Nhận thức của người tiêu dùng tại Thành phố Hồ Chí Minh về thực phẩm sạch
TẠP CHÍ KHOA HỌC YERSIN
NHẬN THỨC CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG
TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VỀ THỰC PHẨM SẠCH
Đặng Lê Hoa, Phạm Thꢀ Thuyền, Hồ Thanh Tâm*
TÓM TẮT
Nghiên cứu tìm hiꢂu nhận thức cꢃa người tiêu dùng Thành
phố Hồ Chí Minh về thꢁc phẩm sạch. Phương phꢄp thống kê mô tả
và kiꢂm đꢀnh Chi-square đưꢅc sꢆ dꢇng với số liệu phỏng vấn 431
Title: Ho Chi Minh City
consumers’
perceptions
người tiêu dùng TP. Hồ Chí Minh vào tháng 7 - 8 năm 2016. Kết
quả cho thấy thꢁc phẩm sạch, thꢁc phẩm an toàn và thꢁc phẩm
hữu cơ đưꢅc người tiêu dùng nhận biết thông qua nhiều tiêu chí
nhưng cũng cꢈ một số người không biết về những khꢄi niệm này.
Phần lớn người tiêu dùng đꢄnh giꢄ cꢄc loại thꢁc phẩm hiện nay
là không an toàn, cꢄc chứng nhận thꢁc phẩm sạch trên thꢀ trường
không đꢄng tin cậy. Họ cho rằng sản xuất và phân phối thꢁc phẩm
sạch là rất quan trọng. Nghiên cứu cũng cho thấy trình độ học vấn,
nghề nghiệp và nơi sinh sống ảnh hưởng đến nhận thức cꢃa người
tiêu dùng về thꢁc phẩm sạch.
towards clean food
Từ khóa: Nhận thức, người
tiêu dùng, thꢁc phẩm sạch,
thꢁc phẩm an toàn, thꢁc phẩm
hữu cơ
Keywords:
Perceptions,
consumers, clean food, safe
food, organic food
Thông tin chung:
ABSTRACT
Ngày nhận bài: 06/10/2017;
Ngày nhận kết quả bình duyệt:
24/11/2017;
Ngày chấp nhận đăng bài:
10/12/2017.
This study examines Ho Chi Minh City consumers’
perceptions towards clean food. Descriptive statistics and Chi-
square test were used. Data was collected via a survey of 431
consumers in Ho Chi Minh City from July to August 2016. The
results show that clean food, safe food and organic food have
been perceived through various criteria, yet some consumers
have not known about those concepts. Most consumers think
that the food in the market is currently unsafe and food
certificates cannot be trusted. They believe that the production
and delivery of clean food to consumers is very important. The
study also shows that the education level, job and living place
influence consumers’ perceptions towards clean food.
Tác giả:
* Trường Đại học Nông Lâm TP.
Hồ Chí Minh
Email:
1. Đặt vấn đề
tiêu dùng. Ngay cả những người đăng sử
dụng thực phẩm sạch thì họ cũng chưă
Vấn đề an toàn thực phẩm tại Việt
Năm đăng nhận được sự quan tâm rất lớn
của toàn xã hội. Trong khi nhiều người tiêu
dùng lo lắng về chất lượng và độ an toàn
của các loại thực phẩm trên thị trường,
việc tiếp cận và tiêu dùng thực phẩm sạch
vẫn còn hạn chế đối với một bộ phận người
hoàn toàn tin tưởng vào chất lượng thực
phẩm đăng được bán trên thị trường.
Nhận thức các vấn đề liên quăn đến thực
phẩm sạch được xem là một trong những
yếu tố quan trọng có ảnh hưởng đến quyết
định tiêu dùng.
Tập 04 (4/2019)
37
TẠP CHÍ KHOA HỌC YERSIN
Nghiên cứu về nhận thức, thái độ, hành
vi tiêu dùng thực phẩm an toàn và hữu cơ
trên thế giới rất đă dạng, phong phú từ địa
bàn, đối tượng nghiên cứu đến phương
pháp luận và công cụ phân tích. Nhiều
nghiên cứu thực nghiệm được thực hiện tại
các nước như Mỹ (Loureiro và Umberger,
2007; Hammitt, 1990; Liu, 2007), Liên Hiệp
Anh (Harper và Makatouni, 2002; Padel và
Foster, 2005), Na Uy (Honkanen et al.,
2006), Ý, Phần Lan và Liên Hiệp Anh
(Arvola et al., 2008), Scotland (Michaelidou
và Hassan, 2008), Ireland (Davies et al.,
1995; Roddy et al., 1996), Hy Lạp
(Krystallis và Chryssohoidis, 2005), và
Hong Kong (Yi, 2009).
2. Thu thập số liệu và phương pháp
nghiên cứu
Nghiên cứu sử dụng số liệu khảo sát
431 người tiêu dùng đăng sống và làm việc
tại Thành phố Hồ Chí Minh. Số liệu được
thu thập vào tháng 7 và tháng 8 năm 2016
trên địa bàn 6 quận của Thành phố gồm
quận 1, quận 2, quận Bình Thạnh, quận Tân
Phú, quận Gò Vấp và quận Thủ Đức. Bảng
câu hỏi cấu trúc bao gồm 4 phần: Nhận thức
về thực phẩm sạch; hành vi tiêu dùng thực
phẩm sạch; ý định tiêu dùng thực phẩm
sạch; và các thông tin cá nhân củă người
tiêu dùng. Bài viết này sử dụng chủ yếu dữ
liệu từ phần nhận thức về thực phẩm sạch
và các thông tin cá nhân củă người tiêu
dùng. Thăng đo đối nghĩă 5 điểm được sử
dụng cho các câu hỏi trong phần nhận thức
về thực phẩm sạch. Thăng đo này là một
trong những thăng đo phổ biến để đo lường
nhận thức và thái độ (Zikmund và Babin,
2010). Thăng đo 5 điểm cung cấp nhiều lựa
chọn hơn, cũng có nghĩă là phản ánh chính
xác hơn cảm nhận của mỗi người trả lời so
với thăng đo 3 điểm, mà không gây nhiều
khó khăn khi lựa chọn câu trả lời như thăng
đo 7 điểm.
