Bài giảng Triết học Mac-Lênin - Chương II: Phép biện chứng duy vật

Chương II

PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT

1

I DUNG

1. Phép biện chứng và PBCD

2. Các nguyên lý cơ bản của PBCD

3. Các cặp phạm trù cơ bản của PBCD

4. Các quy luật cơ bản của PBCD

5. Lý luận nhận thức DVBC

2

I. PHÉP BIỆN CHỨNG VÀ PHÉP

BIỆN CHỨNG DUY VẬT

3

1. Phép biện chứng và phép siêu hình

a. Khái niệm biện chứng, phép biện chứng

- Khái niệm biện chứng dùng để chỉ những mối liên

hệ, tương tác, chuyển hóa và vận động, phát triển

theo quy luật của các sự vật, hiện tượng, quá trình

trong giới tự nhiên, xã hội và tư duy.

- Phép biện chứng là học thuyết nghiên cứu, khái

quát biện chứng của thế giới thành hệ thống các

nguyên lý, quy luật khoa học nhằm xây dựng hệ

thống các nguyên tắc phương pháp luận của nhận

thức và thực tiễn.

4

b.Söï ñoái laäp giöõa phöông phaùp bieän chöùng

vaø phöông phaùp sieâu hình

+ Phöông phaùp sieâu hình chæ thaáy nhöõng

söï vaät rieâng bieät, chæ thaáy söï toàn taïi cuûa

nhöõng söï vaät maø khoâng thaáy söï phaùt sinh vaø

tieâu vong cuûa chúng; chæ thaáy traïng thaùi tónh

cuûa söï vaät maø khoâng thaáy söï vaän ñoäng cuûa

chuùng.

5

+ Phương pháp biện chứng không chỉ thấy những

sự vật cá biệt mà còn thấy cả mối quan hệ qua lại

giữa chúng, không chỉ thấy sự tồn tại của sự vật

mà còn thấy cả sự sinh thành và sự tiêu vong của

sự vật, không chỉ thấy trạng thái tĩnh của sự vật mà

còn thấy cả trạng thái động của nó.

6

Toùm taét

+ Phöông phaùp sieâu hình laø phöông

phaùp xem xeùt söï vaät trong traïng thaùi bieät laäp,

ngöng ñoïng vôùi moät tö duy cöùng nhaéc.

+ Phöông phaùp bieän chöùng laø phöông

phaùp xem xeùt söï vaät trong moái quan heä raøng

buoäc laãn nhau vaø trong traïng thaùi vaän ñoäng,

bieán ñoåi khoâng ngöøng vôùi moät tö duy meàm

deûo, linh hoaït.

7

2. Các hình thức cơ bản của phép biện chứng

a. Phép biện chứng chất phác thời Cổ đại

Phép biện chứng còn ở trình độ thấp. Theo quan

điểm biện chứng đó, thế giới là một chỉnh thể thống

nhất, giữa các bộ phận của nó có mối quan hệ qua lại,

thâm nhập vào nhau, tác động và ảnh hưởng lẫn

nhau; thế giới và các bộ phận cấu thành nó luôn vận

động, phát triển.

Tuy nhiên, phép biện chứng cổ đại chưa làm rõ

được cái gì đang liên hệ cũng như các qui luật nội tại

của sự vận động, phát triển.

8

T

H

Ờ

I

C

Ổ

Đ

Ạ

I

9

b. Pheùp bieän chöùng duy

taâm cuûa Heâghen

Theo Heâghen, giôùi töï

nhieân vaø xaõ hoäi loaøi ngöôøi

chæ laø söï toàn taïi khaùc cuûa

yù nieäm. YÙ nieäm naèm trong

quaù trình vaän ñoäng, phaùt

trieån khoâng ngöøng.

Song, do bị chi phối bởi thế giới quan duy tâm

khách quan, Hêghen đã rút ra kết luận hoàn toàn

sai lầm là: biện chứng của ý niệm đã qui định biện

chứng của thế giới.

10

3. Pheùp bieän chöùng duy vaät

a. Khaùi nieäm pheùp bieän

chöùng duy vaät:

Ñònh nghóa khaùi quaùt veà

pheùp bieän chöùng duy vaät, Ph.

