Giáo trình Nguyên lý kế toán
ÂAI HOC ÂA NÀNG
TRÆÅNG ÂAI HOC BACH KHOA
W[ \X
ThS. BUI NÆ THANH HA
GIAO TRÇNH
Âa Nàng - 2005
1
Låi må âáu
Âã âap æng nhu cáu âäi måi phæång phap giang day va náng cao chát læång âao
tao, Âai hoc Âa Nàng cung cac træång âai hoc thanh viãn âa tiãn hanh tä chæc biãn
soan giao trçnh theo cac khung chæång trçnh âao tao quy âënh. Nguyãn ly kã toan la
mät trong cac giao trçnh noi trãn nhàm trang bë kiãn thæc nãn tang cho sinh viãn cac
nganh Kinh tã noi chung va sinh viãn chuyãn nganh Kinh tã xáy dæng noi riãng, tao
âiãu kiãn thuán låi hån cho sinh viãn trong hoc táp va nghiãn cæu.
Dæa theo âã cæång män hoc Nguyãn ly kã toan cua Häi âäng Nganh kã toan,
giao trçnh âæåc kãt cáu thanh bay chæång, trong âo co quan triãt nhæng näi dung cå
ban cua Luát Kã toan âæåc Quäc häi næåc Cäng hoa Xa häi chu nghéa Viãt Nam thäng
qua ngay 17/06/2003 va nhæng sæa âäi cua hã thäng kã toan theo cac chuán mæc kã
toan måi hiãn nay.
Trong qua trçnh biãn soan giao trçnh, tac gia âa cä gàng cáp nhát thäng tin måi
âäng thåi tham khao nhiãu giao trçnh khac, nhæng chàc chàn se khäng tranh khoi
nhæng han chã nhát âënh. Rát mong nhán âæåc y kiãn âong gop cua cac nha chuyãn
män, cac anh chë âäng nghiãp va cac ban âoc âã giao trçnh âæåc hoan thiãn hån .
Xin trán trong cam ån.
Biãn soan : Ths. Bui Næ Thanh Ha
2
CHÆÅNG 1
GIÅI THIÃU VÃ KÃ TOAN
1.1 SÆ HÇNH THANH VA PHAT TRIÃN CUA HACH TOAN KÃ TOAN
1.1.1 Hach toan - y nghéa va vai tro cua no trong nãn kinh tã
Ngay tæ thåi nguyãn thuy, khi chè måi biãt hai læåm va sàn bàn con ngæåi âa
quan sat, âo læång, tênh toan va biãu thë sæ tän tai hay biãn mát cua cac cua cai sàn bàn
hoàc hai læåm âæåc dæåi nhiãu hçnh thæc khac nhau. Cung våi sæ tiãn bä dán cua xa
häi loai ngæåi, sæ quan sat, âo læång, tênh toan âa âæåc ghi chep khäng nhæng bàng cac
cäng cu thä så ma con thæc hiãn bàng ca nhæng phæång tiãn may moc hiãn âai. Song
du la biãu thë dæåi hçnh thæc thä så hay hiãn âai thç cac âäng tac quan sat, âo læång,
tênh toan va ghi chep trai qua cac thåi ky kinh tã xa häi khac nhau âãu co cung mät y
nghéa, âo la:
Nhàm thäng bao thæång xuyãn, chênh xac va këp thåi cac thäng tin vã tçnh
hçnh kinh tã xa häi trãn tám vi mä va vé mä - ma chung ta goi la Hach toan
Hach toan luc âáu chè âån thuán la cäng cu âæåc con ngæåi sæ dung âã quan ly
tai san lam ra trong cac âiãu kiãn thiãn nhiãn khàc nghiãt va sæ báp bãnh cua cuäc
säng. Cang vã sau, theo âa phat triãn cua nãn kinh tã xa häi cung våi sæ tiãn bä khäng
ngæng cua khoa hoc ky thuát, hach toan cung ngay cang phat triãn âa dang va phong
phu ca vã näi dung lán hçnh thæc.Trong âo co mät loai hach toan âæåc xem la phæång
tiãn khäng thã thiãu âæåc âäi våi sæ tän tai va phat triãn cua tát ca cac chu thã trong
mät nãn kinh tã: hä gia âçnh, tä chæc tai chênh trung gian, cac tä chæc tai chênh quäc tã,
ngán sach Nha næåc va âàc biãt la cac doanh nghiãp. Chênh la Hach toan kã toan.
1.1.2 Sæ ra âåi va phat triãn cua hach toan kã toan
Qua trçnh phat triãn cua hach toan noi chung va hach toan kã toan noi riãng
luän gàn liãn våi tiãn trçnh phat triãn cua xa häi loai ngæåi.
Nhiãu nha nghiãn cæu lëch sæ kinh tã âãu thäng nhát ràng: Hach toan kã toan
thæc sæ xuát hiãn va co dáu hiãu phat triãn tæ khi co sæ hçnh thanh chæ viãt va sä hoc
så cáp ma træåc hãt la sæ phat minh ra hã âãm tháp phán va viãc sæ dung räng rai chæ
sä A ráp âa tao ra nhæng tiãn âã cán thiãt cho sæ ra âåi cua hach toan kã toan.
Thát váy nhiãu thã ky træåc âáy, Kã toan âa trå thanh mät män khoa hoc âäc
láp va theo mät sä nha nghiãn cæu khao cä hoc thç ngæåi ta âa tçm ra nhæng di têch
bàng gäm hoàc sanh trãn âo co ghi khàc nhiãu tai liãu chæng to khoang 2000 nàm
træåc cäng nguyãn ngæåi dán Babylonienne âa biãt nhæng khai niãm så khåi vã kã
3
toan nhæ viãc ghi chep vã trao âäi hang hoa, cho vay va thiãu nå...hoàc nhæ å Ai cáp
cä âai ngæåi ta âa tçm tháy cac loai giáy dung âã ghi chep sæ tàng giam tai san, ta goi
la giáy papirus, con å La ma cä âai thç lai tçm tháy cac bang nho bàng sap dung âã ghi
chep tênh toan.
Qua phán têch so sanh giæa cac di vát våi cac tai liãu kã toan hiãn nay, ta co thã
dã dang nhán tháy âàc âiãm cua cac vát dung âã ghi chep âo lán læåt anh hæång âãn
cac loai sä sach chæng tæ ngay nay, chàng han nhæ:
Khi phán têch cac tå giáy papirus ngæåi ta nhán tháy kãt cáu va cach sæ dung
cua chung gàn liãn våi sæ ra âåi cua cac tå råi hach toan täng håp ngay nay, con âäi
våi cac bang bàng sap thç ta lai phat hiãn tháy chung liãn quan træc tiãp âãn sæ xuát
hiãn cua sä sach kã toan va cuäi cung la cac bang ghi chep bàng gäm lai co kãt cáu
gàn liãn våi cac tå chi phiãu hiãn nay.
Vao nhæng nàm cua tháp niãn cuäi thã ky XV (1491 - 1495), mät nha toan hoc
ngæåi Y co tãn la Fra Luca Pacioli âa viãt nãn cuän sach trçnh bay cac nguyãn tàc càn
ban vã mät phæång phap ghi chep cac quan hã kinh tã phat sinh, goi la ghi kep. Sau
nay ngæåi ta goi la hã thäng kã toan kep. Cho âãn ngay nay chung ta phai thæa nhán
ràng viãc phat minh ra hã thäng kã toan kep la mät trong nhæng kham pha läi lac cho
sæ phat triãn xa häi loai ngæåi.