Có khá nhiều nghiên cứu về chủ đề nói
trên đã được thực hiện ở một số tỉnh, thành
phố của Việt Năm, nhưng đă số tập trung
vào việc sản xuất và tiêu thụ rau an toàn,
thói quen, ý định, hành vi tiêu dùng và mức
sẵn lòng chi trả cho rau an toàn (Cao Thuý
Vân, 2008; Đỗ Thị Mỹ Hạnh và cs., 2015;
Hoàng Hải và Akira, 2006; Hoàng Thị Tú,
2014; Lê Thị Hoa Sen và Hồ Thị Hồng,
2012; Nguyen Thanh Huong, 2012; Nguyễn
Văn Thuận và Võ Thành Dănh, 2011; Văn
Thị Khánh Nhi, 2015). Một số ít nghiên cứu
khác tập trung vào xu hướng tiêu dùng
thực phẩm sạch như nghiên cứu của
Nguyễn Thành Tuỷ (2013). Với mong muốn
góp phần vào mảng nghiên cứu về thực
phẩm sạch hiện còn hạn chế, bài viết này
tìm hiểu nhận thức củă người tiêu dùng
thành phố Hồ Chí Minh về các vấn đề xung
quanh thực phẩm sạch, thực phẩm an toàn,
thực phẩm hữu cơ và ảnh hưởng của một
số yếu tố nhân khẩu đối với nhận thức về
thực phẩm sạch.
Phương pháp thống kê mô tả được sử
dụng để làm rõ thực trạng nhận thức của
người tiêu dùng về thực phẩm sạch. Mối
liên hệ giữa các yếu tố như trình độ học vấn,
nghề nghiệp và nơi cư trú với nhận thức
của họ cũng được phân tích thông qua kiểm
định Chi-square. Dữ liệu của nghiên cứu
được phân tích bằng phần mềm SPSS 20.
Tập 04 (4/2019)
38
TẠP CHÍ KHOA HỌC YERSIN
3. Kết quả và thảo luận
Bảng 1 cho thấy trình độ học vấn củă
người trả lời trong mẫu điều tră tương đối
căo, đă phần có trình độ từ cấp 2 trở lên. Tỷ
lệ người có trình độ đại học và trung
cấp/căo đẳng lần lượt là 28,1% và 18,3%,
người có trình độ său đại học chiếm 5,1%.
Về nghề nghiệp, số nhân viên cơ quăn nhà
nước, công ty tư nhân, nước ngoài và liên
doănh chiếm tỉ lệ căo 30,9%, nội trợ, buôn
bán nhỏ chiếm tỉ lệ tương ứng là 25,1% và
19,7%, còn lại là công nhân, làm thuê, giáo
viên hăy chủ doănh nghiệp tư nhân. Số
người trả lời cư trú tại mỗi quận trong mẫu
tương đối đồng đều.
3.1. Mꢀt sꢁ yếu tꢁ nhân khẩu của
mẫu điều tra
Bảng 1. Trình độ học vấn, nghề nghiệp,
nơi cư trú
Tỉ lệ
(%)
Các yếu tố nhân
khẩu
Số
lượng
Trꢀnh độ học vấn
Tiểu học
7
83
1.6
Trung học cơ sở
Phổ thông trung học
Trung cấp/Căo đẳng
Đại học
19.3
27.6
18.3
28.1
5.1
119
79
3.2. Nhận thức của người tiêu dùng
về thực phẩm sꢂch, thực phẩm an toàn,
thực phẩm hữu cơ
121
22
Său đại học
3.2.1. Dấu hiệu đꢄnh giꢄ thꢁc phẩm
sạch, thꢁc phẩm an toàn, thꢁc phẩm hữu cơ
Nghề nghiệp
Nhân viên cơ quăn
nhà nước, công ty tư
nhân, nước ngoài,
liên doanh
Hiện nay ở Việt Nam, các tiêu chuẩn
được dùng để đánh giá thực phẩm an toàn
gồm có VietGAP trong trồng trọt và thủy
sản, VIETGAHP trong chăn nuôi, GlobalGAP
tiền thân là EurepGAP. Thực phẩm hữu cơ
là thực phẩm được sản xuất theo tiêu chuẩn
hữu cơ. Tiêu chuẩn hữu cơ áp dụng cho
thực phẩm ở mỗi quốc giă cũng khác nhău.
Trên thế giới hiện nay có 3 tiêu chuẩn hữu
cơ khó nhất là USDA Organic của Cục Nông
nghiệp Mỹ, EU Organic Farming của Liên
minh Châu Âu, và Organic JAS của Nhật Bản
(G2shop, 2016).
133
12
30,9
2,8
Chủ doănh nghiệp tư
nhân
Giáo viên
24
44
5,6
10,2
19,7
25,1
5,7
Công nhân, làm thuê
Buôn bán nhỏ
Nội trợ
85
108
25
Khác
Nơi cư trú
Quận Thủ Đức
Quận Gò Vấp
Quận 2
Bảng 2. Các dấu hiệu đánh giá rău củ,
trái cây, thịt là sạch củă người tiêu dùng
70
74
74
72
74
67
16,2
17,2
17,2
16,7
17,2
15,5
Các dấu hiệu đánh giá
thực phẩm “sạch”
Số
Tỉ lệ
lượng (%)
Rău củ, trái cây tươi,
không bị héo hoặc
dập nát
Quận Tân Phú
Quận 1
230 53,4
Quận Bình Thạnh
Thịt có màng bên ngoài
khô, màu sáng, thớ thịt
săn chắc, mỡ và bì màu
174 40,4
Tổng (theo mỗi
nhóm yếu tố)
431
100%
Tập 04 (4/2019)
39
TẠP CHÍ KHOA HỌC YERSIN
hữu hiệu (EM)”, và các sản phẩm có ghi rõ
tên và địa chỉ củă cơ sở sản xuất để làm
dấu hiệu nhận biết thực phẩm sạch.
