Bài giảng Tương tác người máy - Phần II: Phần thiết kế giao tiếp người dùng

Biªn so¹n: L-¬ng M¹nh B¸

Prepared by MSc Luong manh Ba

Phần II: Phần thiết kế giao tiếp

người dùng

Tương tác người - máy

Human Computer Interaction - HCI

Chương IV: Các nguyên tắc và vòng đời

hình sao trong thiết kế tương tác

người máy

Department of Software Engineering

Faculty of Information Technology

Hanoi University of Technology

Chương V: Mô hình GOM, Keytrock

(GOM and Keytrock Models)

Chương VI: Đặc tả yêu cầu ND và Phân

tích nhiệm vụ

TEL: 04-8682595 FAX: 04-8692906

Email: cnpm@it-hut.edu

Chương VII: Ký pháp đối thoại và thiết kế

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 1

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 2

Prepared by MSc Luong manh Ba

Chương 4: Các nguyên tắc và vòng đời

hình sao trong thiết kế giao tiếp Người

dùng – Máy tính

Chương 4:Các nguyên tắc và vòng đời

hình sao trong thiết kế giao tiếp

Người dùng – Máy tính

Nội dung

Tổng quan

4.1. Tổng quan

. Mục đích chính của thiết kế là tính dùng

được tối đa (maximum usability)

4.2. Các cách tiếp cận

4.3. Các mô thức cho tính dùng được

4.4. Các nguyên tắc cho tính dùng được

4.5. Thiết kế giao tiếp Người-máy

4.6. Thiết kế có cấu trúc

. Lịch sử thiết kế các hệ tương tác cung cấp các

mô thức cho thiết kế có tính dùng được

. Các nguyên tắc của tính dùn g được là phương

tiện khái quát để hiểu tính dùng được

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 3

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 4

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.1. Tổng quan (tiếp)

4.1. Tổng quan

- Lịch sử của các hệ thống tương tác cung cấp các

mô thức cho thiết kế dùng được.

-

Nguyên tắc, guidlines, chuẩn hoá và luật (rules)

biểu diễn các tri thức tích luỹ được về giao tiếp

người dùng.

4.1.1 Nguyên tắc (principles)

• Là những đích chung có lợi cho việc tổ chức thiết

kế

- Thiết kế để đạt được tính sử dụng được (usability)

là mục đích chính của thiết kế, lấy người dùng là

trung tâm, là cơ bản :

• Nguyên tắc không cung cấp phương pháp đặc biệt

nào để thực hiện mục đích => khó sử dụng trong

thực tế



Hiểu các vấn đề cơ bản : Hiểu y/c ND và phát triển sản

phẩm

Xác định các giai đoạn



Vấn đề: các nguyên tắc như tính nhất quán hay đơn

giản thì rất khó định nghĩa và thực hiện.

 Hiểu nhu cầu và cách tiếp cận lặp trong thiết kế

 Nguyên tắc ND là quan trọng.

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 5

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 6

1

Biªn so¹n: L-¬ng M¹nh B¸

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.1. Tổng quan (tiếp)

• Yêu cầu: Hệ thống giao tiếp phải được thiết kế và

phải chứng minh hay do được tính dùng được?

4.1.2. Guidelines

.

Guideline có thể được dùng nhiều trong thiết kế

công cụ cho xây dựng giao tiếp người dùng.

4.1.3. Chuẩn (Standards)

.

Là những luật chung mà thiết kế phải theo.

• Là các nguyên tắc, guidelines hay luật phải

theo do yêu cầu hoặc do sức ép công nghiệp

(thí dụ các chuẩn của Machintosh, MicroSoft,

. . . , ) [Smith 86b].

. Có thể dẫn từ yếu tố tâm lý hay yếu tố con

người, các chuẩn hoá: vì KSPM thường chỉ

quan tâm đến việc trả lời nhanh, do vậy có thể

thiếu giải thích, hoặc thiếu ứng dụng nhất là

những guidelines có thể cái này trái với cái

khác. Có nhiều loại guidelines: quản lý, công cụ

và kỹ thuật. Thí dụ: màu sắc không giống nhau

trên mọi máy, con người có thể bị mù màu, . . .

•

Chuẩn được thiết kế để bảo vệ tính hiệu quả

của ND hay dây chuyền sản xuất của nhà

phát triển, các lý do thương mại hay do chính

sách.

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 7

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 8

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.1. Tổng quan (tiếp)

• Chuẩn đôi khi được yêu cầu sớm bởi các lí do

thương mại hay chính trị

• Việc áp đặt các luật là khó khăn và có thể tự

động hoá nhờ các công cụ phần mềm, thí dụ

các thư viện tương tác theo hướng đối tượng.

4.1.4. Luật (Rules)

• Là các guidelines hay các chuẩn với các biến tự

do đặc tả nhu cầu khách hàng với một hệ thống

riêng biệt nào đó [Mossier 86].

•

Minh chứng được các thông tin guidelines,

luật dùng để định nghĩa luật. Luật dùng cho

một phần của Hệ Thống: thông báo lỗi, nội

dung cửa sổ, . . .

• Luật có thể tạo ra họ các sản phẩm giống nhau

• Luật được định nghĩa bằng cách thu thập thông

tin liên quan về các phần riêng biệt của một giao

tiếp người dùng (quản lý Windows) hay chọn các

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 9

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 10

^HUTt^,Fh^alô^t.on^{f I}g^Tsố để cài đặt (tiêu đề, màu sắc,. . . ).

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.3. Các mô thức cho tính dùng được

4.2. Các tiếp cận

Tập trung vào các vấn đề chủ yếu sau:

• Thời gian phân chia (Time sharing)

- Những năm 50-60: bùng nổ các kỹ thuật mới

- 1960: Nhu cầu các kênh năng lượng

- máy tính đơn hỗ trợ đa người dùng

• Thiết bị hiển thị (Video Display)

1- Các mô thức (paradigms) cho tính

dùng được: từ các kỹ thuật tương tác

thành công

2- Các nguyên tắc cho tính dùng được:

Từ các tri thức xã hội, tính toán hay

tâm lý

- Phương tiện thích hợp hơn so với giấy

- Máy tính dùng để quan sát và điều khiển dữ

liệu

- Vai trò cá nhân

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 11

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 12

2

Biªn so¹n: L-¬ng M¹nh B¸

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.3. Các mô thức cho tính dùng được

(tiếp)

4.3. Các mô thức cho tính dùng được

(tiếp)

• Hệ thống Window và tương tác kiểu

WIMP

• Các bộ công cụ lập trình:

- 1963: Tăng tính thông minh con người

- 1968: hệ thống chứng minh

- Con người ngày càng có nhu cầu muốn thực

hiện nhiều công việc một lúc

- Window được dùng để thay đổi các chủ đề

- 1981: Xerox Star đưa ra hệ thống window

thương mại đầu tiên.



các công cụ hợp lý cung cấp việc xây dựng các khối cho các

sản phẩm ngày càng phức tạp

• Máy tính PC

• Cảnh trí (Metaphore)

- Liên quan đến thói quen của ND như màu

sắc, hình dạng, vị trí, . . .

