Tài liệu Hướng dẫn ôn thi môn Kinh tế chính trị Mác - Lênin - Nguyễn Văn Hảo
HÛÚNG DÊN ÖN THI MÖN KINH TÏ CHÑNH TRÕ MAC - LÏNIN
1
HÛÚNG DÊN ÖN THI
MÖN
KINH TÏ CHÑNH TRÕ
MAC - LÏNIN
PTS. NGUYÏN VÙN HAO
2
TRUNG TÊM BÖI DÛÚNG CAN BÖ GIANG DAY
lY LUÊN MAC - LÏNIN VA TÛ TÛÚNG HÖ CHÑ MINH
HÛÚNG DÊN ÖN THI
MÖN
KINH TÏ CHÑNH TRÕ
MAC - LÏNIN
(Tai ban co sûa chûa, bö sung)
NHA XUÊT BAN ÀAI HOC QUÖC GIA HA NÖI
NÙM 2000
HÛÚNG DÊN ÖN THI MÖN KINH TÏ CHÑNH TRÕ MAC - LÏNIN
3
TÊP THÏ TAC GIA
PTS. NGUYÏN VÙN HAO (CHU BIÏN)
NGUYÏN VÙN BÑCH
NGUYÏN MÊU VÊN
NGUYÏN TRONG LÊM
GS. VU HÛU NGOAN
PTS. NGUYÏN VÙN HAO
4
MUC LUC
GÒ SO VÚI KINH TÏ TÛ NHIÏN?..............................................................................................................20
HÛÚNG DÊN ÖN THI MÖN KINH TÏ CHÑNH TRÕ MAC - LÏNIN
5
HÖI?..............................................................................................................................................................59
PTS. NGUYÏN VÙN HAO
6
HÖI HOA NÏN SAN XUÊT TRONG THÚI KY QUA DÖ?........................................................................74
ÀIÏU KIÏN CÊN THIÏT ÀÏ CÖNG NGHIÏP HOA, HIÏN ÀAI HOA LA GÒ?.......................................77
HÛÚNG DÊN ÖN THI MÖN KINH TÏ CHÑNH TRÕ MAC - LÏNIN
7
LÚI NHA XUÊT BAN
Àï phuc vu viïc giang day va hoc têp cac bö mön Ly luên chñnh trõ
Mac Lïnin trong hï thöng trûúng Àai hoc, cao àùng va trung hoc
chuyïn nghiïp, nha xuêt ban Àai hoc quöc gia Ha Nöi tai ban, co sûa
chûa va bö sung cuön Hûúng dên ön thi mön Kinh tï chñnh trõ Mac -
Lïnin.
Sach do Trung têm böi dûúng can bö giang day ly luên Mac -
Lïnin va tû tûúng Hö Chñ Minh, Nha xuêt ban Tû tûúng - Vùn hoa
trûúc àêy tö chûc biïn soan va Nha xuêt ban Chñnh trõ quöc gia tai
ban.
Sach àûúc trònh bay dûúi dang hoi - àap vúi nöi dung àam bao
tñnh hï thöng, co trong àiïm, sat yïu cêu cua chûúng trònh bö mön
Kinh tï chñnh trõ Mac - Lïnin. Theo tinh thên àöi múi cua Àai höi
lên thû VII va lên thû VIII cua Àang Cöng san Viït Nam.
Àêy la cöng trònh cua têp thï tac gia göm: PTS. Nguyïn Vùn
Hao (chu biïn), Nguyïn Vùn Bñch, Nguyïn Mêu Vên, Nguyïn
Trong Lêm, giao sû Vu Hûu Ngoan.
Chung töi rêt mong nhên àûúc y kiïn phï bònh cua ban àoc àï
nêng cao chêt lûúng sach.
Thang 3 nùm 2000
NHA XUÊT BAN ÀAI HOC QUÖC GIA HA NÖI
PTS. NGUYÏN VÙN HAO
8
1 Kinh tï chñnh trõ hoc ra àúi va phat triïn nhû thï nao? Trònh
bay àöi tûúng va phûúng phap nghiïn cûu cua kinh tï chñnh trõ Mac
- Lï nin.
1. Kinh tï chñnh trõ la khoa hoc nghiïn cûu möi quan hï giûa
ngûúi vúi ngûúi trong qua trònh san xuêt, phên phöi, trao àöi va
tiïu dung cua cai vêt chêt va cac quy luêt chi phöi chung ú cac giai
àoan phat triïn khac nhau cua xa höi.
Nhûng tû tûúng kinh tï cua loai ngûúi àa xuêt hiïn rêt súm.
Nhûng vúi tû cach la möt khoa hoc àöc lêp, kinh tï chñnh trõ ra àúi
muön hún; no xuêt hiïn vao thúi ky hònh thanh phûúng thûc san
xuêt tû ban chu nghôa, hònh thanh thõ trûúng dên töc va biïu hiïn
lúi ñch cua giai cêp tû san àang lïn.
