Bài giảng Nhập môn Công nghệ thông tin và truyền thông

8/22/2016

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

HANOI UNIVERSITY OF SCIENCE AND TECHNOLOGY

Nội dung lý thuyết

. Phần 1 – Nhập môn và các kỹ năng

. Bài 1 – Giới thiệu chung ngành CNTT&TT

. Bài 2 – Giới thiệu các chương trình đào tạo

. Bài 3 – Kỹ năng làm việc nhóm

. Bài 4 – Kỹ năng nghiên cứu

BÀI 7

ĐẠO ĐỨC MÁY TÍNH

. Bài 5 – Kỹ năng viết báo cáo

. Bài 6 – Kỹ năng thuyết trình

Lê Thanh Hương

Viện Công nghệ thông tin và Truyền thông

2016

. Bài 7 – Đạo đức máy tính

. Bài 8 – Cơ hội nghề nghiệp

. Phần 2 – Môi trường học tập tại Viện CNTT&TT

2016

Nhập môn CNTT&TT

2

Nội dung

I. Ứng dụng của máy tính

. Giáo dục, khoa học kỹ thuật

. Y tế, môi trường

I. Máy tính: ứng dụng, ích lợi và các vấn

đề nảy sinh

II. Đạo đức máy tính

. Kinh tế, công nghệ

. Xã hội, văn hóa, giải trí

. Thông tin, truyền thông

. …

III. Đạo đức nghề nghiệp với chuyên gia

máy tính

IV. Bản quyền phần mềm

2016

Nhập môn CNTT&TT

3

2016

Nhập môn CNTT&TT

4

1

8/22/2016

Lợi ích của việc sử dụng máy tính

Lợi ích của việc sử dụng máy tính (cont.)

. Giao thông

. Các ứng dụng trên máy tính

. Tăng độ chính xác, giảm thời gian xử lý

. Giải trí, thư giãn

. Tổ chức giao thông, dẫn đường

. Giáo dục và đào tạo

. Học từ xa

. …..

. Nhận diện chữ viết, tiếng nói

. Xử lý thu nhận ngôn ngữ, kiểm tra ngữ pháp, chính tả.

. Truyền thông

. Tiết kiệm thời gian, chi phí

. Nhiều thông tin miễn phí

. Truy cập từ xa

. Phòng chống tội phạm

. Nâng cao chất lượng hồ sơ tôi phạm

. Tìm kiếm hồ sơ, dấu vết nhanh hơn

. Truy nhập hồ sơ từ xa

. Nhiều diễn đàn công cộng, không giới hạn địa lý

. ….

. Phát triển các thiết bị an ninh, theo dõi

2016

Nhập môn CNTT&TT

5

2016

Nhập môn CNTT&TT

6

Lợi ích của việc sử dụng máy tính (cont.)

Các vấn đề phát sinh khi sử dụng máy tính

. Y tế

. Tính riêng tư và thông tin cá nhân

. Quản lý hồ sơ bệnh nhân

. Chuẩn đoán y tế

. Trợ giúp y tế từ xa

. Bị theo dõi, giám sát (Eagle eye),

• Hệ thống định vị toàn cầu

. Kinh doanh thông tin khách hàng

. Môi trường

. Tạo tiểu sử (profiles)

. Giám sát môt trường và nguyên liệu

• Để dự đoán hành vi

• Độ ẩm, nồng độ a xít, cảnh báo cháy rừng…

. Truy tìm dấu vết (Tracking) các động vật hiếm

. Giảm giấy tờ và rác thải, tiết kiệm kinh phí lưu trữ

• Thư điện tử, ebook

2016

Nhập môn CNTT&TT

7

2016

Nhập môn CNTT&TT

8

2

8/22/2016

Các vấn đề phát sinh khi sử dụng máy tính (cont.)

