Đánh giá khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu của cộng đồng dân cư tỉnh Vĩnh Long

Hóa học & Kỹ thuật môi trường

ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

CỦA CỘNG ĐỒNG DÂN CƯ TỈNH VĨNH LONG

Lê Ngọc Tuấn¹, Trần Thị Thuý², Huỳnh Anh Kiệt^3*

Tóm tắt: Biến đổi khí hậu (BĐKH) là một trong những vấn đề đang được quan

tâm bởi sự tác động ngày càng mạnh mẽ tới sản xuất và đời sống của con người, đòi

hỏi sự thích ứng của mọi đối tượng trong xã hội. Nghiên cứu nhằm mục tiêu đánh

giá khả năng thích ứng (KNTU) với BĐKH của cộng đồng dân cư tỉnh Vĩnh Long

(thành thị và nông thôn) theo 5 mức độ: kém, trung bình, khá, tốt và rất tốt. Bằng

phương pháp tổng hợp tài liệu, điều tra xã hội học và phân tích đa tiêu chí, KNTU

với BĐKH được xem xét trên 4 khía cạnh: (1) Con người, (2) Cơ sở vật chất, (3)

Năng lực tài chính và (4) Xã hội. Kết quả đánh giá cho thấy đa phần người dân có

KNTU với BĐKH ở mức khá, trong đó, thanh phố Vĩnh Long và huyện Tam Bình

lần lượt có KNTU cao nhất và thấp nhất toàn tỉnh. Bên cạnh đó, các mắt xích khiếm

khuyết trong KNTU với BĐKH của cộng đồng cũng được xác định, là cơ sở để

hoạch định các biện pháp cải thiện.

Từ khóa: Khả năng thích ứng, Biến đổi khí hậu, Cộng đồng.

1. GIỚI THIỆU

Biến đổi khí hậu (BĐKH) - mà trước hết là nóng lên toàn cầu và nước biển dâng

(NBD) - là một thách thức lớn đối với nhân loại trong thế kỷ 21. Thiên tai và các

hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng là mối lo ngại hàng đầu của nhiều

quốc gia, trong đó có Việt Nam, đặc biệt là các vùng đồng bằng và dải ven biển

như đồng bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL) với nguy cơ ngập khoảng 39% diện tích

nếu nước biển dâng 1m [1]. Theo đó, tác động của BĐKH đến các lĩnh vực kinh tế,

xã hội (KTXH) cần được đánh giá -cung cấp cơ sở để thực hiện các quy hoạch, kế

hoạch có liên quan, góp phần nâng cao khả năng thích ứng (KNTU) của hệ thống.

Đánh giá KNTU với BĐKH là công tác quan trọng để xác định khả năng dễ bị

tổn thương. Trong đó, cộng đồng dân cư (CĐDC) là đối tượng vừa chịu tác động,

vừa thực thi các giải pháp ứng phó với BĐKH, theo đó, cần quan tâm đánh giá.

KNTU của một hệ thống có thể được hình thành cơ bản dựa trên các hoạt động của

con người như giáo dục, thu nhập, sức khỏe, thể chế và công nghệ [2]. Một số

nghiên cứu về đánh giá KNTU thường dựa trên 4 khía cạnh [3-5]: (i) Con người [3,

6-11], (ii) Xã hội [3, 11-13], (iii) Cơ sở vật chất [14, 15] và (iv) Tài chính [5, 11,

16]. Từ cách tiếp cận và các khía cạnh thể hiện KNTU nêu trên, việc áp dụng các

phương pháp nghiên cứu phù hợp với từng khía cạnh là yếu tố quyết định độ tin

cậy của kết quả đánh giá. Các phương pháp đánh giá KNTU với BĐKH thường

được sử dụng như: (i) Phương pháp đánh giá bằng chỉ số [17], (ii) Phương pháp

đánh giá bằng chi phí - lợi ích [18], (iii) Phương pháp phân tích ma trận đa mục

tiêu [18]. Nhìn chung, tùy vào mục tiêu và quy mô nghiên cứu, các phương pháp

nghiên cứu được lựa chọn sử dụng đơn lẻ hoặc kết hợp một cách phù hợp.