- 1970: Ngôn ngữ Logo cho lập trình đồ hoạ

cho trẻ em

- Các hệ thống ngày càng dễ dùng hơn

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 13

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 14

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.3. Các mô thức cho tính dùng được

(tiếp)

4.3. Các mô thức cho tính dùng được

(tiếp)

- Có thể quan sát đối tượng

- LOGO

- Gia tăng hoạt động và phản hồi nhanh chóng

- Cú pháp chính xác cho mọi hành động

- hành động thay cho ngôn ngữ

- Quản lý tệp trên desktop

- Xử lý văn bản

- Phân tích kế toán

• Ngôn ngữ ngược với hành động

- Hiện thực ảo

- hành động thường không khó bằng lời nói

- giao tiếp kiểu này thay thế mô thức thiết kế hệ

thống bằng ngôn ngữ

- Giao tiếp như 1 phương tiện và hành động như

một tác tử thông minh.

=> Một số nhiệm vụ không phù hợp với cảnh trí đâ cho

• Điều khiển trực tiếp (WYSIWYG)

- 1982: Shneiderman mô tả giao tiếp dựa vào

đồ hoạ

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 15

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 16

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.3. Các mô thức cho tính dùng được

(tiếp)

4.3. Các mô thức cho tính dùng được

(tiếp)

• Đa thể thức (Multi modality)

=> lập trình theo mẫu bởi hành động và

ngôn ngữ

- Hệ thống tương tác đa thể thức là hệ thống sử

dụng đa kênh giao tiếp với ND. Mỗi kênh là

một thể thức. ND thường sử dụng kênh nhìn

(visual) và phím (haptic)

- Hệ thống tương tác đa thể thức hiện tại phải

đáp ứng được cho việc sử dụng đồng thời các

kênh giao tiếp cho cả vào và ra.

 Đa thể thức, đa phương tiện và hiện thực ảo tạo

nên một khung rộng cho việc nghiên cứu các hệ

tương tác .

• Siêu văn bản (Hypertext)

- 1945: Vanevar Bush đã thành công trong

quản trị sự bùng nổ thông tin

- 60’s: Nelson mô tả hypertext như cấu trúc

không tuyến tính

- Dự án của Nelson là mơ ước của chúng ta

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 17

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 18

3

Biªn so¹n: L-¬ng M¹nh B¸

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.3. Các mô thức cho tính dùng được

(tiếp)

4.3. Các mô thức cho tính dùng được

(tiếp)

• Hỗ trợ làm việc tập thể (CSCW-

• WEB

Computer Supported Cooperative Work)

- 1989 Tim Berners Lee (CERN) là một hiện

tượng xã hội và ngày càng có nhiều người sử

dụng

- Hệ thống CSCW được xây dựng nhằm cho

phép giao tiếp của con người qua máy tính, do

vậy nhiều thứ có thể được biểu diễn trong một

sản phẩm.

• Giao tiếp dựa vào tác tử (Agent based

interface)

- Thí dụ: Hệ thống E-mail là một hệ thống

tương tác kiểu CSCW

- CSCW là một chủ đề mới trong HCI hiện tại

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 19

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 20

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.4 Các nguyên tắc cho tính dùng được

Thí dụ: worked exercie

Việc biểu diễn có tính cấu trúc áp dụng cho quá

trình thiết kế một hệ thống giao tiếp:

• Tính dễ học (learnability): áp dụng cho người

mới từ việc giao tiếp có hiệu qủa => hoàn thành

với hiệu suất tối đa.

Một hệ STVB full page là hoặc không là giao

tiếp với điều khiển trực tiếp. Đặc trưng nào của

Bộ XLVB hiện tại sẽ phá vỡ cảnh trí của tổ hợp

bút chì và giấy?

- Tính quan sát được của các đối tượng quan tâm: Đối

tượng được quan tâm nhất của Bộ XLVB là từ (Word).

ý tưởng nhằm chuyển đổi từ hướng dòng sang hướng

hiện hình (display oriented). => Lề trang trên màn hình

có tương tự như lề trên giấy ? Font và định dạng ký tự

trong VB là khác nhau.

• Mềm dẻo (flexibility): ND và hệ thống có thể

giao tiếp với nhau theo nhiều cách thức

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 21

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 22

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.4 Các nguyên tắc cho tính dùng được

(tiếp)

4.4 Các nguyên tắc cho tính dùng được

(tiếp)

• Vững chắc (robustness):

• Tính tổng hợp: thay đổi màu sắc dẫn đến thay

đổi trạng thái của một số thành phần của hệ

thống

- mức độ hỗ trợ cho người dùng để xác định

việc thực hiện thành công và đánh giá hành vi

được điều khiển

• Tính khái quát (generalizability): mở rộng các

tri thức riêng cho tình huống mới

• Tính dự đoán (predictability):

Xác định hiệu quả của các hành động tương lai

dựa vào lịch sử giao tiếp đã qua.

• Tính thân thiện (familiarity): có cần các tri

thức khi sử dụng hệ thống mới

• Tính nhất quán (consistency): sự tương tự của

trạng thái vào ra cho các tình huống giống

nhau hay các nhiệm vụ đích

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 23

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 24

4

Biªn so¹n: L-¬ng M¹nh B¸

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.5. Thiết kế giao tiếp

người dùng – máy tính

4.4 Các nguyên tắc cho tính dùng được

(tiếp)

• Tính khái quát hoá và ổn định: tính ổn định

thường tương đối đối với một số đặc trưng

khác của tương tác giữa ND và Hệ thống.

Nội dung

4.5.1. Tổng quan về thiết kế

4.5.2. Vòng đời và vòng đời hình sao trong thiết kế

tương tác người máy

4.5.3 Hợp thức và kiểm chứng (validation &

verification)

4.5.4 Mẫu thử (Prototype)

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 25

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 26

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.5.2 Vòng đời và vòng đời hình sao trong

thiết kế tương tác người máy

4.5.1. Tổng quan về thiết kế

• Công nghệ phần mềm là lĩnh vực để hiểu quá

trình thiết kế hay vòng đời

•

Mô hình thác nước trong CNPM (waterfall

model)

• Thiết kế đạt được tính dùng được diễn ra trong

suốt quá trình của hệ thống, không chỉ dành

riêng cho một giai đoạn.

•

Các hoạt động trong vòng đời

•

Vòng đời hình sao (star life cycle) trong HCI

• Đầu ra là các đặc tả yêu cầu ND, phân tích

nhiệm vụ bằng tài liệu, sơ đồ hay các dạng

chuẩn khác

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 27

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 28

Prepared by MSc Luong manh Ba

Mô hình thác nước trong CNPM

Mô hình thác nước trong CNPM (tiếp)

“Trong thực tế, các giai đoạn của quá trình phát

triển phủ nhau và phản hồi cho nhau. Trong

thiết kế , các vấn đề về đặc tả yêu cầu ND đã

được xác định; trong cài đặt, các vấn đề thiết

kế đã được làm và cứ như vậy. Quá trình phần

mềm không đơn thuần là tuyến tính nhưng bao

gồm một chuỗi lặp của các hoạt động phát

triển”

(Sommerville, 1992)

=> mô hình là tuyến tính

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 29

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 30

5

Biªn so¹n: L-¬ng M¹nh B¸

Prepared by MSc Luong manh Ba

Các hoạt động trong vòng đời

Vòng đời hình sao trong HCI

1. Đặc tả yêu cầu người dùng

2. Thiết kế kiến trúc

CNPM là tương đối tuyến tính, trong khi đó

vòng đời hình sao lại không hoàn toàn như vậy:

3. Thiết kế chi tiết

- ND là trung tâm và có ảnh hưởng đến hệ

thống

4. Lập trình và kiểm thử

5. Tích hợp và kiểm thử

6. Khai thác và bảo trì

- Tích hợp tri thức và chuyên gia từ nhiều lĩnh

vực

- Tính lặp cao

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 31

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 32

Prepared by MSc Luong manh Ba

Đặc tả yêu cầu người dùng

Vòng đời hình sao trong HCI (tiếp)

• Người thiết kế và khách hàng cố gắng thâu tóm

những cái hy vọng hệ thống sẽ phải cung cấp

PT nhiệm

Cài đặt

vụ

Chức năng

• Việc đặc tả này có thể biểu diễn bởi ngôn ngữ tự

nhiên hay các ngôn ngữ chuyên dụng khác như

ngôn ngữ phân tích nhiệm vụ

Mẫu thử

Đặc tả yêu

cầu NSD

Đánh giá

Thiết kế lô

gic/Vật lý

Vòng đời hình sao của HCI (Hix & Hartson,1993)

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 33

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 34

Prepared by MSc Luong manh Ba

Thiết kế kiến trúc

(architectural design)

Thiết kế chi tiết

(detailed design)

 Tinh chỉnh các thành phần kiến trúc và các

mối quan hệ để xác lập các mô-đun nhằm cài

đặt một cách riêng biệt

• Mô tả ở mức độ cao: hệ thống sẽ cung

cấp các dịch vụ yêu cầu như thế nào

• Chia hệ thống thành các thành phần

chính và mô tả mối liên hệ giữa các thành

phần đó.

 Việc tinh chỉnh được quản trị bởi các thành

phần phi chức năng

• Cần đáp ứng cả 2 loại yêu cầu: chức năng

và phi chức năng

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 35

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 36

6

Biªn so¹n: L-¬ng M¹nh B¸

Prepared by MSc Luong manh Ba

Tích hợp và kiểm thử

Mã hoá và kiểm thử

• Cài đặt và kiểm thử các mô-đun riêng biệt bằng một

số ngôn ngữ lập trình

• Tích hợp các mô-đun theo các thành phần kiến

trúc

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 37

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 38

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.5.3 Hợp thức và kiểm chứng

(Validation & Verification)

Khai thác và bảo trì

• Sản phẩm được cung cấp cho khách hàng. Một

số vấn đề tinh chỉnh cần tiến hành khi sản

phẩm đã giao nhằm tăng tuổi thọ cho phần

mềm

• Kiểm chứng: thiết kế đúng sản phẩm

• Hợp thức: thiết kế sản phẩm theo đúng yêu cầu

người dùng

• Hình thức: từng công đoạn (formality gap)

Việc khai thác chung

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 39

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 40

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.6 Thiết kế lặp và mẫu thử (Iterative

Design and Prototype)

4.5.3 Hợp thức và kiểm chứng (tiếp)

Thiết kế lặp nhằm khắc phục vấn đề cố hữu

của đặc tả không đầy đủ

1) Mẫu thử (Prototypes)

•

Mẫu thử là sự bắt chước hay mô hình,

thường dùng cho một hệ thống còn chưa tồn

tại

•

Mô phỏng hay minh hoạ một số đặc trưng

của hệ thống

Nhiều kiểu mẫu thử:

- Tung gia (Throw - away)

- Gia tăng (incremental)

-_ITTiến hoá (evolutionary)

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 41

HUT,Falt.of

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 42

7

Biªn so¹n: L-¬ng M¹nh B¸

Prepared by MSc Luong manh Ba

Mẫu thử (tiếp)

•

Tại sao dùng?

•

Hạn chế

- Làm mịn đặc tả

- Làm mịn thiết kế

- So sánh các thiết kế

- Tự thiết kế

- dáng vẻ

- chức năng

- tính vững chắc

Mẫu thử tốt:

- không cần thời gian

- không cần tài nguyên

- Chứng minh cho một ý tưởng

- Thực hiện kinh nghiệm

•

Ai dùng?: khách hàng, ND, chúng ta

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 43

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 44

Prepared by MSc Luong manh Ba

Mẫu thử (tiếp)

=> Chuẩn bị kịch bản (Walkthrough) nhằm kiểm tra

cái ND thấy, phải biết và sẽ làm.

• Các đặc tính phi chức năng

• Hợp đồng

• Hình thức: Mỗi kịch bản sẽ gồm một số màn hình.

Mỗi màn hình gồm 2 phần: phần mô tả bằng Text

và phần hình. Minh hoạ qua một thí dụ nào đó kết

hợp menu và phím lệnh

3) Các kỹ thuật

3.1 Storyboards

•

Là kỹ thuật minh hoạ các hình ảnh chụp nhanh

của hệ thống có nguồn gốc từ hoạt hình và công

nghiệp làm phim. Thường được dùng để minh hoạ

một kịch bản với các lựa chọn cố định hoặc khá

hạn chế.

2) Các vấn đề quản lý

• Thời gian

• Kế hoạch

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 45

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 46

Prepared by MSc Luong manh Ba

Các kỹ thuật trong mẫu thử

Các kỹ thuật trong mẫu thử (tiếp)

• Ưu điểm

3.2 Mô phỏng chức năng hạn chế

- Không nhất thiết cần máy tính

- Có thể kích hoạt

•

Một vài chức năng của hệ thống do người thiết kế

cung cấp

- Minh hoạ nhanh ý tưởng => có ích trong giai

đoạn đầu của thiết kế

- Hình dung các ý tưởng mới không hỗ trợ bởi

các công cụ đã có hay công nghệ còn chưa tồn

tại => cần vai trò giám sát của người thiết kế.

- Bỏ qua các đặc trưng không liên quan

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 47

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 48

8

Biªn so¹n: L-¬ng M¹nh B¸

Prepared by MSc Luong manh Ba

Mẫu thử (tiếp)

- Công cụ: HyperCard [Goodman87, MillerD88],

- Sử dụng HyperCard

. Môi trường

các ngôn ngữ lập trình: VB, VC, . . . Hypercard

hỗ trợ:

Trên giấy: các đối tượng vẽ sẵn hay kí tự vẽ trên

giấy hay card. Thao tác: dán đè, cắt rời, => mềm

dẻo

Trên màn hình: các hình chụp hay vẽ. Cần có tính

chuyên nghiệp song mục đích là rõ ràng

Siêu văn bản

Cơ sở dữ liệu

Thiết kế giao tiếp

Mô hình cơ sở của HyperCard là một chồng

(stack) card điện tử. Mỗi card gồm:

Phần đồ hoạ: đường, mặt, . . .