Kinh tï chñnh trõ co nhiïu hï thöng ly luên, quan àiïm, co nhiïu
trûúng phai, trao lûu khac nhau.
- Chu nghôa trong thûúng la trûúng phai hònh thanh àêu tiïn
cua kinh tï chñnh trõ. No xuêt hiïn vao àêu thï ky XVI ú chêu Êu -
thúi ky chu nghôa tû ban múi phat sinh, vúi àai biïu àiïn hònh la
T.Men, nha kinh tï hoc ngûúi Anh. Goi la chu nghôa trong thûúng
vò ngûúi theo hoc thuyït nay coi nguön göc cua cai xa höi khöng
phai do san xuêt ma do buön ban tao ra vachó co lao àöng trong
thûúng nghiïp, trûúc hït la trong ngoai thûúng, múi co kha nùng
tñch luy cua cai. Ngûúi theo chu nghôa trong thûúng coi vang bac la
tiïu biïu cho sû giau co cua àêt nûúc va lam giau cho quöc gia,
chung quy la sû tñch luy nhiïu tiïn. Ho chu trûúng cên phai sû
dung quyïn lûc nha nûúc àï phat triïn kinh tï ngoai thûúng.
- Chu nghôa trong nöng la möt trûúng phai àùc biït xuêt hiïn ú
Phap vao giûa thï ky XVIII. Cac àai biïu xuêt sùc cua trûúng phai
nay la Ph.Kïnï, Tuyïcgö.
Chu nghôa trong nöng coi nöng nghiïp la nganh duy nhêt tao ra
gia trõ thùng dû (ho goi la san phêm thùng dû) va chó co lao àöng
HÛÚNG DÊN ÖN THI MÖN KINH TÏ CHÑNH TRÕ MAC - LÏNIN
9
nöng nghiïp múi la lao àöng san xuêt. Ngûúi theo chu nghôa trong
nöng phï phan chu nghôa trong thûúng, ho chûng minh thûúng
nghiïp khöng sinh ra cua cai, goi tiïn la cua cai khöng sinh lúi.
Cöng lao to lún cua nhûng ngûúi theo chu nghôa trong nöng la lên
àêu tiïn, ho chuyïn viïc nghiïn cûu nguön göc gia trõ thùng dû tû
lônh vûc lûu thöng sang lônh vûc san xuêt. Ho la nhûng ngûúi àêu
tiïn phên biït tû ban cö àõnh va tû ban lûu àöng, biït àùt vên àï bu
àùp cac yïu tö cua tû ban cö àõnh. Trûúc Mac, ho cung la ngûúi àêu
tiïn, duy nhêt àûa ra àûúc sú àö tai san xuêt va lûu thöng töng san
phêm xa höi, biïu hiïn têp trung trong "biïu kinh tï" cua Kh.Kïnï.
- Kinh tï - chñnh trõ tû san cö àiïn la kinh tï chñnh trõ tiïn bö
nhêt, khoa hoc nhêt trûúc C.Mac. No xuêt hiïn vao thúi ky chu
nghôa tû ban àang phat triïn, cac mêu thuên cua xa höi tû san con
chûa gay gùt, lúi ñch cua giai cêp tû san àang phu húp vúi sû phat
triïn lõch sû. Cac àai biïu xuêt sùc cua kinh tï chñnh trõ tû san cö
àiïn la U.Petty, Ph.Kïnï, A.Xmñt, À.Ricacàö.
Kinh tï - chñnh trõ tû san cö àiïn àa co nhûng cöng hiïn quan
trong cho khoa hoc kinh tï. No àa giai quyït hoùc àùt cú sú àï giai
quyït nhiïu vên àï quan trong cua ly luên kinh tï, àùc biït la vï
hoc thuyït gia trõ lao àöng, ly luên vï lúi nhuên, lúi tûc, àõa tö,
tiïn tï, vï tai san xuêt tû ban xa höi v.v.. Möt trong nhûng nhûúc
àiïm lún cua kinh tï - chñnh trõ tû san cö àiïn la phi lõch sû khi
nghiïn cûu cac hiïn tûúng kinh tï va thûúng chó phên tñch mùt
lûúng chû ñt chu y mùt chêt cua chung.
Nhûng tû tûúng, ly luên khoa hoc cua kinh tï - chñnh trõ tû san
cö àiïn àûúc Mac kï thûa, phat triïn khi xêy dûng hï thöng khoa
hoc kinh tï - chñnh trõ cua mònh.
- Kinh tï - chñnh trõ Mac - Lïnin do C.Mac va Ph.Ùngghen sang
lêp va àûúc Lïnin phat triïn trong àiïu kiïn lõch sû múi. No biïu
hiïn lúi ñch cua giai cêp cöng nhên va nhên dên lao àöng, phu húp
PTS. NGUYÏN VÙN HAO
10
vúi sû phat triïn cua lûc lûúng san xuêt xa höi va xu hûúng phat
triïn cua xa höi loai ngûúi.
