Bài giảng Khí cụ điện - Chương 2: Khí cụ điện đóng cắt điện áp thấp

Ch¬ng II

KhÝ cô ®iÖn ®ãng c¾t §iÖn ¸p thÊp

¤1 cÇu dao

Ký hiÖu cÇu dao 1 pha, 3 pha kh«ng cã cÇu ch× vµ cã cÇu ch×

1 cùc 2 cùc

3 cùc

1.1. C«ng dông:

CÇu dao lµ mét lo¹i khÝ cô ®iÖn h¹ ¸p ®îc sö dông ®Ó ®ãng c¾t hoÆc ®æi nèi s¬ ®å kÕt d©y

cña m¹ch ®iÖn thao t¸c trùc tiÕp b»ng tay.

1.2. Ph©n lo¹i:

-

CÇu dao mét pha, cÇu dao ba pha.

CÇu dao mét chiÒu, cÇu dao hai chiÒu

CÇu dao cã cÇu ch×, cÇu dao kh«ng cã cÇu ch×.

CÇu dao cã lìi dao phô vµ cÇu dao kh«ng cã lìi dao phô.

1.3. CÊu t¹o mét sè lo¹i cÇu dao thêng gÆp:

CÊu t¹o chÝnh cña cÇu dao gåm : TiÕp xóc ®éng vµ tiÔp xóc tÜnh, cèt b¾t d©y tõ nguån

vµo cÇu dao vµ tõ cÇu dao ra t¶i, tiÕp xóc ®éng thêng lµ lìi dao, ngoµi ra cÇu dao cßn cã tay

®ãng c¾t b»ng vËt liÖu c¸ch ®iÖn lµ gç, sø, nhùa... ®Ó ®¶m b¶o an toµn cho ngêi thao t¸c, cÇu

dao cßn ®îc bao bäc b»ng vâ nhùa c¸ch ®iÖn. CÇu dao sö dông trong m¹ch ®iÖn h¹ ¸p thêng

l¾p kÌm theo cÇu ch× ®Ó b¶o vÖ qu¸ t¶i hoÆc ng¾n m¹ch. ¦u ®iÓm cÇu dao lµ ®¬n gi¶n, dÔ l¾p

®Æt vµ dÔ thao t¸c, dÔ kiÓm tra vµ s÷a ch÷a, gi¸ thµnh rÎ nªn ®îc sö dông réng r·i.

¤2 cÇu ch×

Ký hiÖu trong s¬ ®å m¹ch ®iÖn

2.1. C«ng dông:

CÇu ch× lµ mét lo¹i khÝ cô ®iÖn ®îc sö dông ®Ó b¶o vÖ qu¸ t¶i hoÆc ng¾n m¹ch cho thiÕt bÞ

vµ líi ®iÖn.

2.2. Nguyªn t¾c t¸c ®éng c¾t m¹ch:

CÇu ch× t¸c ®éng theo nguyªn t¾c dùa vµo hiÖu øng nhiÖt cña dßng ®iÖn. Khi thiÕt bÞ

®iÖn hoÆc m¹ng ®iÖn phÝa sau cÇu ch× bÞ ng¾n m¹ch hoÆc qu¸ t¶i lín, dßng ®iÖn ch¹y qua d©y

ch¶y cÇu ch× sÏ lín h¬n dßng ®iÖn ®Þnh møc lµm cho d©y ch¶y bÞ ®èt nãng ch¶y, do ®ã d©y

ch¶y bÞ ®øt, cho nªn phÇn líi ®iÖn bÞ ng¾n m¹ch ®îc t¸ch ra khái hÖ thèng.

2.3. CÊu t¹o:

CÊu t¹o cÇu ch× gåm c¸c bé phËn chÝnh nh sau :

-

Th©n cÇu ch× ®îc chÕ t¹o tõ gèm sø hoÆc nhùa tæng hîp cã thÓ cã n¾p hoÆc kh«ng cã n¾p.

èc, ®inh vÝt b¾t d©y ch¶y cßn ®îc gäi lµ cèt b¾t d©y ®îc chÕ t¹o tõ kim lo¹i dÉn ®iÖn nh

®ång, b¹c, nh«m ...

-

D©y ch¶y cÇu ch× ®îc chÕ t¹o tõ hîp kim ch× hoÆc ®ång vµ cßn ®îc chia ra d©y ch¶y

nhanh, d©y ch¶y chËm .

2.4. §Æc tÝnh b¶o vÖ vµ yªu cÇu kü thuËt cña cÇu ch×:

a. §Æc tÝnh b¶o vÖ:

1. §êng ®Æc tÝnh A-s cña d©y ch¶y cÇu ch×.

