Nghiên cứu ý niệm sự tình chuyển động trong Tiếng Việt
NGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI
v
NGHIÊN CỨU Ý NIỆM SỰ TÌNH
CHUYỂN ĐỘNG TRONG TIẾNG VIỆT
LÝ NGỌC TOÀN*; NGUYỄN THỊ VÂN ANH**
Ngày nhận bài: 12/8/2017; ngày hoàn thiện: 29/9/2017; ngày duyệt đăng: 15/11/2017
TÓM TẮT
Chuyển động là yếu tố trung tâm đối với sự trải nghiệm của con người, nó có sức lan tỏa trong
cuộc sống hàng ngày cũng như trong nhu cầu giao tiếp của chúng ta. Thông qua việc phân tích các
mẫu thức từ vựng hóa trong chuyển động, Leonard Talmy (2000) đã phân định ngôn ngữ thành
hai loại dựa trên các yếu tố tham gia vào quá trình giải mã sự tình chuyển động, đó là ngôn ngữ
định khung động từ (verb-framed) và ngôn ngữ định khung phụ từ (satellite-framed). Dựa trên sự
phân định này, bài báo tập trung phân tích ý niệm chuyển động trong tiếng Việt, đồng thời làm rõ
sự khác biệt về ý niệm chuyển động giữa tiếng Việt và các ngôn ngữ khác. Ý niệm hóa chuyển
động trong tiếng Việt không chỉ đơn thuần được thể hiện thông qua sự từ vựng hóa, phạm trù hóa,
mà còn có sự tham gia của quá trình ý niệm hóa về giá trị văn hóa, yếu tố trung tâm tạo nên sự đa
dạng về ý niệm hóa chuyển động trong tiếng Việt.
Từ khóa: từ vựng hóa, ý niệm hóa, sự tình chuyển động, ngôn ngữ định khung động từ, ngôn ngữ
định khung phụ từ
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
con người dựa vào các ý niệm phản ảnh nội dung
các kết quả của hoạt động nhận thức thế giới của
con người dưới dạng những “lượng tử” (module)
của tri thức. Các ý niệm nảy sinh trong quá trình
cấu trúc hóa thông tin về sự tình khách quan trong
thế giới, cũng như về những thế giới tưởng tượng
và sự tình khả dĩ trong thế giới đó. Các ý niệm quy
cái đa dạng của những hiện tượng quan sát được
và tưởng tượng về một cái gì đó thống nhất, đưa
chúng vào một hệ thống và cho phép lưu trữ những
kiến thức về thế giới.
Ý niệm là đơn vị của tư duy, là yếu tố của ý
thức. Việc nghiên cứu mối quan hệ qua lại giữa
ngôn ngữ và văn hóa sẽ không đầy đủ nếu thiếu
khâu trung gian này (Trần Văn Cơ, 2009, tr.26). Ý
niệm là kết quả của quá trình tri nhận và là quá trình
tạo ra biểu tượng tinh thần (mental representation).
Cấu trúc của biểu tượng tinh thần bao gồm ba
thành tố: trí tuệ, cảm xúc và ý trí. Cả ba thành tố
này đều được biểu hiện trong ngôn ngữ: trong ngữ
âm, từ vựng và ngữ pháp. Trong quá trình tư duy,
KHOA HỌC NGOẠI NGỮ QUÂN SỰ
71
Số 10 - 11/2017
NGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI
v
Chuyển động là yếu tố trung tâm đối với sự trải nghiệm của con người, nó có sức lan tỏa trong
cuộc sống hàng ngày cũng như trong nhu cầu giao tiếp của chúng ta. Tuy nhiên, mỗi ngôn ngữ diễn đạt
chuyển động bằng những phương thức khác nhau; có thể thông qua quá trình ý niệm của sự từ vựng hóa
(lexicalization), hay thông qua quá trình ý niệm các thành phần bổ ngữ động từ (verb modifiers) (Talmy,
2000). Trong tiếng Việt, động từ chuyển động có những nét khác biệt với khung phân định của Talmy trên
hai phương diện: khác biệt trong cách biểu đạt ngôn ngữ về chuyển động và khác biệt về ý niệm của giá
trị văn hóa trong chuyển động. Xét trên sự khác biệt về ý niệm của sự từ vựng hóa, thì tiếng Việt dường
như mang đặc tính của cả hai loại ngôn ngữ mà Talmy đã phân định. Trên bình diện về giá trị văn hóa,
ý niệm về giá trị văn hóa trong chuyển động được thể hiện rõ sự khác biệt trong quá trình ý niệm không
gian trong chuyển động.
