Báo cáo đề tài Khung pháp lý về bitcoin và các loại tiền ảo trong pháp luật một số nước trên thế giới – Kinh nghiệm cho Việt Nam
ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT
--- ꢀꢁ ---
ĐỀ TÀI:
KHUNG PHÁP LÝ VỀ BITCOIN VÀ CÁC LOẠI
TIỀN ẢO TRONG PHÁP LUẬT MỘT SỐ NƯỚC
TRÊN THẾ GIỚI – KINH NGHIỆM CHO VIỆT
NAM
Người hướng dẫn khoa học:
Chủ nhiệm đề tài:
Phạm Hải Trà My
TS. Hoàng Thị Hải Yến
Sinh viên phối hợp nghiên cứu:
Hoàng Thị Liên
Huế, tháng 10 năm 2019
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của nhóm và được sự
hướng dẫn khoa học của TS. Hoàng Thị Hải Yến. Các nội dung và kết quả trong
đề tài này là trung thực và khách quan. Đề tài có sử dụng một số nhận xét, đánh
giá khoa học của một số tác giả đều có trích dẫn và chú thích nguồn gốc.
2
MỤC LỤC
A. PHẦN MỞ ĐẦU.......................................................................................... 6
1. Lý do chọn đề tài........................................................................................... 6
2. Tình hình nghiên cứu .................................................................................... 7
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.............................................................. 10
3.1. Mục đích nghiên cứu................................................................................ 10
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu............................................................................... 10
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu............................................................... 11
4.1. Đối tượng nghiên cứu............................................................................... 11
4.2. Phạm vi nghiên cứu.................................................................................. 11
5. Phương pháp nghiên cứu............................................................................. 12
6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài .................................................... 15
7. Kết cấu đề tài............................................................................................... 16
B. NỘI DUNG................................................................................................. 15
CHƯƠNG 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KHUNG PHÁP LÝ VỀ
BITCOIN VÀ CÁC LOẠI TIỀN ẢO............................................................. 17
1.1. Khái quát chung về Bitcoin và các loại tiền ảo........................................ 17
1.1.1. Khái niệm, đặc điểm và phân loại tiền ảo............................................. 17
1.1.1.1. Khái niệm tiền ảo ............................................................................... 17
1.1.1.2. Đặc điểm của tiền ảo.......................................................................... 19
1.1.1.3. Phân loại tiền ảo................................................................................. 23
1.1.2. Khái niệm, đặc điểm của Bitcoin.......................................................... 24
1.1.2.1. Khái niệm Bitcoin .............................................................................. 24
1.1.2.2. Đặc điểm của Bitcoin......................................................................... 26
1.1.2.3. Công nghệ Blockchain - Kiểm soát và lưu trữ các giao dịch Bitcoin28
1.1.2.4. Quy trình hoạt động của Bitcoin........................................................ 29
1.1.3. Ý nghĩa của Bitcoin và các loại tiền ảo trong nền kinh tế thời đại 4.0.......... 29
3
1.2. Khung pháp lý về Bitcoin và các loại tiền ảo một số nước trên thế giới và
Việt Nam ......................................................................................................... 36
1.2.1. Khung pháp lý về Bitcoin và các loại tiền ảo một số nước trên thế giới .. 36
1.2.1.1. Hệ thống các quy định pháp luật về Bitcoin và các loại tiền ảo ở Mỹ..... 38
1.2.1.2. Hệ thống các quy định pháp luật về Bitcoin và các loại tiền ảo ở
Singapore......................................................................................................... 44
1.2.1.3. Hệ thống các quy định pháp luật về Bitcoin và các loại tiền ảo ở Pháp 47
1.2.1.4. Hệ thống các quy định pháp luật về Bitcoin và các loại tiền ảo ở Trung
Quốc ................................................................................................................ 49
1.2.1.5. Đánh giá chung thực trạng khung pháp lý về Bitcoin và các loại tiền ảo
một số nước trên thế giới ................................................................................ 49
1.2.2. Khung pháp lý về Bitcoin và các loại tiền ảo ở Việt Nam ................... 52
1.2.2.1. Quy định pháp luật liên quan đến Bitcoin và các loại tiền ảo ở Việt
Nam ................................................................................................................. 52
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1................................................................................ 62
CHƯƠNG 2. THỰC TIỄN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BITCOIN VÀ
CÁC LOẠI TIỀN ẢO Ở MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI – BÀI HỌC
KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM................................................................ 63
2.1. Thực tiễn thực hiện pháp luật về Bitcoin và các loại tiền ảo ở một số nước
