Giáo trình Luật hiến pháp Việt Nam

Chương 1

NHỮNG KHÁI NIỆM CƠ BẢN

VỀ NGÀNH LUẬT HIẾN PHÁP VIỆT NAM

Trong khoa học pháp lý, thuật ngữ luật Hiến pháp Việt Nam được

hiểu dưới ba góc độ khác nhau:

- Luật Hiến pháp Việt Nam là một ngành luật.

- Luật Hiến pháp Việt Nam là một khoa học pháp lý.

- Luật Hiến pháp Việt Nam là một môn học.

Trong chương này chúng ta sẽ xem xét luật Hiến pháp Việt Nam

dưới góc độ là một ngành luật trong hệ thống pháp luật Việt Nam.

1. ĐỐI TƯỢNG ĐIỀU CHỈNH VÀ PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU CHỈNH

CỦA NGÀNH LUẬT HIẾN PHÁP VIỆT NAM

1.1. Đối tượng điều chỉnh của ngành luật Hiến pháp Việt Nam

Đối tượng điều chỉnh của ngành luật Hiến pháp Việt Nam là những

quan hệ xã hội do các quy phạm pháp luật Hiến pháp Việt Nam tác động

vào nhằm thiết lập một trật tự xã hội nhất định phù hợp với ý chí Nhà

nước. Đó là những mối quan hệ xã hội cơ bản nhất, quan trọng nhất gắn

liền với việc xác định chế độ chính trị, chính sách kinh tế, xã hội, văn

hóa, giáo dục, khoa học, công nghệ và môi trường, chính sách đối ngoại,

quốc phòng và an ninh quốc gia, địa vị pháp lý của công dân, chế độ bầu

cử, tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước.

Khác với các ngành luật khác, đối tượng điều chỉnh của của ngành

luật Hiến pháp Việt Nam không chỉ bó hẹp trong phạm vi các quan hệ xã

hội thuộc một lĩnh vực nhất định mà ngược lại, nó điều chỉnh nhiều loại

quan hệ xã hội khác nhau liên quan đến nhiều lĩnh vực của đời sống xã

hội của quốc gia. Tuy nhiên, ngành luật Hiến pháp Việt Nam không điều

chỉnh tất cả các quan hệ xã hội mà chỉ điều chỉnh các quan hệ xã hội cơ

bản, quan trọng nhất. Những quan hệ xã hội này phản ánh những đặc

điểm cơ bản của xã hội và nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt

Nam gắn liền với việc tổ chức quyền lực Nhà nước.

13

1.2. Phương pháp điều chỉnh của ngành luật Hiến pháp Việt Nam

Phương pháp điều chỉnh của ngành luật Hiến pháp Việt Nam là

những cách thức mà ngành luật Hiến pháp Việt Nam tác động đến các

quan hệ xã hội thuộc đối tượng điều chỉnh của luật Hiến pháp Việt Nam

nhằm thiết lập một trật tự nhất định phù hợp với ý chí Nhà nước.

Ngành Luật Hiến pháp Việt Nam sử dụng các phương pháp điều

chỉnh sau:

- Thứ nhất, xác lập những nguyên tắc chung mang tính định hướng

cho các chủ thể tham gia vào các quan hệ pháp luật Hiến pháp Việt Nam.

Đó là các nguyên tắc: nguyên tắc tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về

nhân dân; nguyên tắc Đảng cộng sản Việt Nam lãnh đạo Nhà nước và xã

hội; nguyên tắc tập trung dân chủ; nguyên tắc bình đẳng, đoàn kết và

giúp đỡ giữa các dân tộc...

Đây là phương pháp điều chỉnh đặc thù của ngành luật Hiến pháp

Việt Nam.

- Thứ hai, quy định cụ thể quyền và nghĩa vụ cụ thể của các chủ thể

tham gia vào mỗi quan hệ pháp luật Hiến pháp Việt Nam nhất định.

Khi quy định cụ thể quyền và nghĩa vụ cụ thể của các chủ thể tham

gia vào mỗi quan hệ pháp luật Hiến pháp Việt Nam nhất định, ngành luật

Hiến pháp Việt Nam sử dụng các phương pháp điều chỉnh sau:

+ Phương pháp bắt buộc: Thường được sử dụng để điều chỉnh

các quan hệ xã hội liên quan đến nghĩa vụ của công dân, tổ chức và

hoạt động của bộ máy nhà nước. Theo phương pháp này, pháp luật

buộc chủ thể của quan hệ luật Hiến pháp Việt Nam phải thực hiện

những hành vi nhất định hay buộc phải có những điều kiện quy định

mới có thể thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình được. Ví dụ, khoản

2 Điều 45 Hiến pháp năm 2013 quy định: “Công dân phải thực hiện

nghĩa vụ quân sự và tham gia xây dựng nền quốc phòng toàn dân”;

khoản 2 Điều 82 Hiến pháp năm 2013 quy định: “Ủy ban thường vụ

Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ

trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ và các cơ quan khác của Nhà

14

nước có trách nhiệm tạo điều kiện để đại biểu Quốc hội làm nhiệm vụ

đại biểu”.

+ Phương pháp cho phép: Thường được sử dụng để điều chỉnh

các quan hệ xã hội liên quan đến quyền hạn của các cơ quan và các nhà

chức trách Nhà nước, các quyền con người, quyền cơ bản của công dân.

Ví dụ, Điều 29 Hiến pháp năm 2013 quy định: “Công dân đủ mười tám

tuổi trở lên có quyền biểu quyết khi Nhà nước tổ chức trưng cầu ý dân”;

khoản 1 Điều 77 Hiến pháp năm 2013 quy định: “Hội đồng dân tộc, các

Ủy ban của Quốc hội có quyền yêu cầu thành viên Chính phủ, Chánh án

Toà án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao,

Tổng Kiểm toán nhà nước và cá nhân hữu quan báo cáo, giải trình hoặc

cung cấp tài liệu về những vấn đề cần thiết”.