2. SỰ TÌNH CHUYỂN ĐỘNG VÀ KIỂU HÌNH NGÔN NGỮ
Leonard Talmy nhà ngôn ngữ học người Mỹ mô tả sự tình chuyển động như là một tình huống bao
gồm một sự chuyển động hay duy trì một trạng thái định vị tĩnh. Theo ông, sự tình chuyển động có thể
được phân tích thành sáu thành phần ngữ nghĩa cơ bản: (1) hình (figure) hay còn gọi là vật chuyển động,
(2) nền (ground), (3) đường dẫn (path), (4) chuyển động (motion), (5) cách thức (manner), (6) tác nhân
(cause). Bốn thành phần đầu được xem như là các thành phần trung tâm của sự tình bởi vì nó là những
thành phần cốt lõi. Hai thành phần còn lại liên quan đến các yếu tố bên ngoài của sự tình. Talmy đã miêu
tả các thành phần trên qua các ví dụ sau:
(2a) The pencil
Cái bút chì
Hình
rolled
lăn
Chuyển động
Cách thức
off
ra khỏi
đường dẫn
the table.
cái bàn
nền
(2b) The pencil
Cái bút chì
Hình
blew
bay
Chuyển động
Tác nhân
off
ra khỏi
đường dẫn
the table
cái bàn
nền
Cả hai trường hợp trên, cái bút chì đóng vai trò là hình và cái bàn đóng vai trò là nền của sự tình
chuyển động, cái thường biểu đạt nguồn của chuyển động. Cụm từ ra khỏi có vai trò như là đường dẫn
cho chuyển động. Hai động từ lăn và bay diễn tả thành phần chuyển động. Ngoài ra, động từ lăn được xếp
vào nhóm động từ có cách thức chuyển động (manner of motion), bởi vì nguồn chuyển động xuất phát từ
chính bản thân cái bút chì. Động từ bay được xếp vào nhóm động từ chuyển động tác nhân bởi vì nguồn
chuyển động không phải xuất phát từ cái bút chì.
Talmy đã đưa ra giả thuyết rằng, ngôn ngữ có thể được xếp loại thành hai nhóm dựa trên nền tảng mà
chúng giải mã thông tin của một miền nghĩa đặc biệt trên cấu trúc ngữ pháp và từ vựng. Có hai nhóm khác
biệt như sau: nhóm ngôn ngữ định vị thông tin chuyển động trong chính bản thân động từ, hay còn gọi
nhóm ngôn ngữ định khung động từ (verb-framed) và nhóm thứ hai định vị thông tin chuyển động thông
qua thành phần phụ (satellite), hay còn gọi nhóm ngôn ngữ định khung phụ từ (satellite-framed).
Trong cấu trúc sự tình chuyển động của tiếng Việt, động từ chuyển động mang tính lưỡng phân bởi vì
nó vừa thuộc nhóm ngôn ngữ định khung động từ và vừa thuộc nhóm ngôn ngữ định khung phụ từ. Hay
KHOA HỌC NGOẠI NGỮ QUÂN SỰ
Số 10 - 11/2017
72
NGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI
v
nói cách khác, kiểu hình ngôn ngữ hai chiều của
Talmy không phù hợp cấu trúc của sự tình chuyển
động trong tiếng Việt. Slobin (2004) khi nghiên
cứu một số ngôn ngữ như tiếng Tây Ban Nha, tiếng
Hàn Quốc, hay tiếng Thái, ... đã bổ sung một mẫu
thức ngôn ngữ, đó là ngôn ngữ định khung hư từ
(equipollently- framed). Trong kiểu hình của ngôn
ngữ này, đường dẫn rất đa dạng về từ loại, nó có
thể là động từ, danh từ, giới từ hay trạng từ.... Kiểu
hình ngôn ngữ này đã được nghiên cứu từ sớm với
nhiều tên gọi khác nhau như cấu trúc đồng động từ
(coverb) hay cấu trúc chuỗi động từ (serial-verb).
