Giáo trình Sở hữu trí tuệ

PHẦN 1

NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG

VỀ QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ

1

Chương 1

KHÁI QUÁT VỀ QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ

1. Khái niệm, đặc điểm và bản chất của quyền sở hữu trí tuệ

Trong tiến trình vận động của đời sống xã hội hiện đại, sự phát

triển như vũ bão của KH&CN thế kỷ XXI đã có tác động sâu rộng, mãnh

liệt và trực tiếp hơn bao giờ hết với tốc độ và chất lượng tăng trưởng kinh

tế - xã hội, tốc độ gia tăng của cải vật chất và các giá trị tinh thần cho xã

hội loài người. Tài sản trí tuệ - tài sản dựa trên tri thức cũng vì vậy mà

trở nên đặc biệt quan trọng trong cấu trúc tài sản của mỗi quốc gia và

doanh nghiệp, mỗi cá nhân và tổ chức. Đây là “động lực mới tạo nên sự

thịnh vượng trong xã hội đương thời”¹.

Cơ chế bảo hộ SHTT với nội dung cơ bản là coi các kết quả của

hoạt động sáng tạo khoa học, công nghệ và nghệ thuật là các tài sản trí

tuệ và các quyền về tài sản này phải được pháp luật thừa nhận và bảo vệ,

đã trở thành một công cụ đắc lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế và cải

thiện đời sống vật chất, tinh thần cho quảng đại quần chúng nhân dân.

Đặc biệt, trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập, vấn đề bảo hộ SHTT

trở thành vấn đề trung tâm trong các quan hệ kinh tế quốc tế, là yếu tố then

chốt trong hoạch định chiến lược, chính sách phát triển của các quốc gia.

Bảo hộ SHTT vừa xuất phát từ nhu cầu tự thân của các nền kinh tế

trong quá trình phát triển, vừa là một đòi hỏi mang tính toàn cầu, bắt

buộc khi tham gia các quan hệ kinh tế quốc tế và hội nhập. Đối với Việt

Nam, việc thiết lập một hệ thống bảo hộ SHTT hữu hiệu là một trong số

các yếu tố quan trọng quyết định thành công của quá trình hội nhập kinh

tế quốc tế và gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Đồng thời,

góp phần thúc đẩy hoạt động nghiên cứu sáng tạo và đổi mới trong nước,

khuyến khích cạnh tranh và lành mạnh hóa thị trường, từ đó hỗ trợ đắc

lực cho công cuộc phát triển kinh tế - xã hội và công nghiệp hóa, hiện đại

hóa đất nước.

1

Theo nhận định của Tổng Giám đốc Tổ chức SHTT thế giới (WIPO) Kamil Idris tại

tác phẩm SHTT một công cụ đắc lực để phát triển kinh tế (bản dịch tiếng Việt 2004).

2

1.1.1. Khái niệm quyền sở hữu trí tuệ

Quyền SHTT có thể được hiểu theo hai phương diện:

- Phương diện khách quan: Quyền SHTT là tổng hợp các quy

phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình

xác lập và khai thác, sử dụng và định đoạt các đối tượng SHTT.

- Phương diện chủ quan: Quyền SHTT là tập hợp các quyền và

nghĩa vụ cụ thể của các cá nhân, tổ chức là chủ thể của quyền SHTT.

1.1.2. Đặc điểm của quyền sở hữu trí tuệ

Kết quả nghiên cứu về SHTT trong nước và nước ngoài cho thấy,

có nhiều phương pháp và cách thức tiếp cận khác nhau khi phân tích về

đặc thù và bản chất của quyền SHTT. Tuy nhiên, nhìn một cách tổng thể,

có thể tóm lược chung các đặc điểm cơ bản nhất của quyền SHTT như

sau:

1.1.2.1. Đặc điểm về căn cứ phát sinh, xác lập quyền

Quyền SHTT chỉ được coi là hợp pháp khi được phát sinh hoặc xác

lập theo đúng các quy định của pháp luật về điều kiện và thời điểm phát

sinh quyền. Theo căn cứ phát sinh quyền, pháp luật các nước thường

phân định cơ chế điều chỉnh khác nhau đối với hai nhóm quyền SHTT

chủ yếu sau:

- Nhóm quyền phát sinh một cách tự nhiên: Quyền SHTT tự động

phát sinh hoặc được xác lập cùng với sự ra đời của tài sản trí tuệ (đối

tượng SHTT) mà không cần phải tiến hành bất kỳ thủ tục pháp lý nào tại

cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Thời điểm phát sinh quyền SHTT đồng

thời với thời điểm phát sinh đối tượng SHTT. Khi xảy ra tranh chấp, chủ

sở hữu quyền phải tự chứng minh quyền của mình bằng cách đưa ra các

chứng cứ về mối liên hệ giữa bản thân và đối tượng quyền. Chính vì đặc

thù này mà mặc dù có cơ chế tự động phát sinh quyền, pháp luật các

nước vẫn dành nhiều quan tâm quy định về các thủ tục, trình tự đăng ký

đối tượng tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền (như một khuyến cáo có

lợi và không bắt buộc đối với các chủ thể quyền), vì khi xảy ra tranh

chấp, chứng chỉ đăng ký do cơ quan này cấp sẽ là một bằng chứng quan

trọng làm căn cứ xác nhận mối quan hệ giữa chủ thể và đối tượng quyền.

3

Nhóm quyền SHTT phát sinh một cách tự nhiên, bao gồm: quyền

tác giả, quyền liên quan tới quyền tác giả (quyền đối với các tác phẩm

văn học, nghệ thuật, khoa học; các cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình;

chương trình phát sóng; tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa)

và một số ít các quyền SHCN (quyền đối với tên thương mại, bí mật kinh

doanh và nhãn hiệu nổi tiếng).

Theo quy định tại Điều 6 Luật SHTT 2005, căn cứ phát sinh, xác

lập quyền SHTT đối với các quyền thuộc nhóm này như sau:

Quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và được

thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, không phân biệt nội dung,

chất lượng, hình thức, phương tiện, ngôn ngữ, đã công bố hay chưa công

bố, đã đăng ký hay chưa đăng ký.

Quyền liên quan phát sinh kể từ khi cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi

hình, chương trình phát sóng, tín hiệu vệ tinh mang chương trình được

mã hóa được định hình hoặc thực hiện mà không gây phương hại đến

quyền tác giả.