. Tự do ngôn luận

. Tội phạm máy tính

. Thông tin không kiểm soát

. Đột nhập, tin tặc (hacking)

• Thông tin độc hại

. Trộm cắp trên mạng (online scams)

. Tự do bày tỏ trên các diễn đàn, blog,

facebook

• Bán hàng qua mạngkhông đưa hàng

. Lừa gạt, phá hoại, trộm thông tin và giả mạo

(Fraud, Sabotage, Information Theft, and Forgery)

. Nặc danh

• Thể hiện tính riêng tư và tự do ngôn luận

• Hành động phá hoại: vu cáo, bôi nhọ..

. Rác – Thư rác

• Email vô hại, vô bổ, quấy rối, lừa đảo,..

2016

Nhập môn CNTT&TT

9

2016

Nhập môn CNTT&TT

10

Các vấn đề phát sinh khi sử dụng máy tính (cont.)

. Sở hữu trí tuệ

.

Công nghệ sao chép dễ dàng

Thiết bị

•

Phần mềm sao chép

Cần sử dụng máy tính một cách

có đạo đức

Sở hữu trí tuệ được đảm bảo hợp pháp ở dạng

bản quyền, bằng sáng chế, thương hiệu, các luật

bí mật thương mại

2016

Nhập môn CNTT&TT

11

2016

Nhập môn CNTT&TT

12

3

8/22/2016

II. Đạo đức máy tính: Khái niệm

Đạo đức máy tính: Khái niệm (cont.)

. Các phân tích về tác động đối với xã hội, tự

nhiên của công nghệ máy tính; xây dựng và

phân giải các chính sách tương ứng cho việc

sử dụng có đạo đức công nghệ máy tính.

. Đạo đức máy tính là một phần của đạo đức;

nó thay đổi hàng ngày do việc phát triển

nhanh chóng của công nghệ thông tin.

Deborah Johnson

James Moor

. Các câu hỏi về đạo đức phát sinh như là kết

quả của sự phát triển và triển khai các công

nghệ máy tính. Điều này bao gồm:

. làm rõ các vấn đề phát sinh,

. Đạo đức máy tính xem xét tác động của máy

tính đối với xã hội, luật pháp và luân lý.

Tavani

. xây dựng cơ chế để giải quyết các vấn đề này.

Johnson & Nissenbaum

2016

Nhập môn CNTT&TT

13

2016

Nhập môn CNTT&TT

14

Mục đích của việc học đạo đức máy tính

Các khía cạnh của đạo đức máy tính

. Riêng tư (Privacy)

. Hiểu và phân tích được những ảnh hưởng

hiện tại và tiềm tàng của máy tính đến con

người và xã hội, cả mặt tích cực lẫn mặt tiêu

cực.

. Các mối đe dọa đến sự riêng tư cá nhân/tổ chức

là gì và làm thế nào chúng ta có thể bảo vệ chính

mình

. Tôn trọng và bảo vệ dữ liệu của cá nhân/tổ chức

khác

. Biết và xem xét những vấn đề liên quan đến

. Trách nhiệm (Responbility)

đạo đức nghề máy tính, những vấn đề pháp lý

và những vấn đề xã hội có liên quan.

. Accuracy: Người thu thập thông tin có trách nhiệm

xác thực thông tin, đảm bảo tính chính xác của

thông tin

. Access: Người quản lý thông tin có trách nhiệm

kiểm soát truy cập và xác định những thông tin mà

một người có quyền có được về những người

khác và làm thế nào để các thông tin đó có thể

được sử dụng hợp pháp

. Trở thành người làm tin học có trách nhiệm và

nhà kỹ thuật có lương tâm trong sáng.