+ Phương pháp cấm: Thường được sử dụng để ngăn chặn các

hành vi có thể dẫn đến nguy hiểm cho xã hội và cá nhân. Ví dụ, khoản 3

Điều 35 Hiến pháp năm 2013 quy định: “Nghiêm cấm phân biệt đối xử,

cưỡng bức lao động, sử dụng nhân công dưới độ tuổi lao động tối thiểu”;

khoản 3 Điều 30 Hiến pháp năm 2013 quy định: “Nghiêm cấm việc trả

thù người khiếu nại, tố cáo hoặc lợi dụng quyền khiếu nại, tố cáo để vu

khống, vu cáo làm hại người khác”.

2. QUY PHẠM PHÁP LUẬT HIẾN PHÁP VIỆT NAM VÀ QUAN

HỆ PHÁP LUẬT HIẾN PHÁP VIỆT NAM

2.1. Quy phạm pháp luật Hiến pháp Việt Nam

Quy phạm pháp luật Hiến pháp Việt Nam là những quy tắc xử sự

do Nhà nước đặt ra để điều chỉnh những quan hệ xã hội quan trọng nhất

gắn liền với việc xác định chế độ chính trị, chính sách kinh tế, xã hội, văn

hóa, giáo dục, khoa học, công nghệ và môi trường, chính sách đối ngoại,

quốc phòng và an ninh quốc gia, địa vị pháp lý của công dân, chế độ bầu

cử, tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước.

Quy phạm pháp luật Hiến pháp Việt Nam có những đặc điểm sau:

- Phần lớn các quy phạm pháp luật Hiến pháp Việt Nam được ghi

trong Hiến pháp và ngược lại phần lớn các quy định trong Hiến pháp là

những quy phạm pháp luật Hiến pháp Việt Nam.

15

Tuy nhiên, ngoài Hiến pháp, các quy phạm pháp luật Hiến pháp

còn nằm trong các văn bản pháp luật khác như: một số Luật, Nghị quyết

do Quốc hội ban hành (Luật tổ chức Quốc hội; Luật tổ chức Chính

phủ...); một số Pháp lệnh và Nghị quyết do Ủy ban thường vụ Quốc hội

ban hành (Pháp lệnh Thẩm phán và Hội thẩm Tòa án nhân dân; Pháp

lệnh Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân...); một số văn bản pháp luật

do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các thành viên Chính phủ ban

hành như: Nghị định, Quyết định, Thông tư; một số Nghị quyết do Hội

đồng nhân dân ban hành...

- Các quy phạm pháp luật Hiến pháp Việt Nam chủ yếu chỉ có phần

giả định và quy định. Ví dụ: "Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

là một nước độc lập, có chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, bao

gồm đất liền, hải đảo, vùng biển và vùng trời" (Điều 1 Hiến pháp năm

2013); "Nhà nước bảo đảm và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân;

công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công

dân; thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn

minh, mọi người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát

triển toàn diện" (Điều 3 Hiến pháp năm 2013)...

Rất ít các quy phạm pháp luật Hiến pháp Việt Nam có phần chế tài.

2.2. Quan hệ pháp luật Hiến pháp Việt Nam

Quan hệ pháp Luật Hiến pháp Việt Nam là những quan hệ xã hội

được điều chỉnh bằng các quy phạm pháp luật Hiến pháp Việt Nam.

2.2.1. Chủ thể quan hệ pháp luật Hiến pháp Việt Nam

- Nhân dân: Bao gồm các giai cấp, tầng lớp trong xã hội là một loại

chủ thể đặc biệt của quan hệ pháp luật Hiến pháp Việt Nam. Ví dụ: "Tất

cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa

giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức." (Điều 2

Hiến pháp năm 2013); hoặc "Nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước

bằng dân chủ trực tiếp, bằng dân chủ đại diện thông qua Quốc hội, Hội

đồng nhân dân và thông qua các cơ quan khác của Nhà nước." (Điều 6

Hiến pháp năm 2013)...

- Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là một tổ chức

chính trị đặc biệt của xã hội, nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa

16

Việt Nam tham gia vào rất nhiều quan hệ pháp luật Hiến pháp với tư

cách là chủ thể của các quan hệ pháp luật đó. Ví dụ: "Nhà nước Cộng hòa

xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của

Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân." (Điều 2 Hiến pháp năm 2013);

hoặc "Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật,

quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật, thực hiện nguyên tắc tập

trung dân chủ." (Điều 8 Hiến pháp năm 2013)...

- Các cơ quan nhà nước và những người có chức trách trong các cơ

quan nhà nước như: Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chủ tịch

nước, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan

ngang bộ, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Tòa án nhân, Viện kiểm

sát nhân dân...

- Các tổ chức chính trị - xã hội và những người có chức trách trong

các tổ chức chính trị - xã hội như Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ

chức thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Ví dụ: "Mặt trận Tổ

quốc Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ

chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và các cá

nhân tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, tôn giáo, người

Việt Nam định cư ở nước ngoài. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là cơ sở

chính trị của chính quyền nhân dân; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp

pháp, chính đáng của Nhân dân; tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết

toàn dân tộc, thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội; giám sát,

phản biện xã hội; tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước, hoạt động đối

ngoại nhân dân góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc." (Điều 9 Hiến

pháp năm 2013)...

- Các đại biểu Quốc hội và các đại biểu Hội đồng nhân dân. Đây là

chủ thể đặc biệt của quan hệ pháp luật Hiến pháp Việt Nam. Ví dụ: "Đại

biểu Quốc hội liên hệ chặt chẽ với cử tri, chịu sự giám sát của cử tri; thu

thập và phản ánh trung thực ý kiến, nguyện vọng của cử tri với Quốc hội,

các cơ quan, tổ chức hữu quan; thực hiện chế độ tiếp xúc và báo cáo với

cử tri về hoạt động của đại biểu và của Quốc hội; trả lời yêu cầu và kiến

nghị của cử tri; theo dõi, đôn đốc việc giải quyết khiếu nại, tố cáo và

17

hướng dẫn, giúp đỡ việc thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo." (Điều 79

Hiến pháp năm 2013)...