Ngay nay, cung våi sæ tiãn bä cua khoa hoc ky thuát tuy kã toan âa phat triãn å
mæc âä cao, con ngæåi âa biãt ap dung may vi tênh va cac cäng cu hiãn âai khac vao
cäng tac kã toan song cung chæa thã va khäng thã khäng dæa vao nguyãn ly kã toan
kep âæåc viãt trong sach cua Äng Luca.
Ban vã viãc nghiãn cæu khoa hoc kã toan co kha nhiãu træång phai ly luán song
cán nhán manh mät âiãu ràng:" Hach toan kã toan khäng phai ra âåi tæ khi co kã
toan kep ma hach toan kã toan ra âåi cung våi nãn kinh tã hang hoa". Âiãu nay âa
âæåc cac træång phai nghiãn cæu âãu cäng nhán. Trãn cå så kãt håp cac træång phai ly
luán chênh, mät sä nha nghiãn cæu kinh tã âa âuc kãt lai nhæ sau:
Trong thåi ky Nguyãn thuy, san xuát tæ cung tæ cáp thç hach toan âa xuát hiãn
nhæng chæa phai la hach toan kã toan, viãc hach toan chè âæåc thæc hiãn mät cach âån
gian nhæ âanh dáu lãn thán cáy hay buäc nut dáy...Trong thåi ky nay hach toan chè la
hach toan bàng hiãn vát va âæåc sæ dung phuc vu cho låi êch cua toan xa häi.
Sang thåi ky Chiãm hæu nä lã, y nghéa cua hach toan âa thay âäi, hach toan
âæåc sæ dung træåc hãt âã theo doi nä lã va âát âai, ngoai ra hach toan con âæåc sæ
dung âã theo doi viãc âäi chac tiãn, luc báy giå khäng chè hach toan bàng hiãn vát ma
con hach toan bàng tiãn - sau nay goi la hach toan kã toan. Cung trong thåi ky nay sä
kã toan âa xuát hiãn
4
Âãn thåi ky Phong kiãn, sæ phat triãn cua näng nghiãp âa lam xuát hiãn âëa tä
phong kiãn va chã âä cho vay nàng lai cua âëa chu âäi våi näng dán. Chênh nhæng
bæåc phat triãn nay âa lam cho hã thäng sä sach hach toan kã toan cang phong phu, chi
tiãt hån va hoan thiãn hån.
Sang thåi ky chu nghéa Tæ ban, våi sæ phat triãn nhanh chong cua khoa hoc ky
thuát, sæ phán cäng lao âäng xa häi ngay cang sáu sàc hån, dán âãn quan hã trao âäi
mua ban phat triãn manh, âäng thåi qua trçnh dëch chuyãn tæ ban ngay cang gia tàng va
cang lam må räng hån cac mäi quan hã kinh tã måi.
Sæ xuát hiãn cac quan hã kinh tã nay chênh la tiãn âã cho khoa hoc hach toan kã
toan phat triãn å mæc âä cao hån mät cach nhanh chong væåt bác. Âàc træng tiãu biãu
cua thåi ky nay âo chênh la sæ ra âåi cua hã thäng kã toan kep va sæ xuát hiãn cua hã
thäng tai khoan kã toan.
Näi tiãp theo sæ kiãn trãn thç mät sä cac phæång phap hach toan kã toan khac
cung âa lán læåt ra âåi va tao thanh mät hã thäng phæång phap riãng cua hach toan kã
toan.
Trong chã âä xa häi Xa häi chu nghéa, hach toan kã toan cang trå thanh cäng cu
phuc vu âàc læc cho cac thanh viãn trong quan ly kinh tã xa häi.
Cán læu y ràng hach toan kã toan la mät khoa hoc, cho nãn bát ky å chã âä nao
khoa hoc kã toan cung se phat triãn cung våi sæ phat triãn cua khoa hoc ky thuát.
Co thã kãt luán ràng:
Hach toan kã toan la mät khoa hoc kinh tã ra âåi va phat triãn cung våi qua
trçnh phat triãn cua nãn san xuát xa häi va phuc vu træc tiãp cho nãn san xuát xa häi.
Tuy nhiãn giai thêch thuát ngæ nay nhæ thã nao con tuy thuäc vao cach diãn âat
ngän ngæ va âiãu kiãn cu thã cua mäi næåc. Chàng han theo âiãu 4 cua Luát Kã toan
Viãt Nam âa âæåc Quäc häi thäng qua ngay 17/06/2003, thç thuát ngæ Kã toan âæåc
giai thêch nhæ sau:
Kã toan la viãc thu tháp, kiãm tra, phán têch va xæ ly thäng tin kinh tã, tai chênh
dæåi hçnh thæc gia trë, hiãn vát va thåi gian lao âäng.
Khi san xuát xa häi phat triãn våi quy mä ngay cang cao cung våi cac quy luát
kinh tã måi phat sinh se tao âiãu kiãn cho hach toan kã toan phat triãn khäng ngæng vã
moi màt: ca näi dung phæång phap lán hçnh thæc tä chæc, nhàm cung cáp thäng tin vã
cac hoat âäng kinh tã xay ra âãn cac chu thã mät cach tät nhát, hiãu qua nhát theo tæng
muc âêch cu thã cua âäi tæång sæ dung thäng tin.
Âàc biãt la trong thåi âai cäng nghã thäng tin phat triãn nhæ hiãn nay, hach toan
kã toan âa dán chuyãn sang hã thäng xæ ly tæ âäng hoa va khäng ngæng phat triãn
cung våi sæ phat triãn cua khoa hoc ky thuát.
5
1.2 CHÆC NÀNG, NHIÃM VU CUA HACH TOAN KÃ TOAN
Træåc khi âi vao chæc nàng va nhiãm vu cua hach toan kã toan, cán phai khàng
âënh lai âënh nghéa vã Kã toan.
1.2.1 Âënh nghéa vã hach toan kã toan
* Å giac âä la mät män khoa hoc thç kã toan la mät hã thäng thäng tin thæc hiãn
viãc phan anh va giam âäc moi diãn biãn cua qua trçnh hoat âäng thæc tã liãn quan âãn
lénh væc kinh tã, tai chênh cua mät tä chæc cu thã.
Tä chæc cu thã co thã la cå quan nha næåc; âån vë sæ nghiãp, tä chæc co hoàc
khäng sæ dung ngán sach cua nha næåc; doanh nghiãp thuäc cac thanh phán kinh tã;
chi nhanh vàn phong âai diãn cua næåc ngoai; håp tac xa va ca cac hä kinh doanh ca
thã.
* Å giac âä la mät nghã nghiãp thç kã toan âæåc hiãu la mät nghã thuát tênh
toan va ghi chep nhæng hiãn tæång kinh tã - tai chênh phat sinh liãn quan âãn cac âån
vë thäng qua viãc quan sat, âo læång nhàm cung cáp mät cach toan diãn cac thäng tin
vã tçnh hçnh va kãt qua hoat âäng, tçnh hçnh sæ dung vän cua âån vë.
Tæ hai cach âënh nghéa trãn, cho phep chung ta tiãp tuc nghiãn cæu cac chæc
nàng va nhiãm vu cua hach toan kã toan mät cach thuán låi hån.
