Giáo trình Kế toán thương mại dịch vụ

ÑAÏI HOÏC COÂNG NGHIEÄP TP.HCMKHOA TAØI CHÍNH

KEÁ TOAÙN

Bieân soaïn

Th.s Vuõ Thò Thuyø Linh – Chuû bieân

Th.s Nguyeãn Thò Thu Hieàn – Hieäu ñính

TS. Nguyeãn Trung Tröïc – Th.S Ñoaøn Vaên Ñính

GIAÙO TRÌNH

KEÁ TOAÙN THÖÔNG MAÏI DÒCH VUÏ

Lưu hành nội bộ - năm 2007

1

LÔØI MÔÛ ÑAÀU

Keá toaùn Thöông maïi – dòch vuï laø moät trong nhöõng moân

hoïc chuyeân ngaønh cuûa hoïc sinh – sinh vieân chuyeân ngaønh

Keá toaùn. Ñeå giuùp sinh vieân coù kieán thöùc chuyeân saâu veà

haïch toaùn ñaëc thuø cuûa hoaït ñoäng kinh doanh thöông maïi –

dòch vuï taïi caùc doanh nghieäp, khoa Taøi Chính Keá Toaùn –

Tröôøng Ñaïi hoïc Coâng Nghieäp TP. HCM xin giôùi thieäu giaùo

trình naøy.

Noäi dung cuûa giaùo trình ñaõ caên cöù vaøo luaät Keá toaùn, heä

thoáng chuaån möïc keá toaùn vaø caùc chính saùch keá toaùn cuûa

Vieät Nam ñaõ ban haønh trong thôøi gian qua ñeå toång hôïp vaø

bieân soaïn neân giaùo trình “Keá toaùn thöông maïi – dòch vuï ”

vôùi caùc chöông nhö sau :

Chöông 1 : Toång quan veà doanh nghieäp thöông maïi -

dòch vuï

Chöông 2 : Keá toaùn cheânh leäch tyû giaù hoái ñoaùi

Chöông 3 : Keá toaùn mua baùn haøng hoaù trong nöôùc

Chöông 4 : Keá toaùn xuaát nhaäp khaåu

Chöông 5 : Keá toaùn kinh doanh dòch vuï

Chöông 6 : Keá toaùn xaây döïng

Gíao trình do Th.s Traàn Phöôùc – Phoù khoa Taøi chính keá

toaùn,Th.s Nguyeãn Thò Thu Hieàn – Tröôûng boä moân keá toaùn

2

– Khoa TCKT, Th.s Vuõ Thò Thuøy Linh, TS. Nguyeãn Trung

Tröïc giaûng vieân cuûa khoa bieân soaïn .

Maëc duø Taùc giaû ñaõ coù nhieàu coá gaéng, song khoâng theå

traùnh khoûi nhöõng khieám khuyeát, raát mong nhaän ñöôïc nhöõng

yù kieán ñoùng goùp cuûa baïn ñoïc vaø ñoàng nghieäp ñeå taøi lieäu

ñöôïc hoaøn chænh hôn

Traân troïng caùm ôn

Caùc Taùc giaû

3

MỤC LỤC

Trang

CHƯƠNG I: TOÅNG QUAN VEÀ DOANH

NGHIEÄP THÖÔNG MAÏI DÒCH VUÏ

1.1. Khaùi nieäm vaø ñoái töôïng kinh doanh

thöông maïi - dòch vuï

6

7

9

1.2. Ñaëc ñieåm doanh nghieäp thöông maïi

dòch vu

1.3. Toå chöùc coâng taùc keá toaùn trong

doanh nghieäp thöông maïi - dòch vuï.