2016

Nhập môn CNTT&TT

15

2016

Nhập môn CNTT&TT

16

4

8/22/2016

Các vấn đề cơ bản của đạo đức máy tính

. Tội phạm máy tính (Computer crime)

. Sở hữu trí tuệ (Intellectual Property)

. Sử dụng máy tính để thực hiện một hành bất

hợp pháp

. Tội phạm máy tính có thể là:

. Ai là người sở hữu hợp pháp thông tin/phần

mềm

. Phương thức trao đổi/mua bán

• Nhân viên - bất mãn hoặc không trung thực

(chiếm số lượng cao nhất)

• Người sử dụng bên ngoài - khách hàng hoặc nhà

cung cấp

• “Hacker" và “Cracker" - hacker làm điều đó cho

vui, nhưng cracker có ý định xấu

• Tổ chức tội phạm - theo dõi các doanh nghiệp bất

hợp pháp, giả mạo, hàng giả

2016

Nhập môn CNTT&TT

17

2016

Nhập môn CNTT&TT

18

Các vấn đề cơ bản của đạo đức máy tính

Đạo đức cho người sử dụng máy tính

. Các loại tội phạm máy tính:

1) Không sử dụng máy tính để làm hại người khác.

. Gây thiệt hại đối với các máy tính, các chương

trình hoặc các tập tin

2) Không sử dụng máy tính để ăn cắp thông tin của

người khác.

• Virus - di chuyển thông qua các hệ thống gắn liền với

các tập tin và các chương trình

• Worms - liên tục tự sao chép

3) Không truy cập các tập tin mà không có sự cho phép

của chủ sở hữu.

4) Không sao chép phần mềm có bản quyền mà không

có sự cho phép của tác giả.

. Trộm

• Phần cứng, phần mềm, dữ liệu, thời gian máy tính

5) Luôn luôn tôn trọng luật pháp và chính sách bản

quyền.

• Vi phạm bản quyền phần mềm - bản sao trái phép tài

liệu có bản quyền

. Xem / sử dụng

6) Tôn trọng sự riêng tư của người khác, cũng giống

như bạn mong đợi sự tôn trọng riêng tư từ những

người khác.

• "Nhập cảnh trái phép" và "tin nhắn vô hại" vẫn bất

hợp pháp

2016

Nhập môn CNTT&TT

19

2016

Nhập môn CNTT&TT

20

5

8/22/2016

Đạo đức cho người sử dụng máy tính (cont.)

10 điều răn của Đạo đức máy tính

7) Không sử dụng tài nguyên máy tính của người khác

khi chưa có sự cho phép của họ.

1) Không được dùng máy tính gây phiền cho người

khác

8) Sử dụng Internet có đạo đức.

9) Khiếu nại về việc cung cấp thông tin hay các hoạt

động bất hợp pháp khác, nếu biết, đến các nhà cung

cấp dịch vụ Internet và các cơ quan thực thi pháp luật

địa phương.

2) Không được can thiệp vào công việc máy tính của

người khác

3) Không được đánh cắp các tệp dữ liệu máy tính

của người khác

10)Người sử dụng có trách nhiệm bảo vệ tài khoản và

mật khẩu của họ. Không nên viết ra giấy hoặc bất cứ

nơi nào khác để nhớ.

4) Không được dùng máy tính để ăn cắp

11)Người dùng không nên cố ý sử dụng máy tính để truy

xuất hoặc sửa đổi thông tin của người khác, ví dụ như

thông tin mật khẩu, các tập tin

5) Không được dùng máy tính để tạo bằng chứng giả

2016

Nhập môn CNTT&TT

21

2016

Nhập môn CNTT&TT

22

III. Hướng dẫn đạo đức nghề nghiệp đối với

chuyên gia máy tính

10 điều răn của Đạo đức máy tính (cont.)

. Chuyên gia máy tính

6) Không được copy các phần mềm có bản quyền

. Là chuyên gia trong lĩnh vực của họ

7) Không được dùng tài nguyên máy tính của

người khác khi không được phép

. Hiểu biết khách hàng dựa trên tri thức, kinh nghiệm và sự

chân thật của họ

8) Không được lợi dụng phi pháp sản phẩm trí tuệ

của người khác

. Hiểu sản phẩm của họ (và những mạo hiểm liên quan)