- Công dân Việt Nam và những người không có quốc tịch

Việt Nam bao gồm người không quốc tịch và người có quốc tịch nước

ngoài. Ví dụ: “Công dân có quyền và nghĩa vụ học tập.” (Điều 39 Hiến

pháp năm 2013); hoặc “Người nước ngoài cư trú ở Việt Nam phải tuân

theo Hiến pháp và pháp luật Việt Nam; được bảo hộ tính mạng, tài sản và

các quyền, lợi ích chính đáng theo pháp luật Việt Nam.” (Điều 48 Hiến

pháp năm 2013)…

2.2.2. Khách thể của quan hệ pháp luật Hiến pháp Việt Nam

Khách thể của quan hệ pháp luật Hiến pháp Việt Nam là những giá

trị (vật chất, tinh thần), những vấn đề mà chủ thể quan hệ pháp luật Hiến

pháp Việt Nam tác động đến nhằm đạt được mục đích của mình. Khách

thể của quan hệ pháp luật Hiến pháp Việt Nam bao gồm:

- Lãnh thổ quốc gia và địa giới hành chính giữa các địa phương;

- Những giá trị vật chất như đất đai, rừng núi, sông hồ, nước, tài

nguyên trong lòng đất;...

- Những lợi ích tinh thần như giá trị văn hóa, tinh thần của dân tộc,

quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân;...

- Hành vi của con người và các tổ chức như học tập, lao động, trình

dự án luật...

3. HỆ THỐNG NGÀNH LUẬT HIẾN PHÁP VIỆT NAM

Hệ thống ngành luật Hiến pháp Việt Nam gồm nhiều chế định khác

nhau. Mỗi chế định điều chỉnh một loại quan hệ xã hội nhất định. Giữa các

chế định đó có quan hệ mật thiết với nhau tạo thành một thể thống nhất.

Hệ thống ngành luật Hiến pháp Việt Nam bao gồm các chế định sau:

- Chế định về chế độ chính trị. Chế định này bao gồm các quy

phạm pháp luật Hiến pháp Việt Nam điều chỉnh các quan hệ xã hội liên

quan đến việc xác định bản chất của Nhà nước; mục đích của chế độ

chính trị; các hình thức nhân dân sử dụng quyền lực Nhà nước; tổ chức

18

và hoạt động của hệ thống chính trị; những nguyên tắc cơ bản của chế độ

chính trị; chính sách đoàn kết toàn dân và đường lối dân tộc…

- Chế định về kinh tế, xã hội, văn hóa, giáo dục, khoa học, công nghệ

và môi trường. Chế định này bao gồm các quy phạm pháp luật Hiến pháp

Việt Nam điều chỉnh các quan hệ xã hội liên quan đến việc xác định mục

đích, tính chất, chính sách kinh tế, xã hội, văn hóa, giáo dục, khoa học,

công nghệ và môi trường, trách nhiệm của Nhà nước, cơ quan nhà nước, các

tổ chức xã hội, tổ chức kinh tế và công dân trong việc thực hiện chính sách

kinh tế, xã hội, văn hóa, giáo dục, khoa học, công nghệ và môi trường...

- Chế định về chính sách đối ngoại, quốc phòng và an ninh quốc

gia. Chế định này bao gồm các quy phạm pháp luật Hiến pháp

Việt Nam điều chỉnh các quan hệ xã hội quan trọng nhất trong lĩnh

vực đối ngoại, quốc phòng và an ninh quốc gia như: mục đích của

chính sách đối ngoại, nội dung của chính sách đối ngoại của nhà nước

Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, vấn đề củng cố và tăng cường

nền quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân, trách nhiệm và phương

hướng xây dựng quân đội nhân dân, trách nhiệm và phương hướng xây

dựng lực lượng công an nhân dân, trách nhiệm của các cơ quan nhà

nước, các tổ chức xã hội, tổ chức kinh tế và công dân trong việc thực

hiện nhiệm vụ bảo về Tổ quốc…

- Chế định về quốc tịch Việt Nam. Chế định này bao gồm các

quy phạm pháp luật Hiến pháp Việt Nam điều chỉnh các quan hệ xã

hội trong việc xác định quốc tịch Việt Nam, điều kiện và thủ tục cho

nhập quốc tịch Việt Nam, cho thôi quốc tịch Việt Nam, cho trở lại

quốc tịch Việt Nam, tước quốc tịch Việt Nam, hủy bỏ quyết định nhập

quốc tịch Việt Nam, quốc tịch của con chưa thành niên, quốc tịch của

con nuôi...

- Chế định về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công

dân. Chế định này bao gồm các quy phạm pháp luật Hiến pháp Việt Nam

điều chỉnh các quan hệ xã hội cơ bản nhất giữa Nhà nước và cá nhân,

giữa cá nhân với cá nhân và xã hội. Những quy phạm pháp luật này xác

định địa vị pháp lý của công dân Việt Nam, cũng như của công dân nước

ngoài và người không quốc tịch.

19

- Chế định về bầu cử Đại biểu Quốc hội và Đại biểu Hội đồng nhân

dân. Chế định này bao gồm các quy phạm pháp luật Hiến pháp Việt Nam

điều chỉnh các quan hệ xã hội được hình thành trong tất cả các quá trình

tiến hành bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân, từ lúc

người công dân được ghi tên trong danh sách cử tri cho đến lúc bỏ lá

phiếu vào thùng phiếu và xác định kết quả bầu cử.