1.2.2 Chæc nàng cua hach toan kã toan
Xuát phat tæ âënh nghéa kã toan trãn, co thã tháy ràng kã toan co 2 chæc nàng
liãn quan âãn cäng tac quan ly, âo la: chæc nàng phan anh va chæc nàng giam âäc
a. Chæc nàng phan anh (hay con goi la chæc nàng thäng tin)
Chæc nàng phan anh âæåc biãu hiãn å viãc kã toan theo doi toan bä cac hiãn
tæång kinh tã, tai chênh phat sinh trong qua trçnh hoat âäng cua âån vë thäng qua viãc
tênh toan, ghi chep, phán loai, xæ ly va täng kãt cac dæ liãu liãn quan âãn hoat âäng sæ
dung vän va tai san cua âån vë.
b. Chæc nàng giam âäc (Chæc nàng kiãm tra)
Chæc nàng giam âäc thã hiãn å viãc thäng qua sä liãu âa âæåc phan anh, kã
toan se nàm âæåc mät cach co hã thäng toan bä qua trçnh va kãt qua hoat âäng cua âån
vë lam cå så cho viãc âanh gia âung âàn va kiãm soat chàt che tçnh hçnh cháp hanh luát
phap cua cac âån vë trong cäng tac quan ly kã toan - tai chênh. Chæc nàng nay nhàm
giup cho hoat âäng cua âån vë ngay cang âat hiãu qua cao hån.
c. Mäi liãn hã giæa cac chæc nàng
Chæc nàng phan anh va chæc nàng giam âäc co mäi liãn hã chàt che våi nhau,
thã hiãn nhæ sau:
Chæc nàng phan anh la âäi tæång cua chæc nàng giam âäc, chæc nàng giam âäc
la cäng cu âän âäc chæc nàng phan anh âæåc chênh xac, ro rang va âáy âu hån.
6
Våi cac chæc nàng trãn, kã toan âa trå thanh cäng cu hãt sæc quan trong trong
cäng tac quan ly cua ban thán âån vë tä chæc kã toan va cac chæc nàng nay cung rát
cán thiãt âäi våi cac âäi tæång khac co quyãn låi træc tiãp hoàc gian tiãp âäi våi hoat
âäng cua âån vë tä chæc kã toan, nhæ : ngæåi chu så hæu vän cua âån vë, ngæåi cung
cáp tên dung, hang hoa - dëch vu, cac nha âáu tæ, cac cå quan tai chênh hoàc cac cå
quan chæc nàng khac.
1.2.3 Nhiãm vu cua hach toan kã toan
Theo âiãu 5 Luát kã toan, nhiãm vu cua Kã toan âæåc âàt ra mät cach täng quat
nhæ sau:
- Thu tháp, xæ ly thäng tin, sä liãu kã toan theo âäi tæång va näi dung cäng viãc
kã toan, theo chuán mæc va chã âä kã toan.
- Kiãm tra giam sat cac khoan thu chi tai chênh, cac nghéa vu thu, näp, thanh
toan nå ; kiãm tra viãc quan ly, sæ dung tai san; phat hiãn va ngàn ngæa cac hanh vi vi
pham phap luát vã tai chênh, kã toan.
- Phán têch thäng tin, sä liãu kã toan; tham mæu, âã xuát cac giai phap phuc vu
yãu cáu quan trë va quyãt âënh kinh tã, tai chênh cua âån vë kã toan.
- Cung cáp thäng tin, sä liãu kã toan theo quy âënh cua phap luát.
Trãn cå så vàn ban Luát quy âënh co thã phán têch nhiãm vu cua kã toan theo
tæng loai cäng tac kã toan. Xuát phat tæ yãu cáu quan ly va cung cáp thäng tin cho cac
âäi tæång khac nhau, kã toan âæåc chia thanh kã toan quan trë va kã toan tai chênh.
Mäi loai âam nhán nhæng nhiãm vu cu thã khac nhau:
* Nhiãm vu cua kã toan tai chênh la theo doi (quan sat), tênh toan va phan anh
tçnh hçnh vã tai san, nguän vän cung nhæ tçnh hçnh va kãt qua hoat âäng cua âån vë
nhàm phuc vu cho cac âäi tæång sæ dung thäng tin bãn trong va bãn ngoai âån vë,
nhæng chu yãu la cac âäi tæång bãn ngoai.
Kã toan tai chênh cung cáp nhæng thäng tin vã sæ kiãn âa xay ra nãn phai co âä
chênh xac va tin cáy cao. Màt khac nhæng thäng tin nay âæåc thu tháp trãn cå så chæng
tæ va cac bàng chæng thæc tã, do váy thäng tin do kã toan tai chênh cung cáp co tênh
phap lãnh.
* Nhiãm vu cua kã toan quan trë la qua sä liãu cua kã toan tai chênh, xæ ly va
cung cáp thäng tin vã qua trçnh hçnh thanh, phat sinh chi phê, tçnh hçnh quan trë tai san,
nguän vän va cac qua trçnh hoat âäng khac nhàm hä trå âàc læc cho nha quan ly cua
âån vë trong viãc hoach âënh, kiãm soat va ra quyãt âënh.
Kã toan quan trë co âàc âiãm cå ban la khäng nhæng phan anh nhæng sæ kiãn âa
xay ra, ma con phan anh nhæng sæ kiãn âang va se xay ra trong tæång lai.
7
Thäng tin cua kã toan quan trë cung cáp gàn liãn våi tæng bä phán chæc nàng
hoat âäng trong âån vë. Màt khac kã toan quan trë co tênh linh hoat va thêch æng cao.
Nhiãm vu cua kã toan tai chênh va kã toan quan trë tuy co khac nhau nhæng âãu
phuc vu chung cho mät muc âêch cua ngæåi sæ dung kã toan.Váy, co thã tom tàt nhiãm
vu cua hach toan kã toan noi chung la cung cáp thäng tin mang tênh xuyãn suät nhàm
phan anh thäng tin vã cac sæ kiãn kinh tã âa xay ra, âang xay ra va sàp xay ra trong
mät âån vë âãn cac âäi tæång quan tám.
1.3 YÃU CÁU ÂÄI VÅI HACH TOAN KÃ TOAN VA MÄT SÄ NGUYÃN TÀC
KÃ TOAN CHUNG ÂÆÅC THÆA NHÁN
1.3.1 Yãu cáu âäi våi hach toan kã toan
Âã thæc hiãn âáy âu chæc nàng va phat huy vai tro cua kã toan, Chuán mæc kã
toan chung sä 01 ban hanh kem theo Quyãt âënh cua Bä træång Bä tai chênh sä
165/2002/QÂ-BTC ngay 31/12/2002 va Luát Kã toan âæåc Quäc häi næåc Cäng hoa
Xa häi chu nghéa Viãt Nam thäng qua ngay 17/06/2003 âa âæa ra mät sä yãu cáu âäi
våi cäng tac kã toan, co thã täng håp va khai quat lai thanh cac yãu cáu nhæ sau:
* Thäng tin hach toan kã toan cung cáp phai phan anh chênh xac, trung thæc va
khach quan thæc tã hoat âäng cua âån vë.
Nghéa la cac thäng tin va sä liãu kã toan phai âæåc ghi chep, bao cao trãn cå så
cac bàng chæng âáy âu, khach quan va âung våi thæc tã vã hiãn trang, ban chát näi
dung cung nhæ gia trë cua nghiãp vu kinh tã, tai chênh phat sinh. Màt khac, cac thäng
tin va sä liãu kã toan phai âæåc ghi chep va bao cao âung våi thæc tã, khäng bë xuyãn
tac, khäng bë bop meo.
Khäng nãn quan niãm viãc ghi sä kã toan la chè âã âäi pho våi nhæng yãu cáu
cua Nha næåc, ma phai xem hach toan kã toan nhæ kim chè nam cua ngæåi quan ly
trong moi hoat âäng cua âån vë.