Khoảng 1% cho rằng các sản phẩm được
người quen trồng và bán, hoặc bề ngoài
không quá đẹp, có thể bị sâu là những dấu
hiệu để nhận biết thực phẩm sạch. Đă số
người tiêu dùng sử dụng từ 2 tiêu chí trở
lên để nhận biết thực phẩm sạch. Họ
không chỉ quăn tâm đến bề ngoài của sản
phẩm mà còn chú trọng đến các chứng
nhận, địă điểm bán hàng cũng như sự
minh bạch về nơi sản xuất. Điều này cho
thấy nhận thức, hiểu biết và sự quan tâm
rất lớn củă người tiêu dùng đối với việc
lựa chọn thực phẩm đạt chất lượng, an
toàn cho sức khỏe củă mình và giă đình.
sáng, mềm mại, ngón
tăy ấn vào khi buông ră
không để lại vết lõm
Có dán nhãn “Rău sạch”,
“Trái cây sạch” hoặc
“Thịt sạch”
180 41,8
197 45,7
Có dán nhãn “VietGAP”,
“GlobălGAP”
“VietGAHP”
hoặc
Có dán nhãn “Hữu cơ”,
“Orgănic” hoặc “Sản xuất
theo công nghệ vi sinh
hữu hiệu (EM)”
127 29,5
Có ghi rõ tên và địă chỉ
củă cơ sở sản xuất
190 44,1
187 43,4
Được bán trong các
siêu thị
Bảng 3. Các dấu hiệu đánh giá rău củ,
trái cây, thịt là an toàn củă người tiêu dùng
Được bán trong các cửă
hàng bán thực phẩm
sạch, thực phẩm ăn toàn
210 48,7
Các dấu hiệu đánh giá
Số
Tỉ lệ
thực phẩm “an toàn” lượng (%)
Khác
4
0,9
Có dư lượng hóă chất
độc (thuốc bảo vệ thực
vât, kim loại nặng),
kháng sinh, vi sinh vật
gây hại, ký sinh trùng
dưới mức cho phép và
không nhiễm dịch bệnh
hăy mầm mống gây bệnh
Theo kết quả khảo sát, người tiêu
dùng Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá
thực phẩm sạch thông qua nhiều cách
khác nhau (Bảng 2). Khá nhiều người tiêu
dùng dựa vào bề ngoài của thực phẩm để
nhận biết, chẳng hạn khoảng 53% cho
rằng sạch có nghĩă là rău củ, trái cây tươi,
không bị héo hoặc dập nát, hay 40% cho
rằng thịt sạch phải có màng bên ngoài
khô, màu sáng, thớ thịt săn chắc, mỡ và bì
màu sáng, mềm mại. Nhiều người tiêu
dùng tin vào địă điểm bán hàng, chẳng
hạn như các cửa hàng thực phẩm sạch,
thực phẩm an toàn (48%) và siêu thị
(43%), để đánh giá thực phẩm là sạch.
Người tiêu dùng cũng căn cứ vào các nhãn
mác dán trên thực phẩm như “VietGAP”,
“GlobălGAP”, “VietGAHP”, “Rău sạch”,
“Trái cây sạch”, “Thịt sạch”, “Hữu cơ”, “
Orgănic”, “Sản xuất theo công nghệ vi sinh
138 32,0
Được sản xuất theo tiêu
chuẩn “VietGAP” hoặc
213 49,4
“GlobălGAP”
“VIETGAHP”
hoặc
Quy trình sản xuất được
đảm bảo (từ các yếu tố
đầu vào như nguồn
nước không bị ô nhiễm,
đất không bị ô nhiễm các
kim loại nặng, chất thải)
307 71,2
Tôi không biết
39
9,0
Tập 04 (4/2019)
40
TẠP CHÍ KHOA HỌC YERSIN
Đă số người tiêu dùng (hơn 70%) cho
rằng rau củ, trái cây, thịt là an toàn khi các
thực phẩm này có quy trình sản xuất được
đảm bảo từ đầu vào đến đầu ra. Khoảng 49%
người tiêu dùng dựa vào các tiêu chuẩn như
VietGAP, GlobălGAP, VIETGAHP để nhận
biết thực phẩm an toàn. Một số khác (32%)
thì dựa vào tiêu chuẩn dư lượng hóa chất
độc hại, vi khuẩn dưới mức cho phép. Tuy
nhiên, vẫn còn khoảng 9% người tiêu dùng
không biết cách nhận diện thực phẩm an toàn
(Bảng 3).
thực phẩm hữu cơ. Một số ít người tiêu dùng
(0,5%) coi các sản phẩm được nuôi trồng
thủy canh hoặc trong nhà kính là sản phẩm
hữu cơ. Tuy nhiên, còn khoảng 12% không
biết về thực phẩm hữu cơ (Bảng 4).
Kết quả trên cho thấy các chứng nhận,
quy trình sản xuất thực phẩm an toàn, thực
phẩm hữu cơ đã được đại đă số người tiêu
dùng biết đến và dùng làm tiêu chí trong
nhận diện và chọn mua thực phẩm. Tuy
nhiên con số 9% không biết về thực phẩm
an toàn và 12% không biết về thực phẩm
hữu cơ không phải là không đáng chú ý.
Nhiều vấn đề cần xem xét ở đây như số
lượng và hiệu quả của kênh thông tin, chất
lượng thông tin, mức độ thường xuyên. Như
vậy, việc truyền thông về thực phẩm an toàn
và thực phẩm hữu cơ cần được quan tâm
nhiều hơn nữa.
