Bài giảng Lập trình hướng đối tượng - Chương 1: Ôn các kiến thức về cú pháp ngôn ngữ VC#

Chương 1

Ôn các kiến thức về cú pháp ngôn ngữ VC#

1.0 Dẫn nhập

1.1 Tổng quát về máy tính và ngôn ngữ VC#

1.2 Tập ký tự cơ bản của ngôn ngữ VC#

1.3 Extended Backus-Naur Form (EBNF) notation

1.4 Cú pháp ₫ịnh nghĩa tên nhận dạng (Name)

1.5 Cú pháp ₫ịnh nghĩa dấu ngăn (Seperator)

1.6 Cú pháp ₫ịnh nghĩa biểu thức

1.7 Qui trình tính biểu thức

1.8 Các lệnh ₫ịnh nghĩa các thành phần phần mềm

1.9 Các lệnh thực thi

1.10 Kết chương

Môn : Lập trình hướng ₫ối tượng

Chương 1 : Ôn các kiến thức về cú pháp ngôn ngữ VC#

Slide 1

Khoa Khoa học & Kỹ thuật Máy tính

Trường ĐH Bách Khoa Tp.HCM

1.0 Dẫn nhập

 Chương này sẽ tóm tắt lại 1 số kiến thức cơ bản về cú pháp của

ngôn ngữ VC# hầu giúp các SV có góc nhìn tổng thể và hệ thống

về ngôn ngữ VC#, nhờ ₫ó có nhiều thuận lợi hơn trong việc học

các kiến thức của môn học này.

Môn : Lập trình hướng ₫ối tượng

Chương 1 : Ôn các kiến thức về cú pháp ngôn ngữ VC#

Slide 2

Khoa Khoa học & Kỹ thuật Máy tính

Trường ĐH Bách Khoa Tp.HCM

1.1 Tổng quát về máy tính và ngôn ngữ VC#

 Máy tính số là thiết bị ₫ặc biệt, nó là thiết bị tổng quát hóa, nghĩa

là có thể thực hiện nhiều công việc khác nhau. Ta có thể nói máy

tính số là thiết bị vạn năng.

 Vậy tại 1 thời ₫iểm xác ₫ịnh, máy tính thực hiện công việc gì ? Nó

không làm gì cả nếu con người không yêu cầu cụ thể nó.

 Làm sao ₫ể con người có thể yêu cầu máy tính thực hiện 1 công

việc nào ₫ó ? Ta phải viết chương trình giải quyết công việc tương

ứng rồi ₫ưa vào máy và nhờ máy chạy dùm.

 Viết chương trình là qui trình lớn và dài hạn gồm nhiều bước, trong

₫ó các bước chính yếu là : xác ₫ịnh chính xác các chức năng của

chương trình, phân tích cách giải quyết từng chức năng, tìm thuật

giải chi tiết ₫ể giải quyết từng chức năng, ₫ổi thuật giải chi tiết từ

ngôn ngữ ₫ời thường thành ngôn ngữ lập trình cho máy hiểu.

Môn : Lập trình hướng ₫ối tượng

Chương 1 : Ôn các kiến thức về cú pháp ngôn ngữ VC#

Slide 3

Khoa Khoa học & Kỹ thuật Máy tính

Trường ĐH Bách Khoa Tp.HCM

1.1 Tổng quát về máy tính và ngôn ngữ VC#

 Ngôn ngữ lập trình là ngôn ngữ giao tiếp giữa người và máy. Học

ngôn ngữ lập trình cũng giống như học ngôn ngữ tự nhiên, nghĩa là

học tuần tự các thành phần của ngôn ngữ từ thấp ₫ến cao như :

. Tập ký tự cơ bản

. Cú pháp xây dựng từ (word). Từ ₫ược dùng ₫ể ₫ặt tên nhận

dạng cho từng phần tử cấu thành chương trình như hằng gợi

nhớ, biến, hàm chức năng, class ₫ối tượng,…

. Cú pháp xây dựng biểu thức. Biểu thức (công thức toán học)

miêu tả 1 quá trình tính toán tuần tự nhiều phép toán trên

nhiều dữ liệu ₫ể tạo ra kết quả tính toán.