Các trường chứa văn bản

Các phím lệnh để có thể liên kết với các card khác

Trên máy tính: Dùng các công cụ thể hiện và quan

sát như thật

. Cách dùng

Vẽ mỗi snapshot trên một card => nhiều màn hình

có thể giống nhau (do sao chép)

Chuyển từ card này sang card khác

Có thể lập trật_t_Dự_epc_t.á_ofc_SEc_{, 2}a₀r₀d₂(card mớ_Hi_Cc_I-h_Tè_wn_{o. 5}s₀au card

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 49

HUT,Falt.of IT

hiện tại)

Prepared by MSc Luong manh Ba

Mẫu thử (tiếp)

Thí dụ tạo mẫu thử với Hypercard

- Trợ giúp của kỹ thuật Oz (Wizard of Oz

technique): là một kỹ thuật trực giác nhằm đặt 1

ND vào một môi trường hoạt động của giao tiếp

ND, thí dụ như để mô phỏng giọng nói ngôn ngữ

tự nhiên, đầu vào của 1 hệ thống đọc chính tả, ND

dùng micro nói và người nghe ghi đánh từng câu

ở một phòng khác. Kỹ thuật này cho phép đánh

giá một hệ thống chưa từng được xây dựng.

thí dụ tạo mẫu thử với Hypercard cho quản lý

tệp: In 1 tệp

Xem tàI liệu “Prototyping UI in Hypercard” -A.J.Dix

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 51

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 52

Prepared by MSc Luong manh Ba

Mẫu thử - thí dụ

Mẫu thử (tiếp)

5) Thí dụ: Tìm kiếm Nhân sự trên tệp Cán bộ

Giao tiếp được thiết kế như sau (qua từng bước)

4) Một số cảnh báo của kỹ thuật lặp

Chọn tiêu chí tìm

• Quán tính của thiết kế: lúc đầu tồi thì sau cũng

tồi

Tªn

NghÒ nghiÖp

V¨n ho¸

Phßng ban

• Chuẩn đoán các vấn đề thực của tính dùng

được trong thiết kế mẫu thử không phải là

triệu chứng

OK

Back

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 53

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 54

9

Biªn so¹n: L-¬ng M¹nh B¸

Prepared by MSc Luong manh Ba

Thí dụ (tiếp)

Chọn tiêu chí tìm

Thí dụ (tiếp)

Chọn tiêu chí tìm

Tªn

NghÒ nghiÖp

V¨n ho¸

NghÒ nghiÖp

V¨n ho¸

Phßng ban

Back

OK

Back

OK

1) Người dùng rê chuột đến ô cạnh ô Tên rồi nhấn phím

để chọn

1) Người dùng rê chuột đến ô cạnh ô Tên rồi

nhấn phím để chọn

2) Người dùng rê chuột đến ô cạnh ô Văn hoá rồi nhấn

phím_Iđ_Tể chọn

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 55

HUT,Falt.of

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 56

Prepared by MSc Luong manh Ba

Thí dụ (tiếp)

Chọn tiêu chí tìm

Thí dụ (tiếp)

Chọn tiêu chí tìm

Tªn

NghÒ nghiÖp

V¨n ho¸

Phßng ban

NghÒ nghiÖp

V¨n ho¸

Phßng ban

Back

OK

1) Người dùng rê chuột đến ô cạnh ô Tên rồi nhấn phím

3) Người dùng rê chuột đến ô cạnh ô Tên rồi nhấn phím

để loại chọn mục Tên

để chọn

2) Người dùng rê chuột đến ô cạnh ô Văn hoá rồi nhấn

phím_Iđ_Tể chọn

HUT,Falt.of

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 57

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 58

Prepared by MSc Luong manh Ba

Thí dụ (tiếp)

Chọn tiêu chí tìm

Thí dụ (tiếp)

Chọn tiêu chí tìm

Tªn

NghÒ nghiÖp

V¨n ho¸

Phßng ban

NghÒ nghiÖp

V¨n ho¸

Phßng ban

Back

OK

1) Người dùng rê chuột đến ô cạnh ô Văn hoá rồi nhấn

phím đề chọn

2) Người dùng rê chuột đến ô cạnh ô Nghề nghiệp rồi

nhấn phím đề chọn

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 59

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 60

10

Biªn so¹n: L-¬ng M¹nh B¸

Prepared by MSc Luong manh Ba

Thí dụ (tiếp)

4.7 Tổng kết

Chọn giá trị

• Mô thức cho tính dùng được : Lịch sử máy tính

chứa đựng nhiều thí dụ về sự sáng tạo mà tương

tác người máy được đề cao.

Nghề nghiệp:

Văn hoá:

• Các nguyên tắc cho tính dùng được: Thiết kế có

tính lặp cho tính dùng được nhằm vào lợi ích tối đa

của một thiết kế tốt bằng trìu tượng hoá các tính

chất chung, cái có thể định hướng việc thiết kế có

mục đích

• Sự thành công của thiết kế có tính dùng

đượcyêu cầu cả sự thấu hiểu và các nguyên tắc có

chủ định

Back

OK

3) Người dùng nhập dữ liệu vào các mục liên quan

4) Nhấn OK để thực hiện

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 61

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 62

Prepared by MSc Luong manh Ba

Bài tập chương IV (tiếp)

Bài tập chương IV

4.3 Discuss the ways in which a full-page word-processor is or

is not a direct manipulation interface for editing a document

using Shneiderman’s criteria. What features of a modern word

processorbreak the metaphor of composition with pen/ paper?

4.4 Starting with some of the principles outlined in this

chapter, provide a usability specification for an electronic

meetings diary or calendar. First identify some of the tasks

that would be performed by a user trying to keep track of

future meetings, and then complete the usability specification

assuming that the electronic system will be replacing a paper-

based system. What assumptions do you have to make about

the user and the electronic diary in order to create a reaso-

nable usability specification?

4.1 What was the problem with the synthesis example

comparing a command language interface with a visual

interface? Can you suggest a fix to make a visual interface

really immediately honest?

4.2It has been suggested in this chapter that consistency

could be considered a major category of interactive

principles, on the same level as learnability, flexibility and

robustness. If this had been the case, which principles

discussed in this chapter would appear in support of

consistency?

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 63

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 64

Prepared by MSc Luong manh Ba

Chương V: Mô hình GOM, Keytrock

(GOM and Keytrock Models)

Bài tập chương IV(tiếp)

4.5 Can you think of any instances in which the ‘noun–verb’

guideline for operations, as suggested in the Apple human

interface guidelines for the Desktop Interface, would be

violated? Suggest other abstract guidelines or principles

besides consistencywhich support your example. (Hint: Think

about moving files around on the Desktop.)

Nội dung

5.1. Tổng quan

5.2. Mô hình đặc tả yêu cầu người dùng

5.3 Mô hình OSTA/ mô hình thiết kế cộng tác

4.6 Whatis the distinction between aprocess-oriented and a

structure-oriented design rationale technique? Would you

classifypsychological design rationale as process- or structure-

oriented? Why?

5.4 Mô hình phương pháp thiết kế phần

mềm

5.5 Mô hình đa cách nhìn (multiview)

5.6 Mô hình GOMS

5.7 Mô hình ngôn ngữ

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 65

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 66

5.8 Mô hình Keystroke

11

Biªn so¹n: L-¬ng M¹nh B¸

Prepared by MSc Luong manh Ba

5.2 Mô hình đặc tả yêu cầu người

5.1 Tổng quan

dùng

Việc thiết kế giao tiếp người dùng - máy tính

thường được mô tả bằng tài liệu: văn bản, tranh, sơ

đồ,. . ., nhằm giảm thiểu yêu cầu/ cơ hội cho cài đặt.

