læc
6.2.3. Tênh mäi ghep ren xiãt chàt khäng chëu læc
6.2.4. Tênh mäi ghep ren chëu læc ngang
6.2.5. Tênh bu läng xiãt chàt chëu læc doc truc
6.2.6. Tênh bu läng xiãt chàt chëu âäng thåi læc doc va læc ngang
6.3. Tênh mäi ghep nhom bu läng
6.4. Xac âënh æng suát cho phep
Chæång VII: Mäi ghep han
7.1. Nhæng ván âã chung
7.1.1. Cach tao mäi han
7.1.2. Cac loai mäi han
7.1.3. Cac kêch thæåc chu yãu cua mäi han
7.2. Tênh mäi han giap mäi
7.3. Tênh mäi han chäng
7.3.1. Sæ pha hong mäi han chäng va chè tiãu tênh toan
7.3.2. Tênh mäi han chäng chëu læc
7.3.3. Tênh mäi han chäng chëu mä men uän trong màt phàng ghep
7.3.4. Tênh mäi han chäng chëu âäng thåi læc va mä men trong màt
phàng ghep
81
81
82
84
84
85
85
85
87
89
89
7.4. Tênh mäi han goc
7.5. Tênh mäi han tiãp xuc
Chæång VIII: Mäi ghep âä däi
8.1. Nhæng ván âã chung
90
91
91
92
93
94
94
95
8.1.1. Giåi thiãu mäi ghep âä däi
8.1.2. Phæång phap làp tao mäi ghep âä däi
8.1.3. Cac kêch thæåc chu yãu cua mäi ghep âä däi
8.2. Tênh mäi ghep âä däi
8.2.1. Cac dang hong va chè tiãu tênh toan mäi ghep âä däi
8.2.2. Tênh mäi ghep âä däi chëu mä men xoàn
Chæång IX: Mäi ghep then, then hoa va truc âënh hçnh
9.1. Mäi ghep then
98
98
9.1.1. Giåi thiãu vã mäi ghep then
9.1.2. Cac kêch thæåc chu yãu cua mäi ghep then bàng
9.1.3. Tênh mäi ghep then bàng
9.2. Mäi ghep then hoa
9.2.1. Giåi thiãu mäi ghep then hoa
9.2.2. Kêch thæåc chu yãu cua mäi ghep then hoa
9.2.3. Tênh mäi ghep then hoa
9.3. Mäi ghep truc âënh hçnh
Chæång X: Phán têch chon mäi ghep
10.1. Mäi ghep ren
10.1.1. Æu âiãm
10.1.2. Nhæåc âiãm
10.1.3. Pham vi sæ dung
10.2. Mäi ghep âinh tan
10.2.1. Æu âiãm
10.2.2. Nhæåc âiãm
10.2.3. Pham vi sæ dung
10.3. Mäi ghep han
10.3.1. Æu âiãm
10.3.2. Nhæåc âiãm
10.3.3. Pham vi sæ dung
10.4. Mäi ghep âä däi
10.4.1. Æu âiãm
10.4.2. Nhæåc âiãm
10.4.3. Pham vi sæ dung
10.5. Mäi ghep then, then hoa, truc âënh hçnh
101
101
103
103
105
105
106
108
108
109
109
109
109
109
109
110
110
110
110
111
111
111
111
111
10.5.1. Æu âiãm
10.5.2. Nhæåc âiãm
10.5.3. Pham vi sæ dung
111
111
112
Phán thæ ba: Cac chi tiãt may truyãn âäng
Chæång XI: Bä truyãn âai
11.1. Nhæng ván âã chung
11.1.1. Giåi thiãu bä truyãn âai
11.1.2. Phán loai bä truyãn âai
11.1.3. Thäng sä lam viãc chu yãu cua bä truyãn âai
11.1.4. Thäng sä hçnh hoc chu yãu cua bä truyãn âai
11.1.5. Læc tac dung trong bä truyãn âai
11.1.6. Æng suát trong âai
11.1.7. Sæ træåt trong bä truyãn âai
11.1.8. Âæång cong træåt va âæång cong hiãu suát
11.2. Tênh bä truyãn âai
113
113
115
117
117
118
118
119
120
122
122
123
124
125
125
127
11.2.1. Cac dang hong cua bä truyãn âai va chè tiãu tênh toan
11.2.2. Tênh bä truyãn âai theo æng suát co êch
11.2.3. Tênh âai theo âä bãn láu
11.2.4. Tênh âai theo kha nàng keo
11.2.5. Trçnh tæ thiãt kã bä truyãn âai det
11.2.6. Trçnh tæ thiãt kã bä truyãn âai thang
