Bài giảng Tương tác người máy - Phần II: Phần thiết kế giao tiếp người dùng

Prepared by MSc Luong manh Ba

Tương tác người - máy

Human Computer Interaction - HCI

Department of Software Engineering

Faculty of Information Technology

Hanoi University of Technology

TEL: 04-8682595 FAX: 04-8692906

Email: cnpm@it-hut.edu

HUT, Falt. of IT

HCI - Two. 1

Prepared by MSc Luong manh Ba

Phần II: Phần thiết kế giao tiếp

người dùng

Chương IV: Các nguyên tắc và vòng đời

hình sao trong thiết kế tương tác

người máy

Chương V: Mô hình GOM, Keytrock

(GOM and Keytrock Models)

Chương VI: Đặc tả yêu cầu ND và Phân

tích nhiệm vụ

Chương VII: Ký pháp đối thoại và thiết kế

HUT, Falt. of IT

HCI - Two. 2

Prepared by MSc Luong manh Ba

Chương 4: Các nguyên tắc và vòng đời

hình sao trong thiết kế giao tiếp Người

dùng – Máy tính

Tổng quan

. Mục đích chính của thiết kế là tính dùng

được tối đa (maximum usability)

. Lịch sử thiết kế các hệ tương tác cung cấp các

mô thức cho thiết kế có tính dùng được

. Các nguyên tắc của tính dùn g được là phương

tiện khái quát để hiểu tính dùng được

HUT, Falt. of IT

HCI - Two. 3

Prepared by MSc Luong manh Ba

Chương 4:Các nguyên tắc và vòng đời

hình sao trong thiết kế giao tiếp

Người dùng – Máy tính

Nội dung

4.1. Tổng quan

4.2. Các cách tiếp cận

4.3. Các mô thức cho tính dùng được

4.4. Các nguyên tắc cho tính dùng được

4.5. Thiết kế giao tiếp Người-máy

4.6. Thiết kế có cấu trúc

HUT, Falt. of IT

HCI - Two. 4

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.1. Tổng quan

- Nguyên tắc, guidlines, chuẩn hoá và luật (rules)

biểu diễn các tri thức tích luỹ được về giao tiếp

người dùng.

- Thiết kế để đạt được tính sử dụng được (usability)

là mục đích chính của thiết kế, lấy người dùng là

trung tâm, là cơ bản :

✓ Hiểu các vấn đề cơ bản : Hiểu y/c ND và phát triển sản

phẩm

✓ Xác định các giai đoạn

✓ Hiểu nhu cầu và cách tiếp cận lặp trong thiết kế

✓ Nguyên tắc ND là quan trọng.

HUT, Falt. of IT

HCI - Two. 5

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.1. Tổng quan (tiếp)

- Lịch sử của các hệ thống tương tác cung cấp các

mô thức cho thiết kế dùng được.

4.1.1 Nguyên tắc (principles)

• Là những đích chung có lợi cho việc tổ chức thiết

kế

• Nguyên tắc không cung cấp phương pháp đặc biệt

nào để thực hiện mục đích => khó sử dụng trong

thực tế

Vấn đề: các nguyên tắc như tính nhất quán hay đơn

giản thì rất khó định nghĩa và thực hiện.

HUT, Falt. of IT

HCI - Two. 6

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.1. Tổng quan (tiếp)

• Yêu cầu: Hệ thống giao tiếp phải được thiết kế và

phải chứng minh hay do được tính dùng được?

4.1.2. Guidelines

▪ Là những luật chung mà thiết kế phải theo.

▪ Có thể dẫn từ yếu tố tâm lý hay yếu tố con

người, các chuẩn hoá: vì KSPM thường chỉ

quan tâm đến việc trả lời nhanh, do vậy có thể

thiếu giải thích, hoặc thiếu ứng dụng nhất là

những guidelines có thể cái này trái với cái

khác. Có nhiều loại guidelines: quản lý, công cụ

và kỹ thuật. Thí dụ: màu sắc không giống nhau

trên mọi máy, con người có thể bị mù màu, . . .

HUT, Falt. of IT

HCI - Two. 7

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.1. Tổng quan (tiếp)

▪ Guideline có thể được dùng nhiều trong thiết kế

công cụ cho xây dựng giao tiếp người dùng.

4.1.3. Chuẩn (Standards)

• Là các nguyên tắc, guidelines hay luật phải

theo do yêu cầu hoặc do sức ép công nghiệp

(thí dụ các chuẩn của Machintosh, MicroSoft,

. . . , ) [Smith 86b].

• Chuẩn được thiết kế để bảo vệ tính hiệu quả

của ND hay dây chuyền sản xuất của nhà

phát triển, các lý do thương mại hay do chính

sách.

HUT, Falt. of IT

HCI - Two. 8

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.1. Tổng quan (tiếp)

• Chuẩn đôi khi được yêu cầu sớm bởi các lí do

thương mại hay chính trị

4.1.4. Luật (Rules)

• Là các guidelines hay các chuẩn với các biến tự

do đặc tả nhu cầu khách hàng với một hệ thống

riêng biệt nào đó [Mossier 86].

• Luật có thể tạo ra họ các sản phẩm giống nhau

• Luật được định nghĩa bằng cách thu thập thông

tin liên quan về các phần riêng biệt của một giao

tiếp người dùng (quản lý Windows) hay chọn các

HUT, Falt. of IT

HCI - Two. 9

thông số để cài đặt (tiêu đề, màu sắc,. . . ).