Quyền SHCN đối với tên thương mại được xác lập trên cơ sở sử

dụng hợp pháp tên thương mại đó.

Quyền SHCN đối với bí mật kinh doanh được xác lập trên cơ sở có

được một cách hợp pháp bí mật kinh doanh và thực hiện việc bảo mật bí

mật kinh doanh đó.

Quyền SHCN đối với nhãn hiệu nổi tiếng được xác lập trên cơ sở

sử dụng, không phụ thuộc vào thủ tục đăng ký.

- Nhóm quyền phát sinh trên cơ sở đăng ký: Quyền SHTT chỉ phát

sinh hoặc được xác lập trên cơ sở đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩm

quyền theo thủ tục, trình tự luật định. Ngược lại với nhóm trên, ở đây,

quyền SHTT không tự động phát sinh mà theo cơ chế quyền chỉ được

trao khi đã tiến hành một số thủ tục pháp lý nhất định. Cơ quan nhà nước

có thẩm quyền sẽ xem xét đơn đăng ký theo trình tự, thủ tục và tiêu

chuẩn do pháp luật về SHTT quy định. Nếu đáp ứng các yêu cầu luật

định, chủ thể quyền (có thể là tổ chức hoặc cá nhân) sẽ được cấp một

chứng chỉ (văn bằng bảo hộ) với ý nghĩa thừa nhận, xác nhận tổ chức, cá

nhân đó có quyền đối với đối tượng SHTT trong thời hạn và phạm vi

4

tương ứng. Các quyền SHTT đối với các đối tượng SHTT được xác lập

theo chứng chỉ (văn bằng bảo hộ) được cấp.

Nhóm quyền SHTT phát sinh theo cơ chế này bao gồm phần lớn

các quyền SHCN (quyền đối với sáng chế/giải pháp hữu ích, kiểu dáng

công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, nhãn hiệu, chỉ dẫn địa

lý) và quyền đối với giống cây trồng.

Theo quy định tại Điều 6 Luật SHTT 2005, căn cứ phát sinh, xác

lập quyền SHTT đối với các quyền thuộc nhóm này như sau:

Quyền SHCN đối với sáng chế/giải pháp hữu ích kiểu dáng công

nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, nhãn hiệu (trừ nhãn hiệu

nổi tiếng), chỉ dẫn địa lý được xác lập trên cơ sở quyết định cấp văn bằng

bảo hộ của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo thủ tục đăng ký quy

định tại Luật SHTT hoặc công nhận đăng ký quốc tế theo quy định của

Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Quyền đối với giống cây trồng được xác lập trên cơ sở quyết định

cấp Bằng bảo hộ giống cây trồng của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

theo thủ tục đăng ký.

1.1.2.2. Đặc điểm về nội dung quyền

Như trên đã đề cập, khái niệm quyền SHTT trong phạm vi hẹp có

thể được hiểu là quyền sở hữu đối với tài sản trí tuệ. Theo chế định về tài

sản và quyền sở hữu của Bộ luật Dân sự 2015 quy định, quyền sở hữu

bao gồm ba quyền năng cơ bản là quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và

quyền định đoạt tài sản của chủ sở hữu. Tuy nhiên, khác với các tài sản

thông thường, nội dung quyền sở hữu đối với tài sản trí tuệ có những

điểm đặc thù sau:

- Quyền SHTT là một loại quyền sở hữu nhưng các quyền năng chủ

yếu tập trung vào quyền sử dụng và quyền định đoạt.

Bản chất của các đối tượng SHTT - tài sản trí tuệ là vô hình, nên

việc nắm giữ, quản lý nó là không thể thực hiện được một cách bình

thường như các dạng tài sản hữu hình khác. Đặc tính vô hình và chức

năng thông tin - tri thức cho phép loại đối tượng SHTT này có khả năng

di động một cách không có giới hạn và đồng thời hiện diện ở nhiều nơi

5

nên việc thực hiện quyền năng chiếm hữu dạng tài sản này là không thể

và không có ý nghĩa.

Mặt khác, tài sản trí tuệ là kết quả của hoạt động sáng tạo. Đặc tính

sáng tạo và đổi mới của dạng tài sản này đòi hỏi con người luôn phải tìm

tòi, khám phá, làm chủ các thông tin và tri thức liên quan. Việc độc

quyền chiếm giữ tài sản trí tuệ sẽ làm cản trở nhu cầu phát triển của xã

hội và kìm nén hoạt động sáng tạo. Cần lưu ý rằng, để kiểm soát quyền

năng chiếm hữu cần giữ bí mật đối với tài sản trí tuệ, nhưng điều này lại

mâu thuẫn với các quyền sử dụng và quyền định đoạt tài sản trí tuệ. Các

đối tượng SHTT chỉ có giá trị và mang lại lợi ích nếu được khai thác, sử

dụng, chuyển giao, nhưng chính các hoạt động này lại bộc lộ bản chất

của tài sản trí tuệ. Ngược lại, việc giữ bí mật bản chất tài sản trí tuệ cũng

đồng nghĩa với việc không thể sử dụng tài sản trí tuệ đó. Như vậy, đối

với quyền SHTT, quyền năng chiếm hữu không thể cùng đồng thời tồn

tại và thực hiện song song với các quyền năng sử dụng và định đoạt.

- Quyền sử dụng là quyền độc quyền của chủ sở hữu tài sản trí tuệ.

