Hướng dẫn thực hành Phương pháp lập trình hướng đối tượng

Hướng dẫn thực hành PP LT hướng đối tượng

Nội dung tuần 07 + 08

Xây dựng các lớp đối tượng có quan hệ kế thừa.

Hướng dẫn

Cách gọi phương thức của lớp đối tượng cơ sở từ lớp đối tượng con (trùng tên

phương thức)

Xét ví dụ sau với lớp đối tượng cơ sở là NhanVien và lớp đối tượng dẫn xuất là

NhanVienKyThuat.

class NhanVien

{

private:

string hoTen, diaChi;

public:

NhanVien(void);

NhanVien(const string& ht, const string& dc);

~NhanVien(void);

friend ostream& operator<<(ostream& os, const NhanVien& nv);

};

NhanVien::NhanVien(void)

{

hoTen = "";

diaChi = "";

}

NhanVien::NhanVien(const string& ht, const string& dc)

{

hoTen = ht;

diaChi = dc;

}

NhanVien::~NhanVien(void)

{

}

ostream& operator<<(ostream& os, const NhanVien& nv)

{

os << nv.hoTen << " (" << nv.diaChi << ")";

return os;

}

Cài đặt lớp đối tượng NhanVienKyThuat

class NhanVienKyThuat :

public NhanVien

{

BM CNPM

Page 1

Hướng dẫn thực hành PP LT hướng đối tượng

private:

string chungChiNganh;

public:

NhanVienKyThuat(void);

NhanVienKyThuat(const string& ht, const string& dc, const string& cc);

~NhanVienKyThuat(void);

friend ostream& operator<<(ostream& os, const NhanVienKyThuat& nvkt);

};

NhanVienKyThuat::NhanVienKyThuat(void)

: NhanVien()

{

chungChiNganh = "";

}

NhanVienKyThuat::NhanVienKyThuat(const string& ht, const string& dc, const string&

cc)

: NhanVien(ht, dc)

{

chungChiNganh = cc;

}

NhanVienKyThuat::~NhanVienKyThuat(void)

{

}

ostream& operator<<(ostream& os, const NhanVienKyThuat& nvkt)

{

//làm sao để xuất thông tin private ở trong class NhanVien?

//dòng lênh sau bị lỗi vì KHÔNG được phép truy suất vào thành

//phần private của lớp đối tượng NhanVien

os << nvkt.hoTen << " (" << nvkt.diaChi << ")";

os << " [" << nvkt.chungChiNganh << "]";

return os;

}

Ở đây vấn đề khó khăn là ở cả 2 lớp đối tượng NhanVien và NhanVienKyThuat đều có toán

tử xuất (<<). Giải quyết vấn đề như sau

ostream& operator<<(ostream& os, const NhanVienKyThuat& nvkt)

{

//làm sao để xuất thông tin private ở trong class NhanVien?

//vì quan hệ IS-A nên hoàn toàn có thể coi NhanVienKyThuat

//là một loại NhanVien

os << (NhanVien)nvkt;

os << " [" << nvkt.chungChiNganh << "]";

return os;

}

Viết tiếp hàm main để chạy chương trình ta có kết quả

void main()

{

NhanVienKyThuat nvkt("Nguyen Van A", "Nguyen Van Cu, Q.5", "CNTT");

BM CNPM

Page 2

Hướng dẫn thực hành PP LT hướng đối tượng

cout << nvkt << endl << endl;

}

Vấn đề khi cần gọi đúng phương thức của lớp đối tượng dẫn xuất

Xét ví dụ về cài đặt phương thức tính diện tích cho HinhChuNhat và HinhTron là dẫn

xuất của HinhHocPhang.

class HinhHocPhang

{

public:

HinhHocPhang(void);

~HinhHocPhang(void);

float TinhDienTich();

};

HinhHocPhang::HinhHocPhang(void)

{

}

HinhHocPhang::~HinhHocPhang(void)

{

}

float HinhHocPhang::TinhDienTich()

{

return 0;

}

class HinhChuNhat :

public HinhHocPhang

{

private:

float chieuDai, chieuRong;

public:

HinhChuNhat(void);

HinhChuNhat(const float& cd, const float& cr);

~HinhChuNhat(void);

float TinhDienTich();

};

HinhChuNhat::HinhChuNhat(void)

{

}

HinhChuNhat::HinhChuNhat(const float& cd, const float& cr)

BM CNPM

Page 3

Hướng dẫn thực hành PP LT hướng đối tượng

{

}

chieuDai = (cd==0)? 1 : abs(cd);

chieuRong = (cr==0)? 1 : abs(cr);

HinhChuNhat::~HinhChuNhat(void)

{

}

float HinhChuNhat::TinhDienTich()

{

return chieuDai * chieuRong;

}

#define PI 3.14159

class HinhTron :

public HinhHocPhang

{

private:

float banKinh;

public:

HinhTron(void);

HinhTron(const float& bk);

~HinhTron(void);

float TinhDienTich();

};

HinhTron::HinhTron(void)

{

}

HinhTron::HinhTron(const float& bk)

{

banKinh = (bk==0)? 1 : abs(bk);

}

HinhTron::~HinhTron(void)

{

}

float HinhTron::TinhDienTich()

{

return PI * banKinh * banKinh;

}

Cài đặt hàm main:

void main()

{

HinhHocPhang hhp;

HinhChuNhat hcn(34, 56.8);

HinhTron ht(73.9);

cout << hhp.TinhDienTich() << "\t" << hcn.TinhDienTich()

<< "\t" << ht.TinhDienTich();

BM CNPM

Page 4

Hướng dẫn thực hành PP LT hướng đối tượng

cout << endl;

//vì HinhChuNhat là một loại HinhHocPhang nên có thể gán

hhp = hcn;

//lúc này phương thức tính diện tích là của lớp đối tượng nào?

cout << hhp.TinhDienTich() << endl;

//Giải pháp???

cout << endl << endl;

}

Sử dụng phương thức với từ khóa virtual (ảo hóa)

Giải pháp cho vấn đề kể trên (mong muốn gọi đúng phương thức của đối tượng thật sự khi

gọi) là sử dụng từ khóa virtual cho phương thức cần override.

Thay đổi trong lớp đối tượng cơ sở

class HinhHocPhang

{

public:

HinhHocPhang(void);

~HinhHocPhang(void);

virtual float TinhDienTich();

};

Ngoài ra cần phải sử dụng cấp phát động khi sử dụng thể hiện của lớp đối tượng.

Thay đổi ở hàm main:

void main()

{

//sử dụng cấp phát động

HinhHocPhang *hhp = new HinhHocPhang();

HinhChuNhat *hcn = new HinhChuNhat(34, 56.8);

HinhTron *ht = new HinhTron(73.9);

cout << hhp->TinhDienTich() << "\t" << hcn->TinhDienTich()

<< "\t" << ht->TinhDienTich();

cout << endl;

//vì HinhChuNhat là một loại HinhHocPhang nên có thể gán

delete hhp;

hhp = hcn;

cout << hhp->TinhDienTich() << endl;

cout << endl << endl;

delete hcn;

delete ht;

}

Kết quả đã phù hợp

BM CNPM

Page 5

Hướng dẫn thực hành PP LT hướng đối tượng

Bài tập

Bài 1

 Cài đặt lớp PS1 gồm có:

 Dữ liệu: tử số, mẫu số

 Phương thức: nhập ps(mẫu khác 0), in ps, tối giản, cộng 2 ps

 Chương trình chính: nhập 2 ps ab, in ra c=a+b

 Cài đặt lớp PS2 kế thừa PS1 và bổ sung:

 Dữ liệu: dấu của phân số

 Phương thức: toán tử >>, <<, phép -, *, /, phép so sánh: ==, !=, >, >=, <, <=,

++, --

Chương trình chính: nhập 2 ps, thông báo kết quả so sánh.