CHÖÔNG 2: KEÁ TOAÙN CHEÂNH LEÄCH

TYÛ GIAÙ HOÁI ÑOAÙI

2.1. Caùc khaùi nieäm

15

18

2.2. Nguyeân taéc ghi nhaän vaø xöû lyù cheânh

leäch tyû giaù

2.3. Nguyeân taéc haïch toaùn cheânh leäch tyû

giaù hoái ñoaùi

20

21

2.4. Keá toaùn cheânh leäch tyû giaù

CHÖÔNG 3: KEÁ TOAÙN MUA BAÙN

HAØNG HOAÙ TRONG NÖÔÙC

3.1. Toång quaùt

30

4

3.2.. Keá toaùn mua haøng hoaù

3.3. Keá toaùn baùn haøng hoaù

CHÖÔNG 4: KEÁ TOAÙN XUAÁT NHAÄP

KHAÅU HAØNG HOÙA

32

42

4.1. Toång quaùt

66

4.2. Keá toaùn nhaäp khaåu haøng hoaù tröïc tieáp

4.3. Keá toaùn nhaäp khaåu uyû thaùc

4.4. Keá toaùn xuaát khaåu tröïc tieáp

4.5. Keá toaùn xuaát khaåu uûy thaùc

75

95

102

110

CHÖÔNG 5: KEÁ TOAÙN HOAÏT ÑOÄNG KINH

DOANH DÒCH VUÏ

5.1. Keá toaùn hoaït ñoäng kinh doanh nhaø haøng

5.2. Keá toaùn kinh doanh khaùch saïn

5.3. Keá toaùn kinh doanh du lòch

5.4. Keá toaùn hoaït ñoäng kinh doanh vaän taûi

CHÖÔNG 6: KEÁ TOAÙN DOANH NGHIEÄP

XAÂY DÖÏNG

123

135

147

155

6.1. Ñaëc ñieåm ngaønh xaây döïng

169

172

6.2. Keá toaùn hoaït ñoäng xaây döïng

5

CHÖÔNG 1

TOÅNG QUAN VEÀ DOANH NGHIEÄP

THÖÔNG MAÏI DÒCH VUÏ

1.1 KHAÙI NIEÄM VAØ ÑOÁI TÖÔÏNG KINH DOANH

THÖÔNG MAÏI - DÒCH VUÏ

1.1.1 Khaùi nieäm

Hoaït ñoäng kinh doanh thöông maïi laø hoaït ñoäng löu

thoâng phaân phoái haøng hoaù treân thò tröôøng buoân baùn cuûa töøng

quoác gia rieâng bieät hoaëc giöõa caùc quoác gia vôùi nhau

Kinh doanh dòch vuï laø ngaønh kinh doanh saûn phaåm

voâ hình, chaát löôïng khoù ñaùnh giaù vì chòu nhieàu yeáu toá taùc

ñoäng töø ngöôøi baùn, ngöôøi mua vaø thôøi ñieåm chuyeån giao

dòch vuï ñoù, raát nhieàu loaïi hình dòch vuï phuï thuoäc vaøo thôøi

vuï

Trong neàn kinh teá, quaù trình löu chuyeån haøng hoaù vaø

dòch vuï phuïc vuï ñöôïc giao cho nhieàu ngaønh ñaûm nhaän nhö :

noäi thöông, ngoaïi thöông, löông thöïc, vaät tö, döôïc phaåm, du

lòch, böu ñieän, vaän taûi…

6

1.1.2 Ñoái töôïng kinh doanh thöông maïi – dòch vuï

Ñoái töôïng kinh doanh thöông maïi laø caùc loaïi haøng

hoaù phaân theo töøng ngaønh nhö noâng, laâm, thuûy, haûi saûn;