Trong quyền SHTT, quyền sử dụng các đối tượng SHTT hay tài

sản trí tuệ về bản chất được hiểu là quyền độc quyền của chủ sở hữu

trong việc sử dụng; đồng thời, cho phép hoặc ngăn cấm người khác sử

dụng các đối tượng, tài sản trí tuệ của mình. Tùy thuộc vào bản chất của

mỗi loại đối tượng SHTT, nội dung và khái niệm quyền năng sử dụng

này cũng chứa đựng các nội hàm khác nhau. Trong lĩnh vực quyền tác

giả và quyền liên quan, sử dụng tác phẩm có thể được hiểu gồm các hành

vi làm tác phẩm phái sinh; biểu diễn tác phẩm trước công chúng; sao

chép tác phẩm; phân phối, nhập khẩu bản gốc hoặc bản sao tác phẩm;

truyền đạt tác phẩm đến công chúng bằng các phương tiện kỹ thuật khác

nhau; cho thuê bản gốc hoặc bản sao tác phẩm điện ảnh, chương trình

máy tính... Trong khi đó, trong lĩnh vực SHCN, việc sử dụng sáng chế có

thể bao gồm các hành vi khai thác, ứng dụng vào sản xuất, lưu thông,

nhập khẩu sản phẩm được sản xuất theo sáng chế...; việc sử dụng nhãn

hiệu có thể gồm các hành vi gắn nhãn hiệu lên sản phẩm, trưng bày,

quảng cáo, tàng trữ, bán, nhập khẩu sản phẩm mang nhãn hiệu…

Cần lưu ý rằng, trong các nội dung quyền của quyền sử dụng đối

6

tượng SHTT, một số quyền có thể được chuyển giao, để thừa kế (thường

là các quyền vật chất, quyền mang tính chất tài sản), trong khi một số

quyền khác thì chỉ thuộc về một chủ thể duy nhất mà không thể chuyển

giao hoặc thừa kế (quyền tinh thần, quyền nhân thân phi tài sản).

1.1.2.3. Đặc điểm về giới hạn quyền

Một trong những nguyên tắc điều chỉnh đặc thù của pháp luật về

SHTT là bảo đảm sự cân bằng các lợi ích trong xã hội, cụ thể là bảo đảm

nguyên tắc cân bằng lợi ích giữa cá nhân (chủ sở hữu) với cộng đồng (xã

hội) để tạo động lực thúc đẩy phát triển hoạt động nghiên cứu sáng tạo,

sản xuất, kinh doanh, hướng tới mục tiêu nâng cao đời sống vật chất và

tinh thần cho quảng đại công chúng và toàn xã hội.

Vì lẽ đó, chủ sở hữu quyền SHTT có thể bị giới hạn quyền (hạn chế

quyền) một cách hợp lý, ở một số phạm vi, phạm trù nhất định theo quy

định của pháp luật. Cụ thể là:

- Giới hạn về không gian (lãnh thổ) được bảo hộ (chủ thể quyền chỉ

được thực hiện quyền của mình trong phạm vi lãnh thổ nhất định theo

quy định của luật quốc gia hoặc các Điều ước quốc tế mà quốc gia đó là

thành viên);

- Giới hạn về thời hạn được bảo hộ (về nguyên tắc, quyền SHTT

được bảo hộ có thời hạn; sau thời hạn bảo hộ, toàn xã hội có thể tiếp cận,

khai thác, sử dụng, ứng dụng các tài sản trí tuệ. Từ đó, thúc đẩy và tạo

điều kiện cho các hoạt động nghiên cứu sáng tạo khoa học, công nghệ và

nghệ thuật mới);

- Giới hạn bởi quyền hoặc lợi ích chính đáng của người khác

(quyền của người sử dụng trước đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp;

quyền sao chép, trích dẫn hợp lý tác phẩm cho mục đích nghiên cứu,

giảng dạy…);

- Giới hạn bởi lợi ích của cộng đồng (một số đối tượng SHTT

không được bảo hộ nếu trái với lợi ích và trật tự xã hội, vi phạm nguyên

tắc nhân đạo hoặc phương hại cho quốc phòng, an ninh quốc gia; chủ sở

hữu có thể bị buộc phải chuyển quyền sử dụng đối tượng SHCN - li xăng

không tự nguyện - để đáp ứng các nhu cầu cấp thiết của xã hội, cộng đồng);

7

- Giới hạn bởi các nghĩa vụ mà chủ sở hữu phải thực hiện (nghĩa vụ

nộp lệ phí duy trì hiệu lực của văn bằng bảo hộ tài sản trí tuệ).

Điều 7 Luật SHTT 2005 đã xác định ba nguyên tắc cơ bản về giới

hạn quyền SHTT như sau:

Nguyên tắc thứ nhất: Chủ thể quyền SHTT chỉ được thực hiện

quyền của mình trong phạm vi và thời hạn bảo hộ theo quy định của luật.

Nguyên tắc thứ hai: Việc thực hiện quyền SHTT không được xâm

phạm lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp

của tổ chức, cá nhân khác và không được vi phạm các quy định khác của

pháp luật có liên quan.

Nguyên tắc thứ ba: Trong trường hợp nhằm bảo đảm mục tiêu quốc

phòng, an ninh, dân sinh và các lợi ích khác của Nhà nước, xã hội, Nhà

nước có quyền cấm hoặc hạn chế chủ thể quyền SHTT thực hiện quyền

của mình hoặc buộc chủ thể quyền phải cho phép tổ chức, cá nhân khác

sử dụng một hoặc một số quyền của mình với những điều kiện phù hợp.

1.1.3. Bản chất của quyền sở hữu trí tuệ

Quyền SHTT là quyền đối với kết quả của hoạt động sáng tạo trong

các lĩnh vực khoa học - kỹ thuật, văn học - nghệ thuật và kinh doanh -

thương mại. Tính phi vật thể của các đối tượng quyền SHTT, tính chất

lãnh thổ của quyền SHTT, tính độc quyền của quyền sử dụng các đối

tượng SHTT và một số tính chất đặc thù khác như đã nêu ở phần trên có

liên quan mật thiết tới các vấn đề thuộc về bản chất của quyền SHTT như

phân tích dưới đây.

1.1.3.1. Quyền Sở hữu trí tuệ mang bản chất của quyền tài sản, đồng thời

có sự kết hợp giữa quyền tài sản và quyền nhân thân

- Trước hết, cần nhận thức rõ rằng, bản chất của quyền SHTT là

các quyền tài sản đối với thành quả của hoạt động sáng tạo dưới dạng các

tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học; các sáng chế/giải pháp hữu ích,

kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, giống cây

trồng;... Về nguyên tắc, đây là các quyền được bảo hộ có thời hạn và có

thể chuyển giao cho cá nhân, tổ chức khác; tổ chức, cá nhân khi khai

8

thác, sử dụng các quyền tài sản này phải xin phép và trả tiền thù lao hoặc

các quyền lợi vật chất khác cho chủ sở hữu quyền theo quy định của pháp

luật.