Trïn cú sú tiïp thu co chon loc, kï thûa co phï phan cac nhên tö
khoa hoc cua kinh tï - chñnh trõ tû san cö àiïn, C.Mac va
Ph.Ùngghen àa àûa kinh tï - chñnh trõ túi àónh cao khoa hoc, àa
giai quyït möt cach triït àï va khoa hoc nhêt ly luên gia trõ sûc lao
àöng - hon àa thû vang cua cac hoc thuyït kinh tï. Thanh tûu vô àai
nhêt cua kinh tï - chñnh trõ do Mac va Ùngghen sang lêp va viïc
phat hiïn gia trõ thùng dû va giai quyït hoan chónh hoc thuyït gia
trõ thùng dû.
Trong àiïu kiïn lõch sû múi, Lïnin àa phat triïn sang tao ly
luên kinh tï macxñt, soan thao hoc thuyït vï chu nghôa tû ban àöc
quyïn, phat hiïn ban chêt, cac àùc àiïm chu yïu va àõa võ lõch sû
cua no. Dûa trïn nhûng tû tûúng cua Mac va Ùngghen, Lïnin àa
xêy dûng cú sú kinh tï - chñnh trõ xa höi chu nghôa, àùc biït la vï
thúi ky qua àö lïn chu nghôa xa höi ma biïu hiïn têp trung ú
Chñnh sach kinh tï múi (NEP).
Kinh tï - chñnh trõ Mac - Lïnin luên chûng trïn cú sú khoa hoc
tñnh chêt lõch sû cua phûúng thûc san xuêt tû ban chu nghôa, tñnh
têt yïu phai thay thï no bùng phûúng thûc san xuêt tiïn bö hún,
cao hún - phûúng thûc san xuêt cöng san chu nghôa ma giai àoan
thêp la chu nghôa xa höi.
- Kinh tï - chñnh trõ tû san têm thûúng xuêt hiïn trong àiïu kiïn
mêu thuên cua xa höi tû san àa trú thanh gay gùt, cuöc àêu tranh
cua giai cêp cöng nhên chöng lai giai cêp tû san ngay cang quyït liït.
Mùt khac, viïc xuêt hiïn va phö biïn cua kinh tï - chñnh trõ macxñt àa
trang bõ vu khñ ly luên cho giai cêp cöng nhên, lam cho cuöc àêu
tranh cua ho ngay cang co hiïu qua. Kinh tï - chñnh trõ tû san têm
thûúng xuêt hiïn nhùm tòm cach xoa dõu, àanh lac hûúng cuöc àêu
tranh cua giai cêpcöng nhên, chöng lai ly luên kinh tï macxñt, bao vï
lúi ñch cua giai cêp tû san.
HÛÚNG DÊN ÖN THI MÖN KINH TÏ CHÑNH TRÕ MAC - LÏNIN
11
Goi la kinh tï - chñnh trõ tû san têm thûúng vò nhòn chung la phi
khoa hoc; no giai thñch xuyïn tac, gia danh khoa hoc nhùm biïn hö
cho chu nghôa tû ban bao vï sû thöng trõ cua giai cêp tû san. Cac
àai biïu tiïu biïu cua kinh tï - chñnh trõ tû san têm thûúng la T.R.
Mantuyt, G.B. Xay...
2. Möi khoa hoc co àöi tûúng nghiïn cûu riïng va thûúng co
phûúng phap nghiïn cûu riïng. Kinh tï - chñnh trõ thuöc khoa hoc
xa höi, no nghiïn cûu möi quan hï giûa ngûúi vúi ngûúi trong qua
trònh san xuêt.
Àï san xuêt, möt mùt, con ngûúi phai co quan hï têt yïu vúi tû
nhiïn, tac àöng vao tû nhiïn, khai thac hoùc cai biïn nhûng vêt co
sùn trong tû nhiïn cho phu húp vúi nhu cêu cua mònh. Ào la mùt
tû nhiïn hay ky thuêt cua san xuêt. Trong möi quan hï giûa ngûúi
vúi tû nhiïn, cac yïu tö cua qua trònh san xuêt húp thanh lûc
lûúng san xuêt. Àêy la àöi tûúng nghiïn cûu cua nhiïu mön khoa
hoc va ky thuêt khac nhau. Mùt khac, con ngûúi phai co quan hï
vúi nhau trong qua trònh san xuêt, phên phöi, trao àöi va tiïu
dung cua cai. Àêy la mùt xa höi cua san xuêt, hay quan hï san
xuêt, la àöi tûúng nghiïn cûu cua kinh tï - chñnh trõ hoc.
Quan hï san xuêt göm nhûng quan hï vï kinh tï - tö chûc, phan
anh trûc tiïp tñnh chêt va trònh àö cua cac yïu tö san xuêt va sû
tac àöng qua lai cua chung, nhû phên cöng lao àöng xa höi, chuyïn
mön hoa, hiïp tac hoa, têp trung san xuêt v.v. va cac quan hï kinh
tï - xa höi biïu hiïn ú quan hï sú hûu àöi vúi tû liïu san xuêt,
quan hï trong tö chûc quan ly san xuêt va phên phöi san phêm.