Bảng 4. Các dấu hiệu đánh giá rău củ,
trái cây, thịt là hữu cơ củă người tiêu dùng
Các dấu hiệu đánh giá
Số
Tỉ lệ
thực phẩm “hữu cơ” lượng (%)
Được sản xuất hoàn
toàn tự nhiên, không
sử dụng bất kỳ hoá chất
3.2.2. Nhận thức về mức độ an toàn,
chứng nhận thꢁc phẩm sạch và tầm quan
trọng cꢃa thꢁc phẩm sạch, thꢁc phẩm an
toàn, thꢁc phẩm hữu cơ
nào (như thuốc trừ sâu,
phân bón hoá học,
296 68,7
thuốc kháng sinh,
thuốc kích thích tăng
trưởng,…)
Bảng 5. Mức độ an toàn của thực phẩm
ở Việt Nam
Được sản xuất theo
Mức độ
Số
Tỉ lệ
công nghệ EM (công
nghệ vi sinh hữu hiệu)
103 23,9
lượng (%)
Rất không an toàn 112
26,0
49,9
17,2
6,2
Được sản xuất bằng
phương thức và tiêu
chuẩn củă nông nghiệp
hữu cơ
Không an toàn
Trung lập
An toàn
215
74
196 45,5
51 11,8
27
Tôi không biết
Rất ăn toàn
Tổng
3
0,7
Khác
2
0,5
431
100,0
Phần lớn người tiêu dùng (khoảng
68%) cho rằng thực phẩm là hữu cơ khi nó
được sản xuất hoàn toàn tự nhiên, không sử
dụng bất kỳ hóa chất nào. Khá nhiều người
tiêu dùng cho rằng thực phẩm được sản xuất
bằng các phương thức và tiêu chuẩn của
nông nghiệp hữu cơ (45%) hăy công nghệ vi
sinh hữu hiệu (24%) là dấu hiệu nhận biết
Theo đánh giá củă người tiêu dùng thì
các loại thực phẩm như rău củ, trái cây, và
các loại thịt hiện nay ở Việt Năm chưă thật
sự ăn toàn đối với sức khỏe (Bảng 5). Có
gần 50% người tiêu dùng cho rằng các loại
thực phẩm hiện nay không an toàn và 26%
cho rằng rất không an toàn. Khoảng 17%
Tập 04 (4/2019)
41
TẠP CHÍ KHOA HỌC YERSIN
trung lập và chỉ có khoảng 6% cho rằng
thực phẩm hiện nay là an toàn. Khảo sát
cũng cho thấy khoảng 50% người tiêu
dùng không thật sự tin tưởng vào các
chứng nhận thực phẩm sạch và hơn 35%
trung lập về việc này (Bảng 6). Dù là cảm
nhận chủ quan củă các cá nhân được khảo
sát thì các con số này cũng chỉ ra rằng
người tiêu dùng đăng thực sự lo lắng về
chất lượng thực phẩm trên thị trường
cũng như việc kiểm soát chất lượng và cấp
chứng nhận thực phẩm sạch củă các cơ
quan có thẩm quyền.
Bảng 7. Tầm quan trọng của việc sản
xuất và phân phối thực phẩm sạch đến
người tiêu dùng
Mức độ
Số
Tỉ lệ
lượng
(%)
Hoàn toàn không
quăn trọng
1
0,3
Không quăn trọng
Trung lập
23
47
5,3
10,9
34,8
48,7
Bảng 6. Mức độ tin tưởng vào các chứng
nhận về thực phẩm sạch, thực phẩm an toàn,
thực phẩm hữu cơ ở Việt Nam
Quăn trọng
Rất quăn trọng
Tổng
150
210
Mức độ
Số
Tỉ lệ
lượng
(%)
431 100,0
Hoàn toàn không tin
tưởng
45
10,4
3.3. Mꢁi quan hệ giữa mꢀt sꢁ yếu
tꢁ nhân khẩu và nhận thức về thực
phẩm sꢂch
Không tin tưởng
Trung lập
168
153
59
39,0
35,5
13,7
1,4
Tin tưởng
Rất tin tưởng
Tổng
3.3.1. Trình độ học vấn cꢃa người tiêu
dùng và nhận thức về mức độ an toàn và tầm
quan trọng cꢃa thꢁc phẩm sạch
6
431
100,0
Phần lớn người tiêu dùng ở các mức
học vấn khác nhau cho rằng các loại thực
phẩm hiện nay không và rất không an toàn,
đặc biệt là nhận định của những nhóm có
trình độ học vấn căo. Quăn điểm trung lập
được chọn bởi đă số người tiêu dùng ở bậc
tiểu học (khoảng 43%). Còn khoảng 12%
đến 14% nhóm có trình độ cấp 2 và cấp 1
cho rằng thực phẩm trên thị trường đảm
bảo ăn toàn, trong khi không có người tiêu
dùng nào có trình độ său đại học có cùng
nhận định này (Bảng 8). Kiểm định Chi-
square cho thấy trình độ học vấn thực sự có
ảnh hưởng đến nhận thức về mức độ an toàn
của thực phẩm hiện nay.
Con số hơn 83% người tiêu dùng
được khảo sát cho rằng việc sản xuất và
phân phối thực phẩm sạch đến người dân
là quan trọng và rất quan trọng (Bảng 7)
cũng đã cho thấy sự quan tâm rất lớn của
người tiêu dùng tới việc tiếp cận thực
phẩm sạch hiện nay. Nhận thức về mức độ
an toàn của thực phẩm hiện nay, niềm tin
vào các chứng nhận thực phẩm sạch, và
tầm quan trọng của việc sản xuất và phân
phối thực phẩm sạch nói trên đặt ra nhiều
vấn đề cấp bách cho nhà sản xuất, người
trồng trọt, chăn nuôi, cơ sở chế biến cũng
như các cơ quăn liên quăn trong dây
chuyền từ sản xuất đến tiêu dùng.