Vĩnh Long là một trong các tỉnh thuộc vùng đồng bằng sông Cửu Long

(ĐBSCL) ở hạ lưu sông Mê Kông. Các điều kiện canh tác, cơ sở hạ tầng, kinh tế

cũng như tập quán sinh sống gắn kết mật thiết với thiên nhiên nên rất nhạy cảm với

các tác động của BĐKH và thiên tai. Trong khi đó, Vĩnh Long là khu vực được

cảnh báo là ngập nặng nhất trong bối cảnh nước biển ngày càng dâng cao [1]. Thời

162

L. N. Tuấn, Tr. T. Thúy, H. A. Kiệt, “Đánh giá khả năng… dân cư tỉnh Vĩnh Long.”

Nghiên cứu khoa học công nghệ

gian đất bị ngập trung bình từ 2 – 4 tháng. Ngoài ra, xâm nhập mặn (XNM) cũng là

vấn đề đáng quan tâm khi diễn biến độ mặn cực đại theo không gian trên các con

sông chính tỉnh Vĩnh Long tăng dần qua các năm (2007-2016) và ngày càng lấn

sâu vào nội địa. Các thiên tai như sạt lở, giông lốc, hạn hán… cũng xảy ra khá

thường xuyên [19], theo đó là nguy cơ gây tác động nghiêm trọng đến đời sống của

CĐDC, đặc biệt trong bối cảnh BĐKH.

Vì vậy, việc đánh giá KNTU với BĐKH của cộng đồng dân cư tỉnh Vĩnh Long

đóng vai trò quan trọng, cung cấp cơ sở hoạch định các chính sách, chiến lược,

biện pháp thích ứng phù hợp trong từng điều kiện cụ thể, góp phần giảm thiểu rủi

ro, đảm bảo phát triển bền vững tại địa phương.

2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu tập trung phân tích KNTU với BĐKH của CĐDC thuộc 06 huyện

(Trà Ôn, Tam Bình, Bình Tân, Mang Thít, Long Hồ, Vũng Liêm), thành phố Vĩnh

Long và thị xã Bình Minh.

2.1. Phương pháp thu thập tài liệu

Các tài liệu, số liệu liên quan đến đặc điểm tự nhiên, KTXH, tình hình BĐKH,

kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH… được thu thập từ các cơ quan hữu quan

tại địa phương, đảm bảo độ tin cậy phục vụ nghiên cứu.

2.2. Phương pháp điều tra khảo sát

Được áp dụng để ghi nhận nhận thức của CĐDC về BĐKH và các thông tin có

liên quan – tạo cơ sở đánh giá KNTU với BĐKH. Nhận thức về BĐKH được đánh

giá thông qua các khía cạnh: (i) Nguyên nhân gây ra BĐKH; (ii) Biểu hiện của

BĐKH; (iii) Mối quan hệ của hiệu ứng nhà kính và BĐKH và (iv) Các giải pháp

thích ứng và giảm nhẹ với BĐKH…

Khu vực khảo sát bao gồm: khu vực đô thị (TP Vĩnh Long) và nông thôn (huyện

Tam Bình, Trà Ôn và Vũng Liêm) –đây cũng là nơi chịu tác động đáng kể bởi

XNM và ngập lụt. Cụ thể: phường 1, phường 5 và phường Tân Hòa (TP Vĩnh

Long); Thị trấn Tam Bình, xã Hòa Thạnh và xã Phú Thịnh (huyện Tam Bình); Thị

trấn Trà Ôn, xã Tích Thiện và xã Hòa Bình (huyện Trà Ôn); Thị trấn Vũng Liêm,

xã Quới Thiện và xã Trung Nghĩa (huyện Vũng Liêm).

Số lượng phiếu khảo sát: 600 phiếu khả sát được thực hiện (phân bố 150

phiếu/khu vực với độ tin cậy 92%).

N

n 

1 N *e²

Trong đó: n - Số đơn vị tổng thể mẫu

N - Số đơn vị tổng thể chung

e - Phạm vi sai số chọn mẫu

2.3. Phương pháp xử lý số liệu

Phần mềm Excel được ứng dụng để xử lý thông tin từ phiếu khảo sát. Trên cơ

sở phiếu khảo sát nhận thức và KNTU của cán bộ quản lý về BĐKH, thực hiện

đánh giá (chuẩn hóa) các nhận định (phương án trả lời) (chi tiết không được trình

bày trong báo cáo này).