haøng coâng ngheä phaåm tieâu duøng; vaät tö thieàt bò; thöïc phaåm

cheá bieán; löông thöïc

Hoaït ñoäng dòch vuï raát ña daïng vaø phong phuù, toàn taïi

döôùi nhieàu hình thöùc khaùc nhau : dòch vuï thöông maïi, dòch

vuï trong hoaït ñoäng kinh doanh xuaát nhaäp khaåu, du lòch, tö

vaán, ñaàu tö, baûo hieåm, vaän taûi…Trong giaùo trình, taùc giaû xin

giôùi thieäu 3 lónh vöïc thoâng duïng nhaát : nhaø haønh khaùch saïn,

kinh doanh du lòch, vaän taûi

1.2 ÑAËC ÑIEÅM DOANH NGHIEÄP THÖÔNG MAÏI -

DÒCH VUÏ

1.2.1 Ñaëc ñieåm veà löu chuyeån haøng hoùa

Löu chuyeån haøng hoùa laø quaù trình vaän ñoäng cuûa haøng

hoùa, kheùp kín moät voøng luaân chuyeån cuûa haøng hoùa trong

caùc doanh nghieäp thöông maïi dòch vuï. Löu chuyeån haøng

hoùa bao goàm ba khaâu: Mua vaøo, döï tröõ vaø baùn ra. Trong

ñieàu kieän kinh doanh hieän nay, caùc doanh nghieäp thöông

maïi caàn tính toaùn döï tröõ haøng hoùa hôïp lyù, traùnh ñeå haøng toàn

kho quaù lôùn, keùo daøi moät voøng luaân chuyeån haøng hoaù,

7

nhaèm söû duïng voán hôïp lyù, tieát kieäm chi phí, taêng hieäu quaû

kinh teá.

Quaù trình saûn xuaát vaø tieâu thuï caùc saûn phaåm dòch vuï

thöôøng dieãn ra ñoàng thôøi ngay cuøng moät ñòa ñieåm neân cung

– caàu dòch vuï khoâng theå taùch rôøi nhau maø phaûi ñöôïc tieán

haønh ñoàng thôøi

1.2.2 Ñaëc ñieåm veà vieäc tính giaù

Trong quaù trình mua haøng, caùc doanh nghieäâp thöông

maïi caàn tính toaùn xaùc ñònh ñuùng ñaén giaù thanh toaùn trong

khaâu mua ñeå xaùc ñònh ñuùng giaù voán cuûa haøng hoaù tieâu thuï

laøm cô sôû xaùc ñònh keát quaû kinh doanh.

Veà nguyeân taéc, haøng hoaù trong doanh nghieäp thöông

maïi ñöôïc xaùc ñònh theo giaù mua thöïc teá ôû töøng khaâu kinh

doanh :

- Trong khaâu mua: Giaù mua thöïc teá laø soá tieàn thöïc teá

maø doanh nghieäp phaûi chi ra ñeå coù ñöôïc quyeàn sôû höõu veà soá

haøng hoaù ñoù. Giaù mua thöïc teá bao goàm giaù thanh toaùn vôùi

ngöôøi baùn (+) Chi phí thu mua (+) Caùc khoaûn thueá khoâng

ñöôïc hoaøn laïi (-) Caùc khoaûn giaûm giaù, haøng mua traû laïi,

chieát khaáu thöông maïi ñöôïc höôûng (neáu coù).

- Trong khaâu döï tröõ (thôøi ñieåm nhaäp kho): Trò giaù

voán haøng hoùa nhaäp kho bao goàm giaù thanh toaùn vôùi ngöôøi

8

baùn (+) Chi phí thu mua (+) Cacù khoaûn thueá khoâng ñöôïc

hoaøn laïi (-) Caùc khoaûn giaûm giaù, haøng mua traû laïi, chieát

khaáu thöông maïi ñöôïc höôûng (neáu coù).

- Trong khaâu baùn: Trò giaù voán cuûa haøng hoaù tieâu thuï

ñöôïc xaùc ñònh ñuùng baèng giaù voán haøng hoùa nhaäp kho ñeå

ñaûm baûo nguyeân taéc nhaäp giaù naøo xuaát giaù ñoù. Tuy nhieân,

do söï bieán ñoäng giaù treân thò tröôøng, doanh nghieäp thöông

maïi phaûi mua haøng töø nhieàu nhaø cung caáp khaùc nhau, vì

vaäy giaù xuaát baùn cuûa haøng hoùa coù theå aùp duïng moät trong

caùc phöông phaùp sau:

+ Ñôn giaù bình quaân gia quyeàn:

+ Gía thöïc teá ñích danh;

+ Giaù nhaäp tröôùc – xuaát tröôùc

+ Giaù nhaäp sau xuaát tröôùc

Saûn phaåm dòch vuï coù söï khaùc bieät nhau veà cô caáu chi

phí so vôùi caùc saûn phaåmvaät chaát khaùc : tyû troïng chi phí

nguyeân vaät lieäu thaáp, chi phí nhaân coângtröïc tieáp vaø chi phí

saûn xuaát chung töông ñoái cao. Trò giaù voán cuûa dòch vuï cung

caáp cuõng chính laø giaù thaønh cuûa saûn phaåm dòch vuï

1.3 TOÅ CHÖÙC COÂNG TAÙC KEÁ TOAÙN TRONG DOANH

NGHIEÄP THÖÔNG MAÏI - DÒCH VUÏ.