. Cú pháp xây dựng từng câu lệnh : có 2 loại câu lệnh : lệnh ₫ịnh

nghĩa và lệnh thực thi :

Môn : Lập trình hướng ₫ối tượng

Chương 1 : Ôn các kiến thức về cú pháp ngôn ngữ VC#

Slide 4

Khoa Khoa học & Kỹ thuật Máy tính

Trường ĐH Bách Khoa Tp.HCM

1.1 Tổng quát về máy tính và ngôn ngữ VC#

 Lệnh ₫ịnh nghĩa ₫ược dùng ₫ể ₫ịnh nghĩa và tạo mới phần

tử cấu thành phần mềm. Thí dụ lệnh ₫ịnh nghĩa biến, ₫ịnh

nghĩa hằng gợi nhớ, ₫ịnh nghĩa kiểu, ₫ịnh nghĩa hàm chức

năng, …

 Lệnh thực thi miêu tả 1 hành ₫ộng cụ thể cần phải thực

hiện. Thí dụ lệnh gán, lệnh kiểm tra ₫iều kiện luận lý if, …

. Cú pháp ₫ặc tả 1 hàm chức năng

. Cú pháp ₫ặc tả 1 class chức năng

. Cú pháp ₫ặc tả 1 chương trình.

Môn : Lập trình hướng ₫ối tượng

Chương 1 : Ôn các kiến thức về cú pháp ngôn ngữ VC#

Slide 5

Khoa Khoa học & Kỹ thuật Máy tính

Trường ĐH Bách Khoa Tp.HCM

1.2 Tập ký tự cơ bản của ngôn ngữ VC#

 Ngôn ngữ VC# hiểu và dùng tập ký tự Unicode. Cụ thể trên

Windows, mỗi ký tự Unicode dài 2 byte (16 bit) => có 65536 ký tự

Unicode khác nhau trên Windows.

 Mặc dù vậy, VC# dùng chủ yếu các ký tự :

 chữ tiếng Anh (a-zA-Z), '_',

 ký tự số (0-9),

 khoảng trắng và các dấu ngăn như Tab (gióng cột), CR (quay về

₫ầu dòng), LF (xuống dòng).

 các ký tự ₫ặc biệt ₫ể miêu tả phép toán như +, -, *, /, =, !, (, )

 Các ký tự khác, nhất là các ký tự có mã > 256 chỉ ₫ược dùng trong

lệnh chú thích và chuỗi văn bản. Các ký tự có dấu tiếng Việt có mã

từ 7840-7929.

Môn : Lập trình hướng ₫ối tượng

Chương 1 : Ôn các kiến thức về cú pháp ngôn ngữ VC#

Slide 6

Khoa Khoa học & Kỹ thuật Máy tính

Trường ĐH Bách Khoa Tp.HCM

1.3 Extended Backus-Naur Form (EBNF) notation

 Ta sẽ dùng qui ước EBNF ₫ể miêu tả cú pháp xây dựng các phần tử

của ngôn ngữ VC#. Cụ thể ta sẽ dùng các qui ước EBNF sau ₫ây :

. #xN, trong ₫ó N là chuỗi ký tự thập lục phân. Qui ước này miêu

tả 1 ký tự có mã thập lục phân tương ứng. Thí dụ ta viết #x3e

₫ể miêu tả ký tự >.

. [a-zA-Z], [#xN-#xN], trong ₫ó N là chuỗi ký tự thập lục phân.

Qui ước này miêu tả 1 ký tự thuộc danh sách liệt kê các ký tự có

mã liên tục. Thí dụ ta viết [0-9] ₫ể miêu tả 1 ký tự số thập phân

từ 0 ₫ến 9.