Tập 04 (4/2019)
42
TẠP CHÍ KHOA HỌC YERSIN
Bảng 8. Trình độ học vấn và nhận thức về mức độ an toàn của thực phẩm
Trꢀnh độ học vấn
Tổng
Nhận thức về
mức độ an toàn
của thực phẩm
Trung học Trung cấp/
phổ thông Cao đẳng
Sau đại
học
Trung
học cơ sở
Tiểu học
Đại học
Rất không an
0(0) 19(22,9) 25(21)
18(22,8) 41(33,9) 9(40,9) 112(26)
toàn
Không an toàn 3(42,9) 38(45,8) 70(58,8) 34(43,0) 60(49,6) 10(45,4) 215(50)
Trung lập
An toàn
3(42,9) 16(19,3) 15(12,6) 22(27,8) 15(12,4) 3(13,6) 74(17)
0(0) 10(12,0) 9(7,6)
1(14,2) 0(0) 0(0)
4(5,1)
1(1,3)
4(3,3)
1(0,8)
0(0)
0(0)
27(6)
3(1)
Rất an toàn
Tổng
7(100) 83(100) 119(100) 79(100) 121(100)22(100)431(100)
Ghi chú: Pearson Chi-square (20) = 51,78; Prob. (Chi-square) = 0,000.
Trong dấu ngoặc đơn là tỉ lệ phần trăm.
Theo kết quả ở Bảng 9, người tiêu
dùng có trình độ học vấn càng cao thì càng
nhận thức rõ về mức độ quan trọng và cấp
thiết của việc sản xuất và cung cấp thực
phẩm sạch đến người tiêu dùng. Nếu
khoảng 85% người tiêu dùng ở bậc tiểu
học đánh giá việc sản xuất và phân phối
thực phẩm sạch là quan trọng thì tỉ lệ này
là 100% đối với nhóm său đại học. Nhiều
khả năng một bộ phận người tiêu dùng ở
bậc tiểu học chưă có sự quăn tâm đúng
mức tới thực phẩm sạch do hạn chế về tiếp
cận thông tin, điều kiện kinh tế cũng như
nhận thức. Kiểm định Chi-square cũng cho
thấy trình độ học vấn có ảnh hưởng đến
nhận thức củă người tiêu dùng về tầm
quan trọng của sản xuất và phân phối thực
phẩm sạch.
Bảng 9. Trình độ học vấn và nhận thức
về tầm quan trọng của sản xuất và phân phối
thực phẩm sạch
Nhận thức về tầm
quan trọng của sản
xuất và phân phối
thực phẩm sạch
Trꢀnh độ học vấn
Trung
học cơ
sở
Trung
Tổng
Tiểu
học
Trung học
phổ thông
Sau đại
học
cấp/ Cao Đại học
đẳng
Rất không quan
trọng
Không quan trọng 0(0) 7(8,4)
0(0) 1(1,2)
0(0)
0(0)
0(0)
0(0)
0(0)
1(0,2)
7(5,9)
7(8,9)
2(1,5)
23(5,3)
Trung lập
1(14,4) 11(13,2) 13(10,9) 10(12,6) 12(10,0) 0(0) 47(11,0)
3(42,8) 34(41,0) 55(46,2) 18(22,8) 35(29,0) 5(22,7) 150(34,8)
Quan trọng
Rất quan trọng 3(42,8) 30(36,2) 44(37,0) 44(55,7) 72(59,5)17(77,3)210(48,7)
121(10
Tổng
7(100) 83(100) 119(100) 79(100)
22(100) 431(100)
0)
Ghi chú: Pearson Chi-square (20) = 39,80; Prob. (Chi-square) = 0,005.
Trong dấu ngoặc đơn là tỉ lệ phần trăm.
Tập 04 (4/2019)
43
TẠP CHÍ KHOA HỌC YERSIN
3.3.2. Nghề nghiệp và nhận thức về mức
độ an toàn và tầm quan trọng cꢃa thꢁc
phẩm sạch
người làm việc trong các cơ quăn nhà nước,
công ty tư nhân, nước ngoài, liên doanh,
76% người buôn bán nhỏ, 73% nguời là nội
trợ, và khoảng 67% là chủ doanh nghiệp tư
nhân cho rằng các loại thực phẩm hiện nay
trên thị trường không thật sự an toàn. Kiểm
định Chi-square cho thấy sự khác biệt về
nhận thức đối với vấn đề an toàn của thực
phẩm giữă các nhóm người tiêu dùng nghề
nghiệp khác nhău là có ý nghĩă thống kê.
Theo kết quả phân tích ở Bảng 10,
người tiêu dùng với nghề nghiệp khác nhau
nhận thức về vấn đề an toàn của thực phẩm
cũng tương đối khác nhau. Đă số người tiêu
dùng thuộc nhóm giáo viên (87,5%) đánh
giá thực phẩm hiện nay trên thị trường
không thật sự ăn toàn. Trong khi đó, 66%
người thuộc nhóm công nhân, khoảng 79%
Bảng 10. Nghề nghiệp và nhận thức về
mức độ an toàn của thực phẩm
Nhận thức về
mức độ an
toàn của thực
phẩm
Nghề nghiệp
Tổng
Nhóm 1 Nhóm 2 Nhóm 3 Nhóm 4 Nhóm 5 Nhóm 6 Nhóm 7
Rất không an
48(36,1) 5(41,6) 9(37,5) 5(11,4) 16(18,8) 24(22,2) 5(20,0) 112(26,0)
toàn
Không an toàn 57(42,9) 3(25,0) 12(50,0) 24(54,5) 49(57,7) 55(51,0) 15(60,0)215(49,9)
Trung lập 24(18,0) 2(16,7) 3(12,5) 9(20,5) 11(12,9) 21(19,4) 4(16,0) 74(17,1)
An toàn
Rất an toàn
Tổng
4(3,0) 2(16,7) 0(0) 6(13,6) 7(8,2) 7(6,5) 1(4,0) 27(6,3)
0(0) 0(0) 0(0) 0(0) 2(2,4) 1(0,9) 0(0) 3(0,7)
133(100)12(100)24(100) 44(100) 85(100)108(100)25(100)431(100)
Ghi chú: Pearson Chi-square (24) = 35,7; Prob. (Chi-square) = 0,058.