2. §êng ®Æc tÝnh A-s cña ®èi tîng ®îc ®Æt cÇu ch× b¶o vÖ.

A lµ vïng b¶o vÖ cña cÇu ch×. Khi x¶y ra ng¾n m¹ch hoÆc qu¸ t¶i ë vïng A th× cÇu ch×

2

t¸c ®éng c¾t m¹ch theo hiÖu øng nhiÖt Q = RI t.

I

2

1

Khi ®ã nhiÖt ®é d©y ch¶y cÇu ch× θ > θ

«®

A

B lµ vïng cÇu ch× kh«ng t¸c ®éng do dßng_I®iÖn ch¹y qua d©y ch¶y lµ dßng ®Þnh mø

N

hoÆc dßng qu¸ t¶i nhá, khi ®ã nhiÖt ®é cña d©y ch¶y θ < θ ≤ θ nªn d©y ch¶y cÇu ch× kh«n

0

«®

bÞ ®øt (khi qu¸ nhá nhiÖt ®é d©y ch¶y ≈ θ ).

«®

B

I

gh

®m

t

1

t

2

b. Yªu cÇu kü thuËt c¬ b¶n khi l¾p ®Æt cÇu ch×:

CÇu ch× ph¶i ®îc l¾p ®Æt nèi tiÕp ë d©y pha, kh«ng l¾p ®Æt ë d©y trung tÝnh.

§ÆctÝnh A-s cña d©y ch¶y cÇu ch× ph¶i thÊp h¬n ®Æc tÝnh A-s cña ®èi tîng ®îc l¾p ®Æt cÇu

ch× ®îc b¶o vÖ vµ ph¶i æn ®Þnh.

Khi l¾p ®Æt cÇu ch× b¶o vÖ ph¶i b¶o ®¶m tÝnh chän läc theo thø tù tõ t¶i vÒ nguån tøc lµ

phÇn tö nµo bÞ sù cè ng¾n m¹ch hoÆc qu¸ t¶i lín th× cÇu ch× b¶o vÖ nã ph¶i t¸c ®éng.

CÇu ch× lµm viÖc b¶o ®¶m tin cËy tøc lµ khi phÇn tö ®îc cÇu ch× b¶o vÖ bÞ qu¸ t¶i lín hoÆc

ng¾n m¹ch, th× cÇu ch× ph¶i t¸c ®éng c¾t phÇn tö bÞ qu¸ t¶i hoÆc ng¾n m¹ch ra khái hÖ

thèng ®iÖn. Kh«ng ®îc tõ chèi t¸c ®éng.

Khi cÇn thay thÕ s÷a ch÷a cÇu ch× ph¶i ®¶m b¶o an toµn tiÖn lîi.

2.5. Ph©n lo¹i cÇu ch×:

1. CÇu ch× hép .

2. CÇu ch× c¸.

3. CÇu ch× kiÓu n¾p vÆn.

4. CÇu ch× kiÓu èng sø.

¤3 kh¸i niÖm chung vÒ ¸ptom¸t

3.1. C«ng dông:

¸ptom¸t lµ mét lo¹i khÝ cô ®iÖn ®ãng c¾t vµ b¶o vÖ chÝnh trong m¹ch ®iÖn h¹ ¸p. Nã

®îc sö dông ®Ó ®ãng c¾t tõ xa vµ tù ®éng c¾t m¹ch khi thiÕt bÞ ®iÖn hoÆc ®êng d©y phÝa sau

nã bÞ ng¾n m¹ch hoÆc qu¸ t¶i, qu¸ ¸p, kÐm ¸p, ch¹m ®Êt ...

3.2. Ph©n lo¹i :

¸ptom¸t b¶o vÖ qu¸ dßng (ng¾n m¹ch hoÆc qu¸ t¶i)

¸ptom¸t b¶o vÖ qu¸ ®iÖn ¸p.

¸ptom¸t b¶o vÖ kÐm ¸p.

¸ptom¸t b¶o vÖ chèng dËt (Aptom¸t vi sai)

¸ptom¸t b¶o vÖ v¹n n¨ng.