(2c) Cái chai
trôi
vào
trong động.
The bottle float enter into the cave.
Tuy nhiên, hai động từ trôi và vào trong ví dụ
trên không kết hợp thành một nghĩa thống nhất,
mà mỗi động từ đều giữ lại ý nghĩa độc lập của
riếng nó, và mỗi động từ câu trên có thể thuộc
hai loại ngôn ngữ. Câu trên thành hai câu độc
lập sau:
(2d) Cái chai
(2e) Cái chai
trôi
vào
trong động.
trong động.
3. Ý niệm trong phạm trù hóa động từ
chuyển động
Xét trong trường hợp khi tiếng Việt thuộc
nhóm ngôn ngữ định khung phụ từ, đường dẫn cho
động từ chuyển động không chỉ là những giới từ
như trong tiếng Anh (over, to, through, up,...), mà
nó có thể là những động từ.
Ngôn ngữ học tri nhận cho rằng mỗi một ngôn
ngữ tương đương với một hệ thống nhất ý niệm, mà
nhờ đó người bản ngữ lĩnh hội, cấu trúc hóa, phân
loại và thuyết giải dòng thông tin từ thế giới bên
ngoài nhập vào (Trần Văn Cơ, 2009, tr.32). Vai trò
chủ chốt của ý niệm trong tư duy là phạm trù hóa,
cho phép tập hợp những đối tượng có sự giống nhau
nhất định thành những lớp tương ứng.
Nhóm 1: Đường dẫn cho động từ chuyển động
là giới từ
Tiếng Việt
Quanh
Dưới
Tiếng Anh
around
under
Trên
Dọc theo
over
along
Dixon R.M.W (2005) đã đưa ra ý niệm phạm
trù hóa về động từ chuyển động thông qua ý niệm
về nghĩa và đặc tính riêng của những động từ này.
Theo ông, vai trò chung nhất của động từ chuyển
động là mô tả sự di chuyển, phần lớn động từ
chuyển động đều là nội động từ, và hầu hết các
động từ chuyển động đều cần một cụm giới từ định
vị. Theo ông, có bảy nhóm động từ chuyển động.
(xem Bảng 1)
Nhóm 2: Đường dẫn cho động từ chuyển động
là động từ.
Tiếng Việt
Tiếng Anh
Qua
Về
Vào
Ra
Sang
Lên
Xuống
Ở
through
back
into
out of
across
up
down
at
again
to
Tuy nhiên, trong tiếng Việt động từ chuyển
động được phạm trù hóa không chỉ dựa trên những
tính chất chi phối của động từ, mà còn được dựa
trên những đặc điểm kết hợp của động từ (Nguyễn
Kim Thản, 1976, tr.97). Theo ông, động từ chuyển
động được phạm trù hóa theo hai nhóm từ đó là
thực từ và hư từ. Khi động từ chuyển động thuộc
nhóm thực từ, thì chúng có khả năng làm thành
phần phụ của cum từ và có khả năng độc lập tạo
thành câu (Nguyễn Kim Thản, 1976, tr.68). Phần
Lại
Đến
Như vậy, trong cấu trúc sự tình chuyển động
của tiếng Việt có thể tồn tại song song hai động từ
như trong ví dụ sau:
KHOA HỌC NGOẠI NGỮ QUÂN SỰ
73
Số 10 - 11/2017
NGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI
v
Bảng 1: Nhóm động từ chuyển động
Nhóm ĐT
Chạy
Đặc tính
Các động từ chính
Nhảy, trèo, leo, bơi, bay, chơi, vẫy,
bò, trườn
Diễn tả cách thức chuyển động
Diễn tả chuyển động có sự tham gia của thành Qua, trở lại, vào, thoát, dời, đến thăm,
phần định vị nơi chốn thoát khỏi, đi ra
Đến
Diễn tả nguyên nhân gây cho vật khác chuyển Gửi, chuyển, ăn trộm, mang đi, lấy đi,
động có sự tham gia thành phần định vị nơi chốn nâng lên
Đưa
Diễn tả chuyển động trong sự tham gia sự đang Theo, dẫn, đi trước, theo sau, dẫn
Theo
chuyển động của vật khác
đường
Diễn tả chuyển động có sự tham gia của vật
chuyển động
Mang
Chuyển, chở, mang, vận chuyển
Diễn tả nguyên nhân gây ra cho vật khác chuyển
động
Ném
Rơi
Ném, tưới, kéo, rót, xịt, đẩy, hất, lôi
Rơi, rớt, trượt, lật, tràn,đổ, ngã, vấp
Diễn tả sự chuyển động bất chợt
lớn động từ chuyển động trong tiếng Việt thuộc
nhóm này và có khả năng kết hợp được với nhiều
những hư từ khác tạo nên sự đa dạng về ngữ nghĩa
cũng như về cú pháp trong câu:
(3b)
Con cò bay lả bay la.