Chæång XII: Bä truyãn banh ma sat
129
129
130
131
132
133
134
135
135
136
138
12.1. Nhæng ván âã chung
12.1.1. Giåi thiãu bä truyãn banh ma sat
12.1.2. Phán loai bä truyãn banh ma sat
12.1.3. Thäng sä hçnh hoc chu yãu cua bä truyãn banh ma sat
12.1.4. Sæ træåt trong bä truyãn banh ma sat
12.1.5. Thäng sä lam viãc chu yãu cua bä truyãn banh ma sat
12.1.6. Læc tac dung trong bä truyãn banh ma sat
12.2. Tênh bä truyãn banh ma sat
12.2.1. Cac dang hong va chè tiãu tênh toan
12.2.2. Tênh bä truyãn banh ma sat bàng vát liãu kim loai
12.2.3. Tênh bä truyãn banh ma sat bàng vát liãu phi kim loai
Chæång XIII: Bä truyãn banh ràng
139
139
13.1. Nhæng ván âã chung
13.1.1. Giåi thiãu bä truyãn banh ràng
13.1.2. Phán loai bä truyãn banh ràng
13.1.3. Thäng sä hçnh hoc chu yãu cua bä truyãn banh ràng tru ràng
thàng
13.1.4. Thäng sä hçnh hoc chu yãu cua bä truyãn banh ràng tru ràng
nghiãng
140
142
144
13.1.5. Thäng sä hçnh hoc chu yãu cua bä truyãn banh ràng non ràng
thàng
13.1.6. Thäng sä lam viãc chu yãu cua bä truyãn banh ràng
13.1.7. Âä chênh xac cua bä truyãn banh ràng
13.1.8. Tai trong va æng suát trong bä truyãn banh ràng
13.1.9. Læc tac dung lãn truc va ä mang bä truyãn banh ràng
13.2. Tênh bä truyãn banh ràng
13.2.1. Cac dang hong va chè tiãu tênh toan bä truyãn banh ràng
13.2.2. Tênh bä truyãn banh ràng tru ràng thàng theo sæc bãn tiãp xuc
13.2.3. Tênh bä truyãn banh ràng tru ràng thàng theo sæc bãn uän
13.2.4. Tênh bä truyãn banh ràng tru ràng nghiãng va ràng chæ V
13.2.5. Tênh bä truyãn banh ràng non ràng thàng
13.2.6. Kiãm tra bä truyãn banh ràng theo tai trong qua tai
13.2.7.Vát liãu chã tao banh ràng va æng suát cho phep
13.2.8. Trçnh tæ thiãt kã bä truyãn banh ràng
Chæång XIV: Bä truyãn truc vêt
145
146
146
148
149
151
151
152
155
156
160
163
164
165
167
167
169
170
172
172
173
174
174
175
175
177
178
179
180
180
14.1. Nhæng ván âã chung
14.1.1. Giåi thiãu bä truyãn truc vêt
14.1.2. Phán loai bä truyãn truc vêt
14.1.3. Thäng sä hçnh hoc chu yãu cua bä truyãn truc vêt
14.1.4. Thäng sä lam viãc chu yãu cua bä truyãn truc vêt
14.1.5. Âä chênh xac cua bä truyãn truc vêt
14.1.6. Tai trong va æng suát trong bä truyãn truc vêt
14.1.7. Læc tac dung lãn truc va ä mang bä truyãn truc vêt
14.1.8. Kãt cáu cua truc vêt, banh vêt
14.2. Tênh bä truyãn truc vêt
14.2.1.Cac dang hong cua bä truyãn truc vêt va chè tiãu tênh toan
14.2.2. Tênh bä truyãn truc vêt theo sæc bãn tiãp xuc
14.2.3. Tênh bä truyãn truc vêt theo sæc bãn uän
14.2.4. Tênh bä truyãn truc vêt theo âiãu kiãn chëu nhiãt
14.2.5. Tênh truc vêt theo âiãu kiãn än âënh
14.2.6. Kiãm tra bä truyãn truc vêt theo tai trong qua tai
14.2.7. Chon vát liãu va æng suát cho phep
14.2.8. Trçnh tæ thiãt kã bä truyãn truc vêt
Chæång XV: Bä truyãn xêch
15.1. Nhæng ván âã chung
15.1.1. Giåi thiãu bä truyãn xêch
181
182
184
184
185
186
188
188
189
189
190