¤4 c¸c bé phËn chÝnh ¸ptom¸t b¶o vÖ qu¸

dßng ®iÖn

4.1.S¬ ®å nguyªn lý cÊu t¹o mét pha:

Khi aptom¸t ®ang ë vÞ tri ®ãng, tiÕp xóc ®éng 2 ®ãng chÆt lªn tiÕp xóc tÜnh 1, dßng

®iÖn tõ nguån ch¹y qua tiÕp xóc tÜnh , qua tiÕp xóc ®éng, qua R¬le dßng ®iÖn 10, qua R¬le

nhiÖt 7, ®i vÒ t¶i. ë chÕ ®é lµm viÖc b×nh thêng th× lùc ®iÖn tõ R¬le dßng ®iÖn sinh ra nhá h¬n

lùc c¨ng lß xo 8 nªn ¸ptom¸t lu«n gi÷ ë tr¹ng th¸i ®ãng.

13

4

t¶i

5

6

12

8

11

7

9

10

CÊu t¹o nguyªn lý mét pha ¸ptom¸t

1. TiÕp xóc tÜnh

2. TiÕp xóc ®éng

3. Gèi híng dÉn

4. 6.Thanh truyÒn ®éng

5. Mãc h·m

7. R¬le nhiÖt

8, 13 Lß xo kÐo

9. Gèi ®ì

10. R¬le dßng ®iÖn

11. Chèt quay

12. Tay thao t¸c ®ãng c¾t

14. C¸ch tö dËp hå quang

NÕu ®êng d©y hoÆc thiÕt bÞ ®iÖn sau ¸ptom¸t bÞ ng¾n m¹ch th× dßng ®iÖn ch¹y qua

¸ptom¸t sÏ lín h¬n rÊt nhiÒu so víi dßng ®iÖn ®Þnh møc. V× vËy dßng ®iÖn ë r¬le 10 sinh ra sÏ

lín h¬n lùc c¨ng lß xo 8, cho nªn thanh truyÒn ®éng 6 bÞ lùc ®iÖn tõ kÐo tôt xuèng lµm cho

mãc h·m 5 më ra, khi ®ã lß xo 13 sÏ kÐo thanh truyÒn ®éng 4 sang tr¸i ®a tiÕp xóc ®éng 2 rêi

khái tiÕp xóc tÜnh 1, m¹ch ®iÖn ®îc c¾t, hå quang ®iÖn ph¸t sinh gi÷a hai ®Çu tiÕp xóc ®éng

vµ tÜnh ®îc c¸ch tö 14 dËp t¾t.

Sau khi kiÓm tra kh¾c phôc xong sù cè ng¾n m¹ch ta ®ãng l¹i ¸ptom¸t qua tay thao

t¸c ®ãng c¾t 12. Trêng hîp ®êng d©y hoÆc thiÕt bÞ ®iÖn sau khi ¸ptom¸t bÞ qu¸ t¶i sau thêi

gian t (kho¶ng 1-2 phót) r¬le nhiÖt sÏ t¸c ®éng lªn thanh truyªnf 6 lµm cho mãc h·m 5 më ra.

Khi ®ã lß xo 13 sÏ kÐo thanh truyÒn ®éng 4 sang tr¸i ®a tiÕp xóc ®éng rêi khái tiÕp xóc tÜnh,

nªn m¹ch ®iÖn ®îc c¾t ra. Muèn ®ãng, c¾t m¹ch th× t¸c ®éng vµo tay thao t¸c 12 (®Èy lªn

®ãng, ®Èy xuèng c¾tnh h×nh vÏ).

¤5 ¸ptom¸t b¶o vÖ kÐm ¸p vµ mÊt ®iÖn

5.1. NhiÖm vô: §ãng, c¾t vµ tù ®éng b¶o vÖ kÐm ¸p cho m¹ch ®iÖn h¹ ¸p.

5.2. S¬ ®å cÊu t¹o vµ nguyªn lý lµm viÖc:

a.CÊu t¹o:

3

nguån

2

1

13

F

®t

5

10

9

8

7

t¶i

¸

ptom¸t b¶o vÖ kÐm ¸p vµ mÊt ®iÖn

1. Lß xo kÐo

2. Gèi ®ì trît

3. C¸ch tö dËp hå quang

4. Lâi thÐp non

5. R¬le ®iÖn ¸p

6. TiÕp xóc tÜnh

7. TiÕp xóc ®éng

8. Thanh truyÒn déng

9. Chèt quay

10. Tay thao t¸c ®ãng c¾t

b. Nguyªn lý:

NÕu ¸ptom¸t ®ang ë vÞ trÝ ®ãng nh h×nh vÏ: tiÕp xóc ®éng 7 ®ãng chÆt lªn tiÕp xóc

tÜnh 6, m¹ch ®iÖn nèi liÒn, t¶i cã ®iÖn. ë tr¹ng th¸i lµm viÖc b×nh thêng U = U th× lùc

vh

®m

®iÖn tõ cña r¬le ®iÖn ¸p sinh ra lín h¬n lùc kÐo cña lß xo 1 cho nªn ¸ptom¸t ®îc gi÷ ë vÞ trÝ

®ãng.