trên thế giới ..................................................................................................... 63
2.1.1. Tình hình thực hiện pháp luật về Bitcoin và các loại tiền ảo một số nước
trên thế giới ..................................................................................................... 63
2.1.1.1. Tình hình thực hiện pháp luật về Bitcoin và các loại tiền ảo ở Mỹ... 63
2.1.1.2. Tình hình thực hiện pháp luật về Bitcoin và các loại tiền ảo ở Singapore
......................................................................................................................... 64
2.1.1.3. Tình hình thực hiện pháp luật về Bitcoin và các loại tiền ảo ở Pháp 65
2.1.1.4. Tình hình thực hiện pháp luật về Bitcoin và các loại tiền ảo ở Trung
Quốc ................................................................................................................ 67
4
2.1.2. Những thuận lợi, khó khăn và nguyên nhân trong thực hiện pháp luật về
Bitcoin và các loại tiền ảo............................................................................... 68
2.1.2.1. Những thuận lợi và nguyên nhân trong thực hiện pháp luật về Bitcoin
và các loại tiền ảo............................................................................................ 68
2.1.2.2. Những khó khăn và nguyên nhân trong thực hiện pháp luật về Bitcoin
và các loại tiền ảo............................................................................................ 67
2.2. Thực tiễn các giao dịch, hoạt động kinh doanh có liên quan đến Bitcoin và
các loại tiền ảo tại Việt Nam........................................................................... 69
2.2.1. Các giao dịch liên quan đến Bitcoin và các loại tiền ảo và nhận diện các
giao dịch liên quan đến Bitcoin và các loại tiền ảo......................................... 69
2.2.2. Các hoạt động kinh doanh có liên quan đến Bitcoin và các loại tiền ảo tại
Việt Nam ......................................................................................................... 72
2.2.3. Thực tiễn xử lý vi phạm trong xác lập, thực hiện các giao dịch và hoạt
động kinh doanh có liên quan đến Bitcoin và tiền ảo..................................... 76
2.3. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam và một số định hướng xây dựng khung
pháp lý về Bitcoin và các loại tiền ảo trong bối cảnh cụ thể của Việt Nam... 77
2.3.1. Các yếu tố tác động đến khung pháp lý về Bitcoin và các loại tiền ảo 77
2.3.1.1. Điều kiện kinh tế - xã hội Việt Nam.................................................. 77
2.3.1.2. Chính sách pháp luật của Nhà nước................................................... 82
2.3.1.3. Điều kiện kinh tế - xã hội của thế giới............................................... 83
2.3.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam…………………………………..84
2.3.2. Đề xuất một số định hướng xây dựng khung pháp lí về Bitcoin và các
loại tiền ảo tại Việt Nam……………………………………………………..87
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2................................................................................ 96
C. PHẦN KẾT LUẬN ....................................................................................97
TÀI LIỆU THAM KHẢO............................................................................... 99
PHỤ LỤC…………………………………………………………………..108
5
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
BLDS 2005: Bộ luật Dân sự 2005
ECB:
European Central Bank
Ngân hàng Trung ương Châu Âu
International Monetary Fund
Quỹ Tiền tệ Quốc tế
IMF:
FinCEN:
IRS:
Financial Crimes Enforcement Network
Cục phòng chống tội phạm tài chính Mỹ
Internal Revenue Service
Sở Thuế vụ Mỹ
6
TỪ KHÓA
Tiền ảo, Bitcoin, tài sản ảo, tài sản, tiền mã hóa, khung pháp lý.
7
A. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Bitcoin và các loại các loại tiền ảo là những khái niệm hoàn toàn mới và
chưa thực sự phổ biến tại Việt Nam. Nó được ra đời và hoạt động dựa trên nền
tảng của khoa học công nghệ do đó mà khác hoàn toàn với các loại tiền truyền
thống. Vào năm 2008, Satoshi Nakamoto là một người sáng lập ẩn danh đã
đăng một bài viết: “Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System”1 hay còn
gọi là “ White paper Bitcoin”2 trên trang miền Bitcoin.org đã được đăng kí
trước đó. Bài viết đã giới thiệu về một tài nguyên mạng phát triển dựa trên
nguyên lý mạng đồng đẳng là Bitcoin. Ngoài Bitcoin còn có các loại tiền tương
tự như Ethereum, Ripple… lần lượt ra đời. Song song với sự phát triển của
doanh nghiệp, khi nhu cầu đầu tư, thanh toán, giao dịch ngày càng tăng, tiền tệ
với chức năng là trung gian trao đổi cũng phát triển theo, trong đó, không thể
không kể đến sự phát triển mạnh mẽ của “tiền điện tử” hay “tiền ảo” trong
những năm gần đây. Đặc biệt, ra đời vào năm 2009, đến nay Bitcoin được cho
là đồng tiền ảo có giá trị nhất trên thị trường. Các cường quốc lớn như Mỹ, Úc,
Canada,… đã chấp nhận Bitcoin như một phương thức thanh toán thông
thường. Tại Việt Nam, không thể không quan tâm tới đồng tiền này khi mà nó
đã bắt đầu du nhập vào nước ta cũng như thực tế là đã hình thành cộng đồng
những người chơi Bitcoin3.
Tuy nhiên, hiện tại Việt Nam và nhiều quốc gia khác chưa công nhận
Bitcoin và các loại tiền ảo khác là loại tiền tệ hợp pháp mặc dù các giao dịch
bằng Bitcoin đã và đang tồn tại không ít trên thị trường.