ảnh hưởng đến nhiều người

9) Phải nghĩ đến những hậu quả xã hội mà chương

trình máy tính của mình gây ra

. Tuân theo các chuẩn mực và thực tiễn nghề nghiệp

. Duy trì năng lực cần thiết và có kiến thức cập nhật với

công nghệ tiên tiến

10)Cần dùng máy tính theo những chuẩn mực và

tôn trọng những luân thường đạo lý của con

người

. Đào tạo những người không chuyên về công việc máy

tính

2016

Nhập môn CNTT&TT

23

2016

Nhập môn CNTT&TT

24

6

8/22/2016

III. Hướng dẫn đạo đức nghề nghiệp đối với

chuyên gia máy tính

III. Hướng dẫn đạo đức nghề nghiệp đối với

chuyên gia máy tính

. Quy tắc ứng xử của ACM (Association for

Computing Machinery)

. Những hành vi đạo đức kỳ vọng từ chuyên

gia

. Đóng góp cho xã hội và con người

. Tránh tác hại cho người khác

. Trung thực, tin cậy

. Công bằng, không phân biệt đối xử

. Tôn vinh quyền sở hữu, bao gồm cả bản quyền và

bằng sáng chế

. Cung cấp tín dụng phù hợp khi sử dụng các tài sản

trí tuệ của người khác

. Chân thành và ngay thẳng (Honest and fair)

. Tôn trọng bí mật (respects confidentiality)

. Duy trì trình độ nghề nghiệp (maintains

professional competence)

. Hiểu các luật liên quan (understands relevant laws)

. Tôn trọng và bảo vệ tính cá nhân (respects and

protection of personal privacy)

. Tránh làm phiền người khác (avoids harming

others)

. Tôn trọng quyền cá nhân, riêng tư

. Tôn trọng danh dự, bảo mật

. Tôn trọng quyền sở hữu (respects property rights).

2016

Nhập môn CNTT&TT

25

2016

Nhập môn CNTT&TT

26

III. Hướng dẫn đạo đức nghề nghiệp đối với

chuyên gia máy tính

III. Hướng dẫn đạo đức nghề nghiệp đối với

chuyên gia máy tính

. Các hướng dẫn bổ sung

3) Xuyên suốt việc lập kế hoạch và lập

lịch

1) Hiểu thành công

• Người phát triển và người dùng hệ thống

máy tính phải nhìn ra xa hơn việc viết mã

chương trình thuần túy để giải quyết một

nhiệm vụ nào đó

. Hãy chú ý đến các chi tiết – thực hiện công

việc xuyên suốt và cẩn thận khi lập kế họach

và lập lịch cho một dự án và viết hồ sơ thầu

4) Hãy kiểm thử với khách hàng thật

2) Thiết kế cho người dùng thật

• Để cung cấp những hệ thống hữu dụng

thì người dùng thật phải được tham gia

vào giai đoạn thiết kế

. Để cung cấp những hệ thống hữu dụng thì

người dùng thật phải được tham gia vào giai

đoạn kiểm thử

2016

Nhập môn CNTT&TT

27

2016

Nhập môn CNTT&TT

28

7

8/22/2016

III. Hướng dẫn đạo đức nghề nghiệp đối với

chuyên gia máy tính

III. Hướng dẫn đạo đức nghề nghiệp đối với

chuyên gia máy tính

5) Hãy đánh giá việc tái sử dụng phần mềm

. Phân tích kịch bản đạo đức nghề nghiệp

1) Giai đoạn chuẩn bị

. Đừng giả định các phần mềm hiện có là an

toàn và có thể dùng lại được

. Liệt kê các mạo hiểm, vấn đề và hậu quả

. Liệt kê tất cả các bên liên quan

. Liệt kê các hành động có thể

6) Vô tư, không thiên vị (Candidness)