AÊngghen cho raèng: “Pheùp

bieän chöùng… laø moân khoa hoïc

veà nhöõng quy luaät phoå bieán

cuûa söï vaän ñoäng vaø söï phaùt

trieån cuûa töï nhieân, cuûa xaõ hoäi

loaøi ngöôøi vaø cuûa tö duy ”.

11

b. Nhöõng ñaëc tröng cô baûn vaø vai troø

cuûa pheùp bieän chöùng duy vaät của chủ

nghĩa Má c-Lênin

Đaëc tröng cô baûn:

- Moät laø, pheùp bieän chöùng ñöôïc xaùc laäp

treân neàn taûng cuûa theá giôùi quan duy vaät

khoa hoïc.

- Hai laø, coù söï thoáng nhaát giöõa noäi dung

theá giôùi quan (duy vaät bieän chöùng) vaø

phöông phaùp luaän (bieän chöùng duy vaät), do

ñoù noù khoâng döøng laïi ôû söï giaûi thích theá giôùi

maø coøn laø coâng cuï ñeå nhaän thöùc theá giôùi vaø

caûi taïo theá giôùi.

12

Vai trò :

Là một nội dung đặc biệt quan trọng trong thế

giới quan và phương pháp luận triết học của chủ

nghĩa Mác – Lênin, tạo nên tính khoa học và cách

mạng của chủ nghĩa Mác – Lênin,

Là thế giới quan và phương pháp luận chung

nhất của hoạt động sáng tạo trong các lĩnh vực

nghiên cứu khoa học.

13

II. HAI NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA

PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT

14

1. Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến

a. Khái niệm mối liên hệ, mối liên hệ

phổ biến:

Khái niệm mối liên hệ dùng để chỉ sự

quy định, sự tác động và chuyển hóa lẫn

nhau giữa các sự vật, hiện tượng, hay giữa

các mặt, các yếu tố của mỗi sự vật, hiện

tượng trong thế giới;

khái niệm mối liên hệ phổ biến dùng

để chỉ các mối liên hệ tồn tại ở nhiều sự vật,

hiện tượng của thế giới.

15

THỐNG NHẤT GI

UY ĐỊNH

16

b. Tính chaát cuûa caùc moái lieân heä:

- Tính khaùch quan cuûa caùc moái

lieân heä:

Đoù là söï quy ñònh laãn nhau, taùc

ñoäng laãn nhau vaø laøm chuyeån hoùa laãn

nhau cuûa caùc söï vaät, hieän töôïng (hoaëc

trong baûn thaân chuùng) laø caùi voán coù

cuûa noù, toàn taïi ñoäc laäp khoâng phuï

thuoäc vaøo yù chí cuûa con ngöôøi; con

ngöôøi chæ coù theå nhaän thöùc vaø vaän

duïng caùc moái lieân heä ñoù trong hoaït

ñoäng thöïc tieãn cuûa mình.

17

Tí nh khá ch quan

Không có con người tồn tại ngoà

18

- Tính phổ biến của các mối liên hệ:

Theo quan điểm biện chứng thì không có bất cứ

sự vật, hiện tượng hay quá trình nào tồn tại tuyệt

đối biệt lập với các sự vật, hiện tượng hay quá trình

khác;

Đồng thời cũng không có bất cứ sự vật, hiện

tượng nào không phải là một cấu trúc hệ thống, bao

gồm những yếu tố cấu thành với những mối liên hệ

bên trong của nó, tức là bất cứ một tồn tại nào cũng

là một hệ thống, hơn nữa là hệ thống mở, tồn tại

trong mối liên hệ với hệ thống khác, tương tác và

làm biến đổi lẫn nhau.

19

Ví duï:

- Baõo töø dieãn ra treân maët trôøi seõ taùc ñoäng

ñeán töø tröôøng cuûa traùi ñaát vaø do ñoù, taùc

ñoäng ñeán moïi söï vaät trong ñoù coù con

ngöôøi;

- Söï gia taêng daân soá seõ taùc ñoäng tröïc

tieáp ñeán kinh teá, xaõ hoäi, giaùo duïc, y teá

v.v.khoâng chæ trong moät nöôùc maø treân toaøn

theá giôùi;

- Moâi tröôøng aûnh höôûng to lôùn ñeán con

ngöôøi vaø hoaït ñoäng cuûa con ngöôøi cuõng taùc

ñoäng trôû laïi to lôùn ñeán söï bieán ñoåi cuûa moâi

tröôøng.

20