So sánh nội dung kiến thức, yêu cầu cần đạt giữa môn Sinh học cấp trung học cơ sở - Chương trình giáo dục phổ thông hiện hành và kiến thức sinh học trong môn Khoa học tự nhiên
VJE
Tạp chí Giáo dục, Số 449 (Kì 1 - 3/2019), tr 20-25; 63
SO SÁNH NỘI DUNG KIẾN THỨC, YÊU CẦU CẦN ĐẠT
GIỮA MÔN SINH HỌC CẤP TRUNG HỌC CƠ SỞ
- CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG HIỆN HÀNH
VÀ KIẾN THỨC SINH HỌC TRONG MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN
Nguyễn Văn Đính - Lưu Thị Uyên - Bùi Ngân Tâm
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
Ngày nhận bài: 30/12/2018; ngày sửa chữa: 13/01/2019; ngày duyệt đăng: 20/01/2019.
Abstract: The Natural Science curriculum, a mandatory subject in secondary school curriculum
starting in 2020, is based on the integration of Physics - Chemistry - Biology, which is developed
from the subject of Science in grade 4 and grade 5. For that reason, this article will attempt to
summarise the content of the Natural Science program, while comparing the content and
requirements of its biology component with the current general education curriculum of biology
taught in grade 6-9. This paper aims to provide high school teachers with the knowledge necessary
to adapt to the innovations in education starting in 2020.
Keywords: Compare, curriculum, Natural Science, requirements.
kiến thức Sinh học trong môn KHTN với môn Sinh học
CT2006, trên cơ sở đó giúp giáo viên Sinh học tự bồi
dưỡng để chuyển đổi dạy môn KHTN và giảng viên các
trường đại học sư phạm xây dựng những chuyên đề phù
hợp để bồi dưỡng giáo viên phổ thông, đáp ứng yêu cầu
đổi mới giáo dục sau năm 2020.
1. Mở đầu
Nghị quyết số 29-NQ/TW Hội nghị Trung ương 8,
Khóa XI về đổi mới căn, bản toàn diện giáo dục và đào
tạo (GD-ĐT) đã khẳng định: cần “chuyển mạnh quá
trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát
triển toàn diện năng lực, phẩm chất người học. Học đi
đôi với hành; lí luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà 2. Nội dung nghiên cứu
trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội”
[1]. Thực hiện Nghị quyết này, Bộ GD-ĐT đã triển khai
đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ từ chương trình, mục tiêu,
nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, kiểm
tra, đánh giá kết quả giáo dục theo hướng phát triển phẩm
chất, năng lực của người học [2], [3].
2.1. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu
* Đối tượng nghiên cứu:
Môn Sinh học CT2006; Chương trình giáo dục phổ
thông tổng thể; Chương trình giáo dục phổ thông môn
KHTN.
* Phương pháp nghiên cứu: phương pháp nghiên
cứu lí thuyết và phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp.
Trong chương trình giáo dục phổ thông mới, Khoa
học tự nhiên (KHTN) là môn học mới so với chương
trình hiện hành, được xây dựng trên nền tảng của Vật lí,
Hoá học, Sinh học, phát triển từ môn Khoa học ở lớp 4,
5 (cấp tiểu học) và là môn học bắt buộc ở các lớp 6, 7, 8
và 9 sau năm 2020.
2.2. Kết quả nghiên cứu
2.2.1. Khái quát chương trình môn Khoa học tự nhiên
Chương trình môn KHTN được xây dựng dựa trên sự
kết hợp của 3 trục cơ bản: Chủ đề khoa học - Các nguyên
lí/khái niệm chung của khoa học - Hình thành và phát
Từ chỗ dạy riêng biệt các môn Vật lí, Hóa học và Sinh
học theo chương trình giáo dục phổ thông hiện hành
(Chương trình 2006 (CT2006)), chú trọng đến các kiến triển năng lực. Trong đó, các nguyên lí/khái niệm chung:
thức riêng biệt của từng chuyên ngành, chuyển sang dạy
môn KHTN - trong đó những nguyên lí/khái niệm chung
nhất của thế giới tự nhiên được tích hợp xuyên suốt các
mạch nội dung, giáo viên phổ thông sẽ gặp không ít khó
khăn, đòi hỏi phải nắm vững quan điểm xây dựng
chương trình, mục tiêu chương trình, yêu cầu cần đạt
(YCCĐ), nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục...