163

Tạp chí Nghiên cứu KH&CN quân sự, Số Đặc san NĐMT, 09 - 2017

Hóa học & Kỹ thuật môi trường

2.4. Phương pháp đánh giá đa tiêu chí

Được áp dụng để đánh giá KNTU với BĐKH của CĐDC tỉnh Vĩnh Long thông

qua việc cho điểm các tiêu chí (Bảng 1) với các mức độ khác nhau (bảng 2).

Bảng 1. Các tiêu chí đánh giá KNTU với BĐKH của CĐDC.

Đối

tượng

Nhóm

tiêu chí

Ký

hiệu

CN1

Tiêu chí thành phần

Nhận thức về BĐKH [13]

Con

người

[3-5]

Tỷ lệ tham gia các hoạt động ứng phó với BĐKH [11] CN2

Tỷ lệ người dân sinh sống ở nơi bị ảnh hưởng BĐKH

có kinh nghiệm thích ứng [16]

CN3

Thu nhập bình quân đầu người [5]

Sự hỗ trợ của chính quyền trong việc khắc phục thiên

tai [16]

TC1

TC2

Tài chính

[3-5]

Giao thông [20]

Cơ sở vật Công trình thủy lợi [20]

VC1

VC2

Cộng

đồng

dân cư

chất

(CSVC)

[3-5]

CSVC nội tại, gồm: Cấu trúc nhà ở; Tỷ lệ người dân

sử dụng mạng lưới điện quốc gia; Tỷ lệ người dân tiếp

cận với nguồn nước tập trung; Khả năng tiếp cận thông

tin… [21]

VC3

Tỷ lệ Giáo viên/Học sinh [3]

Tỷ lệ Nhân viên y tế/Dân số [3]

Tỷ lệ lao động có việc làm [11]

Tỷ lệ được tuyên truyền về BĐKH [13]

XH1

XH2

XH3

XH4

Xã hội

[3-5]

Trọng số giữa các tiêu chí thành phần và giữa các nhóm tiêu chí được quy ước

bằng nhau, tức là: chỉ số AC_nhómđược tính toán bằng trung bình cộng của chỉ số

AC_{thành phần}; tương tự, chỉ số AC_{đối tượng}được tính bằng trung bình cộng của chỉ số

AC_nhóm

.

Bảng 2. Thang điểm đánh giá KNTU với BĐKH [18].

Mức độ đánh giá

Điểm số

0 – <1,5

KNTU kém, có nhiều thiếu sót, gây ảnh hưởng đến nhiều yếu tố

1,5 – <2,5 KNTU trung bình, có thiếu sót nhưng có thể khắc phục

2,5 – <3,5 KNTU khá, có thể có những thiếu sót nhưng không gây ảnh hưởng

3,5 – <4,5 KNTU tốt, có thể có thiếu sót nhưng không gây ảnh hưởng

4,5 – 5,0

KNTU rất tốt, không có thiếu sót

Cách thức tính điểm tổng hợp: Các tiêu chí phụ và nhóm tiêu chí được xem xét với

cùng trọng số, theo đó, điểm số đánh giá là trung bình cộng các điểm có liên quan.

3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

Đối với cộng đồng dân cư, tập trung phân tích NLTU với BĐKH của cộng đồng

dân cư thông qua 4 khía cạnh chính: con người, tài chính, cơ sở vật chất và xã hội.

3.1. Con người

3.1.1. Nhận thức về BĐKH

164

L. N. Tuấn, Tr. T. Thúy, H. A. Kiệt, “Đánh giá khả năng… dân cư tỉnh Vĩnh Long.”

Nghiên cứu khoa học công nghệ

Nhận thức của người dân được đánh giá dựa trên nhiều yếu tố, trong đó kiến

thức và kinh nghiệm ứng phó với BĐKH được xem là những tiêu chí quan trọng.