Nhå váy âån vë khàc phuc âæåc nhæng tän tai, phat huy nhæng thã manh âã âat
âæåc muc âich våi hiãu qua cao.
* Thäng tin hach toan kã toan phai âæåc sàp xãp, phán loai va khi cung cáp phai
âam bao so sanh âæåc.
Cac thäng tin va sä liãu kã toan giæa cac ky kã toan trong mät doanh nghiãp va
giæa cac doanh nghiãp phai âæåc tênh toan va trçnh bay nhát quan âã co thã so sanh
âæåc khi cán thiãt. Træång håp nãu tênh toan va trçnh bay khäng âæåc nhát quan thç
phai giai trçnh trong phán thuyãt minh âã ngæåi sæ dung bao cao co thã nàm âæåc
thäng tin giæa cac ky, giæa cac doanh nghiãp hoàc giæa sä liãu thæc hiãn våi sä liãu kã
hoach hay dæ toan.
8
Cu thã la:
- Âam bao tênh thäng nhát vã näi dung va phæång phap tênh toan giæa cac ky kã
toan. Thäng nhát giæa tai liãu ky nay våi tai liãu cua cac ky træåc, bao âam cho viãc so
sanh, phán têch va nhán biãt xu thã biãn âäng cua cac chè tiãu kinh tã.
- Âam bao thäng nhát vã sä liãu giæa thæc hiãn våi kã hoach, âam bao cho viãc
thæc hiãn kiãm tra, giam sat tçnh hçnh thæc hiãn nhiãm vu kã hoach.
- Thäng nhát tai liãu thæc tã cua âån vë våi tai liãu cua cac âån vë trong cung
nganh, cung lénh væc hoat âäng, âam bao cho viãc täng håp sä liãu theo tæng nganh va
toan bä nãn kinh tã, tao âiãu kiãn thuán låi cho viãc so sanh kãt qua giæa cac âån vë.
* Thäng tin hach toan kã toan âæåc ghi chep va bao cao hay phan anh këp thåi
cac hoat âäng kinh tã tai chênh xay ra, bao âam âung hoàc træåc thåi han khäng âæåc
chám trã, giup cho nha quan ly va cac cå quan Nha næåc nhán biãt këp thåi hoat âäng
cua âån vë.
Yãu cáu nay âoi hoi kã toan phai âæåc tä chæc khoa hoc va æng dung nhæng
tiãn bä cua khoa hoc vao cäng tac kã toan.
* Thäng tin hach toan kã toan cung cáp phai phan anh âáy âu, toan diãn vã moi
hoat âäng kinh tã tai chênh cua âån vë. Trãn cå så nhæng thäng tin âæåc cung cáp âáy
âu âo, nha quan ly måi co thã ra cac quyãt âënh âung âàn, thuc âáy sæ phat triãn cua
âån vë.
* Thäng tin va sä liãu kã toan âæåc cung cáp hoàc trçnh bay trong bao cao tai
chênh phai ro rang, dã hiãu, âam bao cho cac âäi tæång sæ dung thäng tin âãu nhçn
nhán âung vã thæc trang hoat âäng cua âån vë.
Nhæng thäng tin va sä liãu vã nhæng ván âã phæc tap trong bao cao tai chênh
phai âæåc giai trçnh trong phán thuyãt minh.
1.3.2 Mät sä nguyãn tàc kã toan chung âæåc thæa nhán
Nguyãn tàc kã toan chung âæåc thæa nhán la nhæng nguyãn tàc âæåc Uy ban
xáy dæng cac chuán mæc kã toan quäc tã (IASC - International Accounting Standard
Committee) ban hanh nhàm âæa ra nhæng tuyãn bä chung, tiãng noi chung vã phæång
phap, vã cac quy âënh, cac hæång dán trong qua trçnh thæc hiãn nhiãm vu hach toan kã
toan.
Trong cäng tac kã toan cán phai co cac nguyãn tàc chung âæåc thæa nhán trãn la
vç hoat âäng cua cac âån vë khäng chè âong khung trong pham vi mäi næåc ma con
ngay cang co xu hæång häi nháp trong khu væc cung nhæ trãn toan thã giåi, âiãu âo âoi
hoi phai tçm âæåc ngän ngæ chung trong cäng tac kã toan tai chênh, âo la cac nguyãn
tàc kã toan chung âæåc thæa nhán.
9
Cac nguyãn tàc kã toan nay thæång xuyãn âæåc nghiãn cæu, sæa âäi, bä sung va
khäng ngæng hoan thiãn cung våi qua trçnh phat triãn cua khoa hoc ky thuát va nhæng
tiãn bä cua loai ngæåi.
Cac nguyãn tàc kã toan chung âæåc thæa nhán gäm co cac khai niãm cå ban va
cac nguyãn tàc cå ban âa âæåc thæa nhán trong cäng tac kã toan. Sau âáy xin trçnh bay
så læåc mät sä nguyãn tàc cå ban chi phäi cäng tac kã toan cua âån vë, âàc biãt la cac
nguyãn tàc âæåc âã cáp âãn trong chuán mæc kã toan chung sä 01 cua Viãt Nam âæåc
Bä Tai chênh ban hanh ngay 31/12/2002 .
1.3.2.1- Khai niãm thæc thã kinh doanh (hay con goi la âån vë kã toan)
Âáy la khai niãm cå ban nhàm âã ra cho kã toan pham vi giåi han cua mät thæc
thã kinh doanh (hay âån vë kã toan) trong viãc ghi chep, phan anh va cung cáp thäng
tin mät cach âáy âu, toan diãn. Khäng âæåc lán län thæc thã kinh doanh våi bát ky mät
chu thã nao khac.
Khai niãm nay con chè ra ràng âån vë kã toan la mät tä chæc âäc láp våi cac
chu thã, ca nhán khac va âäc láp ngay ca våi ban thán ngæåi chu så hæu âån vë kinh
doanh.
1.3.2.2 -Khai niãm hoat âäng liãn tuc (gia thiãt hoat âäng liãn tuc)
Khai niãm nay chè la mät gia thiãt nhæng mang tênh bàt buäc, âæåc ap dung cho
cac âån vë kã toan.
Theo âo bao cao tai chênh phai âæåc láp trãn cå så gia âënh la cac âån vë âang
hoat âäng liãn tuc va se tiãp tuc hoat âäng bçnh thæång trong tæång lai gán. Nghéa la
âån vë kã toan khäng co y âënh cung nhæ khäng buäc phai ngæng hoat âäng hoàc phai
thu hep âang kã quy mä hoat âäng cua mçnh.
Tai san cua âån vë la may moc thiãt bë, cäng cu - dung cu phai dung âã phuc vu
cho hoat âäng cua âån vë chæ khäng phai âã ban.
Gia thiãt nay con nhán manh ràng tai san cua âån vë khäng cán phai âanh gia
theo gia thë træång træ træång håp co sæ giam gia hã thäng va liãn tuc, ta se sæ dung
nguyãn tàc khac âã chi phäi. Nãu âån vë co nguy cå bë pha san, chuán bë ngæng hoat
âäng thç gia thë træång lai trå nãn cán thiãt khi láp bao cao tai chênh.
1.3.2.3-Khai niãm thæåc âo tiãn tã
Thæåc âo tiãn tã la âàc træng cå ban cua hach toan kã toan. Tát ca cac âäi
tæång, cac qua trçnh hoat âäng cung nhæ cac nghiãp vu kinh tã, tai chênh phat sinh âãu
phai phan anh thäng qua mät thæåc âo tiãn tã thäng nhát - goi la âån vë tiãn tã.