1 Dịch là “Tiền điện tử đồng đẳng”.
2 Dịch là “ Sách trắng Bitcoin”
3 Đình Nam, (2017), “Lướt sóng Bitcoin kiếm chục triệu mỗi ngày”,
cập: 03/05/2019.
8
Thực tiễn vẫn tồn tại các hoạt động giao dịch với các tài sản ảo và tiền
điện tử, dẫn đến câu chuyện về khoảng trống pháp lý cần phải lấp đầy. Rõ ràng,
tiền điện tử đã và đang là xu thế tất yếu trong quá trình tiến hóa của tiền tệ cũng
như khoa học công nghệ thông tin, thực tiễn luôn đi trước luật lệ. Bitcoin và
các loại tiền ảo là một vấn đề mới và chưa được phổ biến, các tài liệu về vấn đề
này cũng không nhiều, nhóm nhận thấy đây là một đề tài rất đáng để nghiên
cứu. Nếu đề tài được nghiên cứu thành công thì sẽ đóng góp một phần ý kiến
để xây dựng nên hệ thống văn bản pháp luật quy định cụ thể về Bitcoin nói
chung. Và hơn hết đồng tiền kĩ thuật số này đang được đánh giá là đồng tiền
của tương lai. Chính vì vậy, việc Việt Nam xây dựng một hệ thống các quy
định về Bitcoin là hết sức cần thiết. Và việc nghiên cứu đề tài này giúp nhận
xét được một phần nào các lỗ hổng trong việc quy định về các loại hình tiền ảo
nói chung và Bitcoin nói riêng trong hệ thống các quy định của pháp luật Việt
Nam. Từ đó có thể đưa ra các ý kiến hoàn thiện rõ ràng hơn, thuận tiện cho việc
lưu thông loại hình tiền này.
Vì vậy tác giả đã lựa chọn đề tài “ Khung pháp lí về Bitcoin và các loại
tiền ảo trong pháp luật một số nước trên thế giới – Kinh nghiệm cho Việt Nam
” để nghiên cứu sâu hơn về vấn đề này cùng những kiến nghị để góp phần xây
dựng và hoàn thiện chính sách quản lý Bitcoin và các loại tiền ảo.
2. Tình hình nghiên cứu
Trong những năm gần đây, công cuộc nghiên cứu liên quan đến vấn đề
khung pháp lí về Bitcoin và các loại tiền ảo đã được pháp luật môt số nước trên
thế giới quan tâm, tuy nhiên ở Việt Nam số lượng tác giả hoạt động trong lĩnh
vực pháp luật nghiên cứu được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như:
các công trình nghiên cứu khoa học cấp trường, thông qua các luận văn luận
án, sách báo, tạp chí khoa học, hội thảo khoa học... vẫn còn hạn chế. Một số
công trình đáng chú ý trong những năm gần đây có thể kể đến như:
9
- Đề tài “Nghiên cứu về tiền ảo Bitcoin và các khuyến nghị quản lý tiền
ảo ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế” của nhóm nghiên cứu thuộc
Trường Đại học Kinh tế Hà Nội (2014) đã đánh giá được tổng quan về pháp
luật liên quan đến Bitcoin và các loại hình tiền ảo nói chung. Tuy nhiên, đề tài
chỉ mới tập trung vào các điểm khá cũ trong BLDS 2005 mà chưa cập nhật
được hệ thống pháp luật đã được đổi mới thay thế hiện nay. Việc đi sâu vào
nghiên cứu những mặt trái hay việc áp dụng quy định này trong thực tế còn
những vướng mắc chưa giải quyết được. Đây là một trong những nội dung mà
đề tài sẽ tập trung nghiên cứu và làm rõ.
- Luận văn thạc sĩ Luật học năm 2018 của tác giả Đoàn Phương Thảo
“Nghiên cứu xây dựng khung pháp lý về tiền ảo tại Việt Nam”, Trường Đại
học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh đã khái quát được sự ra đời, quan niệm và
chức năng của tiền ảo dưới góc độ kinh tế và pháp lý. Đồng thời cũng nêu lên
được tính hợp pháp của tiền ảo trong pháp luật các nước. Từ đó đã đưa ra vấn
đề pháp lý cần giải quyết khi công nhận tiền ảo là tài sản hợp pháp tại Việt
Nam.
- Có thể kể một vài bài báo nghiên cứu tiêu biểu như vào năm 2017, tiến
sĩ Trần Thị Quốc Khánh có bài viết “Công nhận và bảo hộ tài sản mới ở nước
ta hiện nay – Cơ sở lý luận và thực tiễn”4. Bài nghiên cứu gợi mở về định hướng
hoàn thiện khung pháp lý đối với các nhóm tài sản mới, trong đó có tài sản ảo
và tiền ảo được liệt kê vào nhóm này; bài viết “Một số khuyến nghị hoàn thiện
khung pháp lý quản lý các loại tiền ảo”5 của tiến sĩ Nguyễn Thị Hiền thuộc
4 Trần Thị Quốc Khánh, (2017), “Công nhận và bảo hộ tài sản mới ở nước ta hiện nay – Cơ sở lý luận và thực
tiễn”,
02/05/2019.