192
15.1.2. Phán loai bä truyãn xêch
15.1.3. Thäng sä hçnh hoc chu yãu cua bä truyãn xêch äng con làn
15.1.4. Thäng sä lam viãc chu yãu cua bä truyãn xêch
15.1.5. Læc tac dung trong bä truyãn xêch
15.2. Tênh bä truyãn xêch
15.2.1. Cac dang hong va chè tiãu tênh toan cua bä truyãn xêch
15.2.2. Tênh bä truyãn xêch äng con làn
15.2.3. Trçnh tæ thiãt kã bä truyãn xêch
Chæång XVI: Bä truyãn vêt - âai äc
193
193
194
196
197
197
197
198
199
199
200
16.1. Nhæng ván âã chung
16.1.1. Giåi thiãu bä truyãn vêt - âai äc
16.1.2. Phán loai bä truyãn vêt - âai äc
16.1.3. Thäng sä hçnh hoc chu yãu cua bä truyãn vêt - âai äc
16.1.4. Thäng sä lam viãc chu yãu cua bä truyãn vêt - âai äc
16.2. Tênh bä truyãn vêt - âai äc
16.2.1. Cac dang hong cua bä truyãn vêt - âai äc va chè tiãu tênh toan
16.2.2. Tênh bä truyãn vêt - âai äc theo âä bãn mon
16.2.3. Tênh bä truyãn vêt - âai äc theo âiãu kiãn än âënh
16.2.4. Tênh bä truyãn vêt - âai äc theo âä bãn
16.2.5. Trçnh tæ thiãt kã bä truyãn vêt - âai äc
Chæång XVII: Phán têch chon bä truyãn
17.1. Bä truyãn banh ràng
201
201
202
202
202
202
202
203
203
203
203
17.1.1. Æu âiãm cua bä truyãn banh ràng
17.1.2. Nhæåc âiãm cua bä truyãn banh ràng
17.1.3. Pham vi sæ dung cua bä truyãn banh ràng
17.2. Bä truyãn âai
17.2.1. Æu âiãm cua bä truyãn âai
17.2.2. Nhæåc âiãm cua bä truyãn âai
17.2.3. Pham vi sæ dung cua bä truyãn âai
17.3. Bä truyãn xêch
17.3.1. Æu âiãm cua bä truyãn xêch
17.3.2. Nhæåc âiãm cua bä truyãn xêch
17.3.3. Pham vi sæ dung cua bä truyãn xêch
17.4. Bä truyãn truc vêt
17.4.1. Æu âiãm cua bä truyãn truc vêt
17.4.2. Nhæåc âiãm cua bä truyãn truc vêt
17.4.3. Pham vi sæ dung cua bä truyãn truc vêt
17.5. Bä truyãn banh ma sat
17.5.1. Æu âiãm cua bä truyãn banh ma sat
17.5.2. Nhæåc âiãm cua bä truyãn banh ma sat
17.5.3. Pham vi sæ dung cua bä truyãn banh ma sat
17.6. Bä truyãn vêt - âai äc
17.6.1. Æu âiãm cua bä truyãn vêt - âai äc
17.6.2. Nhæåc âiãm cua bä truyãn vêt - âai äc
17.6.3. Pham vi sæ dung cua bä truyãn vêt - âai äc
204
204
204
204
204
205
205
205
205
205
205
206
206
Phán thæ tæ: Cac chi tiãt may âå näi
Chæång XVIII: Truc
18.1. Nhæng ván âã chung
18.1.1. Giåi thiãu vã truc
18.1.2. Phán loai truc
18.1.3. Cac bä phán chênh cua truc
18.1.4. Thäng sä hçnh hoc chu yãu cua truc
18.1.5. Mät sä âiãm cán chu y khi chon kãt cáu truc
18.2. Tênh truc
18.2.1. Cac dang hong cua truc va chè tiãu tênh toan
18.2.2. Kiãm tra truc theo chè tiãu gán âung
18.2.3. Thiãt kã truc theo chè tiãu gán âung
18.2.4. Kiãm tra truc theo chè tiãu chênh xac
18.2.5. Thiãt kã truc theo chè tiãu chênh xac
18.2.6. Kiãm tra truc theo tai trong qua tai
Chæång XIX: Ä træåt
207
207
208
209
210
210
212
212
213
214
216
217
217
219
219
220
221
222
223
225
225
19.1. Nhæng ván âã chung
19.1.1.Giåi thiãu vã ä træåt
19.1.2. Phán loai ä træåt
19.1.3. Cac kêch thæåc chu yãu cua ä træåt
