Bài giảng Nhập môn về lập trình - Chương 2: Cấu trúc và thành phần của chương trình C

Chương 2

Cấu trúc và thành phần

của chương trình C

Presenter:

Slide 1

Nhập môn về lập trình (C2)

Nội dung

Chương trình C đơn giản.

Phong cách lập trình.

Rèn luyện việc xuất ra màn hình.

Đọc dữ liệu từ bàn phím.

Xử lý đơn giản.

Slide 2

Nhập môn về lập trình (C2)

Learning outcomes

L.O.1.4 – Biết được cấu trúc và hiểu được các thành phần

của một chương trình viết bằng ngôn ngữ lập trình

C.

L.O.1.5 – Vận dụng được các nguyên tắc trong phong cách

lập trình để viết được các chương trình trong sáng

và dễ đọc.

L.O.1.6 – Liệt kê được các kiểu dữ liệu cơ bản trong C và

ghi ra giá trị điển hình của các kiểu đó trong mã

nguồn.

L.O.1.7 – Sử dụng được các hàm để đọc dữ liệu từ bàn

phím và xuất dữ liệu ra màn hình.

Slide 3

Nhập môn về lập trình (C2)

Chương trình C đơn giản

Slide 4

Nhập môn về lập trình (C2)

Chương trình C đơn giản

Các thành phần

 Khai báo thư viện sẽ được sử

dụng bằng #include:

• Cho biết chương trình có sử dụng

thư viện hàm stdio.lib.

• Thư viện stdio.lib chứa 2 hàm :

printf( ) và getchar( ) .

• Cách khai báo bằng chỉ thị #include

như hình bên.

• Phân biệt stdio.lib và stdio.h.

Slide 5

Nhập môn về lập trình (C2)

Chương trình C đơn giản

Các thành phần

 Chương trình viết bằng C sẽ bắt đầu chạy từ hàm main( ).

 main (viết toàn chữ thường) là tên hàm, theo sau phải có ( ).

• Lệnh đầu tiên được viết trong thân hàm main( )

• Mỗi chương trình viết bằng C dù có 1 hay nhiều module thì

cũng chỉ có một hàm có tên main

Dấu “{“ đánh dấu bắt đầu phần thân hàm main

Dấu “}“ đánh dấu điểm kết thúc phần thân hàm main

Slide 6

Nhập môn về lập trình (C2)

Chương trình C đơn giản

Kiểu trả kết quả

 Kiểu trả kết quả do từ khóa viết trước tên hàm quy định (int).

 void là không trả kết quả về (không chuẩn, sẽ bị cảnh báo).

Không chuẩn

Chuẩn

Nơi này xác định kiểu trả kết quả về của hàm (main)

void : Hàm main không trả kết quả gì về cả (không có lệnh return cuối)

int : trả về kiểu số nguyên theo lệnh return cuối hàm

Slide 7

Nhập môn về lập trình (C2)

Chương trình C đơn giản

Các thành phần

 Chú thích

. Chú thích là văn bản không

cần có văn phạm của C.

. Chú thích được chèn vào

nhằm giải thích, ghi chú,

đánh dấu, hay làm tiêu đề

dẫn nhập cho phần tử của C.

Chú thích

. Hai dạng chú thích:

Chú thích trên nhiều dòng,

được bao bọc giữa ký hiệu

mở đầu "/*"và kết thúc

"*/".

Chú thích trên một dòng, mở

đầu bởi "//".

Slide 8

Nhập môn về lập trình (C2)

Phong cách lập trình

 Chương trình cũng như một bài văn trong ngôn ngữ tự nhiên.

 Do đó, cần được viết sao cho dễ đọc, dễ hiểu, và dễ phát hiện các sai sót.

 Trong các dự án lớn, phong cách lập trình là rất quan trọng nhằm :

• Dễ dàng phối hợp giữa các thành viên phát triển.

• Dễ dàng phát hiện sai sót.

• Dễ dàng bảo trì và nâng cấp.

 Danh sách các chủ đề có thể xem chi tiết ở những trang sau.

 Sinh viên phải rèn luyện phong cách trong suốt quá trình học, thông qua thực

hành.

Tất cả các bài nộp cho giảng viên xem phải tuân thủ hầu hết các gợi ý.

Xem thêm

1. http://users.ece.cmu.edu/~eno/coding/CCodingStandard.html

2. http://www.cs.swarthmore.edu/~newhall/unixhelp/c_codestyle.html

Slide 9

Nhập môn về lập trình (C2)

Phong cách lập trình

Các gợi ý

 Về quy cách đặt tên:

• Hàm

 Bắt đầu bởi động từ (verb), vì hàm là đơn vị xử lý (nghĩa là thực thi

hành động).

Tên phải nêu bật tính năng xử lý của hàm.

Ví dụ:

Nên dùng: check_for_errors()hay dump_data_to_file()

Thay cho: error_checking() hay file_data_dumping()

Nên sử dụng “suffix” hay “prefix” để tăng ngữ nghĩa.