Chính vì vậy, bài viết khái quát các nội dung kiến thức
Tính cấu trúc; Sự đa dạng; Sự tương tác; Tính hệ thống;
Sự vận động và biến đổi là vấn đề xuyên suốt, gắn kết
các chủ đề khoa học của chương trình.
Môn học gồm 4 chủ đề. Mỗi chủ đề bao gồm nhiều
đơn vị kiến thức. Chủ đề “Vật sống” - phần kiến thức
sinh học - có 5 đơn vị kiến thức: Đa dạng tổ chức và cấu
trúc vật sống; Các hoạt động sống; Di truyền, biến dị và
(NDKT)của môn KHTN; sosánh NDKT và YCCĐ phần tiến hóa; Con người và sức khỏe; Sinh vật và môi trường.
20
VJE
Tạp chí Giáo dục, Số 449 (Kì 1 - 3/2019), tr 20-25; 63
Hình 1. Sơ đồ minh họa liên kết các trục: Chủ đề khoa học - Các nguyên lí khái niệm chung của khoa học
- Hình thành và phát triển năng lực [3]
2.2.2.Sosánhmạchkiếnthứcchủđề“Vậtsống”mônKhoahọc chúng tôi tiến hành so sánh về NDKT, số tiết dạy chủ đề
tựnhiênvàmạchkiếnthứcmônSinhhọcChươngtrình2006
Với mục đích giúp cho giáo viên, đặc biệt là giáo viên
Sinh học nhanh chóng tiếp cận dạy học môn KHTN,
“Vật sống” với NDKT, số tiết dạy môn Sinh học CT2006
theo từng khối lớp (6, 7, 8 và 9), qua đó phân tích, đánh
giá về sự kế thừa, phát triển NDKT giữa 2 môn học.
Bảng1.SosánhNDKTchủđề“Vật sống”trongmônKHTNvàNDKTSinhhọc trunghọccơsở(THCS)hiệnhành(CT2006)
NDKT Sinh học CT2006 [4]
Nội dung
NDKT chủ đề “Vật sống” môn KHTN [3]
Nội dung Tiết dạy
Tiết dạy
LỚP 6
1. Đại cương về giới thực vật.
2. Tế bào thực vật.
3. Rễ cây.
1. Tế bào đơn vị của sự sống
- Khái niệm.
- Hình dạng và kích thước tế bào.
- Cấu tạo và chức năng tế bào.
70 tiết
(Gồm 60
4. Thân cây.
38% của
140 tiết
= 53 tiết
5. Lá cây.
tiết dạy, - Sự lớn lên và sinh sản của tế bào.
10 tiết
6. Sinh sản sinh dưỡng.
7. Hoa và sinh sản hữu tính.
8. Quả và hạt.
- Tế bào là đơn vị cơ sở của sự sống.
2. Từ tế bào đến cơ thể
- Từ tế bào đến mô.
kiểm tra)
9. Các nhóm thực vật.
- Từ mô đến cơ quan.
21
VJE
Tạp chí Giáo dục, Số 449 (Kì 1 - 3/2019), tr 20-25; 63
10. Vai trò của thực vật.
11. Tảo, Vi khuẩn, Nấm, Địa y.
12. Tham quan thiên nhiên.
- Từ cơ quan đến hệ cơ quan.
- Từ hệ cơ quan đến cơ thể.
3. Đa dạng thế giới sống
- Phân loại thế giới sống.
- Chứng minh về đa dạng thế giới sống (đa
dạng về loài, môi trường sống, hình thể).
- Vai trò của đa dạng sinh học.
- Bảo vệ đa dạng sinh học.
- Tìm hiểu đa dạng sinh học ở môi trường
xung quanh.
4. Tìm hiểu sinh vật ngoài thiên nhiên
LỚP 7
1. Ngành Động vật nguyên sinh.
2. Ngành Ruột khoang.
3. Các ngành giun (Dẹt; Tròn; Đốt).
4. Thân mềm.
5. Chân khớp (lớp Giáp xác; lớp Hình nhện; (Gồm 60
lớp Sâu bọ).
6. Động vật có xương sống (Cá; Lưỡng cư;
1. Trao đổi chất và chuyển hóa năng
lượng.
2. Cảm ứng của sinh vật.
3. Sinh trưởng và phát triển của sinh vật.
4. Sinh sản ở sinh vật.
5. Cơ thể sinh vật là một thể thống nhất.
70 tiết
38% của
140 tiết
= 53 tiết
tiết dạy,
10 tiết
kiểm tra)
Bò sát; Chim và Thú).