. Cởi mở và ngay thẳng với những tính năng, tính

an toàn và những hạn chế của phần mềm

7) Bảo vệ

. Đòi hỏi một trường hợp thuyết phục về tính an

toàn

2016

Nhập môn CNTT&TT

29

2016

Nhập môn CNTT&TT

30

III. Hướng dẫn đạo đức nghề nghiệp đối với

chuyên gia máy tính

IV. Bản quyền phần mềm

. Phân tích kịch bản đạo đức nghề nghiệp

. Luật bản quyền

2) Giai đoạn phân tích

. Chỉ ra những trách nhiệm của người ra quyết định

. Chỉ ra quyền hạn của các bên liên quan

. Xem xét ảnh hưởng của những phương án hành

động đến những bên liên quan

. Tìm các chương mục trong luật đạo đức nghề nghiệp

. Người (hoặc công ty) xây dựng phần mềm sẽ

sở hữu phần mềm đó

. Người (hoặc công ty) mua phần mềm chỉ có

quyền sử dụng phần mềm theo thỏa thuận

đặt ra

có thể áp dụng.

• Phân loại từng hành động tiềm năng hoặc những trả lời như

những ép buộc, nghiêm cấm hay chấp nhận được về mặt

đạo đức nghề nghiệp

. Không sao chép, bán, cho mượn, thuê, cho

thuê, hoặc phân phối mà không có sự cho

phép của chủ sở hữu phần mềm

. Xem xét chuẩn mực đạo đức của mỗi phương án và

lựa chọn lấy một

2016

Nhập môn CNTT&TT

31

2016

Nhập môn CNTT&TT

32

8

8/22/2016

IV. Bản quyền phần mềm

. Phần mềm thương mại

. Phân loại phần mềm (theo quyền sử dụng)

. Phần mềm thương mại (commercial software)

. Phần mềm công cộng (public software)

. Phần mềm tự nguyện/chia sẻ (shareware)

. Phần mềm miễn phí (freeware)

. Được đăng ký bản quyền

. Được xây dựng để bán cho người dùng

. Người dùng cần nhận được bản quyền sử dụng

phần mềm từ chủ sở hữu

. Các kiểu cấp bản quyền phần mềm:

. Phần mềm cho thuê (rental software)

• Site licenses: Cho phép phần mềm được sử dụng trên

tất cả các máy tính ở các vị trí xác định

. Phần mềm mã nguồn mở (open-source

software)

• Concurrent-user licenses: Cho phép một số bản copy

được dùng đồng thời

• Multi-user licenses: Một số user có thể dùng đồng thời

• Single-user licenses: Chỉ một người được sử dụng

2016

Nhập môn CNTT&TT

33

2016

Nhập môn CNTT&TT

34

IV. Bản quyền phần mềm

. Phần mềm công cộng

. Phần mềm miễn phí

. Được đăng ký bản quyền

. Miễn phí sử dụng

. Không được đăng ký bản quyền

. Có thể sao chép miễn phí, bán, hoặc sửa đổi

. Thông thường chất lượng thấp, không tin cậy

. Phần mềm cho thuê

. Phần mềm tự nguyện

. Được đăng ký bản quyền

. Miễn phí, nhưng bạn nên đóng góp một lượng tiền

để sử dụng phần mềm

. Người dùng thuê với mức phí xác định

. Một số PM cho phép dùng thử, sau đó trả tiền để

dùng lâu dài

. Một số PM yêu cầu trả tiền để có phiên bản đầy

đủ.

2016

Nhập môn CNTT&TT

35

2016

Nhập môn CNTT&TT

36

9

8/22/2016

IV. Bản quyền phần mềm

. Phần mềm mã nguồn mở

. Được cung cấp dưới dạng mã nguồn

. Miễn phí bản quyền

Hết bài 7

. Người dùng có thể cải tiến, nâng cấp, sửa đổi,

phát triển theo một số nguyên tắc chung của

PMNM

CÁM ƠN SỰ THEO DÕI!

. Nhà cung cấp có thể yêu cầu người dùng trả

một số chi phí như bảo hành, huấn luyện, nâng

cấp, tư vấn

. VD: Linux, Firefox, OpenOffice

2016

Nhập môn CNTT&TT

37

2016

Nhập môn CNTT&TT

38

10

Bài giảng Nhập môn Công nghệ thông tin và truyền thông - Bài 7: Đạo đức máy tính