Viïc nghiïn cûu quan hï san xuêt nhùm phat hiïn cac quy luêt
kinh tï va sû dung chung co hiïu qua trong àúi söng kinh tï.
Quan hï san xuêt tön tai trong möi quan hï tac àöng biïn chûng
vúi lûc lûúng san xuêt va kiïn truc thûúng têng. Vò vêy, àöi tûúng
nghiïn cûu cua kinh tï - chñnh trõ la quan hï san xuêt trong sû tac
àöng qua lai vúi lûc lûúng san xuêt va kiïn truc thûúng têng.
PTS. NGUYÏN VÙN HAO
12
Phûúng phap àûúc sû dung co hiïu qua nhêt àï nghiïn cûu
quan hï san xuêt la trûu tûúng hoa khoa hoc. Àêy la phûúng phap
co sûc manh nhêt àï nghiïn cûu kinh tï chñnh trõ.
Trûu tûúng hoa khoa hoc la bùng tû duy trûu tûúng tach cac yïu
tö ngêu nhiïn nhêt thúi, ca biït khoi qua trònh nghiïn cûu àï nùm
lêy cai ban chêt, ön àõnh ên giêu bïn trong cac sû vêt, hiïn tûúng.
Trûu tûúng hoa khoa hoc khöng phai la tach rúi hiïn thûc. Kït
qua cua no phai la sû phan anh àung àùn àúi söng hiïn thûc va
àûúc cuöc söng kiïm nghiïm.
Trûu tûúng hoa khoa hoc con bao ham viïc têp trung nghiïn cûu
möt nhên tö nao ào vúi gia àõnh cac nhên tö khac khöng thay àöi,
hoùc tam àùt möt vai nhên tö ra ngoai nöi dung nghiïn cûu. Àiïu
ào lam cho viïc nghiïn cûu àú phûc tap va co kha nùng ài sêu vao
tûng nhên tö, tûng mùt cua sû vêt, hiïn tûúng.
Kït qua cua trûu tûúng hoa khoa hoc cho phep hònh thanh cac
khai niïm, pham tru khoa hoc àùc trûng cho cac mùt khac nhau
cua cac hiïn tûúng, qua trònh kinh tï, tiïn túi hònh thanh cac quy
luêt kinh tï, xac lêp sû phu thuöc va tac àöng lên nhau möt cach
nhên qua, ön àõnh cua cac hiïn tûúng va qua trònh kinh tï.
2. Phên tñch vai tro cua nïn san xuêt xa höi va cac yïu tö cú ban
cua no.
1. Àúi söng xa höi rêt phong phu, co nhiïu dang hoat àöng khac
nhau va co quan hï vúi nhau nhû: san xuêt, chñnh trõ, khoa hoc,
vùn hoa, nghï thuêt, tön giao, v.v.. Trong cac hoat àöng ào thò san
xuêt ra cua cai vêt chêt la cú ban nhêt, co vai tro quyït àõnh àöi
vúi cac hoat àöng khac.
San xuêt cua cai vêt chêt la qua trònh con ngûúi sû dung cöng cu
lao àöng tac àöng vao tû nhiïn, khai thac hoùc cai biïn cac dang
vêt chêt cua tû nhiïn cho phu húp vúi nhu cêu cua mònh. Nïn san
xuêt xa höi co vai tro rêt quan trong:
HÛÚNG DÊN ÖN THI MÖN KINH TÏ CHÑNH TRÕ MAC - LÏNIN
13
- La cú sú cua toan bö àúi söng xa höi, cú sú tön tai va phat triïn
cua loai ngûúi. San xuêt vêt chêt la yïu cêu khach quan cua sû tön
tai xa höi. Chên ly gian àún va vônh viïn êy àûúc C.Mac khai quat
rùng: loai ngûúi trûúc hït cên ùn, mùc, ú... röi sau ào múi hoat àöng
chñnh trõ, khoa hoc, nghï thuêt, tön giao, v.v..
Qua trònh san xuêt ra cú sú cua àúi söng xa höi àöng thúi la qua
trònh phat triïn va hoan thiïn ban thên con ngûúi. Àï san xuêt co
kït qua, con ngûúi phai khöng ngûng thêm nhêp vao tû nhiïn,
kham pha, phat hiïn cac quy luêt tû nhiïn, àöng thúi chï tao,
hoan thiïn cac cöng cu san xuêt v.v.. Àiïu ào lam cho con ngûúi
ngay cang phat triïn va hoan thiïn. Lõch sû phat triïn cua xa höi
loai ngûúi, cua nïn vùn minh nhên loai gùn liïn va dûa trïn sû
phat triïn va hoan thiïn nïn san xuêt xa höi.