Bài 2

 Cài đặt lớp SP1 gồm có:

 Dữ liệu: phần thực, phần ảo

 Phương thức: nhập,in

 Chương trình chính: nhập 2 sp ab, in ra a, b

 Cài đặt lớp SP2 kế thừa SP1 và bổ sung:

 Dữ liệu:

 Phương thức: toán tử >>, <<, phép -, *, /, phép so sánh: ==, !=, >, >=, <, <=,

++, --

BM CNPM

Page 6

Hướng dẫn thực hành PP LT hướng đối tượng

 Chương trình chính: nhập 2 sp, thông báo kết quả so sánh, các phép tính a+b,

a-b, a*b, a/c

Bài 3

 Cài đặt lớp NGUOI gồm có:

 Dữ liệu: họ tên, ngày sinh, địa chỉ

 Phương thức: nhập,in một người

 Cài đặt lớp NV kế thừa NGUOI và bổ sung:

 Dữ liệu: phòng ban, hệ số lương, phụ cấp

 Phương thức: định nghĩa lại pt nhập, in để có đầy đủ thông tin

Chương trình chính: nhập mảng các NV có n người (n<20), in danh sách nhân viên.

Bài 4

Xây dựng lớp đối tượng QuanLyHinhHocPhang cho phép thêm các loại đối tượng dẫn

xuất của HinhHocPhang (như HinhChuNhat [chiều dài và chiều rộng], HinhTron [bán

kính], HinhTamGiac [3 cạnh], HinhThangVuong [đáy lớn, đáy bé và chiều cao]), tính

tổng các diện tích và chu vi sao cho hàm main sau chạy đúng.

void main()

{

QuanLyHinhHocPhang ql;

ql.AddHinh(new HinhChuNhat(5.6, 2.3));

ql.AddHinh(new HinhTamGiac(-1.5, 6.7, 5.9));

ql.AddHinh(new HinhTron(12.7));

ql.AddHinh(new HinhThangVuong(10.1, 8.6, 3.5));

cout << "Tong Dien tich: " << ql.TongDienTich() << endl;

cout << "Tong Chu vi: " << ql.TongChuVi() << endl;

cout << endl << endl;

}

Kết quả

BM CNPM

Page 7

Hướng dẫn thực hành PP LT hướng đối tượng

Bài 5

Xây dựng class CongTy quản lý ds các NhanVien [họ tên và địa chỉ] với 2 loại

NhanVienThuKy [chứng chỉ ngoại ngữ và số lượng báo cáo đã hoàn thành] và

NhanVienKyThuat [chứng chỉ ngành và số lượng sáng kiến trong năm]. CongTy cho phép

thêm nhân viên mới, xuất ds nhân viên của công ty và ds nhân viên xuất sắc (được đánh giá

theo tiêu chí NhanVienThuKy phải hoàn thành ít nhất 12 báo cáo, NhanVienKyThuat

phải có ít nhất 6 sáng kiến trong năm). Áp dụng cho hàm main sau

void main()

{

CongTy cty;

cty.ThemNhanVien(new NhanVienThuKy("Nguyen Thi A", "Tp Ho Chi Minh", "Toefl

iBT 100", 15));

cty.ThemNhanVien(new NhanVienKyThuat("Tran Van B", "Tp Ho Chi Minh", "CNTT",

8));

cty.ThemNhanVien(new NhanVienThuKy("Le Nguyen Z", "Tp Ha Noi", "TOEIC 700",

10));

cty.ThemNhanVien(new NhanVienKyThuat("Do Lan T", "Binh Duong", "Hoa thuc

pham", 4));

cty.ThemNhanVien(new NhanVienKyThuat("Hoang Van D", "Khanh Hoa", "Dien tu",

10));

cty.ThemNhanVien(new NhanVienThuKy("Ngo E", "Tp Ha Noi", "IELTS 7.0", 12));

cout << "DS Nhan vien trong cong ty:" << endl;

cty.DanhSachNV(cout);

cout << endl << "DS Nhan vien xuat sac:" << endl;

cty.DanhSachNVXuatSac(cout);

cout << endl << endl;

}

Kết quả

BM CNPM

Page 8

Hướng dẫn thực hành Phương pháp lập trình hướng đối tượng - Tuần 7+8