7. Sự tiến hóa của động vật.
8. Động vật và đời sống con người.
9. Tham quan thiên nhiên.
LỚP 8
1. Sinh học cơ thể người
- Khái quát cơ thể người.
- Hệ vận động ở người.
- Dinh dưỡng và hệ tiêu hóa ở người.
- Máu và hệ tuần hoàn ở người
- Hệ hô hấp ở người.
1. Khái quát về cơ thể người.
2. Vận động.
3. Tuần hoàn.
4. Hô hấp.
5. Tiêu hóa.
6. Trao đổi chất và năng lượng.
7. Bài tiết.
8. Da.
9. Thần kinh và giác quan.
10. Nội tiết.
11. Sinh sản.
- Hệ bài tiết ở người.
- Điều hòa môi trường trong cơ thể người.
- Hệ thần kinh và giác quan ở người.
- Hệ nội tiết ở người.
- Da và điều hòa thân nhiệt ở người.
- Sinh sản.
2. Môi trường và các nhân tố sinh thái.
3. Hệ sinh thái
- Quần thể.
70 tiết
29% của
140 tiết
= 40 tiết
(Gồm 60
tiết dạy,
10 tiết
kiểm tra)
- Quần xã.
- Hệ sinh thái.
- Sinh quyển
4. Cân bằng tự nhiên.
5. Bảo vệ môi trường.
22
VJE
Tạp chí Giáo dục, Số 449 (Kì 1 - 3/2019), tr 20-25; 63
LỚP 9
I. Hiện tượng di truyền
1. Mendel và khái niệm về gen.
2. Từ gen đến protein.
3. NST.
I. Di truyền và biến dị
1. Các thí nghiệm của Mendel.
2. Nhiễm sắc thể (NST).
3. ADN và gen.
4. Di truyền NST.
II. Di truyền học với con người
70 tiết
4. Biến dị.
III. Ứng dụng công nghệ di truyển vào đời
sống
25% của
140 tiết
(Gồm 60
tiết dạy,
10 tiết
5. Ứng dụng di truyền học.
II. Sinh vật và môi trường
1. Sinh vật và môi trường.
2. Hệ sinh thái.
IV. Tiến hóa
= 35 tiết
1. Khái niệm tiến hóa.
2. Bằng chứng tiến hóa.
3. Chọn lọc tự nhiên và chọn lọc nhân tạo.
4. Cơ chế tiến hóa.
kiểm tra)
3. Con người và môi trường sống.
- Con người và nhân tố môi trường.
- Bảo vệ môi trường.
5. Sự phát sinh và phát triển sự sống trên
Trái Đất.
6. Khái quát quá trình hình thành loài người.
Phân tích bảng 1 cho thấy:
Về thời lượng:
sinh vật (lớp 7) - NDKT tập trung vào 4 đặc điểm cơ bản
của cơ thể sống.
- NDKT chủ để “Vật sống” được tích hợp nhiều hơn
vừa đảm bảo tính thống nhất về khoa học vừa giúp học
sinh hiểu sâu kiến thức, tăng khả năng phân tích, khả
năng vận dụng để hình thành năng lực. Ví dụ: Hệ vận
động của người được liên hệ với kiến thức đòn bẩy; Kiến
thức ánh sáng và âm thanh được tích hợp trong việc phân
tích sự phù hợp giữa cấu tạo và thu nhận ánh sáng ở mắt
và âm thanh ở tai người...
- Chủ đề “Vật sống” trong chương trình môn KHTN
còn được bổ sung một số NDKT vừa đảm bảo các
nguyên lí chung của KHTN vừa cập nhật kiến thức hiện
đại. Ví dụ: Di truyền học với con người; ứng dụng công
nghệ di truyền vào đời sống; tiến hóa...
Tóm lại: NDKT Sinh học trong chủ đề “Vật sống”
môn KHTN được xây dựng theo định hướng giảm tải các
nội dung chi tiết về mô tả hình thái, cấu tạo của thực vật
và động vật mà tập trung vào các nội dung cótính nguyên
lí chung như sự đa dạng, tính cấu trúc, tính hệ thống, sự
vận động và biến đổi, sự tương tác có tính khái quát cao,
các kiến thức có nhiều ứng dụng trong thực tiễn; tăng tính
tích hợp giữa kiến thức sinh học với kiến thức vật lí, hóa
học và môi trường.