Quyền SHTT là một loại tài sản được pháp luật công nhận và bảo

vệ. Cụ thể hơn, đó là một loại quyền tài sản của cá nhân, pháp nhân và

các chủ thể khác, được Nhà nước công nhận và bảo hộ theo quy định của

pháp luật dân sự và pháp luật chuyên ngành về SHTT. Theo Bộ luật Dân

sự 2015 (Điều 105), “tài sản” được hiểu bao gồm “vật, tiền, giấy tờ có

giá và các quyền tài sản”; đồng thời, Điều 115 khẳng định “Quyền tài sản

là quyền trị giá được bằng tiền bao gồm quyền tài sản đối với đối tượng

quyền sở hữu trí tuệ, quyền sử dụng đất và các quyền tài sản khác. Với tư

cách là một đạo luật chuyên ngành, Luật SHTT 2005 tiến thêm một bước

lớn nữa trong việc tiếp cận với quan niệm tiến bộ đã được thế giới hiện

đại thừa nhận rộng rãi, đó là việc chính thức thừa nhận sự tồn tại của một

loại tài sản đặc biệt “tài sản trí tuệ” và tuyên bố “Quyền SHTT là quyền

của tổ chức, cá nhân đối với tài sản trí tuệ” (Điều 4).

Trong lĩnh vực quyền tác giả và quyền liên quan đến quyền tác giả,

trên cơ sở tác phẩm, công trình đã được sáng tạo, quyền tài sản được xác

lập khi tác giả công bố tác phẩm, công trình đó. Đối với chủ sở hữu

quyền, quyền tài sản phát sinh trong quá trình khai thác, sử dụng, chuyển

giao quyền tác giả hoặc quyền liên quan.

Trong lĩnh vực quyền SHCN và quyền đối với giống cây trồng,

quyền tài sản của chủ sở hữu phát sinh trong quá trình sử dụng, khai thác

thương mại các đối tượng SHCN và giống cây trồng phục vụ hoạt động

sản xuất, kinh doanh và các nhu cầu của cuộc sống.

- Bên cạnh các quyền tài sản, quyền SHTT cũng mang tính chất

nhân thân. Các quyền nhân thân thực chất là các quyền tinh thần gắn bó

mật thiết và không thể tách rời với chính bản thân các tác giả là những

người trực tiếp sáng tạo ra các sản phẩm trí tuệ. Quyền nhân thân được

bảo hộ vô thời hạn và trong một số trường hợp là không thể chuyển giao.

Các quyền nhân thân được hình thành trên cơ sở hoạt động sáng tạo

của tác giả và được xác định, tồn tại bởi nhân thân của chính tác giả như

đứng tên tác giả trên tác phẩm hoặc văn bằng bảo hộ (quyền được công

9

nhận là tác giả), đặt tên cho tác phẩm, được giới thiệu tên khi biểu diễn,

khi phát hành bản ghi âm, ghi hình, phát sóng cuộc biểu diễn... Chính vì

lý do đó, các quyền này về nguyên tắc không thể chuyển giao và tồn tại

trong suốt thời gian tác giả sống. Khi tác giả mất, không còn chủ thể

quyền nên các quyền nhân thân dưới góc độ là quyền chủ thể của tác giả

cũng chấm dứt. Khi đó, quyền nhân thân của tác giả tồn tại như một sự

kiện pháp lý được xác định và bảo vệ bởi pháp luật phù hợp với lợi ích

của xã hội. Tuy nhiên, trong các quyền nhân thân, có một số quyền do

nội dung pháp lý của mình hoặc do yêu cầu tiếp tục bảo vệ có hiệu quả

quyền tác giả kể cả sau khi tác giả đã mất vẫn có thể được chuyển giao,

như quyền công bố tác phẩm, quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm.

Đây cũng là ví dụ điển hình về sự kết hợp giữa tính chất tài sản và nhân

thân phi tài sản của quyền SHTT.

Trong lĩnh vực quyền tác giả, các quyền nhân thân được xác định

cụ thể tại Điều 19 Luật SHTT bao gồm: quyền đặt tên cho tác phẩm;

quyền đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm, được nêu tên thật hoặc

bút danh khi tác phẩm được công bố, sử dụng; quyền công bố tác phẩm

hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm; quyền bảo vệ sự toàn vẹn

của tác phẩm, không cho người khác sửa chữa, cắt xén hoặc xuyên tạc

tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và uy

tín của tác giả.

Trong lĩnh vực quyền SHCN và giống cây trồng, quyền nhân thân

thuộc về các tác giả trực tiếp tạo ra sáng chế, kiểu dáng công nghiệp,

thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, giống cây trồng. Ví dụ, quyền đứng

tên trong các văn bằng bảo hộ, quyền được nêu tên trong các tài liệu công

bố, giới thiệu...

Tùy thuộc vào từng quan hệ mà chủ thể quyền SHTT tham gia,

quyền SHTT có thể là các quyền thuần tuý mang tính tài sản, mang tính

nhân thân phi tài sản hoặc kết hợp cả hai.

1.1.3.2. Quyền Sở hữu trí tuệ mang bản chất độc quyền và có tính phủ

định (essentially negative)

Quyền SHTT vận hành chủ yếu dưới dạng một quyền độc quyền

trong các thị trường thương mại tự do, đồng thời mang bản chất phủ định

10

(essentially negative): đó là các quyền ngăn cấm người khác thực hiện

các hành vi nhất định (ví dụ, ngăn cấm hành vi sao chép lậu, làm hàng

giả, hàng nhái,...) và thậm chí trong một số trường hợp ngăn cấm các bên

thứ ba, các bên có các ý tưởng sáng tạo tương tự một cách độc lập, không

được khai thác các ý tưởng đó mà không được phép của chủ sở hữu quyền.

Bên cạnh đó, cũng có một vài khía cạnh của quyền SHTT là các

quyền mang tính chất khẳng định (positive entitlements), ví như quyền

được cấp văn bằng bảo hộ độc quyền hoặc quyền được đăng ký nhãn

hiệu khi đáp ứng các điều kiện luật định. Tuy nhiên, các quyền này chỉ

mang tính chất phụ mà không phải là các quyền cơ bản.