Kết quả khảo sát cho thấy mức độ nhận thức về BĐKH của người dân trên địa bản

tỉnh Vĩnh Long hiện chưa cao, chênh lệch giữa khu vực nông thôn và thành thị

không đáng kể (tỷ lệ hiểu rõ lần lượt là 11% và 15%, tỷ lệ không hiểu là 42% và

41%) (hình 1). Trong số các khu vực khảo sát, tỷ lệ người dân hiểu rõ về BĐKH ở

Tp Vĩnh Long cao hơn các khu vực khác; thấp nhất thuộc huyện Tam Bình.

Hình 1. Kết quả đánh giá nhận thức về BĐKH của người dân

thông qua phiếu khảo sát.

3.1.2. Tham gia các hoạt động ứng phó BĐKH

Chủ yếu thông qua việc đóng góp vào Quỹ phòng chống thiên tai (71,75% -

thành thị và 90,41% - nông thôn) và nạo vét kênh mương, đắp đê (27,27% - thành

thị và 41,78% - nông thôn), trồng cây chịu mặn/hạn/ngập, tập huấn an toàn đường

thủy, phương châm 4 tại chỗ (hình 2).

Hình 2. Tỷ lệ (%) người dân tham gia các hoạt động ứng phó

với BĐKH tại địa phương.

Có thể nhận thấy, trong các hoạt động ứng phó với BĐKH, tỷ lệ người dân nông

thôn tham gia nhiều hơn khu vực thành thị. Điều này có thể giải thích bởi đặc thù

165

Tạp chí Nghiên cứu KH&CN quân sự, Số Đặc san NĐMT, 09 - 2017

Hóa học & Kỹ thuật môi trường

canh tác, sự gắn kết với các điều kiện tự nhiên của cư dân nông thôn và dĩ nhiên là

các hoạt động thích ứng tương thích.

3.1.3. Kinh nghiệm thích ứng với BĐKH

Kết quả khảo sát cho thấy người dân ở khu vực nông thôn do khá thường xuyên

chịu ảnh hưởng của các thiên tai (ngập, sạt lở, XNM, hạn hán, bão lũ,...), gây thiệt

hại trực tiếp đến sinh kế và đời sống nên có kinh nghiệm ứng phó tốt hơn với các

vấn đề liên quan đến BĐKH (hình 3).

Hình 3. Tỷ lệ người dân có kinh nghiệm thích ứng với BĐKH.

3.2. Tài chính

3.2.1. Thu nhập bình quân đầu người

Thu nhập bình quân đầu người cao góp phần tăng KNTU với BĐKH, người dân

có nhiều điều kiện tiếp xúc với các công cụ hỗ trợ phòng chống và khắc phục hậu

quả thiên tai [5]. Trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long, TP.Vĩnh Long là nơi có thu nhập

bình quân đầu người cao nhất (khoảng 38,2 triệu đồng/năm); tiếp đến là các huyện

như Long Hồ, Mang Thít, Vũng Liêm (khoảng 26 – 26,9 triệu đồng/ năm), thấp

nhất là huyện Tam Bình với 25,75 triệu đồng/năm.

3.2.2. Ngân sách địa phương cho hoạt động bảo vệ môi trường và ứng phó với

BĐKH

Nguồn tài chính này góp phần giúp người dân nâng cao nhận thức bảo vệ môi

trường, giảm thiếu những hành vi tiêu cực đồng thời chủ động khắc phục hậu quả.

UBND huyện Mang Thít, Long Hồ, Bình Tân phân bổ tài chính cho sự nghiệp môi

trường, phòng chống thiên tai, BĐKH... từ vốn sự nghiệp môi trường của địa

phương, nguồn vốn hỗ trợ và cộng đồng đóng góp. Một số địa phương huy động

được các nguồn tài trợ bên ngoài như ngân sách Trung ương, quỹ, các chương trình

hỗ trợ cũng như các dự án đầu tư…

3.3. Cơ sở vật chất

3.3.1. Cơ sở vật chất nội tại

- Cấu trúc nhà ở: tác động không nhỏ đến khả năng giảm thiểu rủi ro có thể xảy

ra. Ở khu vực thành thị, phần lớn người dân có điều kiện sống tốt (89% có nhà cấp

4, có 2 lầu hoặc hơn 2 lầu) ; mặt khác, tỷ lệ nhà tạm ở thành thị cũng khá cao do di

cư, chưa ổn định chỗ ở… Đối với khu vực nông thôn, đa số người dân có nhà cấp 4

166

L. N. Tuấn, Tr. T. Thúy, H. A. Kiệt, “Đánh giá khả năng… dân cư tỉnh Vĩnh Long.”

Nghiên cứu khoa học công nghệ

(90%), tỷ lệ nhỏ có nhà 2 lầu, còn lại là nhà tạm với điều kiện sống tương đối khó

khăn và hạn chế. Vì vậy, khi có thiên tai, khu vực nông thôn thường bị thiệt hại

nhiều hơn.