Khi m¹ch ®iÖn bÞ kÐm ¸p U < U (kho¶ng 0,8 U ) th× lùc ®iÖn tõ r¬le ®iÖn ¸p

vh

®m

sinh ra nhá h¬n lùc kÐo cña lß xo 1. Khi ®ã lß xo 1 sÏ kÐo thanh truyÒn ®éng 8 sang tr¸i, ®a

tiÕp xóc ®éng 7 rêi khái tiÕp xóc tÜnh 6, m¹ch ®iÖn ®îc c¾t ra, hå quang ph¸t sinh gi÷a hai

®Çu tiÕp xóc ®éng vµ tÜnh ®îc buång dËp hå quang 3 dËp t¾t.

¤6 ¸ptom¸t b¶o vÖ qu¸ ¸p

6.1. NhiÖm vô: §ãng, c¾t vµ tù ®éng b¶o vÖ qu¸ ®iÖn ¸p cho m¹ch ®iÖn h¹ ¸p khi U > U

vh

®m

6.2. S¬ ®å cÊu t¹o vµ nguyªn lý lµm viÖc:

a. CÊu t¹o:

nguån

4

1 3

2

10

6

F®t

5

9

8

7

t¶i

¸

ptom¸t b¶o vÖ qu¸ ¸p

1. Tay thao t¸c ®ãng c¾t

2. Chèt quay

3. TiÕp xóc tÜnh

4. TiÕp xóc ®éng

5. R¬le ®iÖn ¸p

6. Lâi thÐp non

7. C¸ch tö dËp hå quang

8. Gèi ®ì trît

9. Thanh truyÒn ®éng c¸ch ®iÖn

10. Lß xo kÐo

b. Nguyªn lý lµm viÖc:

NÕu ¸ptom¸t ®ang ë vÞ trÝ ®ãng nh h×nh vÏ, tiÕp xóc ®éng 4 ®ãng chÆt vµo tiÕp xóc tÜnh

3, m¹ch ®iÖn nèi liÒn, t¶i cã ®iÖn. ë tr¹ng th¸i lµm viÖc b×nh thêng U = U lùc ®iÖn

vh

®m

tõ cña cuén d©y ®iÖn ¸p sinh ra nhá h¬n lùc kÐo cña lß xo 10. V× vËy ¸ptom¸t ®îc gi÷ ë vÞ trÝ

®ãng.

Khi m¹ch ®iÖn bÞ qu¸ ¸p U > U (kho¶ng 1,2 U ) th× lùc ®iÖn tõ cña cuén d©y

vh

®m

®iÖn ¸p ¸p lín h¬n lùc kÐo cña lß xo 10. Khi ®ã lâi thÐp 6 bÞ hót chËp vµo m¹ch tõ r¬le ®iÖn

¸p, kÐo theo tiÕp ®éng 4 rêi khái tiÕp xóc tÜnh 3 m¹ch ®iÖn ®îc c¾t ra, hå quang ph¸t sinh

gi÷a hai ®Çu tiÕp xóc ®éng vµ tÜnh ®îc buång c¸ch rö 7 dËp t¾t.

Muèn ®ãng hoÆc c¾t ®iÖn khái t¶i th× t¸c ®éng vµo tay thao t¸c1 ë vÞ ®ãng, c¾t nh h×nh

vÏ: tay thao t¸c quay quanh chèt 2 ®Èy lªn ®ãng m¹ch, kÐo xuèng c¾t ®iÖn khái t¶i.

¤7 ¸ptom¸t v¹n n¨ng

7.1. NhiÖm vô:

Lµ mét lo¹i ¸ptom¸t ®a chøc n¨ng, sö dông ®Ó ®ãng c¾t m¹ch ®iÖn h¹ ¸p t¹i chç hoÆc

tõ xa, vµ tù ®ãng c¾t m¹ch khi ®êng d©y hoÆc thiÕt bÞ ®iÖn sau nã : ng¾n m¹ch, qu¸ t¶i, qu¸

¸p, kÐm ¸p ...

7.2. CÊu t¹o:

¸ptom¸t nµy lµ tæ hîp c¸c lo¹i ¸ptom¸t : b¶o vÖ qu¸ dßng, qu¸ ¸p, kÐm ¸p, vµ cã thÓ

®iÒu khiÓn ®ãng c¨t tõ xa nhê hÖ thèng nam ch©m ®iÖn ®iÒu khiÓn vµ ®ãng c¾t m¹ch.