5 Nguyễn Thị Hiền,( 2018), “Một số khuyến nghị hoàn thiện khung pháp lý quản lý các loại tiền ảo, tiền điện
tử”,
phap-ly-quan-ly-cac-loai-tien-ao-tien-dien-tu-139860.html, ngày truy cập: 03/05/2019.
10
Viện Nghiên cứu chiến lược ngân hàng. Mặc dù xác định hiện nay tiền ảo chưa
được công nhận và bảo hộ chính thức, tuy nhiên tác giả khẳng định nó sẽ được
thừa nhận trong tương lai do tính phổ biến và nhu cầu thanh toán quốc tế, đồng
thời kiến nghị hoàn thiện pháp luật dân sự để xác định các quyền tài sản và cơ
chế bảo hộ khi một giao dịch liên quan đến tiền ảo được xác lập; bài viết
“Bitcoin và những vấn đề đặt ra”6 của tiến sĩ Nguyễn Bảo Huyền – Học viện
Ngân hàng; bài viết “Tiền ảo và thách thức đối với chính sách tiền tệ”7 của Phó
Giáo sư – Tiến sĩ Lê Thị Tuấn Nghĩa và Thạc sĩ Nguyễn Thanh Tùng.
Ngoài ra, còn có các sách chuyên khảo của tác giả nước ngoài về nghiên
cứu tiền ảo, Bitcoin đã được dịch và xuất bản tại Việt Nam như:
- Tác phẩm “Blockchain: Ultimate guide to understanding Blockchain,
Bitcoin, cryptocurrencies, smart contracts and the future of money” của tác giả
Mark Gates do Thành Dương dịch8.
- Tác phẩm “ Bitcoin: Financial or future bubbles of currency” của tác giả
Mark Gates do Bùi Đức Anh dịch9.
- Tác phẩm “Blockchain: Blueprint for a New Economy” của tác giả
Melanie Swan do LeVn dịch10.
6 Nguyễn Bảo Huyền, (2018),“Bitcoin và những vấn đề đặt ra”,
139844.html, ngày truy cập: 05/05/2019
7
Lê Thị Tuấn Nghĩa, Nguyễn Thanh Tùng, (2018),“Tiền ảo và thách thức đối với chính sách tiền tệ”,
cập: 03/05/2019
8
Mark Gates, (2017), “Blockchain: Bản chất của Blockchain, Bitcoin, tiền điện tử, hợp đồng thông minh và
tương lai của tiền tệ”, dịch từ Tiếng Anh, người dịch Thành Dương, Nhà xuất bản Lao động, 2017.
9 Mark Gates, (2018), “Bitcoin: Bong bóng tài chính hay tương lai của tiền tệ”, dịch từ Tiếng Anh, người dịch
Bùi Đức Anh,Nhà xuất bản Đại học Kinh tế Quốc dân, 2018.
10 Melanie Swan, (2018), “Blockchain – Khởi Nguồn Cho Một Nền Kinh Tế Mới”, dịch từ Tiếng Anh, người
dịch LeVn, Nhà xuất bản Đại học Kinh tế Quốc dân, 2018.
11
- Tác phẩm “The age of Cryptocurrency. How Bitcoin and the Blockchain
are challening the global economy oder” của tác giả Paul Vigna và
Michael.J.Casey do Han Ly dịch11.
- Tác phẩm “Mastering Bitcoin” của tác giả Andreas M. Antonopoulos do
Thu Hương và LeVn dịch12
.
Qua các tài liệu tìm hiểu được cho thấy các công trình nghiên cứu, các bài
viết đã ít nhiều đề cập đến vấn đề về các loại hình tiền ảo, Bitcoin nói chung.
Tuy nhiên chưa có một công trình, bài viết nào nghiên cứu một cách sâu sắc cụ
thể về vấn đề khung pháp lí về Bitcoin và các loại tiền ảo trong pháp luật một
số nước trên thế giới và đưa ra cụ thể kinh nghiệm cho Việt Nam. Từ những
phân tích trên, bài nghiên cứu sẽ tập trung làm rõ những nội dung xoay quanh
vấn đề khung pháp lí về Bitcoin và các loại tiền ảo trong pháp luật một số nước
trên thế giới – kinh nghiệm cho Việt Nam.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Đề tài được thực hiện với mục đích nghiên cứu một số vấn đề lý luận và
khung pháp lý cũng như thực tiễn thực hiện pháp luật về Bitcoin và các loại
tiền ảo trong pháp luật của một số nước trên thế giới, tiếp cận so sánh với pháp
luật Việt Nam hiện hành liên quan đến Bitcoin và các loại tiền ảo. Từ đó đề tài
đề xuất một số định hướng xây dựng khung pháp lý về Bitcoin và các loại tiền
ảo trong bối cảnh cụ thể của Việt Nam.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
11 Paul Vigna, Michael J. Casey (2017),“ Kỷ Nguyên Tiền Điện Tử: Bitcoin và tiền kỹ thuật số đang thách thức
trật tự kinh tế toàn cầu như thế nào”, dịch từ Tiếng Anh, người dịch Han Ly, Nhà xuất bản Đại Học Kinh Tế
Quốc Dân, 2017.