- Tiện nghi trong sử dụng điện: Phần lớn người dân toàn tỉnh đều sử dụng mạng

lưới điện quốc gia (trên 99%), trong đó, huyện Trà Ôn và Long Hồ chiếm tỷ lệ cao

nhất (99,7%).

- Tiện nghi trong sử dụng nước tập trung: Tỷ lệ người dân được tiếp cận nguồn

nước sạch góp phần không nhỏ cho KNTU với BĐKH và thiên tai (giông bão,

ngập lụt…). Kết quả khảo sát cho thấy, phần lớn người dân tỉnh Vĩnh Long đều đã

tiếp cận nguồn nước sạch tập trung, cao nhất tại huyện Bình Tân (89,84%), thấp

nhất là huyện Trà Ôn (29,8%). Một số nơi còn sử dụng nước ngầm, nước mặt như

nguồn cung cấp chính.

- Khả năng tiếp cận thông tin: thông qua các phương tiện truyền thông góp phần

đáng kể trong việc thay đổi, nâng cao nhận thức của người dân về BĐKH. Đa

phần người dân tỉnh Vĩnh Long tiếp cận thông tin qua truyền hình cáp, kế tiếp là

đài phát thanh, internet, sau cùng là báo chí và các phưng tiện khác.

3.3.2. Giao thông vận tải (GTVT)

BĐKH tác động tiêu cực đến hạ tầng và hoạt động GTVT. Trong giai đoạn

2010 – 2014, ngành GTVT tỉnh Vĩnh Long từng bước thực hiện đầu tư xây dựng,

cải tạo, nâng cấp hàng loạt các công trình cầu đường như Quốc lộ 53, Quốc lộ 54,

đường tỉnh 902, 907, 908, 909... Việc mở rộng, cải tạo, nâng cấp các tuyến đường

huyện cũng được quan tâm thực hiện. Do tăng cao nhu cầu lưu thông, vận tải trong

điều kiện phát triển kinh tế của địa phương nên áp lực của ngành trong thời gian tới

là rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh BĐKH.

3.3.3. Thủy lợi

Theo Chi cục Thủy lợi tỉnh Vĩnh Long, nhiều công trình thủy lợi tại các địa

phương được chú trọng đầu tư (trạm bơm, đê bao, hệ thống kênh rạch, cống,...)

nhằm đảm bảo cho hoạt động sản xuất và đời sống, đặc biệt là lĩnh vực nông

nghiệp, tăng cường mạng lưới giao thông thủy bộ ở các vùng nông thôn... Tuy

nhiên, phần lớn các công trình còn tồn tại nhiều vấn đề liên quan đến vật liệu, ảnh

hưởng của thủy triều, kinh phí và thời gian sử dụng... theo đó là sự xuống cấp, xói

lở cần khắc phục.

3.4. Xã hội

3.4.1. Giáo dục, y tế, lao động

Giáo dục là yếu tố then chốt tác động đến nhận thức của CĐDC về BĐKH. Tỷ

lệ giáo viên/học sinh giữa các địa phương chênh lệch không nhiều, cao nhất là

huyện Vũng Liêm (0,074), thấp nhất là huyện Tam Bình (0,046) [22].

Điều kiện y tế (số bệnh viện, bác sĩ, y tá…) đóng vai trò quan trọng trong phòng

ngừa, khắc phục hậu quả thiên tai, góp phần ngăn chặn bùng phát các loại dịch

bệnh, cũng như các căn bệnh do việc biến đổi thời tiết hay thiên tai mang lại. Tp.