Do tÝnh chÊt ®Æc thï, cÊu t¹o phøc t¹p, gi¸ thµnh cao nªn ph¹m vi sö dông lo¹i ¸ptom¸t

nµy rÊt h¹n chÕ. Thêng chØ ®îc sö dông l¾p ®Æt trong c¸c nhµ m¸y c«ng nghiÖp cã yªu cÇu

cao vÒ chÊt lîng ®iÖn n¨ng vµ an toµn.

¤8 c«ng t¾c t¬

8.1. C«ng dông:

C«ng t¾c t¬ lµ mét lo¹i khÝ cô ®iÖn h¹ ¸p ®îc sö dông ®Ó ®iÒu khiÓn ®ãng c¾t m¹ch tõ

xa tù ®éng hoÆc b»ng nót Ên c¸c m¹ch ®iÖn lùc cã phô t¶i ®iÖn ¸p ®Õn 500V, dßng ®iÖn ®Õn

600A.

C«ng t¾c t¬ cã hai vÞ trÝ ®ãng- c¾t. TÇn sè cã thÓ ®Õn 1500 lÇn/giê.

NhiÖm vô

C«ng t¾c t¬ lµ mét thiÕt bÞ ®iÖn ®ãng c¾t ®iÖn ¸p thÊp dïng ®Ó khèng chÕ tù ®éng vµ ®iÒu

khiÓn xa c¸c thiÕt bÞ ®iÖn mét chiÒu vµ xoay chiÒu cã ®iÖn ¸p tíi 500 v. C«ng t¾c t¬ ®îc tÝnh

víi tÇn sè ®ãng c¾t lín nhÊt tíi 1500 lÇn trong mét giê.

8.2. Ph©n lo¹i:

a. Ph©n lo¹i theo nguyªn lý truyÒn ®éng:

-

C«ng t¾c t¬ ®iÖn tõ.

C«ng t¾c t¬ kiÓu h¬i Ðp.

C«ng t¾c t¬ kiÓu thuû lùc.

k

b. Ph©n lo¹i theo d¹ng dßng ®iÖn:

- Lo¹i c«ng t¾c t¬ ®iÒu khiÓn ®iÖn ¸p mét chiÒu.

-

Lo¹i c«ng t¾c t¬ ®iÒu khiÓn ®iÖn ¸p xoay chiÒu.

c. Ph©n lo¹i theo kiÓu kÕt cÊu:

-

C«ng t¾c t¬ h¹n chÕ chiÒu cao.

C«ng t¾c t¬ h¹n chÕ chiÒu réng.

8.3. §Æc ®iÓm cÊu t¹o:

CÊu t¹o nguyªn lý mh h×nh vÏ: gåm c¸c bé phËn chÝnh sau:

Cuén d©y ®iÖn ¸p ®iÒu khiÓn sè 7.

-

M¹ch tõ chÕ t¹o tõ thÐp kü thuËt ®iÖn.

Vá thêng chÕ t¹o tõ nhùa cøng.

Bé phËn truyÒn ®éng gåm lß xo vµ thanh truyÒn ®éng.

HÖ thèng tiÕp ®iÓm thêng më vµ thêng ®ãng

Gåm c¸c tiÕp ®iÓm c«ng t¸c (tiÕp ®iÓm chÝnh) vµ c¸c tiÕp ®iÓm phô. TiÕp ®iÓm c«ng

t¸c gåm c¸c ®Çu tiÕp xóc tÜnh 6 vµ ®Çu tiÕp xóc ®éng 2 g¾n trªn trôc quay 1 b»ng nhùa c¸ch

®iÖn. TiÕp ®iÓm phô gåm c¸c ®Çu tiÕp xóc tÜnh 5 vµ tiÕp xóc ®éng 4 còng g¾n trªn trôc quay

1. TiÕp ®iÓm phô gåm hai lo¹i tiÕp ®iÓm thêng më vµ tiÕp ®iÓm thêng ®ãng. C«ng dông cña

tiÕp ®iÓm phô thêngg ®îc thùc hiÖn chøc n¨ng trong m¹ch ®iÒu khiÓn tù ®éng.

Ký hiÖu c«ng t¾c t¬ trªn s¬ ®å h×nh vÏ.

C«ng t¾c t¬ ®ãng më b»ng lùc ®iÖn tõ nhê cuén hót 8 cïng lâi thÐp tÜnh 7 vµ lâi thÐp ®éng 3

g¾n trªn trôc quay 1. Cuén d©y ®îc m¾c vµo ®iÖn ¸p nguån th«ng qua c¸c nót bÊm ®iÒu khiÓn

M vµ D. Khi cuén d©y cã ®iÖn lùc ®iÖn tõ sÏ hót lâi thÐp 3 chËp vµo lâi thÐp tÜnh 7. lµm trôc

mét quay mét gãc theo chiÒu ®ãng tiÕp ®iÓm chÝnh.