12 Andreas M. Antonopoulos (2018), “Bitcoin Thực Hành: Những Khái Niệm Cơ Bản và Cách Sử Dụng Đúng
Đồng Tiền Mã Hóa”, dịch từ Tiếng Anh, người dịch Thu Hương và LeVn, Nhà xuất bản Đại học Kinh tế Quốc
dân, 2018.
12
Để đạt được mục đích nghiên cứu, đề tài nghiên cứu đặt ra những nhiệm
vụ chính như sau:
Thứ nhất, đề tài nghiên cứu một số vấn đề lý luận về Bitcoin và các loại
tiền ảo trong pháp luật một số nước trên thế giới, như khái niệm, đặc điểm, và
ý nghĩa của tiền ảo, Bitcoin.
Thứ hai, phân tích được thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp
luật về Bitcoin và các loại tiền ảo một số nước trên thế giới.
Thứ ba, phân tích thực trạng pháp luậtViệt Nam hiện hành và so sánh với
pháp luật của các nước trên thế giới trong việc điều chỉnh những vấn đề liên quan
đến Bitcoin và các loại tiền ảo; đánh giá những điểm chưa phù hợp, bất cập giữa
các ngành luật, giữa pháp luật và thực tiễn pháp luật Việt Nam.
Thứ tư, trên cơ sở kết quả nghiên cứu về các vấn đề lý luận, thực trạng
pháp luật nghiên cứu, đưa ra phương hướng kiến nghị xây dựng khung pháp lí
về Bitcoin và các loại tiền ảo ở Việt Nam với mục tiêu kiện toàn hệ thống pháp
luật Việt Nam, xây dựng hành lang pháp lý ổn định, phù hợp và đảm bảo quyền,
lợi ích hợp pháp của các chủ thể khi tham gia và tiền hành sử dụng các loại
hình tiền tệ mới mẻ này.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là một số vấn đề lý luận và quy định của
pháp luật về Bitcoin và các loại tiền ảo trong pháp luật một số nước trên thế
giới, cụ thể là pháp luật của Mỹ, Singapore, Pháp và Trung Quốc để đối chiếu
với pháp luật Việt Nam liên quan đến Bitcoin và các loại tiền ảo.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Với những mục đích, nhiệm vụ chính được nêu trên đây, trong điều kiện
về thời gian nghiên cứu, tài liệu tham khảo và trong khuôn khổ của một bài
13
nghiên cứu khoa học cấp cơ sở dành cho người học là sinh viên, phạm vi nghiên
cứu của đề tài được giới hạn như sau:
+ Về không gian, đối với một số vấn đề lý luận và quy định pháp luật về
Bitcoin và các loại tiền ảo, đề tài tập trung nghiên cứu pháp luật các nước gồm
Mỹ, Singapore, Pháp, Trung Quốc so sánh với pháp luật Việt Nam liên quan
đến Bitcoin và các loại tiền ảo.
Đề tài nghiên cứu pháp luật của một số nước có hệ thống pháp luật trên
thế giới hiện đang thừa nhận, ngăn cấm hoặc có những quy định bước đầu về
việc thừa nhận Bitcoin và các loại hình tiền ảo dưới nhiều góc độ pháp lý khác
nhau, phân tích thêm các quy định của pháp luật các nước điển hình như Mỹ,
Pháp, Singapore và Trung Quốc để thấy sự tiến bộ của pháp luật đối với một
đối tượng điều chỉnh mới mẻ.
+ Về thời gian, đề tài chỉ nghiên cứu các quy định hiện hành của pháp luật
Việt Nam và pháp luật các nước đã đề cập ở trên, đồng thời nghiên cứu thực
tiễn thực hiện pháp luật về Bitcoin và các loại tiền ảo trong 03 năm gần đây.
5. Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình nghiên cứu đề tài, tác giả đã sử dụng phương pháp so
sánh, phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp bình luận.
+ Phương pháp so sánh được sử dụng để so sánh, quy chiếu các quy định
pháp luật của các quốc gia thuộc các hệ thống pháp luật khác nhau, gồm có Mỹ
và Singapore thuộc hệ thống pháp luật Ăng lô-xắc xông, Pháp thuộc hệ thống
pháp luật Châu âu lục địa và Trung Quốc thuộc hệ thống pháp luật xã hội chủ
nghĩa về vấn đề điều chỉnh tiền ảo, Bitcoin có điểm giống nhau và khác nhau
như thế nào so với với quy định pháp luật Việt Nam.