Môn Sinh học CT2006, cấp THCS có tổng số tiết dạy
240 tiết (không kể tiết kiểm tra), trong khi đó, tổng số tiết
dạy dành cho chủ đề “Vật sống” môn KHTN là 181 tiết
(lớp 6: 53; lớp 7: 53; lớp 8: 40; lớp 9: 35); Như vậy, thời
lượng dạy học giảm xấp xỉ 25%.
Về NDKT:
- Nhiều NDKT trong môn Sinh học CT2006 nặng về
mô tả, khó nhớ, không thể hiện được các nguyên lí
chung. Ví dụ: Ở lớp 6, toàn bộ kiến thức là phân loại và
mô tả về các cơ quan ở thực vật và ở lớp 7 toàn bộ kiến
thức là phân loại và mô tả các ngành của động vật.
- NDKT trong chủ đề “Vật sống” môn KHTN được
xây dựng theo định hướng giảm tải các nội dung chi tiết
về mô tả hình thái, cấu tạo của thực vật và động vật mà
tập trung vào các nội dung có tính nguyên lí chung như:
Sự đa dạng, tính cấu trúc, tính hệ thống hơn. Ví dụ: Hiện
tượng trong thế giới vật chất thể hiện từ các cấp độ
nguyên tử → phân tử → tế bào → cơ quan → cơ thể →
quầnthể → quần xã - hệ sinhthái →Trái đất (sinh quyển,
khi quyển, thủy quyển, thạch quyển). Bên cạnh tính
thống nhất thì thế giới sống cũng rất đa dạng. Ví dụ: Tế
bào là đơn vị sự sống; Cơ thể là một thể thống nhất và
có sự tương tác với nhau; Sự đa dạng thế giới sống (lớp
6) - NDKT được xây dựng theo mạch xuyên suốt: tính
cấu trúc, tính hệ thống, sự vận động và biến đổi; Trao đổi
chất và chuyển hóa năng lượng; Cảm ứng của sinh vật;
2.2.3. So sánh yêu cầu cần đạt nội dung kiến thức chủ đề
“Vật sống” môn Khoa học tự nhiên và môn Sinh học
Chương trình 2006 cấp trung học cơ sở
YCCĐ ở mỗi NDKT hay mỗi môn học là chuẩn đầu
Sinh trưởng và phát triển của sinh vật và sinh sản của ra của NDKT hay môn học đó. Chuẩn đầu ra là cơ sở
23
VJE
Tạp chí Giáo dục, Số 449 (Kì 1 - 3/2019), tr 20-25; 63
pháp lí mà các cơ sở giáo dục phải đảm bảo, đồng thời là
cơ sở để đánh giá chất lượng giáo dục. Vì vậy, giáo viên
phải có kĩ năng đọc hiểu chương trình, YCCĐ và kĩ năng
thiết kế các hoạt động dạy học nhằm phát triển năng lực
của người học [5].
nguyên phân, giảm phân trong di vai trò của nó đối
truyền và mối quan hệ giữa hai với xác định giới
quá trình này trong sinh sản hữu tính. Giải thích
tính.
được tỉ lệ giới tính
1:1.
- Nêu được NST vừa là vật chất
Việc so sánh yêu cầu cần đạt đối với các NDKT
tương đương và các NDKT có sự thay đổi giữa chủ đề
“Vật sống” môn KHTN và môn Sinh học CT2006 cấp
THCS sẽ giúp giáo viên giải mã nhanh YCCĐ về NDKT
chủ đề “Vật sống” để thực hiện nhiệm vụ dạy môn
KHTN.
mang thông tin di truyền vừa là - Nêu được các
đơn vị truyền đạt vật chất di yếu tố bên trong
truyền qua các thế hệ tế bào và và môi trường ảnh
cơ thể.
hưởng đến tỉ lệ
giới tính.
- Trình bày được các ứng dụng
và lấy được ví dụ của nguyên - Nêu được thí
phân và giảm phân trong thực nghiệm của
2.2.3.1. Các nội dung kiến thức tương đương
tiễn.
Moocgan và nhận
xét kết quả thí
nghiệm đó.
