Bài giảng Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin - Chương 3: Chủ nghĩa duy vật lịch sử (Phần 1) - Nguyễn Văn Ngọc
CHƯƠNG III
CHỦ NGHĨA
DUY VẬT
LỊCH SỬ
Người biên soạn:
TS Nguyễn Văn Ngọc
I/ VAI TRÒ CỦA SẢN XUẤT VẬT CHẤT VÀ
QUY LUẬT QUAN HỆ SẢN XUẤT PHÙ HỢP
VỚI TRÌ NH ĐỘ LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT
1/ Sản xuất vật chất và vai trò của nó
a/ Sản xuất vật chất và phương thức sản
xuất.
Sản xuất là một loại hì nh hoạt động đặc
trưng của con người, bao gồm: sản xuất vật
chất, sản xuất tinh thần và sản xuất ra bản
thâ n con người. Trong đó, sản xuất vật chất là
cơ sở của sự tồn tại và phá t triển của xã hội.
+ Sản xuất vật
chất là quá trình con
người sử dụng công
cụ lao động tác
động vào tự nhiên,
cải biến các dạng
vật chất của giꢀi tự
nhiên nhằm tạo ra
của cải vật chất thoả
mãn nhu cầu tồn tại
và phát triển của
con người.
+ Phương thức sản xuất là cá ch thức con
người thực hiện quá trì nh sản xuất vật chất ở
những giai đoạn lịch sử nhất định.
Nhà tư bản
Bóc lôt
tuyệt đối
sức
lao động
của người
nô lệ
Địa chủ
phá t canh
và
thuê
cô ng nhâ n
và
bóc lột
giá trị
thặng dư
Làm chung
ăn chung
(Cộng
Sản xuất
cộng đồng
thu tô
đồng)
của
tá điền
CX
NT
CH
NL
TB
CN
CS
VM
PK
MỖI XÃ HỘI CHỈ CÓ MỘT PHƯƠNG THỨC SẢN XUẤT ĐẶC TRƯNG
b/ Vai trò của sản xuất vật chất và
phương thức sản xuất đối với sự tồn tại và
phát triꢀn của xã hội.
Sản xuất vật chất đóng vai trò:
+ Là nhân tố quyết định sự sinh tồn, phát
triển của con người và xã hội.
+ Là cơ sở để hình thành các quan hệ xã hội
về nhà nưꢀc, pháp quyền, đạo đức…
+ Là điều kiện quyết định cho con người cải
biến tự nhiên, xã hội và chính bản thân con
người.
Phương thức sản xuất
đóng vai trò:
+ Quyết định đối vꢀi
trình độ phát triển của nền
sản xuất xã hội và do đó
quyết định đối vꢀi trình độ
phát triển của đời sống xã
hội nói chung
Điều này được
chứng minh bởi quy luật
quan hệ sản xuất phải phù
hợp vꢀi trình độ phát triển
của lực lượng sản xuất
2/ Quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với
trình độ phát triꢀn của lực lượng sản xuất
a/ Khái niệm lực lượng sản xuất, quan hệ sản
xuất.
Lực lượng sản xuất là gì? LLSX là toàn bộ
các nhân tố vật chất, kỹ thuật của quá trình sản
xuất, chúng tồn tại trong mối quan hệ biện chứng
vꢀi nhau tạo ra sức sản xuất làm cải biến các đối
tượng trong quá trình sản xuất, tức tạo ra năng
lực thực tiễn làm biến đổi các đối tượng vật chất
của giꢀi tự nhiên theo nhu cầu nhất định của con
người và xã hội.
CÓ SẴN
TRONG
TỰ NHIÊN
THỂ LỰC
TRÍ LỰC
NGƯỜI
LAO
ĐỘNG
ĐÃ QUA
CHẾ BiẾN
LỰC
LƯỢNG
SẢN
ĐỐI TƯỢNG
LAO ĐỘNG
XUẤT
CÔNG CỤ
LAO ĐỘNG
TƯ
LiỆU
SẢN
XUẤT
TƯ LiỆU
LAO ĐỘNG
TƯ LiỆU
HỖ TRỢ
KINH TẾ
CÔNG
NGHIỆP
KINH
TẾ
TRI
THỨC
KINH TẾ
NÔNG NGHIỆP
Ngày nay, khoa học trở thành “lực lượng sản xuất trực tiếp”
Quan hệ sản xuất (QHSX) là gì?
QHSX là mối quan hệ kinh tế giữa người
và người trong quá trình sản xuất (sản xuất
và tái sản xuất xã hội)
QHSX gồm ba mặt:
+ Quan hệ sở hữu đối vꢀi tư liệu sản xuất,
+ Quan hệ trong tổ chức, quản lý sản xuất,
+ Quan hệ trong phân phối sản phẩm.