+ Phương pháp phân tích được sử dụng phổ biến trong từng đối tượng
nghiên cứu khoa học pháp lý theo pháp luật của các nước Mỹ, Singapore, Pháp,
Trung Quốc và Việt Nam để lý giải, phân tích, đánh giá nội dung của các quy
14
phạm pháp luật đang được sử dụng để hệ thống đối tượng nghiên cứu một cách
khoa học và hợp lý. Đồng thời để đưa ra nhìn nhận về bất cập trong quá trình
áp dụng pháp luật tại Việt Nam.
+ Phương pháp tổng hợp dựa trên phương pháp phân tích và phương pháp
so sánh để đánh giá một cách khái quát những vấn đề nghiên cứu, từ đó đề xuất
được giải pháp hoàn thiện pháp luật hệ thống pháp luật Việt Nam và đưa ra
được kết luận về vấn đề đã nghiên cứu.
+ Phương pháp bình luận được sử dụng để đưa ra nhận xét, để tìm được
những bất cập trong quy định của pháp luật, cũng như tìm ra những hạn chế
trong áp dụng pháp luật, từ đó làm cơ sở cho đề xuất các giải pháp hoàn thiện
và xây dựng một khung pháp lí “chuẩn” cho Bitcoin và các loại tiền ảo.
6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
Trên cơ sở nghiên cứu các quy định của pháp luật về Bitcoin và tiền ảo
trong pháp luật Việt Nam và pháp luật của các nước trên thế giới là Mỹ,
Singapore, Pháp và Trung Quốc, đề tài có những đóng góp sau:
+ Về mặt lý luận: Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần làm sáng tỏ các
vấn đề lý luận về Bitcoin và các loại tiền ảo trong pháp luật một số nước trên
thế giới bao gồm Mỹ, Singapore, Pháp, Trung Quốc và pháp luật Việt Nam. Từ
đó, đưa ra những định hướng để hoàn thiện các quy định về Bitcoin và các loại
tiền ảo ở Việt Nam.
+ Về mặt thực tiễn: Kết quả nghiên cứu đề tài có ý nghĩa quan trọng về
việc giúp người đọc có cái nhìn tổng quát về Bitcoin và các loại tiền ảo trong
pháp luật của Việt Nam và các nước trên thế giới. Qua đề tài cho thấy ý nghĩa
quan trọng của Bitcoin và các loại tiền ảo trong nền kinh tế thời đại 4.0. Việc
điều chỉnh pháp luật về Bitcoin và tiền ảo sẽ góp phần giảm thiểu và phòng
tránh rủi ro cho các hoạt động và giao dịch về Bitcoin và bảo đảm quyền và lợi
15
ích hợp pháp của các chủ thể tham gia sử dụng Bitcoin, tiền ảo. Đồng thời, góp
phần hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam.
7. Kết cấu đề tài
Chương 1: Một số vấn đề lý luận và khung pháp lý về Bitcoin và các loại
tiền ảo
Nội dung chương này sẽ khái quát chung về Bitcoin và các loại tiền ảo
qua khái niệm và các đặc điểm, phân loại, quy trình hoạt động và ý nghĩa của
Bitcoin trong nền kinh tế thời đại 4.0. Chương 1 sẽ tập trung phân tích hệ thống
các quy định pháp luật về Bitcoin và các loại tiền ảo một số nước trên thế giới
và tại Việt Nam. Tại Việt Nam, với sự phát triển của hệ thống quy phạm pháp
luật hành văn thì Bitcoin và các loại hình tiền ảo vẫn chưa có khuôn khổ pháp
lí nào thật đầy đủ và cụ thể để điều chỉnh và đưa vào quản lí.
Chương 2: Thực tiễn thực hiện pháp luật về Bitcoin và các loại tiền ảo ở
một số nước trên thế giới – Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
Nội dung của chương này sẽ đề cập đến thực tiễn thực hiện pháp luật của
các quốc gia trên thế giới về Bitcoin và các loại hình tiền ảo. Tác giả tập trung
phân tích về tình hình thực hiện pháp luật của Mỹ, Singapore, Pháp và Trung
Quốc về cơ chế quản lí các giao dịch liên quan đến Bitcoin và các loại hình tiền
ảo. Từ đó nghiên cứu, đề xuất các kiến nghị về việc xây dựng và khung pháp lí
về Bitcoin và các loại hình tiền ảo tại Việt Nam.
16
B. NỘI DUNG
CHƯƠNG 1.