Vấn đề đặt ra là YCCĐ ở những NDKT tương đương
giữa chủ đề “Vật sống” môn KHTN và môn Sinh học
CT2006 có sự khác biệt nào không? Sau đây là một ví dụ
cụ thể (bảng 2):
- Nêu khái niệm NST giới tính và
NST thường. Trình bày được cơ
chế xác định giới tính. Nêu được - Nếu được ý
một số yếu tố ảnh hưởng đến sự nghĩa thực tiễn
Bảng 2. YCCĐ đối với NDKT về NST và di truyền NST
phân hoá giới tính.
- Trình bày được cơ chế biến dị
của di truyền liên
kết.
Môn Sinh học
Chủ đề “ Vật sống” môn KHTN
lớp 9 - CT2006
tổ hợp thông qua sơ đồ đơn giản Kĩ năng:
lớp 9 (NST và Di truyền NST)
(NST)
về quá trình giảm phân và thụ
tinh (minh họa bằng sơ đồ lai 2
cặp gene).
- Tiếp tục rèn kĩ
năng sử dụng kính
hiển vi.
NST:
- Nêu được tính
chất đặc trưng của
bộ NST của loài.
- Trình bày được
sự biến đổi hình
thái NST trong
chu kì tế bào.
- Nêu được khái niệm NST. Lấy
được ví dụ chứng minh mỗi loài
có bộ NST đặc trưng.
- Mô tả được hình dạng NST
thông qua hình vẽ NST ở kì giữa
với tâm động, các cánh.
- Dựa vào sơ đồ phép lai trình
bày được khái niệm di truyền
liên kết và phân biệt với quy luật
phân li độc lập. Nêu được một số
ứng dụng về di truyền liên kết
trong thực tiễn.
- Biết cách quan
sát tiêu bản hiển
vi hình thái NST.
- Mô tả được cấu
trúc hiển vi của
NST và nêu được
chức năng của
NST.
- Trình bày được
ý nghĩa của sự
thay đổi trạng thái
(đơn, kép), biến
đổi số lượng (ở tế
bào mẹ và con) và
sự vận động của
NST qua các kì
của nguyên phân
- Phân biệt được bộ NST lưỡng
bội, đơn bội. Lấy được ví dụ
minh hoạ.
- Dựa vào hình ảnh (hoặc mô
hình) mô tả được cấu trúc NST
có lõi là DNA và cách sắp xếp
của gene trên NST.
- Lấy được ví dụ minh họa. Trình
bày được ý nghĩa và tác hại của
đột biến NST.
- Quan sát được tiêu bản NST
dưới kính hiển vi.
Kết quả bảng 2 cho thấy: với các NDKT tương
đương giữa chủ đề “Vật sống” môn KHTN và môn Sinh
học CT2006 cấp THCS thì YCCĐ không có sự khác biệt
lớn. Tuy nhiên, chủ đề “Vật sống” có một số YCCĐ cao
hơn, mở rộng hơn, đặc biệt có gợi ý giáo viên phải sử
dụng các sơ đồ để học sinh phân tích và rút ra kiến thức,
trên cơ sở đó hình thành năng lực cho học sinh. Ví dụ:
Giải thích cơ sở của biến dị tổ hợp và phân biệt quy luật
di truyền liên kết với phân li độc lập.
2.2.3.2. Các nội dung kiến thức mang tính khái quát
trong chủ đề “Vật sống” môn Khoa học tự nhiên
Chủ đề “Vật sống” trong môn KHTN có nhiều NDKT
có tính khái quát và tích hợp như: Tế bào đơn vị của sự
sống; Từ tế bào đến cơ thể; Đa dạng thế giới sống; Trao
đổi chất và chuyển hóa năng lượng; Cảm ứng của sinh
vật; Sinh trưởng và phát triển của sinh vật; Sinh sản ở
sinh vật...Với các nội dung này, yêu cầu giáo viên cần
nắm vững NDKT và YCCĐ, trên cơ sở đó thiết kế các
hoạt động dạy học nhằm phát triển năng lực nhận thức
kiến thức khoa học tự nhiên theo các nguyên lí chung cho
cả thế giới “Vật sống” cho học sinh một cách phù hợp,
Di truyền NST:
- Dựa vào hình vẽ (hoặc sơ đồ) và giảm phân.
về quá trình nguyên phân nêu
được khái niệm nguyên phân.
- Dựa vào hình vẽ (hoặc sơ đồ)
- Nêu được ý
nghĩa của nguyên
phân, giảm phân
về quá trình giảm phân nêu được và thụ tinh.
khái niệm giảm phân.