1.3.1 Nguyeân taéc toå chöùc

9

Toå chöùc coâng taùc keá toaùn doanh nghieäp laø vieäc toå chöùc

söû duïng caùc phöông phaùp keá toaùn ñeå thöïc hieän vieäc ghi

cheùp, phaân loaïi, toång hôïp caùc nghieäp vuï kinh teá taøi chính

phaùt sinh phuø hôïp vôùi chính saùch vaø cheá ñoä keá toaùn taøi

chính hieän haønh , phuø hôïp vôùi ñaëc ñieåm tình hình hoaït ñoäng

saûn xuaát kinh doanh cuûa doanh nghieäp ñaûm baûo thöïc hieän

toát chöùc naêng nhieäm vuï cuûa keá toaùn. Do ñoù, vieäc toå chöùc

coâng taùc keá toaùn caàn thöïc hieän theo caùc nguyeân taéùc sau:

1.1 Toå chöùc coâng taùc keá toaùn phaûi ñuùng vôùi nhöõng quy ñònh

trong ñieàu leä toå chuùc keá toaùn nhaø nöôùc, trong cheá ñoä keá

toaùn ban haønh phuø hôïp vôùi caùc chính saùch, cheá ñoä quaûn

lyù kinh teá taøi chính cuûa nhaø nöôùc trong töøng thôøi kyø.

1.2 Toå chöùc coâng taùc keá toaùn phaûi phuø hôïp vôùi ñaëc ñieåm toå

chuùc saûn xuaát kinh doanh, toå chöùc quaûn lyù cuûa doanh

nghieäp

1.3 Toå chöùc coâng taùc keá toaùn trong doanh nghieäp phaûi ñaûm

baûo nguyeân taéc tieát kieän vaø hieäu quaû.

1.4 Toå chöùc coâng taùc keá toaùn phaûi ñaûm baûo keát hôïp toát giöõa

keá toaùn taøi chính vaø keá toaùn quaûn trò.

1.3.2 Noäi dung toå chöùc

Toå chöùc coâng taùc keá toaùn laø vieäc toå chöùc thöïc hieän

haïch toaùn ban ñaàu, phaân loaïi toång hôïp caùc nghieäp vuï kinh

teá – taøi chính baèng caùc phöông phaùp keá toaùn ñuùng vôùi

10

nguyeân taéc, cheá ñoä, theå leä keá toaùn do nhaø nöôùc ban haønh vaø

phuø hôïp vôùi ñaëc ñieåm, ñieàu kieän cuûa doanh nghieäp, noäi

dung cuï theå cuûa toå chöùc coâng taùc keá toaùn trong doanh

nghieäp bao goàm.

1.3.2.1 Toå chuùc haïch toaùn ban ñaàu:

Haïch toaùn ban ñaàu laø khaâu ñaàu tieân, quan troïng cuûa

coâng taùc keá toaùn. Moïi nghieäp vuï kinh teá- taøi chính phaùt sinh

ñeàu phaûi laäp chöùng töø keá toaùn laøm cô sôû cho vieäc ghi soå keá

toaùn.

Theo cheá ñoä chöùng töø keá toaùn hieän haønh (ban haønh

keøm theo quyeát ñònh soá 1141-TC/CÑKT ngaøy 01/11/1995

cuûa Boä Taøi chính) bao goàm 05 loaïi chöùng töø:

- Chöùng töø keá toaùn tieàn löông: 9 maãu

-Chöùng töø keá toaùn veà haøng toàn kho: 8 maãu

- Chöùng töø keá toaùn veà baùn haøng : 10 maãu.

- Chöùng töø keá toaùn veà tieàn teä : 7 maãu.

- Chöùng töø keá toaùn veà taøi saûn coá ñònh: 5 maãu.