Quan niệm về chế định quyền SHTT trao quyền cho chủ sở hữu

kiểm soát hành vi của người khác có nhiều ngụ ý mà trên thực tế thường

được hiểu một cách không đầy đủ. Bằng độc quyền được cấp không phải

là điều kiện tiên quyết hay “tấm thẻ bài” để chủ sở hữu được quyền tự do

không đếm xỉa đến các quyền của người khác (kể cả các quyền SHTT

của họ) hay được phép vượt quá giới hạn của các nghĩa vụ công (việc

đăng ký nhãn hiệu tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền không biện hộ

được cho hành vi sử dụng nhãn hiệu vào việc quảng cáo các sản phẩm

lậu). Quyền SHTT cũng không mang lại cho chủ sở hữu bất kỳ vị trí đặc

quyền nào trong thương mại quốc tế hoặc các quyền miễn trừ đối với các

quy định cấm mà một quốc gia có thể áp dụng (một tác phẩm điện ảnh đã

đăng ký quyền tác giả không có nghĩa là được nằm ngoài đối tượng bị

hạn chế phát sóng khi vi phạm thuần phong mỹ tục quốc gia). Đây là các

vấn đề còn gây nhiều tranh luận và có thể có các cách tiếp cận khác mới

hơn; tuy nhiên, khi đó các quan niệm nền tảng về vai trò và mục đích của

quyền SHTT cũng sẽ bị thay đổi với các hệ lụy khó có thể lường trước

được².

1.2. Các đối tượng của quyền sở hữu trí tuệ

Dưới góc độ lý luận, nếu như đối tượng điều chỉnh của pháp luật

SHTT là các quan hệ phát sinh giữa các chủ thể trong quá trình sáng tạo,

khai thác, sử dụng các tài sản trí tuệ, thì nhìn nhận sâu hơn, đối tượng của

2

William Cornish, David Llewelyn, Intellectual Property: Petents, Copyright, Trade

Marks, and Allied Rights, Sweet & Maxwell, London, 2003, tr. 6.

11

loại quan hệ pháp luật này chính là các tài sản trí tuệ. Nếu quan niệm

khách thể của quan hệ pháp luật là các hành vi của cá nhân, tổ chức khi

tham gia vào quan hệ pháp luật, thực hiện quyền chủ thể và nghĩa vụ

pháp lý thì trong lĩnh vực SHTT, có thể coi tài sản trí tuệ chính là khách

thể của khách thể quan hệ pháp luật về SHTT.

1.2.1. Quan niệm chung

Theo thông lệ quốc tế và các Điều ước quốc tế về SHTT, trực tiếp

là Công ước WIPO và Hiệp định TRIPS, các đối tượng SHTT có thể

được hiểu bao gồm: các tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học; các

hoạt động của các nghệ sỹ biểu diễn, bản ghi âm, chương trình phát

thanh, truyền hình; các sáng chế/giải pháp hữu ích, kiểu dáng công

nghiệp, nhãn hiệu hàng hóa, nhãn hiệu dịch vụ, chỉ dẫn thương mại, tên

thương mại, giống cây trồng, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, thậm

chí kể cả bí mật thương mại, thông tin bí mật và sau này là các hình thức

thể hiện nghệ thuật truyền thống dân gian, chủng vi sinh, chương trình

máy tính, tên miền Internet. Danh mục các đối tượng SHTT này mang

tính chất mở, bởi Công ước WIPO quy định mở về quyền SHTT đối với

tất cả các kết quả khác của hoạt động trí tuệ trong lĩnh vực công nghiệp,

khoa học, văn học và nghệ thuật. Hơn nữa, trong bối cảnh KH&CN và

các hoạt động sáng tạo trong đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội của thế

giới hiện đại không ngừng đổi mới và phát triển với tốc độ nhanh chóng,

sẽ có ngày càng nhiều các đối tượng SHTT mới được thừa nhận và bảo

hộ trong tương lai, bên cạnh các đối tượng SHTT truyền thống đã có lịch

sử hàng trăm năm tồn tại.

Pháp luật Việt Nam về SHTT đã có sự kế thừa và điều chỉnh cho

phù hợp với thông lệ quốc tế và các Điều ước quốc tế về SHTT mà Việt

Nam là thành viên. Do vậy, đã xác định tương đối đầy đủ danh mục các

đối tượng SHTT được pháp luật thừa nhận và bảo hộ. Theo Điều 3 Luật

SHTT 2005, các đối tượng quyền SHTT bao gồm đối tượng quyền tác

giả và quyền liên quan đến quyền tác giả; đối tượng quyền SHCN và đối

tượng quyền đối với giống cây trồng.

- Đối tượng quyền tác giả bao gồm: mọi sản phẩm sáng tạo trong

các lĩnh vực văn học, nghệ thuật, khoa học được thể hiện dưới bất kỳ

12

hình thức và bằng bất kỳ phương tiện nào, không phân biệt nội dung, giá

trị và không phụ thuộc vào bất kỳ thủ tục nào. Cụ thể là: các tác phẩm

văn học, khoa học, sách giáo khoa, giáo trình và tác phẩm khác được thể

hiện dưới dạng chữ viết hoặc ký tự khác; các bài giảng, bài phát biểu và

bài nói khác; tác phẩm báo chí; tác phẩm âm nhạc; tác phẩm sân khấu;

tác phẩm điện ảnh và tác phẩm được tạo ra theo phương pháp tương tự;

tác phẩm tạo hình, mỹ thuật ứng dụng; tác phẩm nhiếp ảnh; tác phẩm

kiến trúc; bản họa đồ, sơ đồ, bản đồ, bản vẽ liên quan đến địa hình, công

trình khoa học; tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian; chương trình máy

tính, sưu tập dữ liệu.

Danh mục loại trừ của các đối tượng này bao gồm: các tin tức thời

sự thuần tuý đưa tin; văn bản quy phạm pháp luật, văn bản hành chính,

văn bản khác thuộc lĩnh vực tư pháp và bản dịch chính thức của văn bản

đó; quy trình, hệ thống, phương pháp hoạt động, khái niệm, nguyên lý, số

liệu.

- Đối tượng quyền liên quan đến quyền tác giả bao gồm: cuộc biểu

diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng, tín hiệu vệ tinh mang

chương trình được mã hóa.

- Đối tượng quyền SHCN bao gồm: sáng chế/giải pháp hữu ích,

kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, nhãn hiệu,

tên thương mại, chỉ dẫn địa lý, bí mật kinh doanh.