- Phân biệt được nguyên phân và đặc điểm của
NST giới tính và
- Nêu được một số
giảm phân; nêu được ý nghĩa của
24
VJE
Tạp chí Giáo dục, Số 449 (Kì 1 - 3/2019), tr 20-25; 63
đặc biệt là năng lực tìm tòi khám phá và năng lực vận
dụng kiến thức.
sinh trưởng của sinh vật (nhân tố nhiệt độ, ánh
và
các sáng, nước, dinh dưỡng).
phương
Ví dụ minh họa (xem bảng 3):
Bảng 3. YCCĐ đối với một số NDKT có tính khái quát
trong chủ đề “Vật sống”
- Trình bày được một số ứng dụng sinh
pháp điều
khiển sinh
trưởng, phát
triển.
trưởng và phát triển trong thực tiễn (ví
dụ điều hoà sinh trưởng và phát triển ở
sinh vật bằng sử dụng chất kích thích
hoặc điều khiển yếu tố môi trường).
Nội dung
Yêu cầu cần đạt
- Phát biểu được khái niệm cảm ứng ở
sinh vật. Lấy được ví dụ về các hiện
tượng cảm ứng ở sinh vật (ở thực vật
và động vật).
- Vận dụng được những hiểu biết về
sinh trưởng và phát triển sinh vật để
giải thích một số hiện tượng thực tiễn
(tiêu diệt muỗi ở giai đoạn ấu trùng,
phòng trừ sâu bệnh, chăn nuôi).
Cảm ứng ở
sinh vật
- Nêu được vai trò cảm ứng đối với
sinh vật.
- Khái niệm
cảm ứng.
Phân tích bảng 3 cho thấy:
- Trình bày được cách làm thí nghiệm
chứng minh tính cảm ứng ở thực vật
(ví dụ: hướng sáng, hướng nước,
hướng tiếp xúc).
- NDKT Cảm ứng của sinh vật: YCCĐ để phát triển
năng lực tìm tòi khám KHTN là: Tiến hành thí nghiệm
chứng minh cảm ứng của thực vật; quan sát, ghi chép,
trình bày cảm ứng của động vật. YCCĐ để phát triển
năng lực vận dụng kiến thức là: Giải thích được các hiện
tượng ứng dụng cảm ứng trong chăn nuôi và trồng trọt.
- Cảm ứng ở
thực vật.
- Cảm ứng ở
động vật.
- Phát biểu được khái niệm tập tính ở
động vật; lấy được ví dụ minh họa.
- Tập tính ở
động vật:
khái niệm,
ví dụ minh
họa.
- NDKT Sinh trưởng và phát triển của sinh vật:
YCCĐ để phát triển năng lực tìmtòi khám KHTN là: tiến
hành thí nghiệm, thực hành quan sát, ghi chép sự sinh
trưởng của sinh vật... YCCĐ để phát triển năng lực vận
dụng kiến thức là: trình bày được một số ứng dụng về sử
dụng chất điều hòa sinh trưởng hay yếu tố sinh thái để
điều khiển sinh trưởng, phát triển của sinh vật và cơ sở
của một số biện pháp tiêu diệt côn trùng có hại...
- Nêu được vai trò của tập tính đối với
động vật.
- Thực hành: quan sát, ghi chép và
trình bày được kết quả quan sát một số
tập tính của động vật.
-
Vai trò
cảm ứng đối
với sinh vật.
- Vận dụng được các kiến thức cảm
ứng vào giải thích một số hiện tượng
trong thực tiễn (ví dụ trong chăn nuôi,
trồng trọt...).
3. Kết luận
- Chương trình môn KHTN không xây dựng các môn
học riêng biệt mà là tích hợp các kiến thức theo 3 trục cơ
bản là: Chủ đề khoa học tự nhiên - Các nguyên lí/khái
niệm chung của khoa học tự nhiên - Hình thành và phát
triển năng lực. Do vậy, giáo viên THCS cần được bồi
dưỡng và tự bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp.
Sinh
- Phát biểu được khái niệm sinh trưởng
và phát triển ở sinh vật. Nêu được mối
quan hệ giữa sinh trưởng và phát triển.
trưởng và
phát triển
ở sinh vật
- Tiến hành được thí nghiệm chứng
minh cây có sự sinh trưởng.
- Khái niệm
sinh trưởng
và phát triển.