Những đặc tả có thể là đặc tả hình thức hay phi

hình thức. Những đặc tả phi hình thức có thể gồm

triết lý thiết kế với các thành phần khác: đối tượng,

hành động. Có thể gồm cả những mô tả chi tiết về

ngữ nghĩa các chức năng.

• Nhằm mô tả các khía cạnh (aspects) ND: hiểu,

tri thức, chú ý và xử lý

• Các dạng chung: năng lực và hiệu suất

• Các mô hình:

- Mô hình hệ thống phần mềm (Soft System

methodology)

- Phân tích hệ thống mở (Open System Task Analysis-

OSTA)

- Mô hình đa cách nhìn (multiview)

Việc đặc tả cung cấp đầu vào cho hệ thống quản

lý các giao tiếp người dùng- UIMS, trao đổi với các

nhóm khác.

- Mô hình dự đoán: GOMS, KEYSTROKE

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 67

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 68

Prepared by MSc Luong manh Ba

5.3 Mô hình kỹ thuật xã hội OSTA

(tiếp)

• Cách thức làm việc với ND trong quá trình

thiết kế: thiết kế thành viên và thiết kễ xã

hội.

• Thiết kế thành viên: người dùng tham gia

vào các công đoạn phân tích yêu cầu, lập kế

hoạch

 Nhiệm vụ chính: xác định nhiệm vụ cho từng

nhóm

 Đầu vào nhiệm vụ được xác định

 Môi trường bên ngoài

 Dịch chuyển giữa quá trình

• Thiết kế xã hội: tập trung phát triển đầy đủ

và nhất quán hệ thống

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 69

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 70

Prepared by MSc Luong manh Ba

5.5 Mô hình đa cách nhìn

5.4 Mô hình hệ thống phần mềm

5.Thiếtkế khíacạnhkỹ

thuật

Là một cách tiếpcận tổ hợp nhiều cáchtiếp cận

trong 1 giai đoạn, có phương pháp kiểmtra.

1.Tình huốngVĐ

(The ProbSituation)

7.Hoàn chỉnhHT

(Action toimprove the

situation)

Tìm

hiểu

vấn

đề

Y/c kỹ thuật

4. Thiết kế HCI

2.Biểudiễn VĐ

(The ProbSituation

Expressed)

6. (Feasable and

desirable changes

Mô

hình

Định nghĩa c/x

Hệ thống

Thực

thể

5.So sánh 1-4

(Comparation1-4)

RS, PT, CTR

Thế giới thực

FM

2.Phân tích thông tin

3.Phân tích và thiết kế

ngữ cảnh xã hội

3.Định nghiă các HT

có liên quan

(Root definition of

Relevant System)

4.Xây dựngmô hình

lô gic (Building

conceptual Model)

Trìu

tượng

PTM

1.Phân tích

hoạt động NSD

Phương pháp đa cách nhìn

(Avison,W.Harrper, 1990)

Các giai đoạn trong mô hình HTPM (Eason, 1992)

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 71

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 72

12

Biªn so¹n: L-¬ng M¹nh B¸

Prepared by MSc Luong manh Ba

5.5 Mô hình đa cách nhìn (tiếp)

5.6 Mô hình GOMS

1) Một số khái niệm

PTM: Primary Task Model

FM: Functional Model

PT: People Task

RS: Role Set

GOMS là mô hình để miêu tả phản ứng, tạo ra

tính tương thích với chủ thể con người. GOMS

cho phép mô hình hoá sự phản ứng ở nhiều cấp

độ trừu tượng, từ nhiệm vụ tới các hành động vật

lý.

CRT: Computer Task Requirements

Tiếp cận đa cách nhìn nhấn mạnh vào

thứ tự hoạt động => không thích hợp.

GOMS sử dụng nguyên tắc về tính hợp lý của mô

hình bộ xử lý con người như điểm bắt đầu: đóng

góp cơ bản là một cấu trúc hình thức cho phép tổ

chức quá trình quan niệm.

Thiết kế cấu trúc (Structured HCI

Design) dùng vòng đời hình sao: nhấn

mạnh vào mẫu thử và đánh giá.

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 73

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 74

Prepared by MSc Luong manh Ba

5.6 Mô hình GOMS (tiếp)

Phương thức quan niệm được đánh giá theo 2

hướng: phân tích nhiệm vụ và lượng giá trước phản

ứng của người dùng khi hoàn thành nhiệm vụ.

2) Mô hình GOMS (Goal-Operator-Methods-

Selection)

. Goal: mục đích mà người dùng muốn thực

hiện. Là một cấu trúc ký pháp định nghĩa

một trạng thái mong muốn, bao gồm nhiều

đích con (mục tiêu cơ sở). Một mục tiêu cơ

sở đạt được khi tiến hành một chuỗi các

hành động (Operators). Các mục tiêu được

phân cấp tạo nên một cây mà các lá là các

hành động.

. Đích (Goal): cái mà ND mong muốn thực hiện

gồm nhiều đích con => phân cấp

. Phân cấp: Mức độ (bắt đầu, kết thúc, giải quyết

và nhiệm vụ cơ sở). Dễ dàng xung đột vì có nhiều

cách để đạt mục đích

. Kỹ thuật: Mô hình GOMS, CCT (lý thuyết độ

phức tạp nhận thức), phân tích nhiệm vụ phân

cấp (Hierachial Task Analysis – HTA)

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 75

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 76

Prepared by MSc Luong manh Ba

5.6 Mô hình GOMS (tiếp)

. Operator: các thao tác cơ bản của ND như:

nhấn phím, rê chuột, suy nghĩ,. . . ,nhằm

thay đổi trạng thái (trạng thái tâm lý của ND

hay trạng thái môi trường). Một hành động

được đánh giá qua các toán hạng vào, ra và

thời gian cần thiết để thực hiện. Hành động

có thể là cơ chế tâm lý hay đặc thù của môi

trường.

Nó được biểu diễn dưới dạng một chuỗi có

điều kiện các mục tiêu vầhnhf động lấy từ

bộ nhớ ngắn hạn. Nó không phải là kế hoach

hành động để hoàn thành nhiệm vụ mà là

kết quả của kinh nghiệm được tích luỹ.

. Selection: lựa chọn các phương pháp được

biểu diễn dưới dạng: “Nếu điều kiện thì chọn

phương pháp M”

. Method: phân rã mục đích thành các mục

đích con/thao tác con. Phương thức mô tả

cách thức để đạt mục đích.

3) Một số thí dụ

Thí dụ 1: dịch chuyển con trỏ trong một hệ soạn

thảo văn bản

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 77

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 78

13

Biªn so¹n: L-¬ng M¹nh B¸

Prepared by MSc Luong manh Ba

5.6 Mô hình GOMS- thí dụ (tiếp)

5.6 Mô hình GOMS (tiếp)

Người dùng có thể dùng chuột hay bàn phím.

Giả sử có 2 phương pháp M₁và M₂. M₂dùng

khi khoảng cách lớn và thường dùng chuột,

ngược lại khi khoảng cách nhỏ dùng M₁với

bàn phím.

- M₂: Di chuột đến vị trí đích rồi chọn

- M₁: chừng nào con trỏ chưa đúng hàng nhấn ,

4) Đánh giá (J.Coutaz)

. GOMS chỉ là mô hình hiệu năng theo nghĩa

liên quan đến khía cạnh phương thức của quan

niệm và kỹ thuật đánh giá.