Trong dấu ngoặc đơn là tỉ lệ phần trăm.
Nhóm 1: Nhân viên cơ quăn nhà nước,
nước, công ty tư nhân, nước ngoài, liên
doanh cho rằng việc sản xuất và mở rộng
phân phối thực phẩm sạch đến người tiêu
dùng là thật sự quan trọng. Trong khi đó,
con số này chỉ khoảng 63% đối với công
nhân (Bảng 11). Thực phẩm sạch có thương
hiệu và có chứng nhận thường sẽ có giá
nhỉnh hơn so với thực phẩm thông thường
cùng loại. Đối tượng người tiêu dùng là
công nhân có thể có trình độ học vấn và thu
nhập không cao nên sự quan tâm của họ đối
với việc mua thực phẩm sạch có thể cũng có
phần hạn chế so với các nhóm khác.
công ty tư nhân, nước ngoài, liên doanh;
Nhóm 2: Chủ doanh nghiệp tư nhân; Nhóm
3: Giáo viên; Nhóm 4: Công nhân, làm thuê;
Nhóm 5: Buôn bán nhỏ; Nhóm 6: Nội trợ;
Nhóm 7: Các nghề khác.
Người tiêu dùng ở các nhóm nghề
nghiệp khác nhău cũng có các đánh giá khá
khác nhau về tầm quan trọng và cấp thiết
của việc sản xuất và cung cấp thực phẩm
sạch đến người tiêu dùng. Cụ thể, 100% chủ
các doanh nghiệp tư nhân, 96% giáo viên,
89% người buôn bán nhỏ, 83% người nội
trợ và 82% nhân viên các cơ quăn nhà
Tập 04 (4/2019)
44
TẠP CHÍ KHOA HỌC YERSIN
Bảng 11. Nghề nghiệp và nhận thức về tầm quan trọng của sản xuất và phân phối
thực phẩm sạch
Nhận thức về
tầm quan
Nghề nghiệp
trọng của sản
xuất và phân
phối thực
Tổng
Nhóm 1 Nhóm 2 Nhóm 3 Nhóm 4 Nhóm 5 Nhóm 6 Nhóm 7
phẩm sạch
Rất không
quan trọng
0(0)
0(0)
0(0)
0(0)
0(0)
0(0)
1(0,9)
0(0)
1(0,2)
Không quan
6(4,5)
0(0) 6(13,7) 3(3,5) 7(6,5) 1(4,0) 23(5,4)
1(4,1) 10(22,7) 6(7,0) 10(9,3) 2(8,0) 47(10,9)
trọng
Trung lập 18(13,5) 0(0)
Quan trọng 40(30,1) 3(25,0) 6(25,0) 14(31,8)35(41,2) 43(39,8) 9(36,0) 150(34,8)
Rất quan
trọng
69(51,9) 9(75,0) 17(70,9)14(31,8)41(48,3) 47(43,5) 13(52,0)210(48,7)
Tổng
133(100)12(100)24(100)44(100)85(100)108(100)25(100)431(100)
Ghi chú: Pearson Chi-square (24) = 33,4; Prob. (Chi-square) = 0,096.
Trong dấu ngoặc đơn là tỉ lệ phần trăm.
phẩm hiện nay trên thị trường không thật
sự an toàn. Trong khi đó, lần lượt chỉ
khoảng 65% và 67% người tiêu dùng ở
Quận 1 và Quận 2 cho rằng thực phẩm hiện
nay trên thị trường không thật sự an toàn.
Nhìn chung, mỗi quận sẽ có những điểm
khác biệt có khả năng tác động đến nhận
thức củă người dân sống tại địa bàn đó về
mức độ an toàn của thực phẩm, chẳng hạn
như nguồn thông tin về thực phẩm sạch, số
lượng và vị trí các siêu thị, cửa hàng thực
phẩm sạch, chủng loại mặt hàng có tại các
địă điểm bán hàng, mức sống củă người
dân. Kiểm định Chi-Squăre cũng cho thấy
sự khác biệt đó có ý nghĩă thống kê.
Nhóm 1: Nhân viên cơ quăn nhà nước,
công ty tư nhân, nước ngoài, liên doanh;
Nhóm 2: Chủ doanh nghiệp tư nhân; Nhóm
3: Giáo viên; Nhóm 4: Công nhân, làm thuê;
Nhóm 5: Buôn bán nhỏ; Nhóm 6: Nội trợ;
Nhóm 7: Các nghề khác.
3.3.3. Nơi cư trú và nhận thức về mức
độ an toàn và tầm quan trọng cꢃa thꢁc
phẩm sạch
Theo kết quả ở Bảng 12, có thể thấy tỉ
lệ người tiêu dùng ở quận Bình Thạnh
đánh giá các loại thực phẩm hiện nay trên
thị trường không an toàn là cao nhất
(91%). Kế đến là người tiêu dùng ở quận
Thủ Đức, với khoảng 81% cho rằng thực
Tập 04 (4/2019)
45
TẠP CHÍ KHOA HỌC YERSIN
Bảng 12. Nơi cư trú và và nhận thức về mức độ an toàn của thực phẩm
Nơi sinh sống (Quận)
Tổng
Nhận thức về
mức độ an toàn
của thực phẩm
Bình
Thạnh
Thủ Đức Gò Vấp Quận 2 Tân Phú Quận 1
Rất không an
25(35,7) 24(32,4) 12(16,2) 12(16,7) 9(12,1) 28(41,7) 110(25,5)
toàn
Không an toàn 32(45,7) 35(47,3) 38(51,4) 39(54,2) 39(52,7) 33(49,3) 216(50,1)
Trung lập
An toàn
10(14,3) 12(16,2) 12(16,2) 18(25,0) 18(24,3) 5(7,5) 75(17,4)
3(4,3)
0(0)
3(4,1) 10(13,5) 3(4,1) 7(9,5)
0(0) 2(2,7) 0(0) 1(1,4)
1(1,5) 27(6,3)
0(0) 3(0,7)
Rất an toàn
Tổng
70(100) 74(100) 74(100) 72(100) 74(100) 67(100) 431(100)
Ghi chú: Pearson Chi-square (20) = 48,652; Prob. (Chi-square) = 0,000.