- Đối tượng quyền đối với giống cây trồng bao gồm: giống cây

trồng và vật liệu nhân giống. Tuy nhiên, theo Luật Sửa đổi, bổ sung một

số điều của Luật SHTT vừa mới được Quốc hội khóa XII thông qua tại

Kỳ họp thứ 5, đối tượng quyền đối với giống cây trồng bao gồm cả các

“vật liệu nhân giống và vật liệu thu hoạch”.

1.2.2. Đặc điểm của đối tượng sở hữu trí tuệ

1.2.2.1. Đặc điểm chung

- Đặc tính sáng tạo và đổi mới: SHTT là việc vận dụng tư duy

tưởng tượng và sáng tạo của trí tuệ con người để giải quyết các vấn đề về

kỹ thuật và nghệ thuật. Các đối tượng SHTT dù trong lĩnh vực nào đều là

kết quả của hoạt động sáng tạo và đổi mới, được tạo ra dựa trên nền tảng

13

tri thức và thông tin đã được kết tụ, tích luỹ. Sáng tạo là động lực thúc

đẩy đổi mới và ngược lại, đó là chìa khóa tạo nên những tiến bộ vượt bậc

trong các lĩnh vực KH&CN và nghệ thuật, thúc đẩy kinh tế - xã hội phát

triển và làm giàu thêm kho tàng của cải, vật chất và tinh thần của nhân

loại.

- Đặc tính vô hình: Một vấn đề cần hết sức lưu ý khi tìm hiểu về

các đối tượng SHTT, đó là đặc tính vô hình, hay nói cách khác là đặc

tính phi vật thể của các đối tượng quyền SHTT.

Các đối tượng SHTT khác với các vật thể, tài sản hữu hình ở chỗ

chúng không có bản chất vật lý (không thể nhận biết sự tồn tại của chúng

nhờ các giác quan) và tồn tại dưới dạng các thông tin, tri thức chứa đựng

nhận thức về tự nhiên, xã hội và con người (các hiện tượng, trạng thái,

quy luật,…). Đặc tính vô hình của các đối tượng SHTT là yếu tố đặc biệt

quan trọng cần xem xét khi thiết kế các quy tắc ứng xử, bởi đây cũng là

yếu tố gây khó khăn cho việc thiết lập chế độ kiểm soát và thực hiện biện

pháp bảo vệ các đối tượng này.

Một điểm cần lưu ý khác là các đối tượng SHTT tuy vô hình khi

mới được tạo ra nhưng trở nên rất có giá trị dưới dạng sản phẩm hữu

hình. Tuy vô hình, nhưng các đối tượng này cũng mang đặc tính xác định

được (về bản chất - nội dung, phạm vi - giới hạn, chức năng, công dụng

và kể cả về giá trị). Nhờ vậy, mỗi loại đối tượng SHTT đều có thể độc

lập tồn tại và phân biệt được với các đối tượng khác dưới một hình thức

vật chất nhất định thông qua các phương tiện như ngôn ngữ, hình vẽ, ảnh

chụp,… tùy theo từng thể loại. Tuy nhiên, SHTT không phải là bản thân

sản phẩm mà là ý tưởng đặc biệt chứa đựng đằng sau sản phẩm, là cách

thức thể hiện ý tưởng đó và là cách thức riêng mà sản phẩm được gọi tên

và mô tả³.

- Đặc tính dễ bị xâm phạm: Các đối tượng SHTT do đặc thù phi vật

thể, dễ lan truyền và khó nắm giữ ở một địa điểm nhất định như các tài

sản hữu hình nên rất dễ bị xâm phạm (bị sao chép, bắt chước); đồng thời,

các hành vi xâm phạm các đối tượng SHTT cũng khó có thể xác định,

đánh giá và kiểm soát (như bị làm giả, làm nhái với các kỹ thuật tinh vi,

³Kamil Idris: SHTT, một công cụ đắc lực để phát triển kinh tế. WIPO 2005. Trang 8.

14

hiện đại). Do vậy, việc thiết lập hệ thống bảo vệ quyền SHTT, ngăn ngừa

và đấu tranh chống các hành vi xâm phạm quyền đang trở thành mối

quan tâm và nỗ lực chung của các quốc gia trên thế giới.

- Cơ chế bảo hộ các đối tượng SHTT mang tính đặc thù: Việc bảo

hộ các đối tượng SHTT phụ thuộc vào nhiều yếu tố như thời hạn bảo hộ

(theo pháp luật quy định), lãnh thổ bảo hộ (chỉ được bảo hộ trong phạm

vi lãnh thổ của quốc gia hoặc nhóm quốc gia công nhận hay cấp văn bằng

bảo hộ). Ngoài ra, mức độ bảo hộ đối với các đối tượng SHTT còn phụ

thuộc vào chính sách riêng của từng quốc gia trong phát triển kinh tế

thương mại trong nước và quốc tế.

Bên cạnh đó, các quyền đối với các đối tượng SHTT có thể bị giới

hạn trong một số trường hợp ngoại lệ do pháp luật quy định (như đã nêu

ở Phần I trên đây).

1.2.2.2. Đặc điểm phân biệt giữa các nhóm đối tượng quyền SHTT

Ở đây, cần phân biệt được sự khác nhau cơ bản giữa cơ chế bảo hộ

các đối tượng của quyền tác giả với các đối tượng của quyền SHCN (kể

cả giống cây trồng), thể hiện trong bảng sau:

Đối tượng

Nội dung

so sánh

Quyền tác giả

Quyền SHCN

Nguyên tắc chung

Bảo hộ về hình thức

Bảo hộ về mặt nội dung

Công nghệ, thương mại

Lĩnh vực

Văn học, nghệ thuật,

khoa học

Sáng chế/giải pháp hữu

ích, kiểu dáng công

nghiệp, thiết kế bố trí,

chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu,

tên thương mại...

