Bài giảng Nhập môn về lập trình - Chương 5: Vòng lặp while/do-while/for

Chương 5

Vòng lặp

while / do-while / for

Slide 1

Nhập môn về lập trình (C5)

Learning outcomes

L.O.3.1 – Liệt kê được các kiểu điều khiển và vẽ sơ đồ mô

tả chúng.

L.O.3.2 – Mô tả được được nguyên tắc kết hợp các kiểu

điều khiển để mô tả các giải thuật.

L.O.3.3 – Hiện thực được các kiểu điều khiển bằng ngôn

ngữ C.

L.O.3.4 – Sử dụng các cấu trúc điều khiển để giải quyết bài

toán thực tế.

Slide 2

Nhập môn về lập trình (C5)

Vòng lặp là gì ?

 Vòng lặp là các phát biểu điều khiển dùng để thực hiện

một công việc nhiều lần.

 Các phát biểu thực hiện công việc trong vòng lặp gọi là

thân vòng lặp.

 Một vòng lặp thường có các phần :

• Khởi động vòng lặp.

• Thân vòng lặp.

• Điều khiển vòng lặp.

 Có thể phân loại vòng lặp theo các tiêu chuẩn sau :

• Điều kiện : đi trước hoặc đi sau.

• Số lần lặp : biết trước hoặc không biết trước.

Slide 3

Nhập môn về lập trình (C5)

Vòng lặp

Sơ đồ

Khởi động

Sai

Điều khiển

Đúng

Thân

Thoát

Slide 4

Nhập môn về lập trình (C5)

Vòng lặp

Phân loại

 VC++ cho phép sử dụng 3 loại vòng lặp với cú pháp như

sau:

• Vòng lặp while

while (condition) statement;

• Vòng lặp do

do statement while (condition);

• Vòng lặp for

for (init_opt; cond_opt; loop_opt) statement;

Slide 5

Nhập môn về lập trình (C5)

Vòng lặp while

Cú pháp : while (condition) statement

Nghĩa là : trong khi điều kiện condition còn đúng thì làm

phát biểu statement.

• condition là biểu thức luận lý điều khiển vòng lặp:

 Đúng thì lặp (thực hiện statement).

 Sai thì kết thúc (thoát khỏi vòng lặp).

• statement có thể là phát biểu ghép { ... }.

Vòng lặp while là vòng lặp có điều kiện đi trước và số lần

lặp không biết trước.

Slide 6

Nhập môn về lập trình (C5)

Vòng lặp while

Lưu đồ vận hành

Điều kiện đi trước

Sai

Điều kiện

Đúng

Lệnh

Kết thúc lặp

Slide 7

Nhập môn về lập trình (C5)

Vòng lặp while

Ví dụ

 Tính tổng các số nguyên S = 1 + 2 + 3 + ... + n

(1)

 Để có thể sử dụng vòng lặp, ta cần đưa công thức tính

dãy về dạng “từng bước”: S(n) = G[S(n-1)]

 Theo dạng này, muốn tính giá trị bước thứ n, phải có giá

trị bước thứ (n-1).

 Xuất phát của vòng lặp là từ bước n=0.

 Ta có thể viết lại tổng trên như sau:

S(n) = 1 + 2 + 3 + ... + (n-1) + n

mặt khác theo (1) ta cũng có:

S(n-1) = 1 + 2 + ... + (n-1)

Vậy, từ (2) và (3) ta suy ra:

S(n) = S(n-1) + n

(2)

(3)

(4)

Slide 8

Nhập môn về lập trình (C5)

Vòng lặp while

Ví dụ

 Để xác định giá trị ban đầu, từ (1) ta có:

S(1) = 1

(5)

Mặt khác, từ (4) ta có:

S(1) = S(0) + 1

(6)

Suy ra: S(0)=0

 Trong công thức (4), ta thay n bằng biến đếm i (i = 1  n)