- So với môn Sinh học CT2006 cấp THCS, NDKT
sinh học trong chủ đề “Vật sống” môn KHTN đã loại bỏ
những kiến thức nặng về mô tả, ít có khả năng vận dụng
vào thực tiễn và tăng cường các NDKT có tính nguyên lí
chung, có tính khái quát, tính ứng dụng cao trong thực tiễn
và tăng tính tích hợp giữa kiến thức sinh học với kiến thức
vật lí, hóa học và môi trường. Do vậy, giáoviênTHCScần
được bồi dưỡng và tự bồi dưỡng năng lực phát triển
chương trình, xây dựng các chủ đề tích hợp, phân tích mối
quan hệ giữa các kiến thức vật lí, hóa học và sinh học.
- Về YCCĐ về kiến thức chủ đề “Vật sống” trong
môn KHTN và môn Sinh học trong CT2006 không có sự
khác biệt lớn. Tuy nhiên một số YCCĐ trong chủ đề “Vật
sống” đã đòi hỏi phát triển năng lực tìm tòi khám phá
- Thực hành quan sát và mô tả được sự
sinh trưởng, phát triển ở một số thực
vật, động vật.
-
Cơ chế
sinh trưởng
ở thực vật
và động vật.
- Chỉ ra được mô phân sinh trên sơ đồ
cắt ngang thân cây hai lá mầm và trình
bày được chức năng của mô phân sinh
làm cây lớn lên.
- Các giai
đoạn sinh
trưởng và
phát triển ở
sinh vật.
- Dựa vào hình vẽ vòng đời của một
sinh vật (một ví dụ về thực vật và một
ví dụ về động vật), trình bày được các
giai đoạn sinh trưởng và phát triển của
sinh vật đó.
- Các nhân
tố
hưởng
điều
ảnh
-
hoà
- Nêu được các nhân tố chủ yếu ảnh
hưởng đến sinh trưởng và phát triển
(Xem tiếp trang 63)
25
VJE
Tạp chí Giáo dục, Số 449 (Kì 1 - 3/2019), tr 59-63
Ví dụ, bài tập đọc 63 Gửi thư cho thầy giáo là nội [5] Hoàng Thị Tuyết (2017). Đào tạo, dạy học theo
dung bức thư của một học trò cũ đã theo gia đình chuyển
lên Thủ đô Viên chăn, viết thư về hỏi thăm thầy và kể về
ngôi trường mới nơi em đang theo học, cũng như lời hứa
với thầy sẽ chăm ngoan và học giỏi. Ở nội dung phần Tập
làm văn, học sinh được học về kết cấu 3 phần của bức
thư, dựa vào nội dung của bài tập đọc đã được tìm hiểu
trước đó.
quan điểm tích hợp - Chúng ta đang ở đâu?. Kỉ yếu
Hội thảo “Dạy học tích hợp ở tiểu học: Hiện tại và
Tương lai”, Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí
Minh, tr 13-30.
[6] Cao Văn Sâm (2006). Một số định hướng về dạy học
tích hợp. Hội giảng giáo viên dạy nghề toàn quốc,
Tổng Cục dạy nghề.
Có thể nói, cấu trúc bài học trong SGK Tiếng Lào
đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực cho học sinh, trước
hết là sự quán triệt nguyên tắc, quan điểm tích hợp nội
môn, nghĩa là các kiến thức, kĩ năng của các phân môn
cần cung cấp, rèn luyện cho học sinh được thống nhất,
hài hòa như những thành phần tất yếu trong từng đơn vị
bài học trên cơ sở khai thác và vận dụng tối đa văn bản
tập đọc. Hơn nữa, việc tích hợp dạy học Tập đọc với các
phân môn khác đã góp phần làm giảm tải khối lượng học
tập, nâng cao hiệu quả học tập và tiết kiệm thời gian học
tập để học sinh có thể đạt kết quả học tập tốt nhất.
[7] Trần Thanh Bình (2016). Tích hợp trong sách giáo
khoa Ngữ văn theo định hướng phát triển năng lực
học sinh. Tạp chí Giáo dục, số 383, tr 1-2; 15.
SO SÁNH NỘI DUNG KIẾN THỨC,...
(Tiếp theo trang 25)
KHTN và năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn, vì
vậy giáo viên phổ thông cần chú ý hướng dẫn học sinh
tự làm việc độc lập hoặc theo nhóm nhiều hơn.