Đối tượng

bảo hộ

Tác phẩm

Thời hạn

bảo hộ

Bảo hộ vô thời hạn hoặc

có thời hạn

Bảo hộ có thời hạn

15

Điều kiện

bảo hộ

Tính nguyên gốc, được

thể hiện dưới hình thức

vật chất nhất định

Tính mới, tính sáng tạo,

tính khác biệt, tính ứng

dụng

Thủ tục bảo hộ

Bảo hộ tự động

Yêu cầu đăng ký

1.3. Các chủ thể của quyền sở hữu trí tuệ

Theo nghĩa rộng dưới góc độ lý luận, chủ thể quyền SHTT có thể

được hiểu là tổ chức, cá nhân và các chủ thể khác tham gia vào quan hệ

pháp luật về quyền SHTT, thực hiện quyền chủ thể và nghĩa vụ pháp lý

phát sinh trong quá trình sáng tạo, khai thác, sử dụng các tài sản trí tuệ

trên cơ sở quy định của pháp luật về SHTT, được bảo vệ bởi sự cưỡng

chế của Nhà nước.

Các chủ thể trong quan hệ pháp luật về quyền SHTT được bảo đảm

bình đẳng về địa vị pháp lý và quyền tự định đoạt của chủ thể⁴. Quyền

bình đẳng của các chủ thể được thể hiện không có sự phân biệt về độ

tuổi, giới tính, mức độ năng lực hành vi; không phụ thuộc vào địa vị xã

hội và trình độ học vấn, mọi cá nhân đều có thể là chủ sở hữu các sản

phẩm trí tuệ, có các quyền và nghĩa vụ như nhau khi tạo ra hoặc được

chuyển giao các sản phẩm là đối tượng của quyền SHTT. Quyền tự định

đoạt của chủ thể được thể hiện trong việc sáng tạo, công bố hay không

công bố tác phẩm, công trình; quyền nộp đơn hay không nộp đơn yêu cầu

cấp văn bằng bảo hộ; khởi kiện hay không khởi kiện khi quyền SHTT bị

xâm phạm; để lại thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật... Tuy nhiên,

để bảo đảm nguyên tắc cân bằng lợi ích của người sáng tạo và chủ thể

khai thác, sử dụng sản phẩm trí tuệ, quyền tự định đoạt của chủ thể quyền

cũng bị hạn chế theo các nguyên tắc giới hạn quyền như đã nêu ở Phần I

Chương này.

Theo nghĩa hẹp, Điều 4 Luật SHTT 2005 xác định chủ thể quyền

SHTT là “chủ sở hữu quyền SHTT hoặc tổ chức, cá nhân được chủ sở

hữu chuyển giao quyền SHTT”.

⁴Giáo trình Luật SHTT, Trường Đại học Luật Hà Nội; các trang 15, 16.

16

1.3.1. Chủ thể quyền tác giả

1.3.1.1 Tác giả

Tác giả là chủ thể quan trọng nhất của quyền tác giả. Đây là khái

niệm cơ sở cho sự hình thành các quan hệ về quyền tác giả cũng như cho

việc xây dựng chế định quyền tác giả và quyền liên quan.

Khái niệm tác giả luôn gắn liền với tác phẩm cụ thể bởi tác giả chỉ

có khi đã hình thành nên tác phẩm. Tác phẩm là kết tinh của quá trình lao

động sáng tạo của chính tác giả. Sự đóng góp trí tuệ của tác giả vào việc

tạo nên tác phẩm quyết định bản chất của chủ thể này, và do đó, tác giả

chỉ có thể là các cá nhân cụ thể mà không thể là tổ chức. Trong pháp luật

Việt Nam, khái niệm tác giả được thể hiện rõ nhất tại quy định của Điều

736 Bộ luật Dân sự 2005: “Người sáng tạo tác phẩm văn học, nghệ thuật,

khoa học và tác giả của tác phẩm đó”. Luật SHTT 2005 không đưa ra

quy định trực tiếp mà chỉ có một số quy định mang tính "ngụ ý" về

những người được coi là tác giả, do vậy chúng ta cần ngầm hiểu rằng, tác

giả là “người trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm” (Điều 13) và “tác giả sử

dụng thời gian, tài chính, cơ sở vật chất - kỹ thuật của mình để sáng tạo

ra tác phẩm” (Điều 37).

Tác giả có các quyền nhân thân (đặt tên cho tác phẩm; đứng tên

thật hoặc bút danh trên tác phẩm; công bố tác phẩm; bảo vệ sự toàn vẹn

của tác phẩm) và các quyền tài sản đối với tác phẩm (làm tác phẩm phái

sinh; biểu diễn, truyền đạt tác phẩm; sao chép tác phẩm; phân phối, nhập

khẩu bản gốc hoặc bản sao tác phẩm; cho thuê tác phẩm; hưởng nhuận

bút, thù lao và quyền lợi vật chất khi tác phẩm được khai thác, sử dụng

bởi các tổ chức, cá nhân khác).

1.3.1.2. Chủ sở hữu quyền tác giả

Khái niệm "chủ sở hữu quyền tác giả" được quy định trực tiếp và

khá cụ thể trong Luật SHTT 2005. Điều 36 của Luật xác định chủ sở hữu

quyền tác giả là tổ chức, cá nhân nắm giữ một, một số hoặc toàn bộ các

quyền tài sản đối với tác phẩm.

Chủ sở hữu quyền tác giả có thể là tác giả, các đồng tác giả, tổ

chức, cá nhân giao nhiệm vụ cho tác giả hoặc giao kết hợp đồng với tác

17

giả, người thừa kế, người được chuyển giao quyền theo hợp đồng hoặc

trong một số trường hợp có thể là Nhà nước.

Về nguyên tắc, chủ sở hữu quyền tác giả chỉ có các quyền tài sản

đối với tác phẩm.

1.3.2. Chủ thể quyền liên quan đến quyền tác giả

Chủ thể quyền liên quan đến quyền tác giả bao gồm người biểu

diễn (diễn viên, ca sĩ, nhạc công, vũ công và những người khác trình bày

tác phẩm văn học, nghệ thuật); chủ sở hữu cuộc biểu diễn; nhà sản xuất

bản ghi âm, ghi hình (tổ chức, cá nhân định hình lần đầu âm thanh, hình ảnh)

và các tổ chức phát sóng (tổ chức khởi xướng và thực hiện việc phát sóng).

Chủ sở hữu quyền liên quan, theo Luật SHTT 2005 - Điều 44, được

xác định như sau:

- Chủ sở hữu đối với cuộc biểu diễn là tổ chức, cá nhân sử dụng

thời gian, đầu tư tài chính và cơ sở vật chất - kỹ thuật của mình để thực

hiện cuộc biểu diễn.