Chè co thæåc âo tiãn tã thäng nhát måi la âån vë tênh toan, täng håp cac chè tiãu
phuc vu cho cäng viãc phán têch, so sanh, âanh gia.
10
Khai niãm nay con gia thiãt ràng sæ thay âäi sæc mua cua âån vë tiãn tã xem
nhæ khäng âang kã. Træ træång håp co lam phat lån, âäng tiãn mát gia âäng loat thç kã
toan se ap dung giai phap riãng âã giai quyãt.
1.3.2.4- Khai niãm ky kã toan
Khai niãm nay cho ràng thåi gian hoat âäng cua cac âån vë kã toan cán phai
âæåc chia thanh nhiãu ky kã toan näi tiãp nhau.Va ky kã toan âæåc hiãu la khoang thåi
gian xac âënh tæ thåi âiãm âån vë bàt âáu ghi sä kã toan âãn thåi âiãm kãt thuc viãc ghi
sä kã toan, khoa sä kã toan âã láp bao cao kã toan, tai chênh.
Bao cao kã toan, tai chênh phai phan anh âæåc tçnh hçnh va kãt qua hoat âäng,
tçnh hçnh tai san, nguän vän...nhàm phuc vu cho yãu cáu so sanh, täng håp, kiãm tra va
âanh gia cua cac âäi tæång khac nhau.
Ky kã toan co thã la ky kã toan thang, ky kã toan quy (3 thang) va ky kã toan
nàm. Ky kã toan bàt âáu tênh tæ ngay âáu thang ( quy, nàm) âãn hãt ngay cuäi thang
( quy, nàm).
Âäi våi âån vë måi thanh láp ky kã toan âáu tiãn tênh tæ ngay âæåc cáp giáy
chæng nhán âàng ky kinh doanh âãn hãt ngay cuäi ky.
1.3.2.5- Nguyãn tàc gia vän ( con goi la gia phê, gia gäc)
Âáy la nguyãn tàc cå ban âæåc ván dung trong cäng tac hach toan kã toan, âàc
biãt la kã toan gia cac loai tai san trong âån vë.
Nguyãn tàc nay yãu cáu khi xac âënh gia cua cac tai san phai càn cæ vao sä tiãn
hoàc tæång âæång tiãn âån vë âa chi phê thæc tã âã hçnh thanh nãn tai san- goi la gia
phê, gia gäc hay gia vän ban âáu.
Gia gäc khäng âæåc thay âäi theo thåi gian træ khi co quy âënh khac trong
chuán mæc kã toan.
Váy âã theo doi va phan anh gia trë cua tai san kã toan phai dæa vao gia gäc
hay gia vän chæ khäng dæa vao gia thë træång.
1.3.2.6- Nguyãn tàc thán trong
Nguyãn tàc thán trong xuát hiãn khi âån vë cán æåc tênh hoàc phan âoan nhæng
ván âã trong âiãu kiãn khäng chàc chàn. Nguyãn tàc nay yãu cáu nha quan ly la khi
âæng træåc nhiãu giai phap phai læa chon thç hay læa chon giai phap êt anh hæång nhát
âãn vän chu så hæu.
Nguyãn tàc con nhàc nhå ngæåi lam cäng tac kã toan phai chu y: chè ghi nhán
thu nháp khi co âu chæng cæ chàc chàn, ngæåc lai cac khoan chi phê phai âæåc ghi
ngay khi chè måi co dáu hiãu phat sinh.
11
Ván dung nguyãn tàc nay, cäng tac kã toan phai: láp dæ phong nhæng khäng
qua lån, khäng âanh gia cao hån gia trë cua cac khoan tai san va thu nháp, khäng âanh
gia tháp hån gia trë cua cac khoan nå phai tra va chi phê.
Âæng træåc biãn âäng tàng gia ca khäng cán thiãt phai âiãu chènh tàng, ngæåc
lai âæng træåc biãn âäng giam gia ca cán phai láp ngay cac khoan dæ phong giam gia.
1.3.2.7- Nguyãn tàc phu håp (tæång xæng)
Nguyãn tàc phu håp yãu cáu viãc ghi nhán doanh thu va chi phê phai phu håp
våi nhau.
Ghi nhán mät khoan doanh thu thç phai ghi nhán mät khoan chi phê tæång æng
co liãn quan âãn viãc tao ra doanh thu âo.
Chi phê tæång æng våi doanh thu bao gäm chi phê cua ky tao ra doanh thu va chi
phê cua cac ky træåc hoàc chi phê phai tra nhæng liãn quan âãn doanh thu ky âo.
Ngoai ra âã so sanh cac chè tiãu cung ky nàm træåc våi nàm nay hay sä liãu bao
cao, ta phai sæ dung cac thäng sä va phæång phap xac âënh phu håp giæa cac chè tiãu
måi âam bao âæåc âä chênh xac.
1.3.2.8- Nguyãn tàc ghi nhán doanh thu (ap dung cho cäng tac kã toan cua cac
doanh nghiãp)
Nguyãn tàc nay quy âënh cach xac âënh thåi âiãm ghi nhán doanh thu.
Thåi âiãm ghi nhán doanh thu la thåi âiãm âån vë chuyãn giao cho ngæåi mua
quyãn så hæu hang hoa, san phám, lao vu...va ngæåc lai âån vë âæåc så hæu mät khoan
tiãn hay mät khoan nå tæång æng.
Tuy theo tæng træång håp cu thã doanh nghiãp co thã chon mät trong cac
phæång phap sau: ghi doanh thu theo sä tiãn thæc thu; ghi doanh thu theo phæång phap
tra gop va ghi doanh thu theo phán tràm hoan thanh.
1.3.2.9- Nguyãn tàc nhát quan
Nguyãn tàc nay yãu cáu trong cäng tac kã toan phai bao âam cac khai niãm, cac
nguyãn tàc, cac chuán mæc, cac chênh sach va cac phæång phap kã toan âån vë âa chon
âæåc thæc hiãn nhát quan (thäng nhát) tæ ky kã toan nay sang ky kã toan khac.
Cac khai niãm, cac nguyãn tàc, cac chuán mæc, cac chênh sach va cac phæång
phap kã toan âån vë âa chon phai âæåc ap dung êt nhát trong mät ky kã toan nàm.
Nguyãn tàc nay khäng co nghéa la mät âån vë khäng âæåc thay âäi cac khai
niãm, cac nguyãn tàc, cac chuán mæc, cac chênh sach va cac phæång phap kã toan âa
chon, trai lai khi cán thiãt âån vë ván co thã thay âäi.
Træång håp nãu co thay âäi cac khai niãm, cac nguyãn tàc, cac chuán mæc, cac
chênh sach va cac phæång phap kã toan doanh nghiãp âa chon thç phai giai trçnh ly do
va anh hæång cua sæ thay âäi âo trong thuyãt minh bao cao tai chênh.
12
1.3.2.10- Nguyãn tàc khach quan
Nguyãn tàc khach quan âoi hoi cac tai liãu do kã toan cung cáp, cac sä liãu do
kã toan phan anh cán phai mang tênh khach quan, khäng bë bop meo, xuyãn tac va co
âu cå så âã thám tra khi cán thiãt.
Nguyãn tàc nay nhàm âam bao âä tin cáy cao trong cäng tac kã toan, âàc biãt la
vã nguän thäng tin cung cáp cho nha quan ly âån vë.