Sû phat triïn va hoan thiïn nïn san xuêt xa höi la cú sú cho sû
tiïn bö xa höi, biïu hiïn ú nïn dên chu, nhên àao, cöng bùng xa
höi. Noi chung, tiïn bö xa höi gùn liïn vúi tiïn bö kinh tï va dûa
trïn cú sú tiïn bö kinh tï. Tuy nhiïn, khöng phai bao giú tiïn bö xa
höi cung tuy thuöc trûc tiïp vao tiïn bö kinh tï. Kït húp tiïn bö
kinh tï vúi tiïn bö xa höi la àùc trûng cua con àûúng àõnh hûúng
xa höi chu nghôa ú nûúc ta.
2. Bêt ky nïn san xuêt xa höi nao, kï ca nïn san xuêt hiïn àai,
àïu bao göm ba yïu tö cú ban la: sûc lao àöng cua con ngûúi, tû
liïu lao àöng va àöi tûúng lao àöng.
- Sûc lao àöng la töng húp thï lûc, trñ lûc cua con ngûúi, la kha
nùng lao àöng cua con ngûúi, la àiïu kiïn cú ban cua san xuêt ú
bêt cû xa höi nao. Khi sûc lao àöng hoat àöng thò trú thanh lao
àöng. Lao àöng la hoat àöng riïng cua loai ngûúi, no khac vï cú
ban vúi hoat àöng ban nùng cua àöng vêt...
- Àöi tûúng lao àöng la nhûng vêt ma lao àöng cua con ngûúi tac
àöng vao nhùm cai biïn chung phu húp vúi nhu cêu cua mònh. Àöi
tûúng lao àöng göm co:
PTS. NGUYÏN VÙN HAO
14
+ Loai co sùn trong tû nhiïn ma lao àöng cua con ngûúi chó cên
tach no khoi möi trûúng tön tai cua no la co thï sû dung àûúc, nhû
gö trong rûng nguyïn thuy, ca ngoai biïn, than àa ú mo...
+ Loai àa co sû tac àöng cua lao àöng goi la nguyïn liïu, nhû
thep thoi trong nha may cú khñ, gö ú xûúng möc v.v..
Vúi sû phat triïn cua cach mang khoa hoc - ky thuêt, con ngûúi
ngay cang tao ra nhiïu àöi tûúng lao àöng co chêt lûúng múi.
- Tû liïu lao àöng la toan bö nhûng vêt ma con ngûúi dung àï
tac àöng vao àöi tûúng lao àöng, àï truyïn dên lao àöng cua mònh
túi àöi tûúng lao àöng lam biïn àöi chung theo yïu cêu cua mònh.
Tû liïu lao àöng göm:
+ Cöng cu lao àöng la bö phên quan trong nhêt cua tû liïu lao
àöng, no tac àöng trûc tiïp vao àöi tûúng lao àöng, quyït àõnh trûc
tiïp nùng suêt lao àöng. Trònh àö cöng cu lao àöng la cú sú àï phên
biït sû khac nhau giûa cac thúi àai kinh tï.
+ Hï thöng cac yïu tö vêt chêt phuc vu trûc tiïp cho qua trònh
san xuêt nhû bùng chuyïn, öng dên cên truc , bï chûa...
+ Nhûng yïu tö vêt chêt khac khöng tham gia trûc tiïp qua
trònh san xuêt, nhûng co tac dung quan trong àïn toan bö nïn san
xuêt xa höi, nhû àûúng sa, cac phûúng tiïn giao thöng vên tai,
thöng tin liïn lac, v.v. goi chung la kït cêu ha têng cua san xuêt
xa höi. Nïn san xuêt cang hiïn àai, cang àoi hoi kït cêu ha têng
san xuêt phat triïn va hoan thiïn.
Tû liïu lao àöng va àöi tûúng lao àöng la cac yïu tö vêt chêt cua
qua trònh san xuêt; chung húp thanh tû liïu san xuêt. Qua trònh
lao àöng la qua trònh kït húp va tac àöng cua cac yïu tö san xuêt
noi trïn, tûc cua sûc lao àöng va tû liïu san xuêt.
Sû phat triïn cua nïn san xuêt xa höi gùn liïn vúi sû phat triïn
va hoan thiïn cua cac yïu tö san xuêt. Qua trònh chuyïn biïn nïn
san xuêt nho, lac hêu sang nïn san xuêt lún, hiïn àai àoi hoi phat
HÛÚNG DÊN ÖN THI MÖN KINH TÏ CHÑNH TRÕ MAC - LÏNIN
15
triïn àöng bö ca ba yïu tö san xuêt va muc tiïu cuöi cung la trang
bõ cöng nghï hiïn àai, tiïn tiïn trong cac lônh vûc cua nïn san
xuêt xa höi.