- Chế định về Quốc hội. Chế định này bao gồm các quy phạm pháp

luật Hiến pháp Việt Nam điều chỉnh những quan hệ xã hội trong việc

hình thành, tổ chức và hoạt động của Quốc hội, những quan hệ giữa

Quốc hội với các cơ quan nhà nước khác, với các tổ chức xã hội, các đại

biểu Quốc hội…

- Chế định về Chủ tịch nước. Chế định này bao gồm các quy

phạm pháp luật Hiến pháp Việt Nam điều chỉnh những quan hệ xã hội

trong việc xác định vị trí, nhiệm vụ quyền hạn của Chủ tịch nước,

những quan hệ giữa Chủ tịch nước với các cơ quan nhà nước khác, với

các tổ chức xã hội…

- Chế định về Chính phủ. Chế định này bao gồm các quy phạm

pháp luật Hiến pháp Việt Nam điều chỉnh những quan hệ xã hội trong

việc hình thành, tổ chức và hoạt động của Chính phủ, những quan hệ

giữa Chính phủ với các cơ quan nhà nước khác, với các tổ chức xã hội,

với các thành viên Chính phủ…

- Chế định về Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân. Chế định

này bao gồm các quy phạm pháp luật Hiến pháp Việt Nam điều chỉnh

những quan hệ xã hội trong việc hình thành, tổ chức và hoạt động của

Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân, những quan hệ giữa Hội đồng

nhân dân và Uỷ ban nhân dân với các cơ quan nhà nước khác, tổ chức xã

hội, đại biểu Hội đồng nhân dân, giữa các Hội đồng nhân dân với nhau,

giữa các Uỷ ban nhân dân với nhau, giữa Hội đồng nhân dân với Uỷ ban

nhân dân….

- Chế định về Tòa án nhân dân. Chế định này bao gồm các quy

phạm pháp luật Hiến pháp Việt Nam điều chỉnh những quan hệ xã hội

trong việc hình thành, tổ chức và hoạt động của Tòa án nhân dân, những

20

quan hệ giữa Tòa án nhân dân với các cơ quan nhà nước khác, giữa các

Tòa án nhân dân với nhau…

- Chế định về Viện kiểm sát nhân dân. Chế định này bao gồm các

quy phạm pháp luật Hiến pháp Việt Nam điều chỉnh những quan hệ xã

hội trong việc hình thành, tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân

dân, những quan hệ giữa Viện kiểm sát nhân dân với các cơ quan Nhà

nước khác, giữa các Viện kiểm sát nhân dân với nhau…

- Chế định về Kiểm toán nhà nước. Chế định này bao gồm các quy

phạm pháp luật Hiến pháp Việt Nam điều chỉnh những quan hệ xã hội

trong việc hình thành, tổ chức và hoạt động của Kiểm toán nhà nước,

những quan hệ giữa Kiểm toán nhà nước với các cơ quan nhà nước khác

và các tổ chức khác…

4. NGUỒN CỦA NGÀNH LUẬT HIẾN PHÁP VIỆT NAM

Nguồn của ngành luật Hiến pháp Việt Nam là những hình thức văn

bản quy phạm pháp luật chứa đựng các quy phạm pháp luật Hiến pháp

Việt Nam. Nguồn của ngành luật Hiến pháp Việt Nam hiện hành gồm

các hình thức văn bản quy phạm pháp luật sau đây:

- Hiến pháp và một số Luật, Nghị quyết do Quốc hội ban hành. Ví

dụ: Luật tổ chức Quốc hội; Luật tổ chức Chính phủ; Luật tổ chức Tòa án

nhân dân; Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân; Luật bầu cử đại biểu

Quốc hội; Luật bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân; Luật tổ chức Hội

đồng nhân và Uỷ ban nhân dân...

- Một số Pháp lệnh và Nghị quyết do Ủy ban thường vụ Quốc hội

ban hành. Ví dụ: Pháp lệnh Thẩm phán và Hội thẩm Tòa án nhân dân;

Pháp lệnh Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân...

- Một số văn bản pháp luật do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và

các thành viên Chính phủ ban hành như: Nghị định, Quyết định, Thông

tư. Ví dụ: Nghị định số 12/2001/NĐ - CP ngày 27/3/2001 của Chính phủ

về việc tổ chức lại một số cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân

tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và Ủy ban nhân dân quận, huyện,

thị xã, thành phố thuộc tỉnh…

21

- Một số Nghị quyết do Hội đồng nhân dân ban hành. Ví dụ: Nghị

quyết số 11/NQ-HĐND ngày 05/12/2013 của Hội đồng nhân dân tỉnh Cà

Mau về về Chương trình giám sát của Hội đồng nhân dân tỉnh Cà Mau

năm 2014…

5. VỊ TRÍ CỦA NGÀNH LUẬT HIẾN PHÁP VIỆT NAM TRONG

HỆ THỐNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM

Luật Hiến pháp Việt Nam là ngành Luật chủ đạo trong hệ thống

pháp luật Việt Nam bởi vì các lý do sau đây:

- Các quy phạm pháp luật Hiến pháp Việt Nam hợp thành những

chế định quan trọng nhất của hệ thống pháp luật Việt Nam là cội nguồn,

là cơ sở để điều chỉnh các quan hệ xã hội thuộc phạm vi điều chỉnh của

các ngành luật khác.

- Các quy phạm pháp luật Hiến pháp Việt Nam quy định tính chất,

vị trí của các cơ quan quản lý Nhà nước trong hệ thống các cơ quan Nhà

nước cũng như trách nhiệm của các cơ quan quản lý Nhà nước trước các

cơ quan đại diện là cơ sở để xây dựng và thực hiện các quy phạm luật

Hành chính trong việc điều chỉnh những quan hệ xã hội hình thành trong

quá trình quản lý Nhà nước.

- Các quy định về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản

của công dân Việt Nam trong Hiến pháp năm 2013 là cơ sở pháp lý để

luật Lao động cụ thể hóa trong việc điều chỉnh những quan hệ lao

động cụ thể.