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KHUNG PHÁP LÝ VỀ BITCOIN
VÀ CÁC LOẠI TIỀN ẢO
1.1. Khái quát chung về Bitcoin và các loại tiền ảo
1.1.1.Khái niệm, đặc điểm và phân loại tiền ảo
1.1.1.1. Khái niệm tiền ảo
Tiền ảo bắt đầu được hình thành và phát triển cùng với sự phổ biến của
internet và mạng xã hội. Trong các trò chơi trực tuyến hay các loại hình dịch
vụ mua sắm, trao đổi,…người mua và người bán có thể giao dịch các vật phẩm
trong các trò chơi hay hàng hóa với nhau thông qua tiền ảo được đảm bảo bởi
nhà phát hành. Chính từ những khởi đầu này, khái niệm tiền tệ dần được mở
rộng dẫn đến sự ra đời của Bitcoin. Sau đây là một số khái niệm về tiền ảo trong
các báo cáo và nghiên cứu trên thế giới và tại Việt Nam:
+ Trên thế giới
- Về nguồn gốc ra đời
Theo bài nghiên cứu của David Chaum, Khoa Khoa học máy tính, Đại học
California, quận Santa Barbara, bang California, Hoa Kỳ đã giới thiệu ý tưởng
về tiền mã hóa vào năm 1982: “ Tiền mã hóa cho phép hệ thống thanh toán tự
động với các thuộc tính sau: (1) Người thứ ba được xác định không có khả năng
thanh toán, thời gian hoặc số tiền thanh toán được thực hiện bởi một cá nhân;
(2) Cá nhân có khả năng cung cấp bằng chứng thanh toán hoặc để xác định
danh tính của người được trả tiền trong trường hợp đặc biệt; (3) Khả năng
ngừng sử dụng phương tiện thanh toán được báo cáo là bị đánh cắp.”13
13
Chaum, David (1982). "Blind signatures for untraceable payments" (PDF). Department of Computer
Science, University of California, Santa Barbara, CA.
A fundamentally new kind of cryptography is proposed here, which allows an automated payments system
with the following properties :
( 1 ) Inability of third parties to determine payee, time or amount of payments made by an individual .
17
- Về kinh tế
Theo báo cáo “Đề án tiền ảo, phân tích thêm” của Ngân hàng Trung ương
Châu Âu năm 2015, tiền ảo là một đại diện số có giá trị, không được ban hành
bởi Ngân hàng trung ương, tổ chức tín dụng hoặc tổ chức tiền điện tử, trong
một số trường hợp có thể được sử dụng thay thế cho tiền. Tiền ảo được phát
hành và quản lý bởi những người sáng lập, được chấp nhận và sử dụng bởi các
thành viên của một cộng động ảo cụ thể14.
Theo bài nghiên cứu “Tiền ảo và xa hơn: Những nghiên cứu ban đầu” của
nhóm nghiên cứu Quỹ Tiền tệ Quốc tế năm 2016: “Tiền ảo là đại diện số có
giá trị do các nhà phát triển tư nhân phát hành và có đơn vị tính toán của riêng
mình. Tiền ảo có thể chứa đựng, lưu trữ, truy cập và giao dịch điện tử, có thể
được sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau, miễn là các bên giao dịch đồng ý
sử dụng chúng. Khái niệm về tiền ảo gồm một mảng rộng lớn về các loại tiền
tệ, từ chứng từ nợ của các nhà phát hành, đến các loại tiền ảo được bảo đảm
bằng tài sản hay vàng, và các loại tiền mã hóa như là Bitcoin”15.
- Về pháp lý
( 2 ) Ability of individuals to provide proof of payment, or to determine the identity of the payee under
exceptional circumstances .
( 3 ) Ability to stop use of payments media reported stolen.
14 ECB, (2012), “Virtual Currency Schemes”,
For the purpose of this report, it is defined as a digital representation of value, not issued by a central bank,
credit institution or e-money institution, which in some circumstances can be used as an alternative to money.
Issuers are able to generate and manage of the virtual currency. The acceptance of VCS for payments does not
seem widespread and only in a virtual community.
15 IMF, (2016), “Virtual Currencies and Beyond: Initial Considerations”,
Virtual currency is a digital representation of value that can be digitally traded and functions as a medium of
exchange; and/or a unit of account; and/or a store of value, but does not have legal tender status (i.e., when
tendered to a creditor, is a valid and legal offer of payment) inany jurisdiction. It is not issued nor guaranteed
by any jurisdiction, and fulfils the above functions only by agreement within the community of users of the
virtual currency. VCs are digital representations of value, issued by private developers and denominated in
their own unit of account. VCs can be obtained, stored, accessed, and transacted electronically, and can be used
for a variety of purposes, as long as the transacting parties agree to use them. The concept of VCs covers a
wider array of “currencies,” ranging from simple IOUs of issuers (such as Internet or mobile coupons and
airline miles), VCs backed by assets such as gold, and “cryptocurrencies” such as Bitcoin.
18
Theo bản báo cáo “Tiền ảo, những định nghĩa chính và rủi ro tiềm tàng
AML/CFT” của Lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế, tiền ảo là một đại diện
số có giá trị, có thể được giao dịch kỹ thuật số và có chức năng như: (i) Một
phương tiện trao đổi; (ii) Một đơn vị tài khoản; (iii) Một giá trị lưu trữ, nhưng
không phải đồng tiền pháp định ở bất kỳ khu vực nào trên thế giới. Tiền ảo
không có bất kỳ thẩm quyền nào và thực hiện các chức năng trên chỉ bằng cách
thỏa thuận trong cộng đồng của người sử dụng tiền ảo16.