 Như vậy, các dữ kiện về vòng lặp là:

• Khởi động:

• Thân:

S=0,i=1

S=S+i,i=i+1

• Điều khiển:

i <= n(lặp đến khi i lớn hơn n)

Slide 9

Nhập môn về lập trình (C5)

Vòng lặp while

Ví dụ

Slide 10

Nhập môn về lập trình (C5)

Vòng lặp do-while

Cú pháp và vận hành

Cú pháp : do statement while (condition) ;

Nghĩa là : làm phát biểu statement trước 1 lần, sau đó xét

điều kiện condition, nếu đúng thì lặp lại, sai kết thúc.

• condition là biểu thức luận lý điều khiển vòng lặp:

 Đúng thì lặp (thực hiện statement).

 Sai thì kết thúc (thoát khỏi vòng lặp).

• statement có thể là phát biểu ghép { ... }.

Vòng lặp do-while là vòng lặp có điều kiện đi sau và số lần

lặp không biết trước.

Slide 11

Nhập môn về lập trình (C5)

Vòng lặp do-while

Lưu đồ vận hành

Lệnh

Điều kiện đi sau

Sai

Điều kiện

Đúng

Kết thúc lặp

Slide 12

Nhập môn về lập trình (C5)

Vòng lặp do-while

Ví dụ tính giai thừa

 Tính giai thừa gt = 1*2*3*...*n

 Đưa về dạng lặp: gt(n)= gt(n-1)*n

 Từ đó, ta có thể xác định các dữ kiện vòng lặp như sau:

• Khởi động:

gt=1, i=1

• Thân:

gt=gt*i

i=i+1

• Kiều kiện lặp:

(i<=n)

Slide 13

Nhập môn về lập trình (C5)

Vòng lặp do-while

Code ví dụ tính giai thừa

Slide 14

Nhập môn về lập trình (C5)

Vòng lặp for

Cú pháp và vận hành

Cú pháp : for (init_opt; cond_opt; loop_opt) statement

Nghĩa là : làm phát biểu statement trong khi điều kiện

cond_optcòn đúng.

• init_opt:

là phát biểu khởi động vòng lặp.

• cond_opt:

• loop_opt:

là biểu thức luận lý quyết định lặp hay dừng.

là phát biểu điều khiển vòng lặp.

• statement : có thể là phát biểu ghép.

Vòng lặp for cho phép thực hiện vòng lặp có số lần lặp biết

trước nếu dùng các dạng sau :

for (đếm=cậndưới; đếm<=cậntrên ; tăng đếm ) statement

for (đếm=cậntrên; đếm>=cậndưới ; giảm đếm ) statement

Slide 15

Nhập môn về lập trình (C5)

Vòng lặp for

Lưu đồ vận hành

Init_opt

Điều kiện đi trước

Sai

cond_opt

Đúng

Kết thúc lặp

Statement

loop_opt

Slide 16

Nhập môn về lập trình (C5)

Vòng lặp for

Ví dụ sắp thứ tự dãy

Slide 17

Nhập môn về lập trình (C5)

Vòng lặp for

Giải thuật Bubble sort

i=0

j=1

5

2

7

1

4

2

7

1

4

5

j=2-3

j=4

2

5

7

1

4

5

7

1

4

2

1

5

7

2

4

5

7

2

4

1

Slide 18

Nhập môn về lập trình (C5)

Vòng lặp for

Giải thuật Bubble sort

j=2-3

i=1

1

5

7

2

4

5

7

2

4

5

j=4

1

2

7

5

4

2

7

5

4

2

Slide 19

Nhập môn về lập trình (C5)

Vòng lặp for

Giải thuật Bubble sort

j=3

i=2

1

2

7

5

4

2

7

5

4

7

j=4

1

2

5

7

4

2

5

7

4

5

1

2

4

7

5

2

4

7

5

Slide 20

Nhập môn về lập trình (C5)