Trong dấu ngoặc đơn là tỉ lệ phần trăm.
Theo kết quả phân tích, hầu hết người
tiêu dùng quận Thủ Đức (95%), quận Gò
Vấp (94%), và quận 2 (93%) đánh giá việc
sản xuất và phân phối thực phẩm sạch đến
người tiêu dùng là quan trọng và rất quan
trọng. Tỉ lệ này thấp hơn ở quận Bình Thạnh
và quận 1. Đặc biệt, chỉ 61% người tiêu dùng
quận Tân Phú đánh giá việc sản xuất và cung
cấp thực phẩm sạch là quan trọng (Bảng 13).
Kiểm định Chi-square chỉ rõ nhận thức tầm
quan trọng của việc sản xuất và phân phối
thực phẩm sạch đến người dân cũng khác
nhau giữă người tiêu dùng sống ở các quận
khác nhău trên địa bàn Thành phố Hồ Chí
Minh và sự khác biệt này có ý nghĩă thống
kê. Chắc chắn có nhiều lý do giải thích cho
sự khác biệt này và không đơn giản để lý giải
chúng. Tuy nhiên, kết quả này cho thấy bất
kỳ một chính sách hay biện pháp cụ thể nào
liên quăn đến thực phẩm sạch trước khi đưă
ra áp dụng cần xem xét các đặc điểm cụ thể
của từng địa bàn.
Bảng 13. Nơi cư trú và nhận thức về tầm
quan trọng của sản xuất và phân phối thực
phẩm sạch
Nhận thức về tầm
quan trọng của sản
xuất và phân phối
thực phẩm sạch
Nơi sinh sống (Quận)
Tổng
Bình
Thạnh
Thủ Đức Gò Vấp Quận 2 Tân Phú Quận 1
Rất không quan
trọng
1(1,4)
0(0)
0(0)
0(0)
0(0)
0(0)
1(0,2)
Không quan trọng
Trung lập
1(1,4)
1(1,4)
1(1,4)
3(4,1)
1(1,4) 13(18,1) 7(9,5) 2(3,0) 25(5,8)
4(5,4) 15(20,8) 9(12,2) 10(14,9) 42(9,7)
Quan trọng
Rất quan trọng
Tổng
23(32,9) 27(36,5) 21(28,4) 26(36,1) 35(47,3) 18(26,9) 150(34,8)
44(62,9) 43(58,0) 48(64,8) 18(25,0) 23(31,0) 37(55,2) 213(49,5)
70(100) 74(100) 74(100) 72(100) 74(100) 67(100) 431(100)
Ghi chú: Pearson Chi-square (20) = 81,033; Prob. (Chi-square) = 0,000.
Trong dấu ngoặc đơn là tỉ lệ phần trăm.
Tập 04 (4/2019)
46
TẠP CHÍ KHOA HỌC YERSIN
4. Kết luận
dấu hiệu nhận biết thực phẩm an toàn, thực
phẩm hữu cơ cần được phổ biến rộng rãi
hơn, với tần suất tăng đến từng hộ dân
thông qua nhiều kênh như tivi, báo, đài, các
cơ quăn đoàn thể, chính quyền địă phương,
trường học. Người tiêu dùng cũng sẽ biết
đến thực phẩm sạch nhiều hơn quă việc
tuyên truyền về những dấu hiệu nhận biết
thực phẩm sạch tại các chợ, siêu thị, cửa
hàng bán thực phẩm sạch, nơi người tiêu
dùng thường xuyên đến mua thực phẩm cho
giă đình. Việc kiểm tra, giám sát và cấp
chứng nhận thực phẩm sạch cũng như xây
dựng quy trình sản xuất và phân phối thực
phẩm sạch đến người tiêu dùng cần được
xem lại một cách nghiêm túc. Việc kiểm tra,
giám sát, cấp chứng nhận, kiểm tra quy trình
sản xuất cần được thực hiện bởi các bên
không có xung đột về lợi ích để đảm bảo tính
minh bạch và công bằng. Chỉ khi người tiêu
dùng có kiến thức về thực phẩm sạch và có
niềm tin vào thực phẩm sạch được bán trên
thị trường thì việc khuyến khích sử dụng
thực phẩm sạch trong cộng đồng mới thực
sự có hiệu quả.
Có thể nói đă số người tiêu dùng Thành
phố Hồ Chí Minh rất quăn tâm đến thực
phẩm sạch và nhận biết thực phẩm sạch qua
nhiều tiêu chí khác nhau. Tuy nhiên vẫn còn
một bộ phận người tiêu dùng chưă biết đến
thực phẩm an toàn và thực phẩm hữu cơ. Rất
nhiều người tiêu dùng lo ngại về chất lượng
và mức độ an toàn của thực phẩm đăng được
bán trên thị trường cũng như không tin
tưởng vào các chứng nhận thực phẩm sạch
hiện nay. Họ cũng đề cao việc sản xuất và
phân phối thực phẩm sạch đến người tiêu
dùng. Trình độ học vấn, nghề nghiệp và nơi
cư trú củă người tiêu dùng cũng có ảnh
hưởng đến nhận thức của họ về mức độ an
toàn và tầm quan trọng của việc sản xuất và
phân phối thực phẩm sạch.
Những kết quả nghiên cứu trên khẳng
định lại vấn đề nhận thức về thực phẩm sạch
và việc tổ chức sản xuất, phân phối cũng như
kiểm soát chứng nhận thực phẩm sạch hiện
năy đăng rất cần được các cơ quăn chức
năng quăn tâm. Các thông tin chính thống về
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Arvola, A, Vassallo, M, Dean, M, Lampila, P,
Saba, A, Lähteenmäki, L, Shepherd, R.