- Các quy định về kinh tế trong Hiến pháp năm 2013 là cơ sở pháp

lý để hình thành pháp luật kinh tế trong giai đoạn phát triển nền kinh tế

thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

- Nhiều quy phạm pháp luật Hiến pháp Việt Nam là cơ sở pháp lý

của luật Hình sự, luật Tố tụng hình sự, luật Dân sự...

Luật Hiến pháp Việt Nam có một vị trí đặc biệt trong hệ thống

pháp luật Việt Nam là ngành luật chủ đạo trong hệ thống pháp luật

Việt Nam. Các chế định, quy phạm của luật Hiến pháp Việt Nam là cơ sở

pháp lý cho việc xây dựng, bổ sung, sửa đổi hoặc hủy bỏ các chế định,

quy phạm của các ngành luật khác trong hệ thống pháp luật Việt Nam.

22

Từ những vấn đề đã phân tích trên, chúng ta đi đến định nghĩa về

luật Hiến pháp Việt Nam như sau:

Luật Hiến pháp Việt Nam là ngành luật chủ đạo trong hệ thống

pháp luật Việt Nam, bao gồm tổng thể các quy phạm pháp luật điều

chỉnh những quan hệ xã hội cơ bản nhất, quan trọng nhất gắn liền với

việc xác định chế độ chính trị, chính sách kinh tế, xã hội, văn hóa, giáo

dục, khoa học, công nghệ và môi trường, chính sách đối ngoại, quốc

phòng và an ninh quốc gia, địa vị pháp lý của công dân, chế độ bầu cử,

tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước.

23

Chương 2

KHOA HỌC LUẬT HIẾN PHÁP VIỆT NAM

VÀ MÔN HỌC LUẬT HIẾN PHÁP VIỆT NAM

Trong chương này chúng ta sẽ xem xét Luật Hiến pháp Việt Nam

dưới góc độ là một khoa học pháp lý và một môn học.

1. KHOA HỌC LUẬT HIẾN PHÁP VIỆT NAM

1.1. Cơ sở lý luận của khoa học luật Hiến pháp Việt Nam

Khoa học luật Hiến pháp Việt Nam dựa trên những cơ sở lý luận

sau đây:

- Quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh

về Nhà nước và pháp luật nói chung, về Nhà nước và pháp luật xã hội

chủ nghĩa nói riêng. Đó là những quan điểm cơ bản về bản chất giai cấp

của nhà nước và pháp luật, vai trò của nhà nước và pháp luật, tính tất yếu

của sự ra đời của nhà nước xã hội chủ nghĩa, nhiệm vụ của nhà nước xã

hội chủ nghĩa, nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, xây dựng chính quyền

mạnh mẽ, sáng suốt của nhân dân, xây dựng một bản Hiến pháp dân chủ

của nhà nước độc lập...

Những quan điểm đó là kim chỉ nam cho việc xây dựng các bản

Hiến pháp của Việt Nam, cho tổ chức và hoạt động của Nhà nước Cộng

hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và hệ thống chính trị của nước Cộng hòa

xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

- Quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam về Nhà nước và xã hội

Việt Nam. Đó là quan điểm về chính sách kinh tế, văn hóa, giáo dục,

khoa học, công nghệ và môi trường; về chính sách đối ngoại, quốc phòng

và an ninh quốc gia; về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; về xây dựng nền kinh tế thị

trường định hướng xã hội chủ nghĩa; về xây dựng nền văn hóa tiên tiến,

đậm đà bản sắc dân tộc...

Những quan điểm này là cơ sở lý luận quan trọng cho sự phát triển

của khoa học luật Hiến phápViệt Nam. Những quan điểm đó được phản

24

ánh trong các Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc của Đảng cộng sản

Việt Nam, trong các Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương

Đảng cộng sản Việt Nam hoặc của Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung

ương Đảng cộng sản Việt Nam...

- Các tư tưởng khoa học tiến bộ của nhân loại về nhà nước và

pháp luật như tư tưởng về nhà nước pháp quyền, tư tưởng về quyền

con người…

1.2. Đối tượng nghiên cứu của khoa học luật Hiến pháp Việt Nam

Đối tượng nghiên cứu của khoa học luật Hiến pháp Việt Nam là

các quy phạm, các chế định của ngành luật Hiến pháp Việt Nam trong

quá trình hình thành và phát triển. Trên cơ sở đó tìm ra những quy luật

phát triển, những đặc điểm của ngành luật Hiến pháp Việt Nam góp phần

hoàn thiện các quy phạm, các chế định của luật Hiến pháp Việt Nam.

Ngoài ra, khoa học luật Hiến pháp Việt Nam còn nghiên cứu các quan

điểm pháp lý có liên quan đến những các quy phạm, các chế định của

luật Hiến pháp Việt Nam tìm ra những giải pháp tốt nhất cho việc hoàn

thiện các các quy phạm, các chế định của luật Hiến pháp Việt Nam hiện

hành đồng thời phê phán những quan điểm sai lầm có liên quan đến các

vấn đề nói trên.