Như vậy có thể thấy rằng trên thế giới nhìn nhận tiền ảo là đồng tiền mã
hóa hay còn gọi là đồng tiền kỹ thuật số, được hình thành bởi sự sáng tạo của
con người, do con người phát hành, quản lý. Tiền ảo với chức năng như một
công cụ thanh toán, trao đổi. Tuy nhiên, nó không phải là đồng tiền pháp định
ở bất kỳ quốc gia nào.
+ Tại Việt Nam
Hiện nay vẫn chưa có định nghĩa cụ thể về tiền ảo cả nội hàm lẫn ngoại
diện vì tiền ảo vẫn chưa được ghi nhận chính thức trong bất kỳ một văn bản
quy phạm pháp luật nào tại Việt Nam.
Theo Luận văn thạc sĩ Luật học “Nghiên cứu xây dựng khung pháp lý về
tiền ảo tại Việt Nam” của tác giả Đoàn Phương Thảo năm 2018 có đưa ra định
nghĩa về tiền ảo: “Tiền ảo là một sản phẩm công nghệ số, được tạo ra bởi phần
mềm mã nguồn mở, có thể ứng dụng trong giao dịch thực hiện qua mạng trực
tuyến, được một cộng đồng tham gia thừa nhận giá trị sử dụng như một công
16
FATF, (2014), “ Virtual Currencies – Key Definitions and Potential AML/CFT Risks”, https://www.fatf-
gafi.org/media/fatf/documents/reports/Virtual-currency-key-definitions-and-potential-aml-cft-risks.pdf, ngày
truy cập: 30/09/2019
Virtual currency is a digital representation of value that can be digitally traded and functions as (1) a medium
of exchange; and/or (2) a unit of account; and/or (3) a store of value, but does not have legal tender status (i.e.,
when tendered to a creditor, is a valid and legal offer of payment)in any jurisdiction.It is not issued nor
guaranteed by any jurisdiction, and fulfils the above functions only by agreement within the community of
users of the virtual currency.
19
cụ trao đổi và có chức năng như hình thức thanh toán thay thế tiền tệ trong một
số trường hợp nhất định.”
Tiền ảo sử dụng mạng lưới phân phối để cho phép hình thức giao dịch
ngang hàng mà không cần tới bên thứ ba. Để đảm bảo cho sự an toàn, tiền ảo
sử dụng thuật toán toán học mật mã. Do đó, nếu xét về góc độ kinh tế thì nó
không có giá trị. Có thể hiểu như nghiệm của bài toán giải phương trình. Giá
trị của tiền ảo nằm ở sự mức độ chấp nhận và nhu cầu của người dùng thay vì
được quy ước bởi Nhà nước và quy luật cung cầu thị trường, do đó để chỉ ra
giá trị của tiền ảo với giá trị của tiền tệ như nhau là không chính xác, tiền ảo
chưa thỏa mãn định nghĩa về tiền.
Từ cách hiểu này, cụm từ “tiền ảo” chỉ có thể bao quát được 2 dạng đó là
tiền mã hóa và đồng tiền quy ước trong trò chơi trực tuyến, không bao hàm tiền
điện tử - vốn là đồng tiền được các quốc gia thừa nhận.
Sự khác biệt giữa tiền ảo và tiền điện tử là nằm ở việc tiền ảo khi được sử
dụng với chức năng là đơn vị đo lường giá trị không có được địa vị tiền pháp
định như tiền điện tử, tiền ảo cũng không được đảm bảo bằng tiền pháp định
như tiền điện tử. Tại Việt Nam, hiện nay, tiền điện tử đã được điều chỉnh theo
quy định tại Luật Giao dịch điện tử, Nghị định 35/2007/NĐ-CP về giao dịch
điện tử trong lĩnh vực ngân hàng, Nghị định 101/2012/NĐ-CP, Nghị định
80/2016/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt... Vấn đề ở đây là Việt
Nam, cũng như nhiều quốc gia khác, khung khổ pháp lý, xử lý tài sản ảo, tiền
ảo còn rất sơ khai, chưa hoàn thiện.17
Từ những quan điểm trên, khái niệm về “tiền ảo” có thể được hiểu như sau:
“Tiền ảo” là một loại tiền kỹ thuật số chỉ có sẵn ở dạng điện tử và không
ở dạng vật lý. Được thiết kế để làm việc như một trung gian trao đổi mà sử
17 Chứng khoán Bảo Việt, (2018), “Khung pháp lý tiền ảo, tài sản ảo”,
13/10/2019.
20
Tải về để xem bản đầy đủ
109 trang
11761
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Báo cáo đề tài Khung pháp lý về bitcoin và các loại tiền ảo trong pháp luật một số nước trên thế giới – Kinh nghiệm cho Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- bao_cao_de_tai_khung_phap_ly_ve_bitcoin_va_cac_loai_tien_ao.pdf