- Chủ sở hữu đối với bản ghi âm, ghi hình là tổ chức, cá nhân sử

dụng thời gian, đầu tư tài chính và cơ sở vật chất - kỹ thuật của mình để

sản xuất bản ghi âm, ghi hình.

- Chủ sở hữu chương trình phát sóng là tổ chức phát sóng.

Về nguyên tắc, quyền của người biểu diễn bao gồm quyền nhân

thân và quyền tài sản. Chủ sở hữu quyền liên quan chỉ có các quyền tài

sản đối với các đối tượng của quyền liên quan.

1.3.3. Chủ thể quyền sở hữu công nghiệp

1.3.3.1. Tác giả

Trong lĩnh vực SHCN, tác giả là người trực tiếp sáng tạo ra các đối

tượng SHCN. Tuy nhiên, không phải mọi đối tượng SHCN đều có tác

giả. Vấn đề xác định tác giả không đặt ra đối với một số đối tượng SHCN

như nhãn hiệu, tên thương mại, bí mật kinh doanh mà chỉ áp dụng đối với

sáng chế/giải pháp hữu ích, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch

tích hợp bán dẫn là các đối tượng có tính sáng tạo (để được bảo hộ phải

thoả mãn tính sáng tạo).

18

Tác giả sáng chế/giải pháp hữu ích, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế

bố trí mạch tích hợp có một số quyền nhân thân (như được ghi tên là tác

giả trong văn bằng bảo hộ; được nêu tên trong các tài liệu công bố, giới

thiệu về đối tượng SHCN) và quyền tài sản (quyền nhận thù lao do sử

dụng, khai thác, chuyển giao đối tượng SHCN). Quyền tài sản này tồn tại

trong suốt thời hạn bảo hộ của sáng chế/giải pháp hữu ích, kiểu dáng

công nghiệp, thiết kế bố trí.

1.3.3.2. Chủ sở hữu quyền

Chủ sở hữu quyền SHCN có thể đồng thời là tác giả hoặc không

phải là tác giả tạo ra các đối tượng SHCN. Luật SHTT 2005 (Điều 121)

xác định cụ thể chủ sở hữu đối với từng đối tượng SHCN như sau:

- Chủ sở hữu sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí là tổ

chức, cá nhân được cơ quan có thẩm quyền cấp văn bằng bảo hộ các đối

tượng SHCN tương ứng.

- Chủ sở hữu nhãn hiệu là tổ chức, cá nhân được cơ quan có thẩm

quyền cấp văn bằng bảo hộ nhãn hiệu hoặc có nhãn hiệu đã được đăng ký

quốc tế được cơ quan có thẩm quyền công nhận hoặc có nhãn hiệu nổi tiếng.

- Chủ sở hữu tên thương mại là tổ chức, cá nhân sử dụng hợp pháp

tên thương mại đó trong hoạt động kinh doanh.

- Chủ sở hữu bí mật kinh doanh là tổ chức, cá nhân có được bí mật

kinh doanh một cách hợp pháp và thực hiện việc bảo mật bí mật kinh

doanh đó. Bí mật kinh doanh mà bên làm thuê, bên thực hiện nhiệm vụ

được giao có được trong khi thực hiện công việc được thuê hoặc được

giao thuộc quyền sở hữu của bên thuê hoặc bên giao việc, trừ trường hợp

các bên có thỏa thuận khác.

- Chủ sở hữu chỉ dẫn địa lý của Việt Nam là Nhà nước. Nhà nước

trao quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý cho tổ chức, cá nhân tiến hành việc sản

xuất sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý tại địa phương tương ứng và đưa sản

phẩm đó ra thị trường. Nhà nước trực tiếp thực hiện quyền quản lý chỉ

dẫn địa lý hoặc trao quyền quản lý chỉ dẫn địa lý cho tổ chức đại diện

quyền lợi của tất cả các tổ chức, cá nhân được trao quyền sử dụng chỉ

dẫn địa lý.

19

Các chủ sở hữu quyền SHCN có các quyền tài sản như sử dụng,

cho phép hoặc ngăn cấm người khác sử dụng đối tượng SHCN, định đoạt

đối tượng SHCN.

1.3.4. Chủ thể quyền đối với giống cây trồng

1.3.4.1. Tác giả

Tác giả giống cây trồng là người trực tiếp nghiên cứu chọn tạo

hoặc phát hiện và phát triển giống cây trồng. Tương tự như tác giả các

đối tượng SHCN, tác giả giống cây trồng có một số quyền nhân thân và

quyền tài sản như: quyền đứng tên trong văn bằng bảo hộ, quyền được

ghi tên trong Sổ đăng ký quốc gia về giống cây trồng và trong các tài liệu

công bố, quyền nhận thù lao khi giống cây trồng được ứng dụng, thương

mại hóa.

1.3.4.2. Chủ sở hữu quyền

Tương tự như trong lĩnh vực SHCN, chủ sở hữu quyền đối với

giống cây trồng có thể đồng thời hoặc không đồng thời là tác giả giống

cây trồng. Điều 157 Luật SHTT 2005 không có điều khoản trực tiếp xác

định rõ chủ sở hữu quyền đối với giống cây trồng mà chỉ gián tiếp quy

định như sau:

Tổ chức, cá nhân được bảo hộ quyền đối với giống cây trồng là tổ

chức, cá nhân chọn tạo hoặc phát hiện và phát triển giống cây trồng hoặc

đầu tư cho công tác chọn tạo hoặc phát hiện và phát triển giống cây trồng

hoặc được chuyển giao quyền đối với giống cây trồng.

Các tổ chức, cá nhân nêu trên có thể bao gồm tổ chức, cá nhân Việt

Nam; tổ chức, cá nhân nước ngoài thuộc nước có ký kết với Việt Nam

thỏa thuận về bảo hộ giống cây trồng; tổ chức, cá nhân nước ngoài có địa

chỉ thường trú tại Việt Nam hoặc có cơ sở sản xuất, kinh doanh giống cây

trồng tại Việt Nam.

Chủ sở hữu quyền đối với giống cây trồng (hay “chủ bằng bảo hộ”

theo cách dùng từ của Luật SHTT 2005) có các quyền tài sản như sử

dụng, cho phép hoặc ngăn cấm người khác sử dụng giống cây trồng; để

thừa kế, kế thừa quyền đối với giống cây trồng và chuyển giao quyền.

20