Ngành luật Hiến pháp Việt Nam được hình thành từ sau khi thành

lập nước Việt Nam dân chủ cộng hòa vào năm 1945, do đó đối tượng

nghiên cứu của khoa học luật Hiến pháp Việt Nam gồm rất nhiều quy

phạm và chế định pháp luật khác nhau. Có những quy phạm, chế định

pháp luật không còn còn hiệu lực pháp lý, có những quy phạm, chế định

pháp luật vừa mới ra đời cùng với sự ra đời của Hiến pháp năm 2013 và

những văn bản pháp luật khác. Ví dụ: Chế định Hội đồng Nhà nước theo

quy định của Hiến pháp năm 1980 không còn nữa, thay thế vào đó là chế

định Ủy ban thường vụ Quốc hội và Chế định Chủ tịch nước theo quy định

của Hiến pháp năm 1992 và Hiến pháp năm 2013; Chế định Quyền và nghĩa

vụ cơ bản của công dân theo quy định của các bản Hiến pháp năm 1946,

năm 1959, năm 1980, năm 1992 thay thế bằng chế định Quyền con người,

quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân của Hiến pháp năm 2013 với nhiều

quy phạm phạm luật mới quy định các quyền con người…

25

1.3. Phương pháp nghiên cứu của khoa học luật Hiến pháp Việt Nam

Phương pháp nghiên cứu của khoa học luật Hiến pháp Việt Nam là

những cách thức, biện pháp để tìm hiểu sâu sắc các đối tượng nghiên cứu

của khoa học luật Hiến pháp Việt Nam. Thông thường, khoa học luật

Hiến pháp Việt Nam sử dụng các phương pháp sau đây:

1.3.1. Cơ sở phương pháp luận của khoa học luật Hiến pháp Việt Nam

Cơ sở phương pháp luận của khoa học nói chung, của mỗi môn

khoa học nói riêng là lập trường, quan điểm xuất phát khi nghiên cứu đối

tượng của mình. Cũng như các khoa học khác, trong quá trình nghiên cứu

đối tượng của mình, khoa học luật Hiến pháp Việt Nam dựa trên cơ sở

phương pháp luận khoa học và đúng đắn là chủ nghĩa Mác - Lênin, tư

tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm, tư tưởng của Đảng cộng sản

Việt Nam về nhà nước và pháp luật.

Bản chất của cơ sở phương pháp luận khoa học này được thể hiện ở

chỗ: Khi nghiên cứu các quy phạm, chế định, quan hệ của luật Hiến pháp

Việt Nam phải xem xét chúng như những bộ phận của luật Hiến pháp

Việt Nam và giữa chúng phải có những mối quan hệ nhất định. Phải xem

xét những mối quan hệ đó trong sự thống nhất của luật Hiến pháp

Việt Nam, giữa chúng phải có sự hỗ trợ lẫn nhau không được mâu thuẫn

đối lập lẫn nhau.

1.3.2. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể được khoa học luật Hiến

pháp Việt Nam vận dụng trong việc nghiên cứu đối tượng của mình

- Phương pháp so sánh. Phải so sánh đối tượng nghiên cứu của

khoa học luật Hiến pháp Việt Nam hiện hành với đối tượng nghiên cứu

trước đây để thấy được tính kế thừa và xu hướng phát triển của chúng.

Phải đối chiếu các quy phạm, chế định, quan hệ pháp luật Hiến pháp

Việt Nam với các ngành luật khác để tìm ra mối quan hệ giữa luật Hiến

pháp Việt Nam với các ngành luật khác.

- Phương pháp lịch sử. Mỗi quy phạm, chế định, quan hệ của luật

Hiến pháp Việt Nam bao giờ cũng xuất phát từ đòi hỏi của thực tế, phản

ánh thực tế của xã hội mà nó ra đời và tồn tại. Cho nên khi nghiên cứu

26

các quy phạm, chế định, quan hệ của ngành luật Hiến pháp Việt Nam

phải đặt chúng trong hoàn cảnh cụ thể mà chúng ra đời và tồn tại.

- Phương pháp mô hình hóa. Được sử dụng khi nghiên cứu hệ

thống chính trị hoặc bộ máy nhà nước nói chung cũng như hệ thống các

cơ quan nhà nước nói riêng.

- Phương pháp thống kê. Phương pháp thống kê là tập hợp các số

liệu cụ thể về đối tượng được nghiên cứu, từ đó đưa ra những nhận xét

cần thiết. Phương pháp thống kê được sử dụng khá rộng rãi trong khoa

học luật Hiến pháp Việt Nam, đặc biệt khi nghiên cứu về tổ chức bộ máy

nhà nước.

Ngoài các phương pháp nói trên có thể sử dụng các phương pháp

khác như: phương pháp mô tả quy phạm, phương pháp thực nghiệm,

phương pháp phân tích theo hệ thống chức năng...

1.4. Hệ thống khoa học luật Hiến pháp Việt Nam

Hệ thống khoa học luật Hiến pháp Việt Nam bao gồm:

- Những tri thức chung về khoa học luật Hiến pháp Việt Nam và

ngành luật Hiến pháp Việt Nam như: đối tượng điều chỉnh và phương

pháp điều chỉnh của ngành luật Hiến pháp Việt Nam; quy phạm pháp luật

Hiến pháp Việt Nam, quan hệ pháp luật Hiến pháp Việt Nam, hệ thống

ngành luật Hiến pháp Việt Nam; vị trí của ngành luật Hiến pháp

Việt Nam trong hệ thống pháp luật Việt Nam;

- Những tri thức chung về nguồn của luật Hiến pháp Việt Nam,

trong đó Hiến pháp là nguồn quan trọng nhất của luật Hiến pháp

Việt Nam (khái niệm, bản chất, nguồn gốc của Hiến pháp; quá trình hình

thành và phát triển của Hiến pháp các nước trên thế giới nói chung và của

Hiến pháp Việt Nam nói riêng);

- Những tri thức cơ bản về chế độ xã hội bao gồm chế độ chính trị,

các chính sách về kinh tế, xã hội, văn hóa, giáo dục, khoa học, công nghệ

và môi trường, chính sách đối ngoại, quốc phòng và an ninh quốc gia;

- Những tri thức về địa vị pháp lý của công dân Việt Nam như:

quốc tịch Việt Nam, quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của

công dân Việt Nam;

27

- Những tri thức về tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước

Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam nói chung và về các cơ quan nhà

nước như: Chế độ bầu cử đại biểu Quốc hội và Đại biểu Hội đồng nhân

dân, Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, Hội đồng nhân các cấp, Ủy

ban nhân dân các cấp, Tòa án nhân dân các cấp, Viện kiểm sát nhân dân

các cấp, Hội đồng bầu cử quốc gia, Kiểm toán nhà nước.