Âã thæc hiãn yãu cáu cua nguyãn tàc nay, kã toan âån vë phai sæ dung cac thæåc
âo hiãn vát tiãu chuán. Màt khac phai xem gia vän la cå så quan trong âã phan anh vao
sä sach, con gia thë træång chè sæ dung mät cach han hæu khi cán thiãt.
1.3.2.11- Nguyãn tàc trong yãu
Nguyãn tàc trong yãu cho ràng nha quan ly chè nãn quan tám nhæng ván âã
trong yãu mang tênh quyãt âënh âãn ban chát va näi dung cua cäng tac kã toan, khäng
nãn quan tám âãn nhæng yãu tä khäng trong yãu, khäng cå ban, khäng phan anh ban
chát cua ván âã.
Thäng tin âæåc xem la trong yãu trong træång håp nãu thiãu thäng tin hoàc
thäng tin âo thiãu chênh xac co thã lam sai lãch âang kã bao cao tai chênh, lam anh
hæång âãn cac quyãt âënh kinh tã cua ngæåi sæ dung bao cao tai chênh.
Tênh trong yãu phu thuäc vao âä lån va tênh chát cua thäng tin hoàc cac sai sot
âæåc âanh gia trong hoan canh cu thã. Tênh trong yãu âæåc xem xet ca vã âënh læång
va âënh tênh.
Mät thäng tin, mät ván âã hay mät yãu tä âæåc xem la trong yãu hay khäng
trong yãu tuy thuäc vao âàc âiãm kinh tã ky thuát cua âån vë, vao trçnh âä cua nha
quan ly va cå chã quan ly vé mä cua Nha næåc.
1.3.2.12- Nguyãn tàc cäng khai
Nguyãn tàc cäng khai yãu cáu cac bao cao tai chênh phai phan anh âáy âu cac
thäng tin quan trong liãn quan âãn hoat âäng cua âån vë va phai âæåc cäng khai theo
luát âënh.
Nhæng thäng tin trãn bao cao phai ro rang, dã hiãu va phai co cac giai trçnh cán
thiãt phuc vu cho cac âäi tæång quan tám.
1.4 ÂÄI TÆÅNG CUA HACH TOAN KÃ TOAN
Âã thæc hiãn tät cäng tac kã toan thç ván âã âáu tiãn âæåc âàt ra la phai xac
âënh âung âäi tæång cua hach toan kã toan.
Khi xem xet mät âån vë bát ky du la mät cå quan nha næåc, mät doanh nghiãp,
mät âån vë hanh chênh sæ nghiãp hay mät tä chæc xa häi ...ta âãu bàt gàp mät sä cac
âäi tæång cán thiãt cho hoat âäng cua âån vë, âo chênh la cac loai tai san.
13
Cac loai tai san trãn thuäc quyãn så hæu, quan ly hoàc sæ dung láu dai cua âån
vë nhàm thæc hiãn cac nhiãm vu san xuát kinh doanh cung nhæ cac nhiãm vu khac theo
nhæng muc tiãu âa âæåc quy âënh hoàc âa xac âënh âäi våi âån vë.
Trong qua trçnh hoat âäng cua âån vë, cac loai tai san thæång xuyãn biãn âäng
âäng thåi nguän hçnh thanh tai san cung biãn âäng. Sæ ván âäng cua tai san va nguän
hçnh thanh tai san (nguän vän) la thã hiãn sæ tän tai va âang hoat âäng cua mät âån vë.
Bãn canh âo âã tai san va nguän vän thæc sæ ván âäng âæåc cán phai co mäi træång
kinh doanh va mäi træång phap ly.
Trong khi âiãu hanh âån vë nha quan ly âa phai nhå âãn hach toan kã toan âã
theo doi va phan anh toan bä cac âäi tæång tai san, nguän vän, sæ ván âäng cua tai
san- nguän vän cung nhæ cac quan hã phap ly. Váy co thã kãt luán ràng:
Âäi tæång cå ban cua hach toan kã toan la: tai san, nguän vän va sæ ván
âäng cua chung va cac quan hã phap ly trong qua trçnh hoat âäng cua âån vë.
Trong thæc tã âäi tæång hach toan kã toan co sæ khac biãt giæa cac loai hçnh
hoat âäng khac nhau, nhæ la: âån vë thuäc khäi hanh chênh sæ nghiãp, cac âån vë co sæ
dung kinh phê ngán sach nha næåc; cac âån vë thuäc tä chæc hoat âäng khäng sæ dung
kinh phê ngán sach nha næåc; cac âån vë kinh doanh trãn nhiãu lénh væc khac
nhau...Song trong pham vi män Nguyãn ly kã toan, sinh viãn chè cán nàm væng âäi
tæång cua hach toan kã toan trong mät âån vë kã toan mang tênh âiãn hçnh.
Sau âáy ta âi vao tçm hiãu cu thã vã âäi tæång cua hach toan kã toan trong âån
vë kã toan âiãn hçnh la doanh nghiãp san xuát.
1.4.1 Tai san
Trong qua trçnh hçnh thanh, tän tai va phat triãn, cac âån vë noi chung va cac
doanh nghiãp san xuát kinh doanh noi riãng luän cán nhæng thiãt bë, may moc san
xuát, nha xæång, màt bàng... goi chung la tæ liãu san xuát. Màt khac, cac doanh nghiãp
chè co thã hoat âäng âæåc khi co âáy âu cac âäi tæång san xuát nhæ nguyãn vát liãu,
nhiãn liãu, cäng cu, dung cu...va mät læång tiãn màt nhát âënh.
Càn cæ vao âàc âiãm luán chuyãn gia trë, tai san âæåc chia thanh hai nhom lån
la tai san cä âënh va tai san læu âäng. Trong âo:
* Tai san cä âënh
Tai san cä âënh la nhæng tæ liãu lao âäng thoa man hai âiãu kiãn:
- Vã thåi gian sæ dung: co thåi gian sæ dung dai thæång la trãn mät nàm
- Vã gia trë: phai lån hån mät gia trë quy âënh.
Gia trë quy âënh nay tuy thuäc vao tæng thåi ky, càn cæ vao âiãu kiãn thæc tiãn,
nhu cáu sæ dung cac loai tai san va màt bàng gia ca ma cå quan chæc nàng cua Nha
næåc se ban hanh mæc gia cu thã.Vê du, hiãn nay chã âä quy âënh la tæ 5 triãu âäng trå
lãn.
14
Tai san cä âënh âæåc chia thanh cac loai:
- Tai san cä âënh hæu hçnh la nhæng tai san co hçnh thai biãu hiãn dæåi dang vát
chát, cu thã nhæ nha xæång, may moc thiãt bë.Chàng han trong xáy dæng co may âao,
may âám âát, may trän bã täng...
- Tai san cä âënh vä hçnh la nhæng tai san co hçnh thai biãu hiãn å dang phi vát
chát , nhæ: bàng phat minh sang chã, quyãn sæ dung âát, nhan hiãu thæång mai...
- Tai san cä âënh tai chênh la nhæng loai chæng chè co gia våi thåi han dai trãn
mät nàm va gia trë cung thoa man theo quy âënh cua Nha næåc.
- Tai san cä âënh khac
* Tai san læu âäng
Trong doanh nghiãp san xuát kinh doanh, tai san læu âäng âæåc hiãu la cac loai
âäi tæång lao âäng va mät sä tæ liãu lao âäng khäng thoa man âiãu kiãn lam tai san cä
âënh, bao gäm:
- Cac loai tiãn: tiãn màt (gäm tiãn màt bàng âäng Viãt Nam, bàng cac loai
ngoai tã, hoàc bàng vang bac kim âa quy...); tiãn gæi ngán hang (gäm tiãn gæi ngán
hang bàng âäng Viãt Nam, bàng cac loai ngoai tã, hoàc bàng vang bac kim âa quy...);
tiãn âang chuyãn.