3. Kết luận
Tài liệu tham khảo
Như vậy, theo quan điểm tích hợp, các phân môn
trong bài học Tiếng Lào được tập hợp lại xung quanh nội
dung các bài đọc; các nhiệm vụ cung cấp kiến thức và rèn
luyện kĩ năngcũng đã gắnbóchặt chẽ với nhauhơn trước.
Phần bài đọc sẽ là trung tâm của bài học, là ngữ liệu để
các kĩ năng khác dựa vào khai thác. Bài tập đọc, dù là thơ
hay truyện kể, văn bản miêu tả hay văn bản khoa học, văn
bản hành chính hay thư từ...đều có nội dung, cấu trúc và
các hiện tượng ngôn ngữ cần thiết (từ vựng và hình dạng
câu) để học sinh dựa vào đó tìm hiểu. Khi dạy học, giáo
viên cần phải thấy được mối liên hệ nội môn (đọc, viết,
nghe, nói), theo đó, thấy được nội dung dạy học có liên
quan và lặp lại ở các nội dung dạy viết, nói và nghe; kiến
thức và kĩ năng đọc hiểu mà học sinhtiếpnhận được trong
quá trình tìm hiểu văn bản tập đọc sẽ giúp cho kĩ năng
viết, nghe và nói của các em tốt hơn.
[1] Ban Chấp hành Trung ương (2013). Nghị quyết số
29-NQ/TW ngày 04/11/2013 về đổi mới căn bản, toàn
diệngiáodụcvàđàotạo, đápứngyêucầucôngnghiệp
hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường
định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế.
[2] Bộ GD-ĐT (2017). Chương trình giáo dục phổ
thông - Chương trình tổng thể.
[3] Bộ GD-ĐT (2018). Chương trình giáo dục phổ
thông môn Khoa học tự nhiên.
[4] Bộ GD-ĐT (2006). Chương trình giáo dục phổ
thông - những vấn đề chung (Cấp trung học phổ
thông) - Môn Sinh học.
[5] Đinh Quang Báo - Phan Thị Thanh Hội (2018). Bồi
dưỡng giáo viên Sinh học đáp ứng chương trình
giáo dục phổ thông mới. Báo cáo khoa học về lí luận
và phương pháp dạy học bộ môn Sinh học. Hội thảo
quốc gia lần thứ 1, Huế, 18/8/2018, tr 3-11.
Tài liệu tham khảo
[1] Bộ GD-ĐT - Viện Nghiên cứu Khoa học giáo dục
(2010). Chương trình giáo dục cấp Tiểu học (bản
[6] Trần Quốc Dung - Trần Văn Giang - Nguyễn Thị
Kim Cơ - Nguyễn Thị Tường Vy (2018). Các năng
lực của giáo viên thế kỉ XXI. Báo cáo khoa học về lí
luận và phương pháp dạy học bộ môn Sinh học. Hội
thảo quốc gia lần thứ 1, Huế, 18/8/2018, tr 106-112.
[2] Bộ GD-ĐT - Viện Nghiên cứu Khoa học giáo dục
(2009). Sách giáo khoa Tiếng Lào lớp 4.
[3] Bộ GD-ĐT - Dự án Mô hình Trường học mới
(2016). Phương pháp dạy học Tiếng Việt ở tiểu học.
NXB Đại học Sư phạm.
[7] Nguyễn Thị Thanh Thủy - Mai Sỹ Tuấn (2018).
Sách giáo khoa môn Khoa học tự nhiên - Kinh
nghiệm quốc tế và bài học đối với Việt Nam. Báo cáo
khoa học về lí luận và phương pháp dạy học bộ môn
Sinh học. Hội thảo quốc gia lần thứ 1, Huế,
18/8/2018, tr 37-50.
[4] Nguyễn Minh Thuyết (chủ biên, 2006). Hỏi đáp
về dạy học Tiếng Việt 2, 3, 4, 5. NXB Giáo dục
Việt Nam.
63
7 trang
15/01/2024
7920
Free
Bạn đang xem tài liệu "So sánh nội dung kiến thức, yêu cầu cần đạt giữa môn Sinh học cấp trung học cơ sở - Chương trình giáo dục phổ thông hiện hành và kiến thức sinh học trong môn Khoa học tự nhiên", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- so_sanh_noi_dung_kien_thuc_yeu_cau_can_dat_giua_mon_sinh_hoc.pdf