19.1.4. Cac kiãu ma sat trong ä træåt
19.1.5. Tao ma sat æåt trong ä træåt bàng bäi trån thuy âäng
19.2. Tênh ä træåt
19.2.1. Cac dang hong cua ä træåt va chè tiãu tênh toan
19.2.2. Tênh ä træåt theo [p] hoàc [p.v]
19.2.3. Tênh ä træåt bäi trån ma sat æåt
19.2.4. Tênh ä træåt theo âiãu kiãn chëu nhiãt
19.2.5. Vát liãu chã tao lot ä
227
227
228
229
230
19.2.6. Trçnh tæ thiãt kã ä træåt
Chæång XX: Ä làn
20.1. Nhæng ván âã chung
20.1.1. Giåi thiãu ä làn
20.1.2. Phán loai ä làn
232
232
233
234
235
236
237
239
239
239
240
242
243
243
243
243
20.1.3. Kêch thæåc chu yãu cua ä làn
20.1.4. Cac loai ä làn thæång dung
20.1.5. Âä chênh xac cua ä làn, cach ghi ky hiãu ä làn
20.1.6. Phán bä tai trong trãn cac con làn va æng suát tiãp xuc
20.1.7. Mät sä âiãm cán chu y khi chon ä làn
20.2. Tênh ä làn
20.2.1. Cac dang hong cua ä làn va chè tiãu tênh toan
20.2.2. Tênh ä làn theo kha nàng tai âäng
20.2.3. Tênh ä làn theo kha nàng tai ténh
20.3. So sanh ä làn va ä træåt
20.3.1. Æu âiãm
20.3.2. Nhæåc âiãm
20.3.3.Pham vi sæ dung
Chæång XXI: Khåp näi
21.1. Nhæng ván âã chung
21.1.1. Giåi thiãu khåp näi
21.1.2. Phán loai khåp näi
21.1.3. Thäng sä chu yãu cua khåp näi
21.2. Tênh khåp näi
21.2.1. Phæång phap tênh chon khåp näi
21.2.2. Tênh näi truc chät âan häi
21.2.3. Tênh ly håp chät an toan
Chæång XXII: Lo xo
245
245
246
249
250
250
251
252
253
253
254
255
256
22.1. Nhæng ván âã chung
22.1.1. Giåi thiãu lo xo
22.1.2. Phán loai lo xo
22.1.3. Thäng sä chu yãu cua lo xo
22.2. Tênh lo xo
22.2.1. Tai trong va æng suát trong lo xo
22.2.2. Tênh lo xo chëu keo, nen
22.2.3. Tênh lo xo chëu xoàn
256
257
258
259
22.2.4. Trçnh tæ thiãt kã lo xo
CÁU HOI ÄN TÁP
Tai liãu tham khao
260
^ ]
PHÁN THÆ NHÁT
NHÆNG VÁN ÂÃ CÅ BAN TRONG
THIÃT KÃ MAY VA CHI TIÃT MAY
CHÆÅNG I
ÂAI CÆÅNG VÃ THIÃT KÃ
MAY VA CHI TIÃT MAY
1.1. Cac ván âã chung
1.1.1. May, bä phán may va chi tiãt may
a- May
Trong âåi säng hang ngay, chung ta gàp rát nhiãu loai may khac nhau. Vê du:
may bay, may cay, may båm, may khoan, may mai, xe may, ä tä, tau hoa, cán truc,
may phat âiãn, âäng cå âiãn, tay may, ngæåi may, may gàt âáp liãn håp, ... Mäi
may thæc hiãn mät chæc nàng nhát âënh, phuc vu cho låi êch cua ngæåi sæ dung.
Chæång 1: Âai cæång vã thiãt kã may va chi tiãt may
Co thã âënh nghéa nhæ sau: May la cäng cu lao âäng phæc tap thæc hiãn mät
chæc nàng nhát âënh phuc vu cho låi êch cua con ngæåi.
Chung ta co thã chia may thanh 4 nhom:
- Nhom may cäng tac. Mäi may thæc hiãn mät cäng viãc nhát âënh, thay thã
lao âäng thu cäng cua con ngæåi, may hoat âäng theo sæ âiãu khiãn cua
ngæåi sæ dung. Vê du nhæ: may cay, may mai, ä tä, may bay, xe may.
- Nhom may tæ âäng. Bao gäm nhæng may cäng tac, hoat âäng tæ âäng theo
mät chæång trçnh co sàn do con ngæåi âiãu chènh. Vê du: dáy chuyãn âong
nàp chai bia tæ âäng, may tiãn tæ âäng, ngæåi may, may phay CNC.