Khi ®iÖn vµo cuén hót bÞ c¾t, lùc lß xo vµ träng lùc phÇn ®éng sÏ lµm lâi 3 rêi khái lâi 7 phÇn

®éng trë vÒ tr¹ng th¸i cò, c«ng t¾c t¬ bÞ c¾t.

8.4. Nguyªn lý lµm viÖc:

Muèn ®ãng ®iÖn cho t¶i th× ®ãng kho¸ K trªn m¹ch ®iÒu khiÓn, cuén d©y c«ng t¾ct¬

sÏ sinh ra lùc ®iÖn tõ hót chËp hai nöa m¹ch tõ l¹i víi nhau, v× F > F

nªn lß xo bÞ nÐn l¹i

t®

lß xo

®ång thêi thanh truyÒn ®éng 1 kÐo tiÕp xóc ®éng ®ãng chÆt vµo tiÕp xóc tÜnh, khi ®ã tiÕp

®iÓm thêng ®ãng më ra, cßn tiÕp ®iÓm thêng më ®ãng l¹i, m¹ch ®iÖn ®îc nèi liÒn.

Muèn c¾t ®iÖn khái t¶i, ng¾t kho¸ K cuén d©y ®iÖn ¸p mÊt ®iÖn, lùc ®iÖn tõ bÞ triÖt

tiªu, lß xo 6 ®Èy 2 nöa m¹ch tõ ra xa nhau ®a tiÕp xóc ®éng rêi khái tiÕp xóc tÜnh, m¹ch ®iÖn

®îc c¾t.

8.5. C¸c tham sè chñ yÕu cña c«ng t¾c t¬:

a. §iÖn ¸p ®Þnh møc: lµ ®iÖn ¸p cña m¹ch ®iÖn t¬ng øng mµ tiÕp ®iÓm chÝnh ph¶i ®ãng

c¾t, cã c¸c cÊp : + 110V, 220V, 440 V mét chiÒu.

+ 127V, 220V, 380V, 500V xoay chiÒu.

Cuén hót cã thÓ lµm viÖc b×nh thêng ë ®iÖn ¸p trong giíi h¹n tõ 85% tíi 105%.

b. Dßng ®iÖn ®Þnh møc: lµ dßng ®iÖn ®i qua tiÕp ®iÓm chÝnh trong chÕ ®é lµm viÖc

gi¸n ®o¹n l©u dµi, nghÜa lµ ë chÕ ®é nµy thêi gian c«ng t¾c t¬ ®ãng kh«ng l©u qu¸ 8 giê.

C«ng t¾c t¬ h¹ ¸p cã c¸c cÊp dßng th«ng dông: 10, 25, 40, 60, 75, 100, 150, 250, 300,

600A. NÕu ®Æt c«ng t¾c t¬ trong tñ ®iÖn th× dßng ®iÖn ®Þnh møc ph¶i lÊy thÊp h¬n 10% v× lµm

m¸t kÐm, khi lµm viÖc dµi h¹n th× chän dßng ®iÖn ®Þnh møc nhá h¬n n÷a.

c. Kh¶ n¨ng ®ãng c¾t: lµ dßng ®iÖn cho phÐp ®i qua tiÕp ®iÓm chÝnh khi c¾t vµ khi

®ãng m¹ch. VÝ dô nh c«ng t¾c t¬ xoay chiÒu dïng ®Ó ®iÒu khiÓn®éng c¬ kh«ng ®ång bé ba

pha lång sãc cÇn cã kh¶ n¨ng ®ãng yªu cÇu (3÷7)I

®m.

d. Tuæi thä c«ng t¾c t¬: TÝnh b»ng sè lÇn ®ãng c¾t, sau sè lÇn ®ãng c¾t Êy c«ng t¾c t¬

sÏ kh«ng dïng ®îc tiÕp tôc. H háng cã thÓ do mÊt ®é bÒn c¬ häc hoÆc bÒn ®iÖn.

e. TÇn sè thao t¸c: sè lÇn ®ãng c¾t trong thêi gian 1 giê, bÞ h¹n chÕ bëi sù ph¸t nãng

cña tiÕp ®iÓm chÝnh do hå quang. Cã c¸c cÊp : 30, 100, 120, 150, 300, 600, 1200, 1500 lÇn

trªn mét giê, tuú chÕ ®é c«ng t¸c cña m¸y s¶n xuÊt mµ chän c«ng t¾c t¬ cã tÇn sè thao t¸c

kh¸c nhau.