QUAN HỆ
SỞ HỮU
TƯ LiỆU
QUAN HỆ XUẤT PHÁT,
CƠ BẢN, QUYẾT ĐỊNH
2 QUAN HỆ CÒN LẠI
SẢN XUẤT
CÁ C
YẾU
TỐ
CỦA
QUAN
HỆ
SẢN
XUẤT
VÀ
QUAN HỆ
TỔ CHỨC
QUẢN LÝ
SẢN XUẤT
TÁC ĐỘNG TRỰC TiẾP VÀO
SẢN XUẤT, LÀM PHÁT TRIỂN
HOẶC KÌM HÃM QUÁ TRÌNH
SẢN XUẤT
VAI
TRÒ
CỦA
CHÚNG
QUAN HỆ
PHÂN PHỐI
SẢN PHẨM
LÀM RA
KÍCH THÍCH TRỰC TiẾP VÀO
LỢI ÍCH CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG
LÀM NĂNG ĐỘNG NỀN
SẢN XUẤT XÃ HỘI
b/ Mối quan hệ biện
chứng giữa LLSX và
QHSX.
Thể hiện ở 2 ý sau:
Ý1: Trong quá trì nh
sản xuất thì LLSX là nội
dung vật chất, kỹ thuật
cò n QHSX là hì nh thức
kinh tế - xã hội. Trong
đó LLSX quyết định
QHSX cò n QHSX tá c
động lại LLSX.
Tí nh quyết
định của
LLSX thể hiện
ở:
+ QHSX
phải
phụ
thuộc vào
thực trạng
phá t triển của
LLSX trong
mỗi giai đọan
lịch sử xá c
định.
Sự tá c động trở lại
của QHSX đối với
LLSX.
Thể hiện ở:
+ QHSX có khả năng
thúc đẩy hoặc kì m hã m
LLSX. Vì QHSX quy
định mục đích của sản
xuất, tá c động đến thá i
độ người lao động trong
lao động sản xuất, đến
tổ chức phâ n cô ng lao
động xã hội.
Ý 2: Mối quan hệ
giữa LLSX và QHSX là
mối quan hệ thống nhất
có bao hàm khả năng
chuyển hó a thành cá c
mặt đối lập và phá t sinh
mâ u thuẫn.
Trong phạm vi tương
đối ổn định của một
hì nh thá i kinh tế - xã hội
thì QHSX phù hợp vꢀi
LLSX.
Sự phát triển liên tục của LLSX đến một lúc
nào đó sẽ mâu thuẫn vꢀi QHSX vốn tương đối cố
định. Mâu thuẫn này ngày càng gay gắt và
QHSX “trở thành xiềng xích của LLSX” cản trở
sự phát triển của cả phương thức sản xuất.
Tùy theo điều kiện mà mâu thuẫn trên phải
được giải quyết để hình thành một quan hệ sản
xuất mꢀi phù hợp vꢀi trình độ và mở đường cho
lực lượng sản xuất phát triển. Tức là, một PTSX
mꢀi ra đời.
Như vậy, sự vận động của mâu thuẫn giữa
LLSX và QHSX là một quá trình đi từ sự thống
nhất đến những khác biệt và đối lập, xung đột, từ
đó làm xuất hiện nhu cầu khách quan phải được
giải quyết theo nguyên tắc QHSX phải phù hợp
vꢀi trình độ phát triển của LLSX.
PTSX MỚI
RA ĐỜI
PTSX
QHSX
TƯƠNG ĐỐI CỐ ĐỊNH
SỰ MÂU THUẪN
GiỮA
LLSX VÀ QHSX
LLSX
THƯỜNG XUYÊN
BiẾN ĐỔI
GIAI QUYÊT
MÂU THUẪN
CON NGƯỜI CẢI TiẾN
CÔNG CỤ LAO ĐỘNG
LLSX BiẾN ĐỔI Ở NHỮNG
KHÍA CẠNH NÀO ?
DO NHU CẦU VẬT CHẤT KHÁCH QUAN
VÍ DỤ MINH HOẠ
PTSX
CSNT
PTSX
CHNL
QHSX
CHNL
QHSX
CỘNG ĐỒNG
LLSX
THÔ SƠ
SẢN PHẨM
DƯ THỪA
NGƯỜI THẮNG
(CHỦ NÔ)
SX
RIÊNG
(TƯ
HỮU
XUẤT
HIỆN)
CHĂN NUÔI
TRỒNG TRỌT
CHIẾN
TRANH
CCLĐ
KIM
LỌAI
CCLĐ
ĐỒ ĐÁ
NGHỀ
THỦ CÔNG
KẺ THUA
(NÔ LỆ)
DO NHU CẦU
VẬT CHẤT
Tải về để xem bản đầy đủ
47 trang
24420
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Bài giảng Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin - Chương 3: Chủ nghĩa duy vật lịch sử (Phần 1) - Nguyễn Văn Ngọc", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- bai_giang_nhung_nguyen_ly_co_ban_cua_chu_nghia_mac_lenin_chu.ppt