- Nhom may liãn håp. Mäi may la táp håp cua vai may cäng tac, âã thæc hiãn
hoan chènh mät cäng viãc nao âo. Vê du: may gàt âáp liãn håp, bao gäm mät
may càt, mät may âáp va mät may phán loai, ba may liãn kãt våi nhau tao
thanh mät may.
- Nhom may biãn âäi nàng læång. Âo la cac may biãn nàng læång tæ dang nay
sang dang khac. Vê du: âäng cå âiãn biãn âiãn nàng thanh cå nàng, may phat
âiãn biãn cå nàng thanh âiãn nàng.
Trong giao trçnh Chi tiãt may chung ta chè nghiãn cæu nhom may cäng tac.
b- Bä phán may
3
Mäi may cäng tac thæång co 3 bä
phán chênh (Hçnh 1-1):
H
G
T
2
1
- Bä phán phat âäng 1, cung cáp
nguän âäng læc cho may hoat
âäng. Bä phán phat âäng co thã
la âäng cå âiãn, âäng cå âät
trong, tay quay, ban âap. Âáy la
bä phán khäng thã thiãu âæåc
trong mät may.
FQ
Hçnh 1-1: Så âä cac bä phán may
- Bä phán cäng tac 2, la bä phán thæc hiãn chæc nàng quy âënh cua may, cac
may khac nhau se co bä phán cäng tac khac nhau. Vê du: læåi cay trong may
cay, truc âa mai trong may mai, truc chênh va ban xe dao trong may tiãn. Cac
may khac nhau co bä phán cäng tac khac nhau. Âáy cung la bä phán khäng
thã thiãu âæåc cua mät may.
10
Chæång 1: Âai cæång vã thiãt kã may va chi tiãt may
- Bä phán truyãn dán âäng 3, la bä phán näi giæa bä phán phat âäng va bä
phán cäng tac. Bä phán truyãn dán âäng co nhiãm vu thay âäi täc âä chuyãn
âäng, biãn âäi quy luát chuyãn âäng, thay âäi chiãu chuyãn âäng hoàc âam
bao mät khoang cach nhát âënh giæa bä phán phat âäng va bä phán cäng tac.
Vê du: bä truyãn âai, bä truyãn xêch, häp täc âä.
Trong mät sä loai may âån gian co thã khäng co bä phán truyãn dán âäng.
c - Chi tiãt may
Khi chung ta thao råi mät may, mät bä phán may se nhán âæåc nhæng phán
tæ nho cua may, vê du nhæ: bu läng, âai äc, banh ràng, truc. Nãu tiãp tuc tach råi cac
phán tæ nay thç no khäng con cäng dung næa. Cac phán tæ nho cua may âæåc goi la
chi tiãt may.
Co thã âënh nghéa nhæ sau: Chi tiãt may la phán tæ cå ban âáu tiãn cáu thanh
nãn may, co hçnh dang va kêch thæåc xac âënh, co cäng dung nhát âënh trong may.
Chi tiãt may co thã phán thanh 2 nhom:
- Nhom chi tiãt may co cäng dung chung. Bao gäm cac chi tiãt may âæåc sæ
dung trong nhiãu loai may khac nhau. Trong cac loai may khac nhau, chi tiãt
may co hçnh dang va cäng dung nhæ nhau. Vê du: banh ràng, khåp näi, truc,
bu läng, ä làn.
- Nhom chi tiãt may co cäng dung riãng. Bao gäm cac chi tiãt may chè âæåc sæ
dung trong mät loai may nhát âënh. Trong cac loai may khac nhau, hçnh dang
hoàc cäng dung cua chi tiãt may la khac nhau. Vê du: truc khuyu, tua bin, vo
häp giam täc, thán may.
Trong giao trçnh Chi tiãt may, chung ta chè nghiãn cæu cac chi tiãt may co
cäng dung chung.
1.1.2. Nhæng yãu cáu chu yãu âäi våi may va chi tiãt may
Træåc khi nghiãn cæu thiãt kã may, chi tiãt may, chung ta cán biãt nhæ thã
nao la mät may tät. Âã lam âæåc âiãu âo, cán biãt cac thäng sä âanh gia chát læång
cua may, hay nhæng yãu cáu chu yãu âäi våi may va chi tiãt may.