1.5. Vị trí của khoa học luật Hiến pháp Việt Nam trong hệ thống các

khoa học pháp lý

Khoa học luật Hiến pháp Việt Nam có một vị trí đặc biệt trong hệ

thống các khoa học pháp lý bởi vì nó nghiên cứu những vấn đề cơ bản

của Nhà nước của xã hội Việt Nam mà luật Hiến pháp Việt Nam điều

chỉnh. Khoa học luật Hiến pháp Việt Nam liên quan mật thiết với các

khoa học pháp lý khác như Lý luận chung về Nhà nước và pháp luật,

Lịch sử Nhà nước và pháp luật; các khoa học pháp lý chuyên ngành khác

như khoa học luật Hình sự, khoa học luật Dân sự, khoa học luật Hôn

nhân gia đình, khoa học luật Lao động, khoa học luật Thương mại, khoa

học luật Đất đai, khoa học luật Môi trường...

2. MÔN HỌC LUẬT HIẾN PHÁP VIỆT NAM

Luật Hiến pháp Việt Nam là môn học chính thức của chương trình

đào tạo trung cấp luật, cử nhân luật và cao học luật.

Nội dung của môn học này là những hiểu biết cơ bản về Hiến pháp

nói chung và Hiến pháp Việt Nam nói riêng với tư cách là Luật cơ bản

của Nhà nước, đồng thời là nguồn cơ bản của luật Hiến pháp Việt Nam;

về chế độ chính trị, chính sách kinh tế, xã hội, văn hóa, giáo dục, khoa

học, công nghệ và môi trường; chính sách đối ngoại, quốc phòng và an

ninh quốc gia; về địa vị pháp lý của công dân như: quốc tịch Việt Nam,

quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân; về tổ chức và

hoạt động của bộ máy nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và

các cơ quan nhà nước như: Chế độ bầu cử đại biểu Quốc hội và Đại biểu

Hội đồng nhân dân, Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chủ tịch

nước, Chính phủ, Hội đồng nhân và Ủy ban nhân dân các cấp, Tòa án

nhân dân các cấp và Viện kiểm sát nhân dân các cấp, Hội đồng bầu cử

28

quốc gia, Kiểm toán nhà nước... Trên cơ sở đó tìm hiểu những quan hệ xã

hội cụ thể khác mà các ngành luật khác điều chỉnh.

Môn học luật Hiến pháp Việt Nam thường được giảng dạy sau khi

sinh viên học xong môn Lý luận chung về Nhà nước và pháp luật và

trước khi học các môn khác như luật Hành chính, luật Lao động, luật

Hình sự, luật Tố tụng hình sự, luật Dân sự, luật Hôn nhân gia đình, luật

Tố tụng dân sự, luật Thương mại, luật Tài chính, luật Ngân hàng, luật

Môi trường...

Mục đích môn học luật Hiến pháp Việt Nam nhằm trang bị cho

người học những kiến thức khá sâu sắc và toàn diện về về khoa học luật

Hiến pháp Việt Nam, các chế định cơ bản của ngành luật Hiến pháp

Việt Nam, thông qua đó, không chỉ đem lại sự hiểu biết cho người học về

ngành luật Hiến pháp Việt Nam, xây dựng, củng cố lập trường chính trị

tư tưởng vững chắc và niềm tin vào chế độ xã hội chủ nghĩa mà còn tạo

nên cơ sở vững chắc cho người học tiếp tục học tập, nghiên cứu các môn

học pháp lý chuyên ngành khác.

29

Chương 3

NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HIẾN PHÁP

1. KHÁI NIỆM, NGUỒN GỐC VÀ BẢN CHẤT CỦA HIẾN PHÁP

1.1. Khái niệm Hiến pháp

Hiến pháp được nhìn nhận dưới những góc độ khác nhau:

- Dưới góc độ là một sự kiện chính trị pháp lý, thì Hiến pháp là văn

bản ghi nhận mối tương quan lực lượng chính trị trong xã hội.

Trong xã hội tư sản ở thời kỳ đầu sau cách mạng tư sản, Hiến pháp

tư sản ra đời chủ yếu phản ánh so sánh lực lượng giai cấp giữa các phe

phái thuộc nội bộ giai cấp tư sản hoặc giữa giai cấp tư sản chiến thắng

với tầng lớp quý tộc đã bị lật đổ nhưng đang còn lực lượng.

Về sau khi giai cấp công nhân đã trở thành lực lượng chính trị độc

lập, tiến hành các cuộc đấu tranh chống nền thống trị tư sản, thì sự ra đời

của một bản Hiến pháp tư sản trước hết phản ánh so sánh lực lượng giữa

giai cấp tư sản và giai cấp vô sản.

Trong xã hội xã hội chủ nghĩa, Hiến pháp xã hội chủ nghĩa phản ánh

tương quan lực lượng chính trị giữa một bên là liên minh giai cấp công

nhân, giai cấp nông dân, đội ngũ trí thức cùng với nhân dân lao động và một

bên là giai cấp tư sản cùng với những phần tử phản cách mạng.

- Xét về mặt nội dung, Hiến pháp là Luật cơ bản của Nhà nước, bao

gồm tất cả các quy tắc pháp lý quan trọng nhất của quốc gia, ấn định

chính thể của quốc gia, ấn định các cơ quan trung ương cũng như thẩm

quyền của các cơ quan đó. Hiến pháp là văn bản phản ánh tổ chức chính

trị của quốc gia, thông qua đó thấy được mô hình của Nhà nước, nguồn

gốc quyền lực của Nhà nước. Ngoài ra, Hiến pháp còn quy định, chế độ

kinh tế, xã hội, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân và một số lĩnh

vực khác.