. [agn], [^#xN#xN#xN], trong ₫ó N là chuỗi ký tự thập lục

phân. Qui ước này miêu tả 1 ký tự thuộc danh sách liệt kê các

ký tự rời rạc. Thí dụ ta viết [<@] ₫ể miêu tả 1 ký tự hoặc là <

hay @.

Môn : Lập trình hướng ₫ối tượng

Chương 1 : Ôn các kiến thức về cú pháp ngôn ngữ VC#

Slide 7

Khoa Khoa học & Kỹ thuật Máy tính

Trường ĐH Bách Khoa Tp.HCM

1.3 Extended Backus-Naur Form (EBNF) notation

. [^a-zA-Z], [^#xN-#xN], trong ₫ó N là chuỗi ký tự thập lục

phân. Qui ước này miêu tả 1 ký tự không thuộc danh sách liệt

kê các ký tự có mã liên tục. Thí dụ ta viết [^0-9] ₫ể miêu tả 1

ký tự bất kỳ nhưng không phải là số thập phân từ 0 ₫ến 9.

. [^agn], [^#xN#xN#xN], trong ₫ó N là chuỗi ký tự thập lục

phân. Qui ước này miêu tả 1 ký tự không thuộc danh sách liệt

kê các ký tự rời rạc. Thí dụ ta viết [^<@] ₫ể miêu tả 1 ký tự

bất kỳ nhưng không phải là < hay @.

. "string" hay 'string'. Qui ước này miêu tả chuỗi ký tự có nội dung

nằm trong 2 dấu nháy kép hay nháy ₫ơn. Thí dụ ta viết "DHBK"

hoặc 'DHBK' ₫ể miêu tả chuỗi ký tự DHBK.

Môn : Lập trình hướng ₫ối tượng

Chương 1 : Ôn các kiến thức về cú pháp ngôn ngữ VC#

Slide 8

Khoa Khoa học & Kỹ thuật Máy tính

Trường ĐH Bách Khoa Tp.HCM

1.3 Extended Backus-Naur Form (EBNF) notation

. A? miêu tả có từ 0 tới 1 lần A. Thí dụ S? miêu tả có từ 0 tới 1

phần tử S.

. A+ miêu tả có từ 1 tới n lần A. Thí dụ S+ miêu tả có từ 1 tới n

phần tử S.

. A* miêu tả có từ 0 tới n lần A. Thí dụ S* miêu tả có từ 0 tới n

phần tử S.

. A B miêu tả phần tử A rồi tới phần tử B.

. A | B miêu tả chọn lựa A hay B.

. A - B miêu tả chuỗi thỏa A nhưng không thỏa B.

. (expression). Qui ước này miêu tả kết quả của việc tính biểu

thức. Thí dụ (DefStatement | ExeStatement) ₫ể miêu tả sự tồn

tại của phần tử DefStatement hay ExeStatement.

. /* ... */ miêu tả chuỗi chú thích.

Môn : Lập trình hướng ₫ối tượng

Chương 1 : Ôn các kiến thức về cú pháp ngôn ngữ VC#

Slide 9

Khoa Khoa học & Kỹ thuật Máy tính

Trường ĐH Bách Khoa Tp.HCM

1.4 Cú pháp ₫ịnh nghĩa tên nhận dạng (Name)

. Mỗi phần tử trong chương trình ₫ều ₫ược nhận dạng bởi 1 tên nhận

dạng riêng biệt. Tên là 1 chuỗi từ 1 tới nhiều ký tự, ký tự ₫ầu phải

là ký tự chữ hay dấu _, các ký tự còn lại có thể là chữ, dấu _ hay số.