Bay ra phương Bắc, bay vào phương Nam.
(Ca dao)
4. Ý NIỆM VỀ HƯỚNG CỦA ĐỘNG TỪ
CHUYỂN ĐỘNG TRONG TIẾNG VIỆT
(3a) Mày đi theo bà cụ,
Mày đi ra theo bà cụ,
Hướng là một khái niệm trừu tượng được xây
dựng từ những sự đối lập các mặt cụ thể khác nhau
của thế giới khách quan thông qua sự phản ứng (so
sánh, sắp xếp, bình giá…) một cách có ý thức của
con người, tùy thuộc vào tính chất khác nhau cụ thể
của sự phản ứng mang sắc thái chủ quan ấy mà ta
có thể chia hướng ra làm nhiều loại: hướng không
gian, hướng thời gian, và hướng tâm lý. Nếu cho
rằng hướng là biểu hiện trực tiếp của sự so sánh hay
đối lập giữa sự vật và hiện tượng khách quan với
nhau thông qua ý niệm của con người, thì chính sự
vật và hiện tượng khách quan gắn liền với hướng
trên, khi hiện ra, lại luôn luôn mang ý nghĩa giới hạn
của quá trình ý niệm hóa (Nguyễn Lai, 2001, tr.56).
Mày đi ra để theo bà cụ,
Mày đi ra để theo kịp bà cụ.
(Nguyễn Kim Thản, 1976, tr.88)
Khi động từ chuyển động thuộc nhóm hư từ,
chúng không có nghĩa từ vựng mà chỉ có nghĩa
ngữ pháp và chúng không thể đứng độc lập tạo
thành câu hay kết hợp để tạo nên các cụm từ.
Những hư từ này có vai trò quan trọng trong việc
không chỉ hạn chế khả năng làm tiêu chí phân định
động từ mà còn có khả năng phân định các nhóm
nhỏ trong nội bộ động từ (Nguyễn Kim Thản,
1976, tr.65). Nhóm động từ chuyển động này có
số lượng không lớn trong tiếng Việt, chúng bao
gồm: ra, vào, lên, xuống, sang, qua, về, lại, tới,
đến. Nếu đối chiếu nhóm từ này trong tiếng Anh,
thì chúng có vai trò như là những trạng ngữ hạn
định về hướng cho động từ.
4.1. Hướng không gian
Hướng không gian mang tính cụ thể và khách
KHOA HỌC NGOẠI NGỮ QUÂN SỰ
Số 10 - 11/2017
74
NGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI
v
quan với sắc thái đối lập chặt chẽ, người quan sát
có thể nhận biết hoạt động của chúng. Loại hướng
này được biểu hiện và tồn tại dưới nhiều hình thái,
thông qua hoạt động thực tiễn của con người trong
không gian. Hướng không gian được hình thành
thông qua quá trình ý niệm hóa không gian khi
có sự tương tác giữa con người và không gian.