8.6. u nhîc ®iÓm :

KÝch thít gän nhá cã thÓ tËn dông kho¶ng kh«ng gian hÑp ®Ó l¾p ®Æt vµ thao t¸c mµ

cÇu dao kh«ng thùc hiÖn ®îc. §iÒu khiÓn ®ãng c¾t tõ xa, cã vá ng¨n hå quang phãng ra bªn

ngoµi nªn an toµn tuyÖt ®èi cho ngêi thao t¸c, thêi gian ®ãng c¾t nhanh, v× nh÷ng u ®iÓm trªn

c«ng t¾c t¬ ®îc sö dông réng r·i ®iÒu khiÓn ®ãng c¾t trong m¹ch ®iÖn h¹ ¸p ®Æc biÖt sö dông

nhiÒu trong c¸c nhµ m¸y c«ng nghiÖp.

C©u hái:

1. Tr×nh bµy nhiÖm vô c«ng t¾c t¬

2. Nªu nguyªn lý lµm viÖc c«ng t¾c t¬.

¤9 khëi ®éng tõ

9.1. Kh¸i niÖm vµ c«ng dông:

Khëi ®éng tõ lµ mét lo¹i thiÕt bÞ ®iÖn dïng ®Ó ®iÒu khiÓn tõ xa viÖc ®ãng c¾t ®¶o

®éng tõ khi cã mét c«ng t¾c t¬ gäi lµ khëi ®éng tõ ®¬n, thêng dïng ®Ó ®ãng c¾t ®éng c¬ ®iÖn.

Khëi ®éng tõ khi cã hai c«ng t¾c t¬ gäi lµ khëi ®éng tõ kÐp, thêng dïng khëi ®éng vµ ®iÒu

khiÓn ®¶o chiÒu ®éng c¬ ®iÖn. Muèn khëi ®éng tõ b¶o vÖ ®îc ng¾n m¹ch ph¶i m¾c thªm cÇu

ch×.

9.2. §iÒu khiÓn ®éng c¬ b»ng khëi ®éng tõ ®¬n:

a. C«ng dông: Khëi ®éng tõ ®¬n lµ mét lo¹i khÝ cô ®iÖn h¹ ¸p ®îc sö dông ®Ó ®iÒu khiÓn ®ãng

c¾t tõ xa vµ b¶o vÖ qu¸ t¶i cho ®éng c¬ ®iÖn.

b. CÊu t¹o: Khëi ®éng tõ ®¬n gåm mét c«ng t¾c t¬ vµ mét bé r¬le nhiÖt ghÐp l¹i víi

nhau(bé r¬le nhiÖt cã tõ 2-3 r¬le).

c. S¬ ®å ®iÒu khiÓn ®éng c¬ ®iÖn:

-

r¬le nhiÖt.

a

b

c

M

D

k

rn

2kn

1kn

rn

m

-

M¹ch ®iÒu khiÓn gåm : nót Ên dõng D (stop) thêng ®ãng, nót Ên më m¸y M thêng më

(start). NÕu hép nót bÊm ®iÒu khiÓn kÐp sÏ cã 3 nót Ên : dõng D (stop) ®iÒu khiÓn ®éng c¬

K, tiÕp ®iÓm tù duy tr× cña c«ng t¾c t¬ K vµ tiÕp ®iÓm 1RN, 2RN cña R¬le nhiÖt.

1

Muèn ®ãng ®iÖn cho ®éng c¬ ®iÖn tríc hÕt ®ãng cÇu dao, nhng ®éng c¬ vÉn cha cã

®iÖn v× K ®ang më. Muèn khëi ®éng nhÊn nót ®ãng M th× c«ng t¾c t¬ K cã ®iÖn, nã sÏ ®ãng

2

tiÕp ®iÓm K ®Ó tù duy tr× ®ång thêi ®ãng tiÕp ®iÓm K ®a ®iÖn vµo cho ®éng c¬ khëi ®éng.

1

2

Khi khëi ®éng c¬ ®ang lµm viÖc nÕu bÞ qu¸ t¶i r¬le nhiÖt RN sÏ t¸c ®éng më tiÕp ®iÓm thêng

®ãng 1RN vµ 2RN lµm cho c«ng t¾c t¬ K bÞ mÊt ®iÖn khi ®ã K vµ K sÏ ®îc më ra

1

2

c¾t ®iÖn khái ®éng c¬.