Chöùng töø keá toaùn coù hai heä thoáng :

- Heä thoáng chöùng töø keá toaùn baét buoäc: Laø nhöõng

chöùng töø keá toaùn phaûn aùnh caùc moái quan heä kinh teá giöõa

caùc phaùp nhaân. Ñoái vôùi heä thoáng chöùng töø naøy, nhaø nöôùc

11

quy ñònh thoáng nhaát veà quy caùch, maãu bieåu, chæ tieâu phaûn

aùnh vaø phöông phaùp laäp;

- Heä thoáng chöùng töø keá toaùn höôùng daãn: Chuû yeáu laø

nhöõng chöùng töø söû duïng trong noäi boä doanh nghieäp. Ñoái vôùi

heä thoáng chöùng töø naøy, nhaø nöôùc chæ höôùng daãn caùc chæ tieâu

cô baûn, caên cöù vaøo ñaëc ñieåm, ñieàu kieän cuï theå maø caùc

doanh nghieäp vaän duïng coù theå theâm hoaëc bôùt hay thay ñoåi

thieát keá maãu bieåu.

Theo noäi dung toå chöùùc coâng taùc keá toaùn naøy, tuøy

thuoäc vaøo ñaëc ñieåm saûn xuaát kinh doanh cuûa doanh nghieäp,

caên cöù vaøo heä thoáng chöùng töø keá toaùn nhaø nöôùc ñaõ ban

haønh, caùc doanh nghieäp caàn xaùc ñònh caùc loaïi chöùng töø caàn

söû duïng, thöïc hieän toát vieäc toå chöùc luaân chuyeån chöùng töø keá

toaùn nhö kieåm tra chöùng töø, ghi soå, baûo quaûn, löu tröõ chöùng

töø.

1.3.2.2Toå chöùc vaän duïng heä thoáng taøi khoaûn keá toaùn

Heä thoáng taøi khoaûn nhaø nöôùc ban haønh söû duïng cho

taát caû caùc loaïi hình doanh nghieäp, thuoäc moïi thaønh phaàn

kinh teá nhaèm phuïc vuï cho vieäc toång hôïp vaø kieåm tra kieåm

soaùt caùc ñoái töôïng keá toaùn

Heä thoáng taøi khoaûn do Boä Taøi Chính phaùt haønh theo

quyeát ñònh soá 15/2006/QÑ-BTC bao goàm :

12

- Töø loaïi 1 ñeán loaïi 4 : nhöõng taøi khoaûn taøi saûn –

nguoàn voán, ghi keùp, coù soá dö cuoái kyø duøng ñeå laäp baûng caân

ñoái keá toaùn

- Töø loaïi 5 ñeán loaïi 9 : nhöõng taøi khoaûn trung gian,

ghi keùp, khoâng coù soá dö cuoái kyø, ñöôïc phaûn aùnh treân baûng

baùo caùo keát quaû hoaït ñoäng kinh doanh

- Loaïi 0 coù soá dö cuoái ky,ø ghi ñôn, ngoaøi baûng caân

ñoái keá toaùn

1.3.2.3 Toå chöùc vaän duïng cheá ñoä soå keá toaùn

- Toå chöùc heä thoáng soå keá toaùn toång hôïp vaø chi tieát

xöû lyù thoâng tin töø caùc chöùng töø keá toaùn nhaèm phuïc vuï cho

vieäc xaùc laäp caùc baùo caùo taøi chính vaø quaûn trò, nhaèm kieåm

tra, kieåm soaùt caùc loaïi taøi saûn, nguoàn voán, töøng quaù trình

hoaït ñoäng

- Theo luaät Keá toaùn heä thoáng soå bao goàm : soå caùi, soå

nhaät kyù(theo maãu baét buoäc veà noäi dung vaø phöông phaùp ghi

cheùp), soå, theû keá toaùn chi tieát(qui ñònh mang tính höôùng

daãn)

- Heâï thoáng soå keá toaùn phaûi phuø hôïp vôùi hình thöùc

keáâ toaùn, theo höôøng daãn cuûa Boä taøi chính taïi quyeát ñònh soá

15/2006 ngaøy 20/3/2006 coù caùc hình thöùc keá toaùn nhö sau :