- Xét về trình tự ban hành, sửa đổi: Việc ban hành, sửa đổi Hiến

pháp phải tuân theo một trình tự đặc biệt. Đa số Hiến pháp được ban

hành, sửa đổi khi có ít nhất 2/3 hoặc 3/4 tổng số các thành viên của Nghị

30

viện hoặc Quốc hội biểu quyết tán thành. Có những bản Hiến pháp ban

hành, sửa đổi bằng Nghị viện lập hiến hoặc Quốc hội lập hiến hoặc đưa

ra trưng cầu ý dân.

Tóm lại: Hiến pháp là văn bản ghi nhận mối tương quan chính trị giữa

các giai cấp trong xã hội, là Luật cơ bản của Nhà nước, được ban hành, sửa

đổi theo một trình tự đặc biệt. Hiến pháp điều chỉnh những quan hệ xã hội

quan trọng nhất như chế độ chính trị; chế độ kinh tế; chính sách văn hóa,

giáo dục, khoa học và công nghệ; chính sách đối ngoại, quốc phòng và an

ninh quốc gia; địa vị pháp lý của công dân; tổ chức là hoạt động của bộ máy

nhà nước và những lĩnh vực quan trọng khác.

1.2. Nguồn gốc của Hiến pháp

Hai từ "Hiến pháp" trong ngôn ngữ hiện đại được sử dụng rất rộng

rãi ở tất cả các nước với nghĩa là luật cơ bản của một Nhà nước. Với nội

dung trên, hai từ "Hiến pháp" chỉ tồn tại hơn 200 năm nay.

Nhưng xét theo nguồn gốc hai từ "Hiến pháp" đã ra đời và tồn tại

từ lâu trong lịch sử. Ở phương Tây từ "Constitutio" có nguồn gốc Latinh

với nghĩa là thiết định, xác lập, cơ cấu. Ở Nhà nước La Mã cổ đại một số

Hoàng đế đã ban hành các quy định của mình dưới hình thức "Constitutio"

có tính chất là một loại nguồn của pháp luật…

Sự ra đời của Hiến pháp với tính chất là luật cơ bản gắn liền với

thời kỳ giai cấp tư sản giành chính quyền trong cuộc cách mạng tư sản

chống lại Nhà nước chuyên chế phong kiến. Văn bản có tính chất Hiến

pháp đầu tiên là của cách mạng tư sản Anh năm 1640 tức là văn bản quy

định "hình thức cai quản Nhà nước Anh, Xcotlen, Ailen" năm 1653.

Sau khi Nhà nước Hợp chủng quốc Hoa Kỳ được thành lập, năm

1787 bản Hiến pháp của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ ra đời. Đó là bản Hiến

pháp đầu tiên trong lịch sử theo nghĩa hiện đại. Tiếp theo là Hiến pháp

Ba Lan và Hiến pháp Pháp năm 1791.

1.3. Bản chất của Hiến pháp

Lênin khẳng định "Các bản Hiến pháp là kết quả của cuộc đấu

tranh giai cấp lâu dài và vất vả giữa một là chế độ phong kiến và chế độ

chuyên chế và một bên là giai cấp tư sản, nông dân, công nhân. Các bản

31

Hiến pháp,... đều là bản ghi chép thành quả đấu tranh thu được sau hàng

loạt thắng lợi giành giật được một cách khó khăn của chế độ mới chống lại

chế độ cũ và hàng loạt thất bại mà chế độ cũ chống trả chế độ mới gây nên".

Hiến pháp chính là văn bản phản ánh tương quan lực lượng của các

giai cấp trong xã hội. Hiến pháp mang bản chất giai cấp. Hiến pháp tư

sản mang bản chất giai cấp tư sản, Hiến pháp xã hội chủ nghĩa mang bản

chất giai cấp công nhân và nhân dân lao động.

2. SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA HIẾN PHÁP TƯ SẢN

2.1. Cách mạng tư sản và Hiến pháp tư sản

Trong xã hội phong kiến nền thống trị của giai cấp bóc lột

thường mang nặng tính bạo lực, công khai, trắng trợn. Trong xã hội

tồn tại một bên là giai cấp thống trị mà tiêu biểu là hoàng đế chuyên

chế với quyền hành không giới hạn, một bên là đông đảo quần chúng

nhân dân, trong đó có giai cấp tư sản mà các quyền làm người tối

thiểu luôn bị chà đạp.

Là giai cấp đại diện cho phương thúc sản xuất mới, có địa vị độc lập

về kinh tế, sớm trưởng thành về ý thức, giai cấp tư sản đã giương cao ngọn

cờ tự do, dân chủ, bình đẳng nhằm tập hợp quần chúng nhân dân bị áp bức

đứng lên lật đổ chế độ phong kiến chuyên chế và thối nát. Trong cuộc vận

động đấu tranh đó, đã hình thành và phát triển tư tưởng lập hiến.

Tư tưởng lập hiến, còn được gọi là tư tưởng về Hiến pháp, được

phổ biến rộng rãi trong thời kỳ cách mạng tư sản. Trong thời kỳ cách

mạng tư sản, bên cạnh việc giương cao ngọn cờ tự do, dân chủ, bình đẳng

giai cấp tư sản đã đề ra khẩu hiệu lập hiến với mục đích tập hợp quần

chúng nhân dân tích cực tham gia cuộc cách mạng đó, nhằm lật đổ chế

độ phong kiến chuyên chế, xây dựng một xã hội mới. Nội dung chủ yếu

của khẩu hiệu lập hiến thể hiện ở việc yêu cầu xây dựng một bản Hiến

pháp. Bản Hiến pháp là cơ sở pháp lý cơ bản nhằm hạn chế quyền hành

chuyên quyền, độc đoán của Hoàng đế bằng cách lập ra bên cạnh Hoàng

đế một cơ quan đại diện bao gồm các đại biểu do nhân dân trực tiếp bầu

ra, cùng với Hoàng đế thực hiện quyền lực Nhà nước và bảo đảm các

quyền và tự do của công dân.

32