Loại hướng này luôn mang tính đối xứng như:
lên # xuống, vào # ra… bởi lẽ trong quá trình ý
niệm hóa về không gian con người đóng vai trò
trung tâm, làm mốc cho quá trình ý niệm hóa.
Động từ “xuống” ám chỉ một sự chuyển động
xuất phát từ một điểm cao xuống một điểm thấp
hơn. Nó có thể sử dụng để chỉ hướng cũng như
mối quan hệ của con người.
Động từ “sang” ám chỉ một sự chuyển động
xuất phát từ một điểm này sang một điểm khác
theo hướng nằm ngang.
Trong tiếng Việt một số động từ được xếp vào
nhóm động từ chuyển động có hướng như: ra-vào,
lên-xuống, sang.
Động từ “ra” ám chỉ một chuyển động có xuất
phát từ một điểm nhỏ đến một điểm lớn hơn. Nó
chỉ đề cập đến hướng của chuyển động, chứ không
đề cập đến mối tương quan với con người.
Những động từ chuyển động có hướng này
luôn đề cập đến một vị trí đặc biệt cụ thể, không
đề cập một hướng chung chung.
(4a) Chúng ta hãy ra phòng khách.
Trong ví dụ trên, có lẽ người nói đang ở một vị
trí nào đó nhỏ hơn như trong phòng ngủ hay nhà
bếp,... và mời một ai đó đi ra phòng khác một vị
trí lớn hơn.
Động từ “vào” ám chỉ một sự chuyển động
xuất phát từ một điểm lớn đến một điểm nhỏ hơn.
Nó chỉ đề cập đến hướng của chuyển động.
(4b) Tôi vào nhà vì trời đang mưa.
Trong ví dụ (4b), có lẽ người nói đang ở một vị
trí nào đó rộng hơn như: ngoài sân, ngoài vườn,...
và di chuyển vào trong nhà một vị trí nhỏ hơn.
Động từ “lên” ám chỉ một sự chuyển động xuất
phát từ một điểm thấp đến một điểm cao hơn. Nó
có thể vừa được sử dụng để chỉ hướng và chỉ mối
quan hệ của con người.
4.2. Hướng thời gian
Hướng thời gian cũng được hình thành thông
qua quá trình ý niệm hóa về thời gian của con
người. Ý niệm hóa về thời gian được phân định
trên trục thời gian theo quá trình vận động: khởi
đầu, tiếp tục hay kết thúc, sự phân chia này tương
ứng với quá khứ, hiện tại và tương lai. Hướng thời
gian đã bắt đầu trừu tượng và diện đối lập của nó
không chặt chẽ cao độ như hướng không gian.
KHOA HỌC NGOẠI NGỮ QUÂN SỰ
75
Số 10 - 11/2017
NGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI
v
Hướng thời gian trong tiếng Việt được thể hiện
thông qua những động từ chỉ hướng như: lên, tới
hay ra.
5. Ý NIỆMVỀYẾUTỐVĂN HÓATRONG
CHUYỂN ĐỘNG
Trong ý niệm về yếu tố văn hóa, những động từ
chuyển động có hướng này còn được sử dụng với
những nghĩa rộng hơn khi muốn ám chỉ về hướng
của chuyển động theo địa lý. Điểm xuất phát và
nơi đến có mối tương quan về địa lý với nhau theo
một quy ước thống nhất: Đông-Tây, Nam-Bắc.
Địa hình của đất nước Việt Nam có hình chữ S,
có phần rộng nhất là ở miền Bắc và phần hẹp là
ở miền Nam, và Việt Nam còn được chia làm ba
vùng khác nhau đó là: Bắc, Trung, và Nam. Cho
nên, hướng từ các tỉnh ngoài Bắc so với các tỉnh
ở trong miền Nam được quy định là “vào”, và các
tỉnh trong miền Nam so với các tỉnh ngoài bắc
được quy định là “ra”.
(4c) Điều đó đã gợi lên trong tôi nhưng cảm
giác buồn.
(4d) Họ phải làm tới ngày mai mới xong công việc.
(4e) Chúng tôi đã tìm ra câu trả lời.