- Cac khoan âáu tæ ngàn han: tên phiãu, ngán phiãu, thæång phiãu...
- Cac khoan phai thu: âáy la tai san cua doanh nghiãp âang bë cac âäi tæång
khac chiãm dung.
- Cac loai hang dæ træ cho san xuát : nguyãn vát liãu ( trong xáy dæng : xi màng,
cat, âa, gach, thep, thiãt bë xáy dæng cå ban...), cäng cu lao âäng (trong xáy dæng : âa
giao, dung cu ga làp chuyãn dung, quán ao, giay dep chuyãn dung trong thi cäng...),
san phám då dang.
- Cac loai hang dæ træ cho læu thäng: thanh phám (trong xáy dæng la nhæng
cäng trçnh xáy làp chæa tiãu thu, nhæng thanh phám phuc vu cho xáy dæng cå ban do
doanh nghiãp san xuát...)
1.4.2 Nguän hçnh thanh tai san (nguän vän)
Cac tai san cua doanh nghiãp âæåc hçnh thanh tæ nhiãu nguän vän khac nhau.
Cac nguän vän nay âæåc sàp xãp vao hai loai lån: nguän vän chu så hæu va nå phai
tra.
* Nguän vän chu så hæu
Âáy la nguän vän quan trong do ngæåi chu så hæu doanh nghiãp bo ra tæ khi
thanh láp doanh nghiãp va hang nàm thæång âæåc bä sung tæ låi nhuán kinh doanh va
sæ âong gop cua cac chu så hæu.
15
Tuy thuäc vao loai hçnh doanh nghiãp ma nguän vän chu så hæu do mät hay
nhiãu ngæåi cung tham gia âong gop.
Âàc træng cå ban cua nguän vän chu så hæu la nguän vän dai han va khäng cam
kãt phai tra.
Nguän vän chu så hæu bao gäm nguän vän kinh doanh va cac quy chuyãn
dung, cac nguän vän âáu tæ va låi nhuán chæa phán phäi.
* Nå phai tra
Âáy la nguän vän bä sung quan trong nhàm âap æng âu cho nhu cáu vän san
xuát kinh doanh.
Nå phai tra bao gäm cac khoan nå ngàn han, nå dai han cua ngán hang, cua cac
tä chæc kinh tã, cua cac ca nhán...
Nguän vän nay luän luän tän tai song song våi nguän vän chu så hæu, sæ hiãn
hæu cua no nhæ mät låi nhàc nhå cac doanh nghiãp cán phai thán trong va co trach
nhiãm trong viãc hoan tra.
Vã näi dung, cac nå phai tra chia thanh:
+ Nå ngàn han la nhæng khoan nå co thåi han dæåi mät nàm, gäm:
- Vay ngàn han cua ngán hang va cac âäi tæång cho vay khac
- Nå dai han âãn han tra
- Phai tra cho ngæåi ban
- Phai tra phai näp cho ngán sach Nha næåc
- Phai tra cho cäng nhán viãn
- Cac chi phê phai tra
- Phai tra näi bä
- Phai tra khac...
+ Nå dai han la nhæng khoan nå co thåi han trãn mät nàm, gäm:
- Vay dai han cua ngán hang va cac âäi tæång cho vay khac.
- Nå dai han
Vã nguyãn tàc nå phai tra la nguän vän sæ dung co thåi han kem theo nhiãu
rang buäc phai thã cháp, phai hoan lai ca gäc lán lai khi âao han. Tuy nhiãn trong thæc
tã mät sä khoan nå phai tra khäng phai tra lai nhæ: phai tra cäng nhán viãn, phai tra näi
bä, phai tra phai näp ngán sach Nha næåc.
1.4.3 Sæ ván âäng cua tai san va nguän vän
Qua trçnh kinh doanh la qua trçnh sæ dung tai san cua doanh nghiãp theo kã
hoach âa vach ra nhàm muc âêch sinh låi.
16
Qua hoat âäng cua mçnh, doanh nghiãp âa lam cho cac tai san, nguän hçnh
thanh tai san ván âäng tàng, giam, chuyãn âäi tæ hçnh thai nay sang hçnh thai khac.
Sæ ván âäng âo co thã lam cho täng tai san va täng nguän vän cua doanh
nghiãp lån lãn, thu hep lai hoàc khäng âäi.Va sæ ván âäng nay la biãu hiãn cua qua
trçnh kinh doanh.
Nhiãm vu cua hach toan kã toan la phai theo doi moi sæ ván âäng cua tai san va
nguän vän noi trãn.
Vç váy khäng thã khäng nhàc âãn mät âäi tæång tiãp theo hãt sæc quan trong
cua hach toan kã toan la cac qua trçnh kinh doanh cua doanh nghiãp noi riãng hay qua
trçnh hoat âäng cua cac âån vë noi chung.
1.4.4 Mäi liãn hã giæa tai san va nguän vän
Tai san va nguän vän co mäi liãn hã mát thiãt våi nhau, biãu hiãn å viãc nguän
hçnh thanh nãn tai san.
Bát ky mät tai san nao cung âæåc hçnh thanh tæ mät hoàc mät sä nguän nhát
âënh hoàc ngæåc lai mät nguän vän nao âo bao giå cung la nguän âam bao cho mät
hoàc mät sä cac tai san.
Xet trãn quan âiãm nghiãn cæu cua triãt hoc duy vát biãn chæng, tai san va
nguän vän la hai màt cua mät âäi tæång goi chung la " TAI SAN ".
Thuát ngæ " TAI SAN " khäng hoan toan âäng nhát våi thuát ngæ tai san âa âã cáp
træåc âo. No âæåc sæ dung å âáy âã chè mät thæc thã âang thæc tã tän tai, thæc thã nay
co thã biãu hiãn dæåi dang vát chát hoàc phi vát chát. Khi âæng træåc sæ tän tai mät "
TAI SAN " nhæ thã ta phai nghé âãn hai màt, âo la:
- Gia trë cua " TAI SAN " bàng bao nhiãu (?).Tra låi cáu hoi nay chênh la biãu hiãn
cua màt tai san
- " TAI SAN " nay âæåc hçnh thanh tæ nguän vän nao (?) hoàc do âáu ma co (?)
phuc vu cho muc âêch gç, sæ dung cho bä phán nao (?). Tra låi cho cac cáu hoi nay
chênh la biãu hiãn cua màt nguän vän.
* Xuát phat tæ viãc phán têch mäi quan hã giæa tai san va nguän vän nhæ trãn,
ta co cac phæång trçnh kã toan nhæ sau:
- Phæång trçnh kã toan täng quat:
Täng gia trë tai san = Täng nguän vän
Täng gia trë tai san = Täng NV chu så hæu + Täng Nå phai tra
- Phæång trçnh kã toan cå ban:
(1)
(2)
=>
Täng NV chu så hæu = Täng gia trë tai san - Täng nå phai tra
(3)
Phæång trçnh sä (3) âæåc goi la phæång trçnh kã toan cå ban båi vç qua phæång
trçnh nay ta co thã âanh gia âæåc kha nàng tæ chu vã tai chênh cua mät doanh nghiãp.