Muèn c¾t ®iÖn ®éng c¬ nhÊn nót c¾t C c«ng t¾c t¬ K mÊt ®iÖn do ®ã K vµ K sÏ më

1

2

ra. NÕu ®éng c¬ hay m¹ch ®éng lùc hoÆc m¹ch ®iÖn ®iÒu khiÓn bÞ ng¾n m¹ch th× cÇu ch× sÏ

t¸c ®éng c¾t m¹ch.

d. u nhîc ®iÓm vµ ph¹m vi øng dông:

Khëi ®éng tõ u ®iÓm h¬n cÇu dao ë chç ®iÒu khiÓn ®ãng c¾t tõ xa nªn an toµn cho ngêi

thao t¸c ®ãng c¾t nhanh, b¶o vÖ ®îc qu¸ t¶i cho ®éng c¬, kho¶ng kh«ng gian l¾p ®Æt vµ

thao t¸c gän (mét tñ ®iÖn cã thÓ l¾p ®Æt nhiÒu ®éng c¬). V× vËy ®ùoc sö dông réng r·i cho

m¹ch ®iÖn h¹ ¸p.

9.3. §iÒu khiÓn ®éng c¬ b»ng khëi ®éng tõ kÐp:

a. C«ng dông: Khëi ®éng tõ kÐp lµ mét lo¹i khÝ cô ®iÖn h¹ ¸p ®îc sö dông ®Ó ®iÒu khiÓn ®ãng

c¾t, b¶o vÖ qu¸ t¶i vµ ®¶o chiÒu quay cho ®éng c¬ ®iÖn.

b. CÊu t¹o: Khëi ®éng tõ kÐp gåm 2 c«ng t¾c t¬ vµ mét bé r¬le nhiÖt ghÐp l¹i víi

nhau.

c. S¬ ®å m¹ch ®iÖn vµ nguyªn t¾c ®iÒu khiÓn:

Khi ®ãng cÇu dao ®éng c¬ vÉn cha cã ®iÖn v× tiÕp ®iÓm KT vµ KN ®ang më. Muèn

2

®éng c¬ quay theo chiÒu thuËn ta nhÊn nót ®iÒu khiÓn MT th× c«ng t¾c t¬ KT cã ®iÖn, sÏ ®ãng

tiªp ®iÓm KT ®Ó tù duy tr×, ®ãng tiÕp ®iÓm KT trªn m¹ch ®éng lùc, ®a ®iÖn vµo cho ®éng c¬

1

2

khëi ®éng ®ång thêi më tiÕp ®iÓm KT kho¸ kh«ng cho ®iÖn vµo c«ng t¾c t¬ ®iÒu khiÓn quay

3

ngîc KN. §Ó tr¸nh trêng hîp khi ®éng c¬ ®ang quay thuËn nÕu nhÊn tiÕp nót ®iÒu khiÓn MN

Muèn ®¶o chiÒu quay ®éng c¬ ph¶i nhÊn nót dõng D th× c«ng t¾c t¬ KT míi mÊt ®iÖn

lµm tiÕp ®iÓm KT vµ KT më ra, tiÕp ®iÓm KT ®ãng l¹i, chê cho ®éng c¬ dõng h¼n, nhÊn

1

2

3

nót ®iÒu khiÓn §N th× c«ng t¾c t¬ ®iÒu khiÓn quay ngîc KN cã ®iÖn, nã sÏ ®ãng tiÕp ®iÓm

KN vµ KN ®a ®iÖn vµo cho ®éng c¬ khëi ®éng theo chiÒu quay ngîc l¹i, ®ång thêi më tiÕp

1

2

®iÓm KN kho¸ kh«ng cho ®iÖn vµo c«ng t¾c t¬ ®iÒu khiÓn quay thuËn.

3

Muèn c¾t ®iÖn nhÊn nót dõng D, c«ng t¾c t¬ mÊt ®iÖn do ®ã tiÕp ®iÓm KT hoÆc KN

2

sÏ më ra c¾t ®iÖn khái ®éng c¬.

NÕu ®éng c¬ bÞ qu¸ t¶i th× r¬le nhiÖt sÏ t¸c ®éng më tiÕp ®iÓm 1RN vµ 2RN c«ng t¾c

t¬ sÏ mÊt ®iÖn do ®ã KT hoÆc KN më ra. NÕu ®éng c¬ bÞ ng¾n m¹ch th× cÇu ch× sÏ t¸c ®éng

2

c¾t m¹ch.

a

b

c

Mt

kt

D

kt

kn

kt

Mn

kn

2rn

1rn

a

kn

kt

rn

a

rn

m

c

b

c

b