Prefixes

• is

kiểm tra xem một điều kiện nào đó có thỏa hay không

• get

• set

lấy giá trị

gán giá trị

Slide 10

Nhập môn về lập trình (C2)

Phong cách lập trình

Các gợi ý

• Biến

 Thường bắt đầu bởi danh từ (noun).

 Tất cả các ký tự trong tên đều là chữ thường.

 Nối các từ với nhau bởi dấu gạch dưới "_".

 Đưa đơn vị vào tên nếu có thể.

Ví dụ: unit32 timeout_msec;

time

time_of_error;

• Biến kiểu pointer

 Đặt dấu *liền sát tên biến

 Suffix với "ptr" nếu có thể

Ví dụ:

char *name;

Student *student_ptr;

Slide 11

Nhập môn về lập trình (C2)

Phong cách lập trình

Các gợi ý

 Về quy cách đặt tên:

• Biến toàn cục

Prefix với "g_", để dễ phân biệt trong code

Ví dụ:

Logger g_logger;

Logger g_logger_ptr;

• Hằng toàn cục

Sử dụng toàn bộ chữ hoa

Ví dụ:

const int A_GLOBAL_CONSTANT=5;

 Xem chi tiết trong trang chỉ dẫn trước, và luyện tập đến cuối

chương trình học.

Slide 12

Nhập môn về lập trình (C2)

Kết xuất trong C

Hàm printf( )

 Cú pháp

int printf(const char *format,<list of expression>);

 Mô tả biến dùng trong chuỗi định dạng format

%[flags][width][.precision]type

flags : thay đổi dạng in (xem phần sau).

width : số cột tối thiểu in ra.

.precision : số số lẻ in ra.

type : kiểu dữ liệu (xem phần sau).

Slide 13

Nhập môn về lập trình (C2)

Kết xuất trong C

Flags

Mô tả

-(dấu trừ)

In sát biên trái (mặc định là in sát biên phải).

+(dấu cộng)

In dấu + hoặc – trước số.

(khoảng trắng) In khoảng trắng trước số dương, dấu – trước

số âm.

0(số không)

In số 0 thay cho khoảng trắng ở các chỗ trống.

Slide 14

Nhập môn về lập trình (C2)

Kết xuất trong C

Type

Kết xuất

Định dạng

%

Ký tự %

Ký tự ASCII

C

Chuỗi ASCIIZ

S

Số nguyên (thập phân)

d, i

U

Số nguyên không dấu (thập phân)

Số nguyên không dấu (bát phân)

Số nguyên không dấu (thập lục phân với chữ nhỏ hoặc chữ lớn)

Số chấm động (dạng khoa học, có phần mũ với chữ e hoặc E)

Số chấm động (dạng chấm tĩnh)

Số chấm động (%e hoặc %f tùy giá trị với chữ e hoặc E)

Địa chỉ con trỏ (số thập lục phân)

O

x, X

e, E

F

g, G

p

Slide 15

Nhập môn về lập trình (C2)

Kết xuất trong C

Số nguyên

 Kiểu số nguyên

. Tên kiểu “int”, sẽ nói kỹ hơn

trong chương sau.

. Cách viết giá trị nguyên thập

phân (literal constant):

Ví dụ: 15, -20, 40, . . .

. Sử dụng đặc tả "%d" hoặc "%i"

trong printfnhư ví dụ bên.

• Câu hỏi: luật in số nguyên ra

màn hình?

Slide 16

Nhập môn về lập trình (C2)

Kết xuất trong C

Rèn luyện phong cách lập trình

Không nên

Nên

Sử dụng TAB để canh lề code

Slide 17

Nhập môn về lập trình (C2)

Kết xuất trong C

In nhiều trị nguyên

 Kiểu số nguyên

. In nhiều số dùng chỉ một hàm printf

Slide 18

Nhập môn về lập trình (C2)

Kết xuất trong C

Số thực

 Kiểu số thực chấm động

. Kiểu chính xác đơn: float

. Kiểu chính xác kép: double

. Giá trị ghi ra trong code (literal

constant):

Ví dụ: float:

double:

5.5f

5.5

. Sử dụng đặc tả "%f" trong printf.

Câu hỏi

1. Làm sao chỉ in ra 3 ký số sau chấm thập phân.

2. Hãy in ra số thực có 7 ký số (kể cả dấu chấm).

Slide 19

Nhập môn về lập trình (C2)

Kết xuất trong C

Ký tự

 Kiểu ký tự (ASCII)

. Tên kiểu: char

. Cách viết ký tự (literal constant):

Ví dụ: 'A', 'a', '8', '(', hằng escape

. Sử dụng “%c” trong printf.

Câu hỏi

1. Hãy giải thích ý nghĩa của định dạng “%3c”.

2. Định dạng “%03c” in ra thế nào ?

Slide 20

Nhập môn về lập trình (C2)