. GOMS đưa ra phương thức quan niệm giống

như các nhà tin học thực hiện. Sự mô hình hoá

một nhiệm vụ có thể được tinh chế hay biến đổi

từ các thành phần tạo ra

Chừng nào con trỏ chưa đúng vị trí nhấn 

)

(

. Cung cấp cho các nhà thiết kế những hỗ trợ

hình thức để đánh giá trước hiệu năng.

Hai nguyên tắc chọn R₁và R₂:

- R_1:Nếu vị trí cần đặt ở xa thì dùng M₁

_HUT-_,FR_alt.ofNếu vị trí cần đặt ở gần thì dùng M

IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 79

2

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 80

2:

Prepared by MSc Luong manh Ba

5.7 Mô hình ngôn ngữ

5.6 Mô hình GOMS - đánh giá (tiếp)

Hạn chế của GOMS

. GOMS không hỗ trợ lý thuyết để cấu trúc hoá

nhiệm vụ

1. Tương tác ND-máy tính thường được xem xét

theo thuật ngữ của ngôn ngữ, do vậy nhiều mô

hình hình thức được phát triển xung quanh

khái niệm này. Trong số này văn phạm BNF

thường được dùng để đặc tả đối thoại. Nó giúp

chúng ta hiểu được hành vi của ND và phân

tích các khó khăn về nhận thức của tương tác.

Tập trung vào 2 mô hình:

. Trong GOMS , các hiện tượng được quan sát là

sự hoàn thành nhiệm vụ với giả thiết là các

thao tác không có lỗi. Song lỗi lại là điều khó

tránh.

. GOMS quá giản lược

2. Ký pháp BNF

3. Văn phạm nhiệm vụ hành động (TAG)

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 81

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 82

Prepared by MSc Luong manh Ba

5.7 Mô hình ngôn ngữ (tiếp)

Chức năng vẽđường cho phép ND vẽ nhiều đoạn

thẳng (polyline) nối giữa 2 điểm. ND chọn một

điểm bằng cách nhấn chuột trong vùng vẽ và

chỉ ra điểm cuối cùng bằng cách nhấn kép.

1) Ký pháp BNF

- BNF là viết tắt của Backus Naus Form, các luật

để mô tả văn phạm đối thoại. Nó chỉ liên quan

đến cú pháp mà bỏ qua ngữ nghĩa của ngôn

ngữ.

Cú pháp:

vẽ đường ::= <chọn đường><chọn điểm><chọn điểm cuối>

chọn đường ::= <định vị con trỏ><Nhấn phím đơn>

chọn điểm ::= <chọn 1điểm>/<chọn điểm><chọn 1điểm>

chọn 1điểm ::= <định vị con trỏ><Nhấn phím Đơn>

chọn điểm cuối ::= <định vị con trỏ ><Nhấn phím kép>

- BNF được sử dụng khá rộng rãi để đặc tả cú

pháp của các ngôn ngữ LTMT.

- Thí dụ: xét một hệ thống đồ hoạ có chức năng

“vẽ đường”. Để kích hoạt chức năng này, ND

chọn mục “vẽ đường” trên menu.

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 83

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 84

14

Biªn so¹n: L-¬ng M¹nh B¸

Prepared by MSc Luong manh Ba

5.7 Mô hình ngôn ngữ (tiếp)

<định vị con trỏ ::= <rỗng ><di chuyển><định vị con trỏ>

2) Văn phạm nhiệm vụ hành động (Task Action

Grammar- TAG)

=> 2 loại ký hiệu: ký hiệu kết thúc và ký hiệu không

kết thúc

-

BNF bị chỉ trích là không đủ nhận thức. Mô

hình TAG thử xử lý một số vấn đề bằng việc

đưa vào một số phần tử như luật văn phạm

tham số để nhấn mạnh tính nhất quán và mã

hoá tri thức ND.

- Ký hiệu kết thúc viết bằng chữ in hoa

- Ký hiệu không kết thúc viết bằng chữ thường

- cách diễn tả tổng quát: tên ::= <biểu thức>; dấu

::= hiểu là “được định nghĩa”

- Để minh hoạ, xét một số lệnh của UNIX:

“cp”: sao, “mv”: chuyển và “lk”: liên kết

- Mô hình này chỉ biểu diễn hành động ND mà

không đề cập đến cảm nhận của ND vè sự đáp

ứng của hệ thống

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 85

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 86

Prepared by MSc Luong manh Ba

5.7 Mô hình ngôn ngữ (tiếp)

Biện pháp dựa vào BNF rõ ràng là không thể

phân biệt tính nhất quán của lệnh và một biến

thể không nhất quán nếu “lk” nhận thư mục là

đối số thứ nhất. TAG được thiết kế nhằm phát

hiện kiểu đó của tính nhất quán.

- Theo ký pháp BNF, ta có:

copy ::= “cp” + filename + filename/

“cp” + filename + directory

move ::= “mv” + filename + filename/

“mv” + filename + directory

- Mô tả lệnh trong TAG :

Fileop [op] := command[op] +filename + filename/

command[op] +filename + directory

command[op=copy] := ‘cp’

link ::= “lk” + filename + filename/

“lk” + filename + directory

command[op=move] := ‘mv’

command[op=link] := ‘lk’

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 87

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 88

Prepared by MSc Luong manh Ba

5.8 Mô hình Keystroke

5.8 Mô hình Keystroke (tiếp)

1) Giới thiệu mô hình

- Thông số về thời gian trả lời của hệ thống

- Phương thức để thực hiện nhiệm vụ

- ND có kinh nghiệm

Các thao tác chính:

- K (keystroking): gõ phím hay nhấn chuột

- P (pointing): chỉ định

•

Keystroke là mô hình con của GOMS, liên quan

tới các mặt cú pháp, từ vựng của tương tác.

Những thành phần của nó là các hành động ở

mức vật lý mà người dùng phải thực hiện .

Giả thiết: bài toán phát biểu Keystroke với giả

thiết sau:

•

- Một nhiệm vụ có thể phân tích thành các nhiệm

vụ con

- H (homming): thay đổi công cụ

- D (drawing): hoạt động vẽ

- Ngôn ngữ để điều khiển hành động

- M (mental activity): hoạt động suy nghĩ

- R (response time): thời gian trả lời của hệ thống

- Các thông số về khả năng vận động của người

dùng

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 89

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 90

15

Biªn so¹n: L-¬ng M¹nh B¸

Prepared by MSc Luong manh Ba

5.8 Mô hình Keystroke (tiếp)

2) Nguyên tắc tính thời gian thực hiện

.

Thao tác P biểu diễn việc di chuyển con trỏ

tới đích. TP được tính theo luật Fitt:

Thời gian thực hiện một nhiệm vụ là tổng thời

gian thực hiện mỗi loại thao tác:

TP = (K₀- TK) + Ilog2(D/L)+0.5

Texec = TK + TP + TH + TD + TM + TR

với:

Thay K₀- TK bởi 0.2 s, ta có TP tối thiểu là 0.8s, tối

đa là 1.5s (với D/L=128) => trung bình là 1.1s

Thao tác H biểu diễn việc thay đổi công cụ

vật lý. TH là thời gian để bàn tay với tới công

cụ và nắm chắc công cụ đó. Theo kinh

nghiệm TH = 0.4s.

.