+ Nhaät kyù chung

13

+ Nhaät kyù – soå caùi

+ Chöùng töø ghi soå

+ Nhaät kyù – chöùng töø

+ Keá toaùn treân maùy vi tính

1.3.2.4 Toå chöùc cung caáp thoâng tin qua heä thoáng baùo caùo

keá toaùn

- Heä thoáng baùo caùo taøi chính duøng ñeå cung caáp

thoâng tin veá tình hình taøi chính, tình hình kinh doanh

vaø caùc luoàng tieàn cuûa doanh nghieäp, ñaùp öùng yeâu

caàu quaûn lyù cuûa doanh nghieäp, cô quan nhaø nöôùc vaø

nhu caàu höõu ích cuûa ngöôøi söû duïng ñeå ñöa ra caùc

quyeát ñònh kinh teá, theo qui ñònh hieän nay goàm

+ Baûng caân ñoài keá toaùn

+ Baùo caùo keát quaû hoaït ñoäng kinh doanh

+ Baùo caùo löu chuyeån tieàn teä

+ Baûng thuyeát minh baùo caùo taøi chính

- Baùo caùo keá toaùn quaûn trò bao goàm caùc baùo caùo

laäp ra ñeå phuïc vuï cho yeâu caàu quaûn trò cuûa doanh

nghieäp ôû nhieàu caáp khaùc nhau vaø khoâng baét buoäc

phaûi coâng khai

14

CHÖÔNG 2

KEÁ TOAÙN CHEÂNH LEÄCH TYÛ GIAÙ HOÁI ÑOAÙI

2.1 CAÙC KHAÙI NIEÄM

2.1.1 Tyû giaù hoái ñoaùi

- Hoái ñoaùi (Exchange) : laø söï chuyeån ñoåi töø moät ñoàng tieàn

naøy sang ñoàng tieàn khaùc xuaát phaùt töø caùc yeâu caàu thanh

toaùn giöõa caùc caù nhaân, caùc coâng ty, caùc toå chöùc thuoäc 2

quoác gia khaùc nhau döïa treân moät tyû leä nhaát ñònh giöõa 2

ñoàng tieàn. Tyû leä ñoù goïi laø tyû giaù hoái ñoaùi (tyû giaù)

- Tyû giaù hoái ñoaùi giöõa(Exchange rate) 2 ñoàng tieàn chính

laø giaù caû cuûa ñoàng tieàn naøy tính baèng moät soá ñôn vò

ñoàng tieàn kia. Ví duï tyû giaù giöõa USD vaø VNÑ, vieát laø

USD/VNÑ, chính laø soá löôïng VNÑ caàn thieát ñeå mua 1

USD

- Tyû giaù hoái ñoaùi theo Luaät ngaân haøng Nhaø nöôùc Vieät

Nam laø tyû leä giöõa giaù trò cuûa ñoàng tieàn Vieät Nam vôùi giaù

15

trò cuûa ñoàng tieàn nöôùcngoaøi vaø ñöôïc hình thaønh treân cô

sôû cung caàu ngoaïi teä treân thò tröôøng coù söï ñieàu tieát cuûa

Nhaø nöôùc, do ngaân haøng Nhaø nöôùc Vieät Nam xaùc ñònh

vaøcoâng boá

- Trong quan heä giao dòch vôùi khaùch haøng caùc ngaân haøng

nieâm yeát 2 tyû giaù : tyû giaù baùn ngaân haøng aùp duïng khi

baùn ngoaïi teä; tyû giaù mua ngaân haøng aùp duïng khi mua

ngoaïi teä; giöõa 2 tyû giaù coù cheânh leäch nhaèm ñaûm baûo

ngaân haøng thu lôïi nhuaän

2.1.2 Cheânh leäch tyû giaù hoái ñoaùi

Trong quaù trình kinh doanh phaùt sinh caùc ñôn vò tieàn teä

khaùc vôùi ñôn vò tieàn teä söû duïng trong keá toaùn vaø laäp baùo

caùo taøi chính, thì qui ñoåi vaø seõ laøm phaùt sinh cheânh leäch tyû

giaù hoái ñoaùi.

Caùc khaùi nieäm veà cheânh leäch tyû giaù hoái ñoaùi

- Ñôn vò tieàn teä keá toaùn: Laø ñôn vò tieàn teä ñöôïc söû duïng

chính thöùc trong vieäc ghi soå keá toaùn vaø laäp baùo caùo taøi

chính.

- Ngoaïi teä: Laø ñôn vò tieàn teä khaùc vôùi ñôn vò tieàn teä keá

toaùn cuûa moät doanh nghieäp.