Trong cac yïu tö cú ban cua qua trònh san xuêt, sûc lao àöng
luön luön la yïu tö cú ban, co tñnh chêt quyït àõnh. Tuy nhiïn, ban
thên sûc lao àöng co sû biïn àöi cùn ban vï chêt lûúng phu húp vúi
trònh àö cua tû liïu san xuêt. Nïu trong nïn san xuêt thu cöng,
trònh àö sûc lao àöng chu yïu la dûa vao kinh nghiïm va sûc cú
bùp thò trong nïn san xuêt hiïn àai, trònh àö sûc lao àöng dûa vao
trñ tuï, tri thûc, vao "chêt xam" noi chung. Trong nïn san xuêt
hiïn àai, kho tang trñ tuï trú thanh tai nguyïn quy gia nhêt cua
möi dên töc. Do ào, giao duc va àao tao àûúc nhiïu quöc gia coi la
quöc sach; ú nûúc ta, vên àï nay àûúc àùt thanh quöc sach hang
àêu.
3. Tai san xuêt la gò? Phên tñch nöi dung, hònh thûc cua tai san
xuêt xa höi va cac pham tru cú ban cua no.
San xuêt ra cua cai vêt chêt la hoat àöng cú ban cua loai ngûúi.
No khöng phai la hoat àöng nhêt thúi, àún nhêt ma thûúng xuyïn,
liïn tuc, tûc la tai san xuêt. Ngûúi ta chia tai san xuêt thanh tai
san xuêt gian àún va tai san xuêt mú röng.
+ Tai san xuêt gian àún la qua trònh san xuêt àûúc lùp lai vúi
quy mö khöng thay àöi, cac yïu tö cua qua trònh san xuêt cung
khöng thay àöi; chûa co san phêm thùng dû hoùc nïu co thò con
nho be va àûúc tiïu dung ca nhên hït.
+ Tai san xuêt mú röng la qua trònh san xuêt ú chu ky sau co
quy mö lún hún so vúi chu ky trûúc. Trong tai san xuêt mú röng,
cac yïu tö cua qua trònh san xuêt tùng lïn vï sö lûúng va chêt
lûúng. Nguön göc cua tai san xuêt mú röng la san phêm thùng dû.
Tai san xuêt gian àún la àùc trûng cua san xuêt nho, thu cöng,
con tai san xuêt mú röng la àùc trûng cua san xuêt lún, hiïn àai.
PTS. NGUYÏN VÙN HAO
16
Ú bêt ky giai àoan nao, xa höi nao, tai san xuêt cung bao göm
nöi dung sau:
+ Tai san xuêt sûc lao àöng la nhên tö chu yïu va àêu tiïn. Sûc
lao àöng la yïu tö cú ban cua qua trònh san xuêt va trong qua
trònh san xuêt no bõ hao mon, do ào, phai àûúc tai san xuêt àï
thûc hiïn qua trònh san xuêt tiïp theo. Tai san xuêt sûc lao àöng
con bao ham viïc àao tao, àöi múi thï hï lao àöng cu bùng thï hï
lao àöng múi co chêt lûúng cao hún phu húp vúi trònh àö múi cua tû
liïu san xuêt.
+ Tai san xuêt cua cai vêt chêt (göm co vêt phêm tiïu dung va
tû liïu san xuêt) cung la nhên tö khach quan, khöng thï thiïu cua
san xuêt xa höi. Trong qua trònh san xuêt, san phêm xa höi
thûúng xuyïn àûúc tiïu dung cho ca nhên va cho san xuêt. Vêt
phêm tiïu dung àï tai san xuêt sûc lao àöng, con tû liïu san xuêt
àï tiïp tuc qua trònh san xuêt. Vò vêy, phai thûúng xuyïn tai san
xuêt ra chung. Hún nûa, nhu cêu vï àúi söng va san xuêt thûúng
xuyïn tùng lïn, do ào cua cai vêt chêt cên àûúc tai san xuêt mú
röng, lam cho sö lûúng thûúng xuyïn tùng lïn va chêt lûúng àûúc
cai tiïn.
Tai san xuêt mú röng ra cua cai vêt chêt biïu hiïn ú mûc tùng
cua töng san phêm xa höi (TSPXH) va thu nhêp quöc dên (TNQD).
Töng san phêm xa höi la töng sö san phêm hay cua cai xa höi àûúc
san xuêt ra trong möt thúi gian nhêt àõnh (thûúng la möt nùm).
Thu nhêp quöc dên la phên con lai cua töng san phêm xa höi
sau khi trû ài toan bö nhûng chi phñ cua lao àöng vêt hoa. Thu
nhêp quöc dên la kït qua thûc tï cua nïn san xuêt xa höi, no
quyït àõnh mûc àö tiïu dung va tñch luy cua xa höi.
Nhûng biïn phap cú ban àï tai san xuêt mú röng töng san phêm
xa höi va thu nhêp quöc dên la tùng nùng suêt lao àöng xa höi va
tùng sö ngûúi lam viïc trong cac nganh san xuêt vêt chêt.