Thao tác K biểu diễn hành động gõ phím hay

nhắp chuột. Việc tính TK là khá phức tạp vì

nó phụ thuộc vào nút bấm, bàn phím và thói

quen của ND. Có thể tính một cách xấp xỉ

như sau:

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 91

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 92

TK = (Thời gian test/ số phím bấm)

Prepared by MSc Luong manh Ba

5.8 Mô hình Keystroke (tiếp)

.

Thao tác D biểu diễn việc dùng chuột vẽ lên

màn hình. TD phụ thuộc tuyến tính vào số

lượng nét vẽ và độ dài nét vẽ. TD được tính :

•

Thí dụ: tính thời gian thực hiện lệnh “ls” của

Unix

- Bàn phím: M K(l) K(s) K(enter)

TD = 0.9n + 0.161

- Chuột: H(chuột) M (chuột) K (nútchuột)

H(bàn phím)

.

Thao tác M biểu diễn hoạt động tâm lý ND

cần có khi thực hiện thao tác vật lý K, P, H

hay D. Theo kinh nghiệm, TM = 1.35.

3) Một số luật heuristic (Card, Moran và Newell)

M phụ thuộc vào các thao tác vật lý và khả năng

của ND, nó là tham số với mỗi người dùng.

Thao tác R là thời gian xử lý trả lời của hệ

thống.

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 93

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 94

Prepared by MSc Luong manh Ba

5.8 Mô hình Keystroke (tiếp)

•

Luật 0: đặt M trước tất cả các K không phải vị

trí bắt đầu của chuỗi. Đặt M trước một P nếu

tương đương với việc chỉ ra một tên điều khiển.

•

Luật 3: Nếu K là một ký tự kết thúc rườm rà,

loại bỏ M đứng trước K (một ký tự kết thúc

rườm rà nếu nó theo sau một ký tự kết thúc

khác) *

Luật 1: Lược bỏ M nếu thao tác tiếp theo có thể

tính trước khi đang thực hiện thao tác trước M.

Thí dụ, chuỗi PMK, với K biểu diễn hành động

nhấn nút chuột thì loại bỏ M vì hành động tâm

lý cho K có thể tính trong khi đang ở trong P.

Luật 4: Nếu K xác định một hằng số, loại bỏ M

đứng trước K; nếu K xác định một biến thì bảo

lưu M.

Những luật này xác định cách tính xấp xỉ số các

hoạt động của một phương thức. Nó tạo nên

một cơ sở để thêm vào các heuristic cụ thể hơn

•

Luật 2: Nếu một chuỗi có dạng MKMK…MK,

ta loại bỏ tất cả các M trừ M đầu tiên .

_HUT,Fap_lt.oh_fụ thuộc lớp N_D_D._{ept. of SE, 2002}

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 95

IT

HCI- Two. 96

16

Biªn so¹n: L-¬ng M¹nh B¸

Prepared by MSc Luong manh Ba

5.8 Mô hình Keystroke (tiếp)

- Tính đơn giản. hệ thống thuật ngữ và kỹ thuật

mô hình hoá dễ hiểu với người không chuyên tâm

lý nhận thức.

4) Đánh giá mô hình

Keystroke thừa kế các đặc tính của GOMS cả về

ưu điểm lẫn hạn chế

• Hạn chế

• ưu điểm

- Việc thay thế thao tác M là khá rắc rối, nó như

khoảng nghỉ giữa 2 thao tác => không cụ thể

- Không cụ thể trong lượng giá

- Thời gian trả lời của HT

- là công cụ cho phép phân tích định lượng để tiên

đoán hiệu năng với ND trong một cú pháp cụ thể.

Thí dụ, Keystroke khẳng định việc hiển thị cả

trang văn bản sẽ nhanh hơn theo dòng, chọn từ

bằng chuột nhanh hơn băng bàn phím.

- Keystroke không phân biệt phím bấm. Tuy

nhiên có sự khác biệt giữa các phím thông thường

và phím đặc biệt

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 97

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 98

Prepared by MSc Luong manh Ba

5.8 Mô hình Keystroke (tiếp)

Bài tập chương V

Exercise 5.1

Create a GOMS description of the task of photocopying a

paper from a journal. Discuss the issue of closure in

terms of your GOMS description.

- Không quan tâm đến vấn đề thông thông thường

của ND

- Keystroke chỉ đánh giá thời gian thực hiện chứ

không đánh giá tổng thời gian hoàn thành nhiệm

vụ (thời gian hoàn thành nhiệm vụ là tổng thời

gian thu thập và thời gian thực hiện). Keystroke

chỉ quan tâm ở mức từ vựng và phương thức giải

quyết nhiệm vụ.

Exercise 5.2

Do a keystroke level analysis for opening up an applica-

tion in a visual desktop interface using a mouse as the

pointing device, comparing at least two different methods

for performing the task. Repeat the exercise using a

trackball. Discuss how the analysis would differ for

various positions of the trackball relative to the keyboard

and for other pointing devices.

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 99

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 100

Prepared by MSc Luong manh Ba

6.1 Đặc tả yêu cầu ND

Chương VI: Đặc tả yêu cầu ND và

phân tích nhiệm vụ

6.1.1 Đặc tả chức năng: hệ thống làm gì

Đặc tả yêu cầu ND và phân tích nhiệm vụ là 2

giai đoạn quan trọng trong phát triển HCI

6.1.2 Đặc tả dữ liệu: cấu trúc hệ thống, dữ liệu cho

xử lý thành công = > cấu trúc hội thoại

6.1.3 Đặc tả tính dùng được: mức độ chấp nhận

của ND và đáp ứng của hệ thống.

Nội dung

6.1 Đặc tả yêu cầu ND

6.2 Công cụ

6.3 Phân tích nhiệm vụ

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 101

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 102

17

Biªn so¹n: L-¬ng M¹nh B¸

Prepared by MSc Luong manh Ba

6.2. Công cụ ^{Prepared by MSc Luong manh Ba}

6.3. Phân tích nhiệm vụ (Task Analysis)

• Data Flow Diagram - DFD: để mô tả chức

năng. Hệ thống phân thành nhiều mức khác

nhau.

• Vai trò: Tập các kỹ thuật miêu tả cái ND làm, biểu diễn

các mô tả, các dự đoán và đánh giá hệ thống => Hiểu cách

thức ND thực hiện nhiệm vụ với một HT hiện tại

• Thí dụ “Lau nhà”

• Entity Relationship Diagram- ERD: để mô

tả dữ liệu

- Lấy máy hút bụi

- Lắp các phụ tùng

- Lau nhà

• Công cụ đặc tả tính dùng được: khả năng

học, tính mềm dẻo, . . .

- Khi ngăn chứa đầy, tháo và đổ vào thùng rắc

- Lau xong: tháo cất máy

=> Tri thức cần biết: máy hút bụi, phụ tùng, . . .

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 103

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 104

Prepared by MSc Luong manh Ba

Một số thuật ngữ (tiếp)

6.3. Phân tích nhiệm vụ (tiếp)

Thí dụ: các công việc để viết một bức thư với MS

WORD

• Một số thuật ngữ:

- Goal (mục đích): còn gọi là nhiệm vụ ngoài =>

trạng thái của Hệ thống mà ND muốn thực hiện.