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.1. Tổng quan (tiếp)

• Việc áp đặt các luật là khó khăn và có thể tự

động hoá nhờ các công cụ phần mềm, thí dụ

các thư viện tương tác theo hướng đối tượng.

• Minh chứng được các thông tin guidelines,

luật dùng để định nghĩa luật. Luật dùng cho

một phần của Hệ Thống: thông báo lỗi, nội

dung cửa sổ, . . .

HUT, Falt. of IT

HCI - Two. 10

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.2. Các tiếp cận

1- Các mô thức (paradigms) cho tính

dùng được: từ các kỹ thuật tương tác

thành công

2- Các nguyên tắc cho tính dùng được:

Từ các tri thức xã hội, tính toán hay

tâm lý

HUT, Falt. of IT

HCI - Two. 11

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.3. Các mô thức cho tính dùng được

Tập trung vào các vấn đề chủ yếu sau:

• Thời gian phân chia (Time sharing)

- Những năm 50-60: bùng nổ các kỹ thuật mới

- 1960: Nhu cầu các kênh năng lượng

- máy tính đơn hỗ trợ đa người dùng

• Thiết bị hiển thị (Video Display)

- Phương tiện thích hợp hơn so với giấy

- Máy tính dùng để quan sát và điều khiển dữ

liệu

- Vai trò cá nhân

HUT, Falt. of IT

HCI - Two. 12

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.3. Các mô thức cho tính dùng được

(tiếp)

• Các bộ công cụ lập trình:

- 1963: Tăng tính thông minh con người

- 1968: hệ thống chứng minh

➢ các công cụ hợp lý cung cấp việc xây dựng các khối cho các

sản phẩm ngày càng phức tạp

• Máy tính PC

- 1970: Ngôn ngữ Logo cho lập trình đồ hoạ

cho trẻ em

- Các hệ thống ngày càng dễ dùng hơn

HUT, Falt. of IT

HCI - Two. 13

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.3. Các mô thức cho tính dùng được

(tiếp)

• Hệ thống Window và tương tác kiểu

WIMP

- Con người ngày càng có nhu cầu muốn thực

hiện nhiều công việc một lúc

- Window được dùng để thay đổi các chủ đề

- 1981: Xerox Star đưa ra hệ thống window

thương mại đầu tiên.

• Cảnh trí (Metaphore)

- Liên quan đến thói quen của ND như màu

sắc, hình dạng, vị trí, . . .

HUT, Falt. of IT

HCI - Two. 14

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.3. Các mô thức cho tính dùng được

(tiếp)

- LOGO

- Quản lý tệp trên desktop

- Xử lý văn bản

- Phân tích kế toán

- Hiện thực ảo

=> Một số nhiệm vụ không phù hợp với cảnh trí đâ cho

• Điều khiển trực tiếp (WYSIWYG)

- 1982: Shneiderman mô tả giao tiếp dựa vào

đồ hoạ

HUT, Falt. of IT

HCI - Two. 15

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.3. Các mô thức cho tính dùng được

(tiếp)

- Có thể quan sát đối tượng

- Gia tăng hoạt động và phản hồi nhanh chóng

- Cú pháp chính xác cho mọi hành động

- hành động thay cho ngôn ngữ

• Ngôn ngữ ngược với hành động

- hành động thường không khó bằng lời nói

- giao tiếp kiểu này thay thế mô thức thiết kế hệ

thống bằng ngôn ngữ

- Giao tiếp như 1 phương tiện và hành động như

một tác tử thông minh.

HUT, Falt. of IT

HCI - Two. 16

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.3. Các mô thức cho tính dùng được

(tiếp)

=> lập trình theo mẫu bởi hành động và

ngôn ngữ

• Siêu văn bản (Hypertext)

- 1945: Vanevar Bush đã thành công trong

quản trị sự bùng nổ thông tin

- 60’s: Nelson mô tả hypertext như cấu trúc

không tuyến tính

- Dự án của Nelson là mơ ước của chúng ta

HUT, Falt. of IT

HCI - Two. 17

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.3. Các mô thức cho tính dùng được

(tiếp)

• Đa thể thức (Multi modality)

- Hệ thống tương tác đa thể thức là hệ thống sử

dụng đa kênh giao tiếp với ND. Mỗi kênh là

một thể thức. ND thường sử dụng kênh nhìn

(visual) và phím (haptic)

- Hệ thống tương tác đa thể thức hiện tại phải

đáp ứng được cho việc sử dụng đồng thời các

kênh giao tiếp cho cả vào và ra.

➢ Đa thể thức, đa phương tiện và hiện thực ảo tạo

nên một khung rộng cho việc nghiên cứu các hệ

tương tác .

HUT, Falt. of IT

HCI - Two. 18

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.3. Các mô thức cho tính dùng được

(tiếp)

• Hỗ trợ làm việc tập thể (CSCW-

Computer Supported Cooperative Work)

- Hệ thống CSCW được xây dựng nhằm cho

phép giao tiếp của con người qua máy tính, do

vậy nhiều thứ có thể được biểu diễn trong một

sản phẩm.

- Thí dụ: Hệ thống E-mail là một hệ thống

tương tác kiểu CSCW

- CSCW là một chủ đề mới trong HCI hiện tại

HUT, Falt. of IT

HCI - Two. 19

Prepared by MSc Luong manh Ba

4.3. Các mô thức cho tính dùng được

(tiếp)

• WEB

- 1989 Tim Berners Lee (CERN) là một hiện

tượng xã hội và ngày càng có nhiều người sử

dụng

• Giao tiếp dựa vào tác tử (Agent based

interface)

HUT, Falt. of IT

HCI - Two. 20