HÛÚNG DÊN ÖN THI MÖN KINH TÏ CHÑNH TRÕ MAC - LÏNIN
17
+ Tai san xuêt quan hï san xuêt. Tai san xuêt cua cai vêt chêt
diïn ra trong nhûng quan hï san xuêt nhêt àõnh. Do ào, qua trònh
san xuêt la qua trònh phat triïn, hoan thiïn quan hï san xuêt lam
cho quan hï san xuêt phu húp vúi tñnh chêt va trònh àö múi cua
lûc lûúng san xuêt.
+ Tai san xuêt ra möi trûúng (san xuêt va àúi söng). Qua trònh
san xuêt khöng thï tach rúi àiïu kiïn tû nhiïn va möi trûúng söng
cua con ngûúi. Qua trònh tai san xuêt ra cua cai vêt chêt lam cho
cac nguön tai nguyïn thiïn nhiïn bõ can kiït dên va anh hûúng túi
möi trûúng söng noi chung. Vò vêy, trong qua trònh tai san xuêt
phai thûúng xuyïn tai tao cac àiïu kiïn tû nhiïn cua san xuêt nhû
khöi phuc àö mau mú àêt àai, tröng rûng va tai tao cac nguön tai
nguyïn, v.v..
4. Thï nao la tùng trûúng kinh tï va hiïu qua kinh tï? Hiïu qua
kinh tï xet vï mùt kinh tï - ky thuêt va kinh tï - xa höi?
Tùng trûúng kinh tï la sû tùng lïn cac yïu tö cua qua trònh san
xuêt va do ào tùng lïn vï sö lûúng va chêt lûúng san phêm xa höi.
Ào chñnh la kït qua cua qua trònh tai san xuêt mú röng trïn pham
vi toan bö nïn kinh tï. Nhõp àö tùng trûúng kinh tï thï hiïn ú
nhõp àö tùng töng san phêm xa höi va thu nhêp quöc dên. Tùng
trûúng kinh tï co thï diïn ra theo hai hûúng: tùng trûúng kinh tï
theo chiïu röng va tùng trûúng kinh tï theo chiïu sêu.
- Tùng trûúng kinh tï theo chiïu röng la tùng vï sö lûúng cac
yïu tö cua qua trònh san xuêt trïn cú sú ky thuêt san xuêt cu.
- Tùng trûúng kinh tï theo chiïu sêu la sû phat triïn san xuêt
trïn cú sú hoan thiïn cac yïu tö san xuêt, nhû sû dung cac tû liïu
lao àöng tiïn bö, cac àöi tûúng lao àöng ñt tön kem, nêng cao trònh
àö cua ngûúi lao àöng, sû dung co hiïu qua cac tiïm nùng san
xuêt, v.v..
PTS. NGUYÏN VÙN HAO
18
Trong thûc tï, viïc tùng trûúng kinh tï theo chiïu röng va tùng
trûúng kinh tï theo chiïu sêu àûúc kït húp vúi nhau va àûúc sû
dung theo hûúng phu húp vúi àiïu kiïn cu thï cua tûng nûúc ú cac
giai àoan khac nhau.
Kït qua cua tai san xuêt mú röng, cua tùng trûúng kinh tï biïu
hiïn têp trung ú hiïu qua nïn san xuêt.
Hiïu qua san xuêt la kït qua cua möt nïn san xuêt nhêt àõnh.
Muön biït hiïu qua san xuêt ngûúi ta lêy kït qua san xuêt so sanh
vúi chi phñ lao àöng xa höi àï san xuêt ra no (hoùc la chi phñ cac yïu
tö san xuêt).
Kït qua san xuêt
Hiïu qua san = ———————————————————————————————
xuêt
Chi phñ cac yïu tö san xuêt
(lao àöng söng va lao àöng vêt hoa)
Kït qua cua san xuêt la san phêm. Ú cac àún võ san xuêt, hiïu
qua san xuêt co thï biïu hiïn ú chö chi phñ àï san xuêt möt àún võ
san phêm nhiïu hay ñt; con hiïu qua cua toan bö nïn kinh tï biïu
hiïn ú ty lï giûa gia trõ cua toan bö san phêm xa höi vúi toan bö
chi phñ lao àöng xa höi àï san xuêt ra chung.
Tùng hiïu qua kinh tï la yïu cêu khach quan àöi vúi moi xa höi.
Àï tùng hiïu qua kinh tï phai tùng kït qua san xuêt va giam chi
phñ àï san xuêt chung. Tùng kït qua san xuêt la tùng sö lûúng va
nêng cao chêt lûúng san phêm, lam cho cú cêu san phêm phu húp
vúi cú cêu tiïu dung xa höi. Giam chi phñ lao àöng xa höi thï hiïn
ú tiït kiïm lao àöng söng, giam khöi lûúng vêt tû hao phñ, tiït
kiïm vön àêu tû v.v..