Mät ban thiãt kã may hoàc chi tiãt may âæåc goi la håp ly, khi may thoa man
6 yãu cáu chu yãu sau:
- May co hiãu qua sæ dung cao, thã hiãn å chä:
11
Chæång 1: Âai cæång vã thiãt kã may va chi tiãt may
Tiãu tän êt nàng læång cho mät san phám gia cäng trãn may,
Nàng suát gia cäng cao,
Âä chênh xac cua san phám gia cäng trãn may cao,
Chi phê sæ dung may tháp,
Kêch thæåc, khäi læång cua may håp ly.
- May co kha nàng lam viãc cao: may hoan thanh tät chæc nàng âa âënh trong âiãu
kiãn lam viãc cua cå så san xuát, luän luän âu bãn, âu cæng, chëu âæåc nhiãt âä,
âä ám cua mäi træång, khäng bë rung âäng qua mæc.
- May co âä tin cáy cao: may luän luän hoat âäng tät, âam bao cac chè tiãu ky
thuát theo thiãt kã. Trong suät thåi gian sæ dung, may êt bë hong hoc, thåi gian
va chi phê cho viãc sæa chæa tháp.
- An toan trong sæ dung: khäng gáy nguy hiãm cho ngæåi sæ dung, cho cac may,
bä phán may khac, khi may lam viãc bçnh thæång va ngay ca khi may co sæ cä
hong hoc.
- May co tênh cäng nghã cao, thã hiãn å chä:
Kãt cáu cua may phai phu håp våi âiãu kiãn va quy mä san xuát,
Kãt cáu cua cac chi tiãt may âån gian, håp ly,
Cáp chênh xac va cáp âä nham chon âung mæc,
Chon phæång phap chã tao phäi håp ly.
- May co tênh kinh tã cao, thã hiãn å chä:
Cäng sæc va phê tän cho thiãt kã la êt nhát,
Vát liãu chã tao cac chi tiãt may re tiãn, dã cung cáp,
Dã gia cäng, chi phê cho chã tao la êt nhát,
Gia thanh cua may la tháp nhát.
1.1.3. Cac bæåc thiãt kã mät may
Træåc khi bàt âáu thiãt kã mät may, chung ta phai nàm væng nhiãm vu thiãt
kã, cán biãt cac sä liãu sau âáy:
- Sä læång may cán chã tao. Chã tao bao nhiãu chiãc?
- San phám gia cäng trãn may. Hçnh dang, kêch thæåc, vát liãu, âä chênh xac?
- Nàng suát gia cäng trãn may. Cán gia cäng bao nhiãu san phám trong 1 giå?
- Tuäi tho cua may, hay thåi gian sæ dung may cho âãn luc bo âi?
- Yãu cáu vã kêch thæåc, khäi læång cua may?
- Âàc âiãm cua mäi træång may se lam viãc?
12
Chæång 1: Âai cæång vã thiãt kã may va chi tiãt may
- Cac yãu cáu khac?
Cäng viãc thiãt kã âæåc tiãn hanh theo 7 bæåc:
1. Xac âënh nguyãn tàc hoat âäng va chã âä lam viãc cua may. Nãn tham khao
cac may hiãn co âã chon nguyãn tàc hoat âäng thêch håp. Chã âä lam viãc
cua may, cå cáu may co liãn quan âãn viãc chon gia trë cac hã sä tênh toan
trong qua trçnh xac âënh kêch thæåc cua chi tiãt may.
2. Láp så âä chung toan may, så âä cac bä phán may. Så âä phai thoa man yãu
cáu cua nhiãm vu thiãt kã. Cán láp mät vai phæång an så âä may, sau âo so
sanh chon phæång an tät nhát.
3. Xac âënh tai trong tac dung lãn may, bä phán may va tæng chi tiãt may. Âáy
la bæåc quan trong. Nãu xac âënh khäng âung tai trong, chung ta se thiãt kã
ra may hoàc la khäng âu bãn, hoàc la khäng âam âam bao tênh kinh tã.
4. Tênh toan thiãt kã cac chi tiãt may. Xac âënh hçnh dang, kêch thæåc, ve âæåc
kãt cáu cua tæng chi tiãt may.
5. Láp quy trçnh cäng nghã gia cäng tæng chi tiãt may.
6. Láp quy trçnh làp rap cac bä phán may va làp rap toan may.
7. Láp hä så thiãt kã cho may. Láp cac ban ve, ban thuyãt minh, tai liãu chè dán
sæ dung va sæa chæa may.
1.1.4. Cac bæåc thiãt kã mät chi tiãt may
Âã thæc hiãn bæåc thæ 4 trong quy trçnh thiãt kã may, chung ta phai lán læåt
tênh toan thiãt kã tæng chi tiãt may. Træåc khi thæc hiãn thiãt kã chi tiãt may, cán
phai biãt cac sä liãu liãn quan âãn chi tiãt may:
- Cac tai trong tac dung lãn chi tiãt may: cæång âä, phæång, chiãu, âiãm âàt
va âàc tênh cua no.