17
Viãc phan anh va giam âäc cac loai tai san, nguän vän va sæ biãn âäng cua cac
âäi tæång tai san, nguän vän nhæ trãn væa la näi dung cå ban væa la yãu cáu khach
quan cua cäng tac kã toan.
Thäng qua âo kã toan se cung cáp cho nha quan ly cung nhæ cac âäi tæång khac
mät cach thæång xuyãn va hã thäng nhæng sä liãu cán thiãt vã tçnh hçnh va kãt qua
hoat âäng cua âån vë.
18
CHÆÅNG 2
PHÆÅNG PHAP CHÆNG TÆ KÃ TOAN
2.1 NÄI DUNG, Y NGHÉA CUA PHÆÅNG PHAP CHÆNG TÆ KÃ TOAN
Âã cáp vã hoat âäng kã toan cua mät âån vë, khäng thã khäng âã cáp âãn
nghiãp vu kinh tã, tai chênh, båi vç nghiãp vu kinh tã, tai chênh la nhæng hoat âäng
phat sinh cu thã lam tàng, giam tai san, nguän hçnh thanh tai san cua âån vë kã toan.
Nhæng nghiãp vu nay co thã diãn ra moi luc, moi nåi trong qua trçnh hoat âäng
cua âån vë, âoi hoi phai co mät phæång phap" sao chup" lai tæng nghiãp vu kinh tã, tai
chênh phat sinh âã theo doi këp thåi va phan anh chênh xac sæ biãn âäng cua tæng âäi
tæång tai san, nguän hçnh thanh tai san- goi chung la thu tháp thäng tin ban âáu.
Tuy cac nghiãp vu kinh tã, tai chênh phat sinh liãn quan âãn tai san, nguän vän
cua doanh nghiãp rát âa dang phong phu song khäng phai cac bä phán, cac ca nhán
âãu quan tám vã tát ca cac nghiãp vu âa xay ra, ma mäi chu thã chè quan tám âãn mät
sä loai nghiãp vu nhát âënh trong pham vi cäng viãc cua mçnh.Váy âã thäng tin këp
thåi nhæng nghiãp vu kinh tã phat sinh va hæu êch cho tæng âäi tæång sæ dung thäng tin
kã toan cua âån vë thç âäng thåi våi viãc sao chup, kã toan con phai thiãt láp âæåc
âæång dáy ván âäng cua nhæng thäng tin âa sao chup âæåc phu håp våi nhu cáu vã
thäng tin ban âáu cua cac âäi tæång co liãn quan.
Tæ nhæng ly luán trãn, co thã khàng âënh ràng: cán thiãt phai xáy dæng mät
phæång phap âàc træng nhàm thu tháp va xæ ly thäng tin ban âáu âäi våi moi sæ ván
âäng cua âäi tæång hach toan kã toan. Âo chênh la phæång phap chæng tæ.
2.1.1 Näi dung phæång phap chæng tæ
Näi dung phæång phap chæng tæ âæåc thã hiãn å hai cäng viãc sau:
* "Sao chup" nguyãn trang cac nghiãp vu kinh tã, tai chênh phat sinh thuäc
âäi tæång hach toan kã toan phu håp våi âàc âiãm va sæ ván âäng cua tæng loai âäi
tæång âo.
Våi näi dung nay, phæång phap chæng tæ co hçnh thæc biãu hiãn la hã thäng ban
chæng tæ âã chæng minh håp phap viãc hçnh thanh cac nghiãp vu kinh tã, tai chênh va
phan anh bàng cach ghi chep mät cach ro rang, âáy âu, chênh xac, trung thæc va khach
quan cac nghiãp vu âo theo thåi gian, âëa âiãm phat sinh vao ban chæng tæ. Sau khi
hoan thanh viãc ghi chep âo ban chæng tæ chênh thæc âæåc sæ dung lam càn cæ âã ghi
sä kã toan.
19
* Thäng tin këp thåi vã tçnh trang va sæ ván âäng cua tæng âäi tæång hach
toan kã toan theo yãu cáu cua cäng tac quan ly nghiãp vu.
Våi näi dung nay, phæång phap chæng tæ co hçnh thæc biãu hiãn la quy trçnh
luán chuyãn chæng tæ. Quy trçnh luán chuyãn chæng tæ âæåc âënh nghéa la mät kã
hoach luán chuyãn chæng tæ, nhàm luán chuyãn chæng tæ giæa cac bä phán liãn quan
co nhu cáu thäng tin vã cac nghiãp vu kinh tã, tai chênh phat sinh âæåc phan anh trong
chæng tæ, giup cho cac bä phán liãn quan âo thu nhán, xæ ly va cung cáp nhæng thäng
tin ban âáu cán thiãt vã sæ ván âäng cua cac âäi tæång hach toan kã toan cho nha
quan ly.
Quy trçnh nay do kã toan thiãt láp, no co thã âæåc thay âäi theo tæng thåi ky
tuy thuäc vao cå cáu, vao yãu cáu cäng tac quan ly å cac âån vë.
Váy:
Phæång phap chæng tæ la phæång phap sæ dung ban chæng tæ kã toan âã phan
anh cac nghiãp vu kinh tã, tai chênh thæc sæ âa phat sinh theo thåi gian, âëa âiãm va
näi dung kinh tã, sau âo cung cáp këp thåi nhæng thäng tin trãn ban chæng tæ cho cac
bä phán quan ly co liãn quan âäng thåi cung cáp thäng tin cho viãc ghi sä kã toan.
2.1.2 Y nghéa cua phæång phap chæng tæ
Phæång phap chæng tæ tän tai trong hã thäng cac phæång phap hach toan kã
toan va co y nghéa nhæ sau:
- Våi tênh âa dang va ván âäng khäng ngæng cua âäi tæång hach toan kã toan,
chæng tæ la phæång phap thêch håp nhát, nhàm "sao chup" nguyãn hçnh trang thai cua
âäi tæång hach toan kã toan thäng qua viãc ghi chep lai nhæng nghiãp vu kinh tã, tai
chênh phat sinh vao ban chæng tæ.
- Vã phap ly, chæng tæ la bàng chæng chæng minh sæ hçnh thanh cac nghiãp vu
kinh tã, tai chênh thuäc âäi tæång hach toan kã toan. Qua âo, lam càn cæ cho viãc bao
vã tai san cua âån vë, giai quyãt cac mäi quan hã kinh tã phap ly thuäc âäi tæång hach
toan kã toan, phuc vu cho cäng tac kiãm tra, thanh tra hoat âäng kinh tã, tai chênh tai
cac âån vë.
- Chæng tæ la phæång tiãn thäng tin nhanh cho cac nha quan ly va cäng tac phán
têch hoat âäng kinh tã, tai chênh âät xuát, thæång xuyãn hoàc âënh ky.
- Chæng tæ gàn sæ phat sinh cua cac nghiãp vu kinh tã, tai chênh våi trach nhiãm
vát chát cua cac ca nhán, âån vë co liãn quan âãn nghiãp vu. Nhå váy, chæng tæ gop
phán vao viãc tàng cæång hach toan näi bä gàn liãn våi låi êch cung nhæ trach nhiãm
vát chát cua cac âäi tæång liãn quan.
- Âäi våi hã thäng hach toan kã toan, chæng tæ la cå så cho viãc phán loai, täng
håp cac nghiãp vu kinh tã, tai chênh âã vao sä sach kã toan âäng thåi theo doi tæng âäi
tæång hach toan kã toan cu thã.
20
Tải về để xem bản đầy đủ
141 trang
22220
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Giáo trình Nguyên lý kế toán", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- giao_trinh_nguyen_ly_ke_toan.pdf