Hiïu qua nïn san xuêt àûúc xem xet dûúi hai khña canh: kinh tï
- ky thuêt va kinh tï - xa höi.
HÛÚNG DÊN ÖN THI MÖN KINH TÏ CHÑNH TRÕ MAC - LÏNIN
19
Hiïu qua san xuêt, xet vï mùt kinh tï - ky thuêt, àûúc tñnh bùng
möt hï thöng cac chó tiïu vï kït qua sû dung cac nguön dû trû
khac nhau. Möt sö cac chó tiïu quan trong thûúng àûúc dung la:
+ Nùng suêt lao àöng xa höi. Àêy la chó tiïu quan trong cua hiïu
qua san xuêt. No biïu hiïn sû hoat àöng cua quy luêt tiït kiïm
thúi gian.
+ Hiïu qua sû dung vön san xuêt cú ban. Vön san xuêt cú ban co
khöi lûúng va vai tro quan trong nhêt trong san xuêt. Hiïu qua
vön san xuêt cú ban àûúc tñnh bùng cach lêy sö lûúng san phêm
chia cho sö lûúng vön san xuêt cú ban:
Sö lûúng san phêm
Hiïu qua vön = ———————————————————————————————
Vön san xuêt cú ban
Hiïu suêt vön cho thêy möt àún võ vön chi ra thu àûúc bao nhiïu
san phêm.
+ Hiïu suêt vêt tû àûúc ào bùng chi phñ nhiïn liïu, nguyïn liïu,
nùng lûúng, vêt liïu va cac nguön dû trû khac trïn möt àún võ san
phêm:
Sö lûúng vêt tû
Hiïu suêt vêt tû = ———————————————————————————
Sö lûúng san phêm
Hiïu qua san xuêt xet vï mùt kinh tï - ky thuêt phu thuöc vao
trònh àö ky thuêt va khöng phu thuöc vao hònh thûc xa höi.
Hiïu qua san xuêt xet vï mùt kinh tï - xa höi ú cac xa höi khac
nhau co biïu hiïn khac nhau phu thuöc vao quan hï san xuêt va
PTS. NGUYÏN VÙN HAO
20
muc àñch cua nïn san xuêt, va noi chung, la phu thuöc vao thai àö
àöi vúi yïu tö con ngûúi.
Kït húp hiïu qua kinh tï vúi hiïu qua xa höi la àùc trûng cua
àõnh hûúng xa höi chu nghôa ú nûúc ta. No biïu hiïn ú sû kït húp
chñnh sach kinh tï vúi chñnh sach xa höi; viïc tùng hiïu qua kinh
tï gùn liïn vúi giai quyït viïc lam, vúi àiïu kiïn söng va lao àöng
cua dên cû, bao vï möi trûúng, phat triïn vùn hoa, giao duc, y tï
va cac vên àï xa höi khac.
5. San xuêt hang hoa la gò? No ra àúi va phat triïn nhû thï nao?
No co ûu viït gò so vúi kinh tï tû nhiïn?
Trong lõch sû phat triïn cua nïn san xuêt xa höi, co hai hònh
thûc san xuêt ro rït la: san xuêt tû cêp tû tuc va san xuêt hang
hoa.
San xuêt tû cêp, tû tuc la san xuêt san phêm àï thoa man nhu
cêu cua ngûúi san xuêt trong nöi bö àún võ kinh tï. Con san xuêt
hang hoa la san xuêt ra san phêm àï ban, cac quan hï kinh tï
giûa nhûng ngûúi san xuêt biïu hiïn qua viïc mua ban san phêm
cua nhau trïn thõ trûúng.
San xuêt hang hoa àa ra àúi trong hai àiïu kiïn lõch sû:
+ Co sû phên cöng lao àöng xa höi:
Phên cöng lao àöng xa höi la kït qua cua sû phat triïn lûc lûúng
san xuêt, biïu hiïn ú sû chuyïn mön hoa san xuêt. Do phên cöng
lao àöng xa höi, möi ngûúi hoùc möi nhom ngûúi chó san xuêt möt
hoùc möt sö san phêm nhêt àõnh. Möi ngûúi (hoùc möi nhom
ngûúi) àïu thûa san phêm do mònh san xuêt ra nhûng lai thiïu
cac loai san phêm khac. Do ào, viïc trao àöi san phêm trú thanh
têt yïu va co lúi àöi vúi moi ngûúi san xuêt.
+ Co chï àö tû hûu. Àiïu ào lam cho nhûng ngûúi san xuêt àöc
lêp vúi nhau; ho san xuêt dûa trïn cú sú tû liïu san xuêt cua ho va
san phêm lao àöng thuöc quyïn chi phöi cua ho.
Tải về để xem bản đầy đủ
94 trang
23120
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Tài liệu Hướng dẫn ôn thi môn Kinh tế chính trị Mác - Lênin - Nguyễn Văn Hảo", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- tai_lieu_huong_dan_on_thi_mon_kinh_te_chinh_tri_mac_lenin_ng.pdf