- Tyû giaù hoái ñoaùi: Laø tyû giaù trao ñoåi giöõa hai ñôn vò tieàn

teä.

16

- Cheânh leäch tyû giaù hoái ñoaùi: Laø cheânh leäch phaùt sinh töø

vieäc trao ñoåi thöïc teá hoaëc quy ñoåi cuûa cuøng moät soá

löôïng ngoaïi teä sang ñôn vò tieàn teä keá toaùn theo caùc tyû

giaù hoái ñoaùi khaùc nhau.

- Tyû giaù hoái ñoaùi cuoái kyø: Laø tyû giaù hoái ñoaùi söû duïng taïi

ngaøy laäp Baûng Caân ñoái keá toaùn.

- Caùc khoaûn muïc tieàn teä: Laø tieàn vaø caùc khoaûn töông

ñöông tieàn hieän coù, caùc khoaûn phaûi thu, hoaëc nôï phaûi

traû baèng moät löôïng tieàn coá ñònh hoaëc coù theå xaùc ñònh

ñöôïc.

2.1.3 Caùc tröôøng hôïp phaùt sinh cheânh leäch tyû giaù

- Cheânh leäch tyû giaù ñaõ thöïc hieän : cheânh leäch do thöïc teá

phaùt sinh trong kyø töø caùc giao dòch mua baùn haøng hoaù, dòch

vuï, vay – nôï, thanh toaùn… baèng ngoaïi teä ñöôïc qui ñoåi theo

tyû giaù hoái ñoaùi ngaøy giao dòch ( tyû giaù thöïc teá hay tyû giaù

giao dòch bình quaân treân thò tröôøng ngoaïi teä lieân ngaân haøng

do ngaân haøng Nhaø nöôùc coâng boá taïi thôøi ñieåm phaùt sinh

nghieäp vuï), coù 2 tröôøng hôïp :