Mục đích được thực hiện bởi: công cụ, phương

pháp, kỹ thuật, thiết bị.

Task

Goals

Viết 1 lá thư

Viết

In

. . . . . . .

- Task (nhiệm vụ): gọi là nhiệm vụ trong. Các hoạt

động được yêu cầu, được sử dụng và cần thiết

cho mục đích

Phương pháp, Công

cụ, Kỹ thuật

. . . . . . . .

. . . . . . .

- Action (hành động): được coi như một nhiệm vụ

song không tạo ra một vấn đề phải giải quyết.

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 105

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 106

Prepared by MSc Luong manh Ba

6.3.1 Kỹ thuật phân rã

(Task decomposition)

Kỹ thuật Phân tích nhiệm vụ

- Có từ 20 năm trước. Là một trong những dạng

nổi tiếng nhất của TA

• Phân rã : Chia nhiệm vụ thành các nhiệm vụ con

• Kỹ thuật dựa vào tri thức: ND hiểu gì về nhiệm

vụ và nó được tổ chức ra sao?

- Mục đích: mô tả cái mà ND phải thực hiện

thành các nhiệm vụ con và thứ tự của các n/v con

• Phân tích dựa vào mô hình quan hệ thực thể:

mối quan hệ giữa các thực thể, hành động và ND

trong quá trình thực hiện.

- Biểu diễn dưới dạng sơ đồ hay văn bản các mức

thao tác và các kế hoạch.

Các mức thao tác không theo thứ tự; Plan chỉ ra

thứ tự.

- Thí dụ

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 107

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 108

18

Biªn so¹n: L-¬ng M¹nh B¸

Prepared by MSc Luong manh Ba

Biểu diễn dạng văn bản(tiếp)

Cấu trúc HTA cho soạn thảo 1 văn bản

Plan 0: thực hiện 1,2,

sau đó 3,4,5 . . .

- Miêu tả phân cấp:

0. Goals

Viết 1 lá thư dùng MS

Mức 0: . . . . . . . . . . .

Mức 1

WORD

Mức 2

1. Khởi tạo

MS Word

2. Nhập DL

3. Định

dạng VB

4. Hiệu

chỉnh

5. Lưu

VB

Mức 3

Mức 3.1

Mức 3.2

. . . . . . .

Plan 3: phù hợp y/c

3.1 Định dạng 3.2 Định dạng 3.3 Định dạng

.............

Plan 2: phù hợp y/c

Ký tự

đoạn

toàn bộ

Mức 4

. . . . . . .

2.1 Nhập từ

Bàn phím

2.2 Nạp từ tệp 2.3 Bổ sung

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 109

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 110

Prepared by MSc Luong manh Ba

Biểu diễn dạng văn bản(tiếp)

Hiệu chỉnh

- Miêu tả plan:

•

Tinh chỉnh: Cho mô tả ban đầu ( Text/Diagram)

=> kiểm thử/ tăng cường?

• Nguyên tắc: dùng Heuristics

Plan 0: các nhiệm vụ: . . . .

- dưạ vào cặp hành động

- cấu trúc lại

Plan 1: thực hiện 1, 2,3, 5 nếu đk thì thực

hiện 4

- cân bằng

Plan 2: các nhiệm vụ: . . . .

. . . . . . .

- khái quát hoá

- Luật kết thúc: khi nào kết thúc công việc?

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 111

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 112

Prepared by MSc Luong manh Ba

Các kiểu plan

6.3.2 Phân tích nhiệm vụ theo nhận

_{- Là kỹ thuật phân tí}t_ch_hứ_thc_{eo biểu diễn tri thức mà}

ND có hoặc cần phải có để hoàn thành mục đích

- chuỗi cố định: thí dụ 1.1{1.2{1.3

- lựa chọn: thí dụ if the pot is full 2

- Đợi sự kiện: thí dụ when kettle boils 1.4

- Chu trình

-

Cơ sở: dựa vào lý thuyết nhận thức các hành

động có tính vật lý, thí dụ như nhấn phím, di

chuyển chuột, trao đổi có tính suy nghĩ hay hành

động nhận thức

-

Mô hình: mô hình xử lý thông tin con người, lý

thuyết phức tập nhận thức.

- Thời gian phân chia do 1; at the same time : : :

- Trộn

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 113

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 114

19

Biªn so¹n: L-¬ng M¹nh B¸

Prepared by MSc Luong manh Ba

Phân tích nhiệm vụ theo mô hình

Thí dụ Quản lý tệp của PC-MSDOS và

tri thức (How to do it)

- Cơ sở: dựa vào ánh xạ nhiệm vụ - hành động.

Nhiệm vụ được dùng, hành động thực hiện =>

GOMS là mô hình thích hợp nhất

MACINTOSH

• Users goal

– 1. Xoá 1 tệp

2. Xoá 1 thư mục

- Việc thực hiện GOMS được chia thành nhiều

mức trìu tượng khác nhau

- 3 tính chất của GOMS:

– 3. Chuyển 1 tệp

4. Chuyển 1 thư mục

+ GOMS mô tả một tập các phương pháp để

thực hiện nhiệm vụ

+ Mức độ nhiệm vụ cơ sở (unit task)

+ Mức độ hành động (Keystroke)

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 115

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 116

Prepared by MSc Luong manh Ba

PC-MSDOS

File manipulation methods - 1

Phương pháp thực hiện mục đích xoá 1 tệp

Step 1 Chọn lệnh ERASE từ tệp lệnh

Step 2 Nghĩ tên TM và tên tệp

Step 3 Nhập lệnh và thực hiện lệnh

Step 4 Kết thúc

PC-MSDOS

File manipulation methods - 1 (tiếp)

•

• Phương pháp thực hiện mục đích sao 1 tệp

•

Step 1 Chọn lệnh COPY từ tệp lệnh

Step 2 Nghĩ tên TM và tên tệp nguồn

Step 3 Nghĩ tên TM và tên tệp đích

Step 4 Nhập lệnh và thực hiện lệnh

Step 5 Kết thúc

Phương pháp thực hiện mục đích chuyển 1 tệp

Step 1 Thực hiện sao 1 tệp

Step 2 Thực hiện xoá 1 tệp

Step 3 Kết thúc

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 117

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 118

Prepared by MSc Luong manh Ba

PC-MSDOS

File manipulation methods - 2

PC-MSDOS

File manipulation methods - 2(tiếp)

Phương pháp thực hiện mục đích xoá 1 TM

Step 1 Xoá tất cả các tệp trong TM

Step 2 Xoá TM

• Phương pháp thực hiện mục đích chuyển TM

•

Step 1 Chọn lệnh RD từ tệp lệnh

Step 2 Nghĩ tên TM và nhập

•

Step 3 Kết thúc

Phương pháp thực hiện mục đích xoá mọi tệp

Step 1 Chọn lệnh ERASE từ tệp lệnh

Step 2 Nghĩ tên TM

Step 3 Nhập lệnh và thực hiện lệnh

•

Step 4 Kết thúc

Step 3 Nhập tên TM: *.*

Step 4 Nhập lệnh và thực hiện lệnh

Step 5 Kết thúc

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 119

HUT,Falt.of IT

Dept. of SE, 2002

HCI- Two. 120

20

Bài giảng Tương tác người máy - Phần II: Phần thiết kế giao tiếp người dùng - Lương Mạnh Bá