Động từ chỉ hướng “lên” trong (4c) mang sắc
thái hiện thực của sự bắt đầu hành động với ý nghĩa
thời gian, động từ chỉ hướng “tới” trong (4d) ghi
nhận sự tiếp diễn quá trình hành động với ý nghĩa
thời gian, và động từ chỉ hướng “ra” trong (4e) thể
hiện kết quả gắn với sự báo hiệu kết thúc quá trình
hành động với ý nghĩa thời gian.
4.3. Hướng tâm lý
Hướng tâm lý là hướng mang sắc thái cảm
xúc chủ quan trong việc bình giá thuộc tính của
sự vật và hiện tượng khác quan. Quá trình này
được thực hiện không phải thông qua con đường
diễn đạt bằng khái niệm mà thông qua con đường
bộc lộ cảm xúc trong quá trình ý niệm hóa. Sự
đối lập về sự bình phẩm khác nhau được thực
hiện thông qua quá trình ý niệm hóa và không
ứng trực tiếp với những điểm mốc theo hướng vận
động lôgic giữa không gian và thời gian. Sự đối
lập trong hướng tâm lý được phân chia theo định
hướng tâm lý như: tiêu cực, trung tính, và tính cực.
(5a) Từ thành phố Hồ Chí Minh, anh ra Hà Nội
bằng gì?
(5b) Tôi sẽ vào thành phố Hồ Chí Minh mấy
ngày.
- Chỉ hướng tâm lý tích cực được thể hiện
thông qua động từ chỉ hướng “ra” hay “lên”: đẹp
ra, khỏe ra, mập ra, tăng lên, cao lên….
Trong ví dụ 5a, động từ được sử dụng để chỉ
sự di chuyển từ thành phố Hồ Chí Minh ở miền
Nam đến Hà Nội ở miền Bắc là động từ “ra”. Có
lẽ trong trường hợp này, người nói đang ở miền
Trung hay miền Bắc muốn vào thành phố Hồ Chí
Minh ở miền Nam, cho nên người nói đã sử dụng
động từ “vào”.
- Chỉ hướng tâm lý tiêu cực được thể hiện
thông qua động từ chỉ hướng “đi”: xấu đi, ốm đi,
nghèo đi….
- Chỉ hướng tâm lý trung tính được thể hiện
thôngquađộngtừchỉhướng“lại”:ốmlại,khỏelại…
Trong một vùng, mối quan hệ giữa các tỉnh
ở phía Bắc thì sự chuyển động theo một quy tắc
KHOA HỌC NGOẠI NGỮ QUÂN SỰ
Số 10 - 11/2017
76
NGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI
v
chiều thẳng đứng và theo hướng Bắc-Nam. Trong
trường hợp này những động từ như: lên-xuống
được sử dụng để diễn tả chuyển động.
- Động từ chuyển động + lên: nâng lên, tốc lên,
hét lên,....
- Động từ chuyển động + xuống: hạ xuống, cúi
xuống, quỳ xuống,....
(5a) Tôi lên Điện Biên tham người bạn cũ.
(5b) Cô ấy xuống Hà Nội thăm chồng.
6. KẾT LUẬN
Ý niệm là quá trình tư duy của con người về thế
giới xung quanh. Thế giới xung quanh được tiếp
nhận thông qua hệ thống các giác quan và được
thể hiện thông qua quá trình trải nghiệm của con
người. Mỗi quốc gia hay nền văn hóa khác nhau có
những sự trải nghiệm về thế giới xung quanh khác
nhau. Chuyển động được xem như là nhân tố trung
tâm của quá trình tri nhận và tư duy của con người.
Việc khảo sát và tìm hiểu ý niệm về chuyển động
trong tiếng Việt cho ta thấy sự khác biệt cơ bản
giữa tiếng Việt và các ngôn ngữ khác. Sự khác biệt
không những được thể hiện trong quá trình ý niệm
về đặc tính của ngôn ngữ về chuyển động, mà còn
thể hiện sự khác biệt trong sự ý niệm về giá trị văn
hóa trong chuyển động./.
Nếu xét theo hướng chuyển động nằm ngang,
khi diễn tả chuyển động trong mối quan hệ giữa
các tỉnh, người nói thường sử dụng động từ “sang”.