(2008). Predicting intentions to
purchase organic food: The role of
affective and moral attitudes in the
Theory of Planned Behaviour. Appetite,
50(2), 443-454.
Hammitt, JK. (1990). Risk Perceptions and
Food Choice: An Exploratory Analysis of
Orgănic-Versus Conventionăl-Produce
Buyers. Risk Analysis, 10(3), 367-374.
Harper, GC., Makatouni, A. (2002). Consumer
perception of organic food production
and farm animal welfare. British Food
Journal, 104(3,4,5), 287-299.
Davies, A, Titterington, AJ, Cochrane, C.
(1995). Who buys organic food? A
profile of the purchasers of organic
food in Northern Ireland. British Food
Journal, 97(10), 17-23.
Hoàng Hải và Akira, N. (2006). Tìm hiểu các
yếu tố tác động đến ý định sử dụng rau
an toàn củă người dân ở Huế. Nghiên
cứu Kinh tế, 335, 59-67.
G2shop. (2016). Tiêu chuẩn về thꢁc phẩm sạch
màngườitiêudùngphảibiết.Truycậpngày
Tập 04 (4/2019)
47
TẠP CHÍ KHOA HỌC YERSIN
Đỗ Thị Mỹ Hạnh, Đỗ Thị Tuyết Mai, Trần Padel, S, Foster, C. (2005). Exploring the gap
Trọng Nam và Nguyễn Trọng Tuynh.
(2015). Các yếu tố ảnh hưởng tới mức
sẵn lòng chi trả củă người tiêu dùng đối
với sản phẩm rau an toàn: Nghiên cứu
tình huống trên địa bàn huyện Gia Lâm
và Quận Long Biên, Hà Nội. Tạp chí Khoa
học và Phát triꢂn, 13(5), 841-849.
between attitudes and behaviour:
Understanding why consumers buy or
do not buy organic food. British Food
Journal, 107(8), 606-625.
Roddy, G, Cowan, CA, Hutchinson, G. (1996).
Consumer attitudes and behaviour to
organic foods in Ireland. Journal of
International Consumer Marketing,
9(2), 41-63.
Nguyen Thănh Hương. (2012). Key făctors
affecting consumer purchase intention
– A study of safe vegetable in Ho Chi
Minh City, Vietnam. Luận văn thạc sĩ,
Quản trꢀ kinh doanh. Trường Đại học
Kinh tế TP. Hồ Chí Minh.
Lê Thị Hoa Sen và Hồ Thị Hồng. (2012). Một
số yếu tố ảnh hưởng đến sản xuất và
tiêu thụ rau an toàn ở tỉnh Thừa Thiên
Huế. Tạp chí Khoa học Đại học Huế,
71(2), 253-266.
Honkanen, P, Verplanken, B, Olsen, SO.
(2006). Ethical values and motives
driving organic food choice. Journal of
Consumer Behaviour, 5(5), 420-430.
Nguyễn Văn Thuận và Võ Thành Danh.
(2011). Phân tích các yếu tố ảnh hưởng
đến hành vi tiêu dùng rau an toàn tại
Thành phố Cần Thơ. Tạp chí Khoa học
Trường Đại học Cần Thơ, 17b, 113-119.
Krystallis, A, Chryssohoidis, G. (2005).
Consumers' willingness to pay for
organic food: Factors that affect it and
variation per organic product type.
British Food Journal, 107(5), 320-343.
Hoàng Thị Tú. (2014). Khảo sát thói quen
mua rau an toàn củă người dân trên địa
bàn Quận 1. Luận văn đại học, Công
nghệ thꢁc phẩm. Trường Đại học Công
nghiệp Thực phẩm TP. Hồ Chí Minh.
Liu, ME. (2007). US college students'
organic food consumption behaviour.
PhD thesis. Texas Tech University.
Nguyễn Thành Tuỷ. (2013). Xu hướng tiêu
dùng thực phẩm sạch củă người dân
trên địa bàn Thành phố Cần Thơ. Luận
văn đại học, Quản trꢀ kinh doanh
Marketing. Trường Đại học Cần Thơ,
thành phố Cần Thơ.
Loureiro, ML, Umberger, WJ. (2007). A choice
experiment model for beef: What US
consumer responses tell us about
relative preferences for food safety,
country-of-origin
labeling
and
traceability. Food policy, 32(4), 496-514.
Cao Thuý Vân. (2008). Các yếu tố ảnh hưởng
đến việc lựa chọn rau an toàn củă người
tiêu dùng. Luận văn đại học, Kinh tế nông
nghiệp. Trường Đại học Nông Lâm
Thành phố Hồ Chí Minh.
Michaelidou, N, Hassan, LM. (2008). The
role of health consciousness, food
safety concern and ethical identity on
attitudes and intentions towards
organic food. International Journal of
Consumer Studies, 32(2), 163-170.
Yi, LK. (2009). Consumer behaviour
towards Organic Food Consumption in
Hong Kong: An Empirical Study.
Honour Degree. Hong Kong Baptist
University Hong Kong.
Văn Thị Khánh Nhi. (2015). Nghiên cứu các
nhân tố ảnh hưởng đến ý định mua rau
an toàn củă người tiêu dùng tại Thành
phố Đà Nẵng. Luận văn thạc sĩ, Quản trꢀ
kinh doanh. Đại học Đà Nẵng.
Zikmund, WG và Babin, BJ. (2010).
Exploring marketing research. 10th
edn, Cengage Learning, Canada.
Tập 04 (4/2019)
48
12 trang
12/01/2024
20680
Free
Bạn đang xem tài liệu "Nhận thức của người tiêu dùng tại Thành phố Hồ Chí Minh về thực phẩm sạch", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- nhan_thuc_cua_nguoi_tieu_dung_tai_thanh_pho_ho_chi_minh_ve_t.pdf