Vĩnh Long – khu vực đô thị với những tiện nghi và lợi thế về cơ sở hạ tầng, dịch

vụ xã hội, theo đó có tỷ lệ cán bộ y tế cao hơn hẳn các địa phương còn lại, thấp

nhất là huyện Bình Tân và Long Hồ.

167

Tạp chí Nghiên cứu KH&CN quân sự, Số Đặc san NĐMT, 09 - 2017

Hóa học & Kỹ thuật môi trường

Tỷ lệ người lao động có việc làm thể hiện việc người dân có khả năng tạo ra

nguồn thu nhập ổn định, có nhiều điều kiện tiếp cận các thông tin, kiến thức liên

quan đến ứng phó với BĐKH và thiên tai. Năm 2015, tỷ lệ lao động có chuyên

môn kỹ thuật tỉnh Vĩnh Long đạt 55% (tăng 10,2% so với năm 2014). Tại mỗi địa

phương, huyện Bình Tân, Long Hồ có tỷ lệ lao động có việc làm cao nhất (tương

ứng 62% và 61%), thấp nhất là Trà Ôn và Vũng Liêm.

3.4.2. Công tác truyền thông

Tỷ lệ người dân được tuyên truyền về BĐKH là một trong những tiêu chí quan

trọng trong việc đánh giá KNTU của cộng đồng. Phần lớn người dân ở cả thành thị

và nông thôn chưa được tuyên truyền kiến thức, kỹ năng, biện pháp ứng phó

BĐKH và thiên tai, nhất là tại TP Vĩnh Long. Đa số người dân được tuyên truyền

về tiết kiệm nước, năng lượng và biện pháp bảo vệ môi trường (hình 4). Kết quả

khảo sát còn cho thấy tỷ lệ người dân ở khu vực nông thôn chủ động tìm hiểu về

các vấn đề liên quan đến ứng phó với BĐKH cao hơn so với thành thị.

Hình 4. Tỷ lệ người dân chưa được tuyên truyền liên quan đến ứng phó BĐKH.

Trên cơ sở đánh giá từng khía cạnh, NLTU với BĐKH của CĐDC tỉnh Vĩnh

Long được đánh giá tổng hợp theo phương pháp đa tiêu chí và trình bày trong bảng

3, hình 5.

Bảng 3. KNTU với BĐKH của CĐDC tỉnh Vĩnh Long.

Con người

Tài chính Cơ sở vật chất

Xã hội

Huyện

Điểm Xếp loại

CN 1 CN 2 CN 3 TC 1 TC 2 VC 1 VC 2 VC 3 XH1 XH2 XH3 XH 4

TP Vĩnh Long

Tam Bình

Trà Ôn

Vũng Liêm

Mang Thít

TX. Bình

3

4

3

2

1

2

1

2

3

2

4

2,75

3

4

3

4

3,5

3,25

3,75

3

2

1,5

4

4,5

3,5

2

1

3

2

4

2

3

1

3

1

3

Khá

TB

Khá

2,3

2,6

2,4

2,6

3

2

3

3,25

2

3,25

2

3

2

3

2,6

Minh

Long Hồ

Bình Tân

3

4

2

1

2

2,75

3,75

3

3,25

3,75

3

3,5

4

2

1

4

3

1

2,7

2,6

Khá

KNTU của CĐDC tỉnh Vĩnh Long phần lớn ở mức khá, không có sự chênh lệch

đáng kể giữa các địa phương, dao động từ 2,3 – 3 điểm, cao nhất tại Tp Vĩnh Long

và thấp nhất tại huyện Tam Bình (Bảng 3). Các khía cạnh phần nào hạn chế KNTU

của cộng đồng như: tỷ lệ tham gia hoạt động ứng phó với BĐKH còn thấp (Tam

168

L. N. Tuấn, Tr. T. Thúy, H. A. Kiệt, “Đánh giá khả năng… dân cư tỉnh Vĩnh Long.”

Nghiên cứu khoa học công nghệ

Bình, Vũng Liêm, Bình Tân), sự hỗ trợ của hệ thống công trình thủy lợi trong sản

xuất còn thấp (Tam Bình, Trà Ôn, Vũng Liêm, Mang Thít, Bình Minh) và một số

vấn đề xã hội khác như giáo dục, việc làm ở khu vực nông thôn… Cải thiện các

khiếm khuyết này là cơ sở quan trọng để nâng cao KNTU của cộng đồng dân cư,

góp phần giảm nhẹ tính DBTT do BĐKH.