+ Ñoái vôùi DN ñang hoaït ñoäng saûn xuaát kinh doanh keå caû

coù ñaàu tö xaây döïng cô baûn

+ Ñoái vôùi DN chöa hoaït ñoäng saûn xuaát kinh doanh ñang

ñaàu tö xaây döïng cô baûn ñeå hình thaønh TSCÑ

17

- Cheânh leäch tyû giaù chöa thöïc hieän : cheânh leäch do ñaùnh

giaù laïi caùc khoaûn muïc tieàn teä coù goác ngoai teä taïi ngaøy laäp

baûng caân ñoái keá toaùn ôû thôøi ñieåm cuoái naêm taøi chính, ñöôïc

ghi theo tyû giaù hoái ñoaùi cuoái kyø cho caû 2 tröôøng hôïp neâu

treân

- Cheânh leäch töø chuyeån ñoåi baùo caùo taøi chính cuûa hoaït

ñoäng ôû nöôùc ngoaøi

2.2.NGUYEÂN TAÉC GHI NHAÄN VAØ XÖÛ LYÙ CHEÂNH

LEÄCH TYÛ GIAÙ

2.2.1 Nguyeân taéc ghi nhaän cheânh leäch tyû giaù hoái ñoaùi

- Vieäc qui ñoåi ngoaïi teä ra ñôn vò tieàn teä keá toaùn caên cöù vaøo

tyû giaù giao dòch thöïc teá taïi thôøi ñieåm phaùt sinh nghieäp vuï ñeå

ghi soå vaø theo doõi nguyeân teä treân taøi khoaûn 007

- Ñoái vôùi “caùc khoaûn muïc tieàn teä” coù phaùt sinh ngoaïi teä

laøm giaûm, ghi soå theo tyû giaù ghi treân soå keá toaùn ( tyû giaù

xuaát ngoaïi teä, tyû giaù nhaän Nôï). Ngöôïc laïi, coù phaùt sinh

ngoaïi teä laøm taêng, ghi soå theo tyû giaù thöïc teá

- Ñoái vôùi “caùc khoaûn muïc phi tieàn teä” coù phaùt sinh ngoaïi

teä, ghi soå theo tyû giaù thöïc teá

- Cuoái naêm taøi chính, phaûi ñaùnh giaù laïi caùc khoaûn muïc tieàn

teä coù goác ngoaïi teä theo tyû gía hoái ñoaùi cuoái kyø laø tyû giaù giao

dòch bình quaân treân thò tröôøng ngoaïi teä lieân ngaân haøng do

18

ngaân haøng Nhaø nöôùc coâng boá taïi thôøi ñieåm laäp baûng caân ñoái

keá toaùn

2.2.2 Nguyeân taéc xöû lyù cheânh leäch tyû giaù hoái ñoaùi

- Ñoái vôùi DN ñang hoaït ñoäng saûn xuaát kinh doanh keå caû

ñaàu tö xaây döïng cô baûn

+ Toaøn boä cheânh leäch ñaõ thöïc hieän ghi nhaän vaøo doanh

thu hoaëc chi phí hoaït ñoäng taøi chính treân baùo caùo keát quaû

kinh doanh cuûa naêm taøi chính

+ Toaøn boä cheânh leäch chöa thöïc hieän ghi nhaän vaøo khoaûn

“cheânh leäch tyû giaù hoái ñoaùi”, sau khi buø tröø giöõa phaùt sinh

Nôï vaø phaùt sinh Coù seõ chuyeån vaøo doanh thu hoaëc chi phí

hoaït ñoäng taøi chính treân baùo caùo keát quaû kinh doanh cuûa

naêm taøi chính

+ DN khoâng ñöôïc chia lôïi nhuaän hoaëc traû coå töùc treân laõi

cheânh leäch tyû giaù hoái ñoaùi chöa thöïc hieän

- Ñoái vôùi DN chöa hoaït ñoäng saûn xuaát kinh doanh ñang ñaàu

tö xaây döïng cô baûn

+ Toaøn boä cheânh leäch ñaõ thöïc hieän vaø chöa thöïc hieän

phaûn aùnh luõy keá treân baûng caân ñoái keá toaùn chæ tieâu “cheânh

leäch tyû giaù hoái ñoaùi”

+ Khi keát thuùc quaù trình ñaàu tö , ôû thôøi ñieåm quyeát toaùn,

baøn giao ñöa taøi saûn coá ñònh vaøo hoaït ñoäng, keát chuyeån

19

toaøn boä vaøo doanh thu hoaëc chi phí hoaït ñoäng taøi chính treân

baùo caùo keát quaû kinh doanh cuûa naêm taøi chính coù ñöa TSCÑ

vaøo söû duïng hoaëc phaân boå toái ña naêm naêm keå töø khi coâng

trình ñöa vaøo hoaït ñoäng

- Phaùt sinh töø chuyeån ñoåi baùo caùo taøi chính cuûa hoaït ñoäng

nöôùc ngoaøi

+ Cô sôû ñoù phuï thuoäc DN trong nöôùc, tính ngay vaøo

doanh thu hoaëc chi phí hoaït ñoäng taøi chính trong kyø

+ Cô sôû ñoù hoaït ñoäng ñoäc laäp vôùi DN trong nöôùc, phaûn

aùnh luõy keá treân taøi khoaûn “cheânh leäch tyû giaù hoái ñoaùi” vaø

chæ ñöôïc tính vaøo doanh thu hoaëc chi phí hoaït ñoäng taøi chính

khi DN thanh lyù khoaûn ñaàu tö thuaàn ñoù ôû cô sôû nöôùc ngoaøi

2.3 NGUYEÂN TAÉC HAÏCH TOAÙN CHEÂNH LEÄCH TYÛ

GIAÙ HOÁI ÑOAÙI

2.3.1 Phöông phaùp chæ söû duïng tyû giaù thöïc teá

(1) Taøi khoaûn thuoäc vaät tö, haøng hoaù, TSCÑ, doanh thu,

chi phí, beân Nôï caùc TK voán baèng tieàn, beân Nôï caùc

khoaûn phaûi thu, beân Coù caùc TK phaûi traû, caùc khoaûn thueá

phaûi noäp khi phaùt sinh nghieäp vuï lieân quan ñeán ngoaïi teä

… thì phaûi ghi soå theo TGTT luùc phaùt sinh nghieäp vuï.

(2) Beân Coù caùc TK voán baèng tieàn thì phaûi ghi soå theo

TGTT luùc xuaát ngoaïi teä. TGTT xuaát ngoaïi teä coù theå löïa

20