- Tuäi tho cua chi tiãt may. Thäng thæång tuäi tho cua chi tiãt may bàng tuäi
tho cua may, cung co træång håp chè bàng mät phán tuäi tho cua may.
- Âiãu kiãn lam viãc cua chi tiãt may.
- Cac yãu cáu vã vát liãu, khäi læång, kêch thæåc.
- Kha nàng gia cäng cua cå så cå khê se chã tao chi tiãt may.
Thiãt kã mät chi tiãt may thæång tiãn hanh qua 7 bæåc:
13
Chæång 1: Âai cæång vã thiãt kã may va chi tiãt may
1. Láp så âä tênh toan chi tiãt may -
Ft
Fr
Fa
så âä hoa kãt cáu chi tiãt may.
×
2. Âàt cac tai trong lãn så âä tênh
toan chi tiãt may (Hçnh 1-2).
Fâ
3. Chon vát liãu chã tao chi tiãt may.
4. Tênh toan cac kêch thæåc chênh cua
chi tiãt may theo âiãu kiãn bãn
hoàc âiãu kiãn cæng.
Hçnh 1-2: Så âä tênh truc
5. Chon cac kêch thæåc khac va ve kãt cáu cua chi tiãt may.
6. Kiãm nghiãm chi tiãt may theo âä bãn, âä cæng, tênh chëu nhiãt, tênh chëu dao
âäng. Nãu khäng âam bao thç phai tàng kêch thæåc, nãu qua dæ thç phai giam
kêch thæåc cua chi tiãt may.
7. Láp ban ve chã tao chi tiãt may. Trãn âo thã hiãn âáy âu hçnh dang, kêch thæåc,
dung sai, chát læång bã màt, vát liãu, phæång phap nhiãt luyãn, cac yãu cáu ky
thuát vã gia cäng, làp ràp.
1.1.5. Mät sä âiãm cán chu y khi tênh toan thiãt kã chi tiãt may
Khi xac âënh cac kêch thæåc cua chi tiãt may, chung ta cán chu y mät sä âiãm
sau âáy:
- Tai trong tac dung lãn chi tiãt may rát phæc tap, kho co thã xac âënh chênh xac,
do âo chung ta chè xac âënh cac thanh phán tai trong chênh, cac thanh phán phu
âæåc kã âãn bàng hã sä âiãu chènh, goi la hã sä tai trong.
- Cac cäng thæc dung trong tênh toan thiãt kã chi tiãt may co 3 loai: cäng thæc
chênh xac, cäng thæc gán âung, va cäng thæc thæc nghiãm.
+ Cäng thæc chênh xac, âæåc xáy dæng trãn cå så ly thuyãt Toan hoc va Vát ly
hoc. Sæ dung cäng thæc chênh xac, trong moi træång håp ta luän nhán âæåc kãt
qua âung. Trong lénh væc thiãt kã chi tiãt may, cac cäng thæc loai nay rát êt.
+ Cäng thæc gán âung, âæåc xáy dæng trãn cå så phai âàt ra cac gia thiãt. Vê du:
gia thiãt vát liãu âäng chát, âàng hæång, hoàc cæng tuyãt âäi. Kãt qua tênh toan,
khi sæ dung cac cäng thæc gán âung, âæåc coi la chênh xac khi âiãu kiãn cua bai
toan trung våi cac gia thiãt. Âiãu kiãn cua bai toan thiãt kã cang xa våi cac gia
14
Chæång 1: Âai cæång vã thiãt kã may va chi tiãt may
thiãt thç kãt qua tênh toan cang khäng âang tin cáy. Trong cäng thæc gán âung,
ngæåi ta âæa vao cac hã sä âã âiãu chènh âä chênh xac cua kãt qua tênh, kã âãn
sæ sai lãch giæa âiãu kiãn thæc cua bai toan va âiãu kiãn gia thiãt. Khi thiãt kã,
chung ta phai chon gia trë håp ly cho cac hã sä. Loai cäng thæc nay rát phä biãn
trong lénh væc thiãt kã chi tiãt may.