Hình 5. KNTU với BĐKH của cộng đồng dân cư tỉnh Vĩnh Long.

4. KẾT LUẬN

Kết quả nghiên cứu cho thấy CĐDC tỉnh Vĩnh Long hầu hết có KNTU với

BĐKH ở mức khá, cao nhất tại Tp Vĩnh Long, tiếp đến là huyện Trà Ôn, Bình Tân,

Vũng Liêm, Long Hồ, Bình Minh, Măng Thít và thấp nhất là huyện Tam Bình.

Trong đó, KNTU cao chủ yếu nhờ vào: thu nhập bình quân đầu người cao, cơ sở

vật chất được đầu tư chu đáo, chú trọng công tác truyền thông về BĐKH, nhận

thức của người dân ở mức tương đối tốt… Tuy nhiên, một số tồn tại cần khắc phục

liên quan đến ứng dụng công nghệ, kỹ thuật thích ứng với BĐKH, sự hạn chế của

các công trình thủy lợi phục vụ sản xuất, kinh nghiệm trong ứng phó với thiên tai

cũng như một số vấn đề xã hội khác tại khu vực nông thôn (giáo dục, việc làm…).

Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở để hoạch định các giải pháp tăng cường

KNTU, giảm nhẹ tác động của BĐKH, góp phần đảm bảo an sinh xã hội và phát

triển bền vững.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1]. Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2016. Kịch bản Biến đổi khí hậu và nước biển

dâng cho Việt Nam.

[2]. Nick Brooks and w. Neil Adger, 2007. Assessing and Enhancing Adaptive

Capacity.

169

Tạp chí Nghiên cứu KH&CN quân sự, Số Đặc san NĐMT, 09 - 2017

Hóa học & Kỹ thuật môi trường

[3]. Ellis, 2000. Rural Livelihoods and Diversity in Developing Countries,

Oxford: Oxford University Press.

[4]. Ringler and G. A. Gbetibouo, 2009. Mapping South African Farming Sector

Vulnerability to Climate Change and Variability: A Subnational Level

Assessment. IFPRI Research Brief 15-3, Washington, DC: International Food

Policy Research Institute.

[5]. Jacobs, B., Nelson, R., Kuruppu, N., and Leith, P., 2015. An adaptive

capacity guide book: Assessing, building and evaluating the capacity of

communities to adapt in a changing climate. Southern Slopes Climate

Change Adaptation Research Partnership (SCARP), University of

Technology Sydney and University of Tasmania. Hobart, Tasmania.

[6]. Grothmann & Patt, 2009. Adaptive capacity and human cognition. Potsdam

Institute for Climate Impact Research Department of Global Change and

Social Systems P.O. Box 60 12 03 14412 Potsdam Germany.

[7]. Đặng Đình Thắng, 2013. Nhận thức về biến đổi khí hậu và đánh giá của

người dân cho chính sách giảm thiểu tác động: Nghiên cứu trường hợp Thành

phố Hồ Chí Minh, Việt Nam.

[8]. Cấn Thu Văn, Nguyễn Thanh Sơn, 2015. Xây dựng phương pháp tính trọng số

để đánh giá tính dễ bị tổn thương trên lũ lụt lưu vực sông Vu Gia - Thu

Bồn, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN: Khoa học Tự nhiên và Công nghệ 31(1S),

tr. 93-102.

[9]. Vũ Thị Hương, Phạm Thanh Long, 2015. Nghiên cứu tính dễ bị tổn thương do

thiên tai đến tỉnh Thanh Hóa, Bộ TN và MT, Viện khoa học KTTV và BĐKH,

Phân viện KHKT TV và BĐKH, Tuyển tập báo cáo Hội thảo khoa học

thường niên năm 2015.

[10].Olsson, P., C. Folke & F. Berkes, 2004. Adaptive co management for

building resilience in socialecological systems. Environmental

Management. 34: 75-90.

[11].Darren Swanson, Jim Hiley, Henry David Venema, 2007. Indicators of

Adaptive Capacity to Climate Change for Agriculture in the Prairie Region of

Canada, International Institute for Sustainable Development (IISD),

Manitoba, Canada, 17.