(5c) Tôi vừa sang Lai Châu về.
Ngoài ra, hai động từ “lên” và “xuống” còn
được sử dụng để diễn tả mối quan hệ cá nhân.
Động từ “xuống” diễn đạt hướng chuyển động từ
người có địa vị cao xuống người có địa vị thấp hơn
và ngược lại.
(5d) Chủ tịch tỉnh đi xuống các huyện.
(5e) Tôi báo cáo lên Viện trưởng.
Đối với người Việt Nam, cơ quan làm việc
thường được xem như là một nơi quan trọng, cho
nên, khi diễn tả chuyển động từ một nơi nào đó
đến cơ quan người ta thường dùng động từ “lên”.
Tài liệu tham khảo:
1. Trần Văn Cơ (2009), Khảo luận, Ẩn dụ tri
nhận, NXB Lao động-Xã hội, Hà Nội.
2. Nguyễn Đình Hòa (1979), Vietnamese verbs,
(5f) Bố cháu lên cơ quan rồi.
New York: Barron’s Edducation series.
Điểm xuất phát của hướng chuyển động thường
là yếu tố quan trọng nhất vì điều này cho biết điểm
xuất phát là nơi rộng hay là nơi hẹp, cao hay thấp,
trái hay phải,.... Nếu di chuyển từ một nơi hẹp
đến một nơi rộng, thì hướng chuyển động sẽ là
“ra”, trái lại nếu di chuyển từ một nơi rộng đến nơi
hẹp hơn hướng chuyển động sẽ là “vào”. Nhiều
động từ chuyển động có thể đi kèm với động từ có
hướng tạo nên kết cấu chuỗi động từ (serial verb
construction): đi ra, mở ra,....
3. Nguyễn Lai (2001), Nhóm từ chí hướng vận
động, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội.
4. Nguyễn Kim Thản (1976), Động từ trong
tiếng Việt, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội.
5. Lý Toàn Thắng (2009), Ngôn ngữ học tri
nhận, NXB Phương Đông, Cà Mau.
6. Dixon R.M.W. (2005), A Semantic Approach
to English Grammar: Oxford: OUP.
- Động từ chuyển động + ra: bêu ra, bộc lộ ra,
cởi ra, nong ra, nói ra,....
7. Evans, V. (2006): Cognitive Linguistics: An
Introduction: Edingburgh: EUP
- Động từ chuyển động + vào: đậy vào, khép
vào, cuộn vào, đóng vào,....
8. Talmy, L. (2000), Toward a Cognitive
Semantics (2 vols). Cambridge, MA: MIT Press.
KHOA HỌC NGOẠI NGỮ QUÂN SỰ
77
Số 10 - 11/2017
NGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI
v
A STUDY OF INTERCULTURAL COMMUNICATION ON MOTION EVENTS
IN VIETNAMESE
LY NGOC TOAN, NGUYEN THI VAN ANH
Abstract: Movement is a central element to the human experience; it is very pervasive in everyday
life as well as our communication demands. Through the analysis of lexicalization patterns in motion,
Leonard Talmy (2000) has classified the language into two categories based on the factors involved in
the process of decoding the motion events, namely verb - framed and satellite - framed. Based on this
identification, the article focuses on analyzing the concept of motion in Vietnamese, and clarifying the
differences between the motion conceptualization in Vietnamese and other languages. The concept of
motion in Vietnamese is expressed through not only the lexicalization and categorization, but also in
contribution of the concept of the cultural values, a central element in creating diversities of motion
events in Vietnamese.
Keywords: lexicalization, conceptualization, motion event, verb-framed, satellite-framed
Received: 12/8/2017; Revised: 29/9/2017; Accepted for publication: 15/11/2017
KHOA HỌC NGOẠI NGỮ QUÂN SỰ
Số 10 - 11/2017
78
8 trang
15/01/2024
11660
Free
Bạn đang xem tài liệu "Nghiên cứu ý niệm sự tình chuyển động trong Tiếng Việt", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- nghien_cuu_y_niem_su_tinh_chuyen_dong_trong_tieng_viet.pdf