+ Cäng thæc thæc nghiãm, hoàc cäng thæc kinh nghiãm âæåc xáy dæng trãn cå så
thäng kã nhæng kãt qua thu âæåc tæ thæc nghiãm, hoàc tæ kinh nghiãm sæ dung
may moc. Kãt qua tênh toan thiãt kã bàng cäng thæc thæc nghiãm chè âæåc cháp
nhán, khi âiãu kiãn cua bai toan trung våi âiãu kiãn thê nghiãm, hoàc trung våi
kinh nghiãm sæ dung. Trong nhæng âiãu kiãn khac våi thê nghiãm va kinh
nghiãm thç khäng âæåc sæ dung.
- Co nhæng kêch thæåc cua chi tiãt may âæåc xac âënh chênh xac chè qua mät lán
tênh toan. Cung co nhæng kêch thæåc phai qua hai hoàc nhiãu bæåc tênh toan måi
nhán âæåc kãt qua âung, vç chæa âu sä liãu âã tênh chênh xac ngay.
- Mät chi tiãt may thæång co rát nhiãu kêch thæåc, chè nãn tênh toan nhæng kêch
thæåc cua cac tiãt diãn chênh (bao gäm cac tiãt diãn tham gia làp ghep, tiãt diãn
co gêa trë æng suát lån, tiãt diãn hay xay ra hong hoc). Cac kêch thæåc con lai se
âæåc chon trong qua trçnh ve kãt cáu cua chi tiãt may. Chon theo âiãu kiãn làp
ghep våi cac chi tiãt khac, theo tênh håp ly, tênh thám my cua kãt cáu, hoàc theo
kinh nghiãm cua ngæåi thiãt kã.
- Trong mäi bæåc tênh thiãt kã chi tiãt may, co thã co nhiãu phæång an cung thoa
man yãu cáu cua âáu bai, chung ta nãn phán têch chon 2 âãn 3 phæång an håp ly
nhát âã tênh toan tiãp tuc. Å bæåc cuäi cung, cán so sanh, chon ra phæång an tät
nhát lam kãt qua thiãt kã.
- Hiãn nay co nhiãu chæång trçnh may tênh (phán mãm æng dung) dung âã tênh
toan va ve tæ âäng cac chi tiãt may, bä phán may, thám chê ca may. Khi sæ dung,
chung ta cán phai chon phán mãm thêch håp cho bai toan thiãt kã, va phai nàm
væng kiãn thæc thiãt kã chi tiãt may thç måi sæ dung co hiãu qua cac phán mãm
æng dung nãu trãn.
15
Chæång 1: Âai cæång vã thiãt kã may va chi tiãt may
1.2. Tai trong va æng suát
1.2.1. Tai trong tac dung lãn may va chi tiãt may
Tai trong tac dung lãn may va chi tiãt may bao gäm læc, mä men va ap suát.
Tai trong la âai læång vec tå, âæåc xac âënh båi cac thäng sä: cæång âä, phæång,
chiãu, âiãm âàt va âàc tênh cua tai trong. Trong âo:
Læc, âæåc ky hiãu bàng chæ F, âån vë âo la N, 1 N = 1 kg.m/s.
Mä men uän, ky hiãu la M, âån vë âo la Nmm.
Mä men xoàn, ky hiãu la T, âån vë âo la Nmm.
Ap suát, ky hiãu la p, âån vë âo la MPa, 1 MPa = 1 N/mm2.
Phán loai tai trong - chung ta lam quen våi mät sä tãn goi cua tai trong, va
âàc âiãm cua no:
- Tai trong khäng âäi, la tai trong co phæång, chiãu, cæång âä khäng thay âäi theo
thåi gian. Så âä cua tai trong khäng âäi biãu diãn trãn Hçnh 1-3.
- Tai trong thay âäi, la tai trong co êt nhát mät trong ba âai læång (phæång, chiãu,
cæång âä) thay âäi theo thåi gian. Trong thæc tã tênh toan chi tiãt may, thæång
gàp loai tai trong co cæång âä thay âäi; så âä cua tai trong thay âäi âæåc biãu
diãn trãn Hçnh 1-4.
M
M
M1
M1
M2
t2
M3
t3
tb
Hçnh 1-3: Tai trong khäng âäi
t1
t
t
Hçnh 1- 4: Tai trong thay âäi
- Tai trong tæång âæång, la tai trong khäng âäi quy æåc, tæång âæång våi chã âä
tai trong thay âäi tac dung lãn chi tiãt may. Hay noi cach khac: khi tênh toan chi
tiãt may chëu tai trong thay âäi, chung ta phai sæ dung mät chã âä tai trong
16
Tải về để xem bản đầy đủ
275 trang
25100
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Giáo trình Chi tiết máy - Nguyễn Văn Yến", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- giao_trinh_chi_tiet_may_nguyen_van_yen.pdf