[12]. Vincent, K., 2007. Uncertainty in adaptive capacity and the importance of

scale’, Global Environmental Change 17. 1: 12-24.

[13]. Dala & et al, 2012. Assessing Community Resilience to Climate Change,

Cairns, Australia.

[14]. John, 2008. Your home in a changing climate, Greater London Authority City

Hall, The Queen's Walk London SE1 2AA, London.

[15]. Yusuf, A. A., Francisco, H., 2009. Climate Change Vulnerability Mapping

for Southeast Asia.

[16].John Wiley & Sons, 2010. Community-based adaptation: enhancing

community adaptive capacity in Druadrua Island, Fiji. WIREs, 1, 751-763.

[17]. Nguyễn Thanh Sơn, Cấn Thu Văn, 2012. Các phương pháp đánh giá tính dễ

bị tổn thương - Lý luận và thực tiễn - Phần 1: Khả năng ứng dụng trong đánh

giá tính dễ bị tổn thương lũ lụt ở Miền Trung Việt Nam. Tạp chí Khoa học

170

L. N. Tuấn, Tr. T. Thúy, H. A. Kiệt, “Đánh giá khả năng… dân cư tỉnh Vĩnh Long.”

Nghiên cứu khoa học công nghệ

Đại Học Quốc gia Hà Nội: Khoa học Tự nhiên và Công nghệ 28, Số 3S,

tr.115-122.

[18]. Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Môi trường (IMHEN), 2011. Tài liệu

hướng dẫn “Đánh giá tác động của BĐKH và xác định các giải pháp thích

ứng”. NXB Tài nguyên – Môi trường và Bản đồ Việt Nam.

[19] Ban chỉ huy PCTT&TKCN tỉnh Vĩnh Long, 2015. Báo cáo kết quả phòng

chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn tỉnh Vĩnh Long 2015.

[20]. Smit, B. & Pilifosova, O, 2001. Adaptation to climate change in the context

of sustainable development and equity, in: J. J. McCarty, O. F. Canzianni, N.

A. Leary, D. J. Dokken & K. S. White (Eds) Climate Change 2001: Impacts,

Adaptation, and Vulnerability—Contribution of Working Group II to the

Third Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change

(Cambridge, England, Cambridge University Press).

[21]. Ellen Wall & Katia Marzall, 2006. Adaptive Capacity for Climate Change in

Canadian Rural Communities. Local Environment Vol. 11, No. 4, 373–397,

August 2006.

[22]. Cục thống kê tỉnh Vĩnh Long, 2015. Niên giám thống kê tỉnh Vĩnh Long năm

2014.

ABSTRACT

ASSESSING ADAPTIVE CAPACITY TO CLIMATE CHANGE OF

COMMUNITIES IN VINH LONG PROVINCE

Climate Change (CC) is one of the issues being considered by the

increasingly significant impact on production and human life, requiring

suitable adaptation measures of all related objects. This work aimed to

evaluate the adaptive capacity (AC) to CC of communities in VinhLong

province (urban and rural) in 5 levels: low, medium, fair, good, and

excellent. By literature review, sociological investigation, multi-criteria

analysis methods, AC to CC was considered via four aspects: (1) human, (2)

infrastructure, (3) financial, and (4) society. Evaluation results showed that

most people have fair AC level, whereas VinhLong city and TamBinh district

have the highest and the lowest AC in the province, respectively. Besides,

defected chains in AC to CC of community were also determined, as a basis

for planning measures to improve.

Keywords: Adaptive capacity; Climate change; Community.

Nhận bài ngày 10 tháng 07 năm 2017

Hoàn thiện ngày 15 tháng 08 năm 2017

Chấp nhận đăng ngày 15 tháng 9 năm 2017

Địa chỉ: ¹Đại học Khoa học tự nhiên (Đại học quốc gia TP.HCM);

2

Viện Khí Tượng Thuỷ Văn Hải Văn và Môi Trường;

³Viện Nhiệt đới môi trường.

^*Email: [email protected].

171

Tạp chí Nghiên cứu KH&CN quân sự, Số Đặc san NĐMT, 09 - 2017