Độ dài maximum của tên là 255 ký tự. Cú pháp ₫ịnh nghĩa tên của

VC# ₫ược viết theo EBNF bằng 3 luật sinh như sau :

Name ::= NameStartChar (NameChar)*

NameStartChar ::= [a-zA-Z_]

NameChar ::= NameStartChar | [0-9]

. Thí dụ if, do, while, switch, ... là những tên viết ₫úng cú pháp và

₫ược ngôn ngữ dùng ₫ể nhận dạng các lệnh thực thi. intTuoi,

dblX1, XuatKetqua,… là những tên viết ₫úng cú pháp bởi người lập

trình.

Môn : Lập trình hướng ₫ối tượng

Chương 1 : Ôn các kiến thức về cú pháp ngôn ngữ VC#

Slide 10

Khoa Khoa học & Kỹ thuật Máy tính

Trường ĐH Bách Khoa Tp.HCM

1.5 Cú pháp ₫ịnh nghĩa dấu ngăn (Seperator)

. Cú pháp miêu tả các phần tử lớn hơn thường có ₫iểm chung là

phần tử lớn gồm tuần tự nhiều phần tử nhỏ hợp lại theo 1 thứ tự

xác ₫ịnh.

. Thường ta cần từ 1 tới n dấu ngăn nằm giữa các phần tử nhỏ kề

nhau ₫ể ngăn chúng ra. Cú pháp miêu tả chuỗi từ 1 ₫ến nhiều ký

tự ngăn cách là :

S ::= (#x20 | #x9 | #xD | #xA | Comment)+

Comment ::= InLineComment | OutofLineComment

InLineComment ::= "//" [^#xD#xA]*

OutofLineComment ::= "/*" (Char* - (Char* "*/" Char*)) "*/"

Thí dụ :

//₫ây là chú thích trên 1 dòng

/* còn ₫ây là

chú thích trên nhiều dòng */

Môn : Lập trình hướng ₫ối tượng

Chương 1 : Ôn các kiến thức về cú pháp ngôn ngữ VC#

Slide 11

Khoa Khoa học & Kỹ thuật Máy tính

Trường ĐH Bách Khoa Tp.HCM

1.6 Cú pháp ₫ịnh nghĩa biểu thức

. Ta ₫ã biết trong toán học công thức là phương tiện miêu tả 1 qui

trình tính toán nào ₫ó trên các số.

. Trong VC# (hay ngôn ngữ lập trình khác), ta dùng biểu thức ₫ể

miêu tả qui trình tính toán nào ₫ó trên các dữ liệu  biểu thức

cũng giống như công thức toán học, tuy nó tổng quát hơn (xử lý

trên nhiều loại dữ liệu khác nhau) và phải tuân theo qui tắc cấu tạo

khắt khe hơn công thức toán học.

. Để hiểu ₫ược biểu thức, ta cần hiểu ₫ược các thành phần của nó :

 Các toán hạng : các biến, hằng dữ liệu,...

 Các phép toán (toán tử) tham gia biểu thức : +,-,*,/,...

 Qui tắc kết hợp toán tử và toán hạng ₫ể tạo biểu thức.

 Qui trình mà máy dùng ₫ể tính trị của biểu thức.

 Kiểu của biểu thức là kiểu của kết quả tính toán biểu thức.

Môn : Lập trình hướng ₫ối tượng

Chương 1 : Ôn các kiến thức về cú pháp ngôn ngữ VC#

Slide 12

Khoa Khoa học & Kỹ thuật Máy tính

Trường ĐH Bách Khoa Tp.HCM

1.6 Cú pháp ₫ịnh nghĩa biểu thức

. Biểu thức cơ bản (hay toán hạng) là phần tử nhỏ nhất cấu thành

biểu thức bất kỳ. Một trong các phần tử sau ₫ược gọi là biểu thức cơ

bản :

. Biến, thuộc tính của ₫ối tượng

. Hằng gợi nhớ,

. Giá trị dữ liệu cụ thể thuộc kiểu nào ₫ó (nguyên, thực,..)

. Lời gọi hàm hay gởi thông ₫iệp,

. 1 biểu thức ₫ược ₫óng trong 2 dấu ().

. Qui trình tạo biểu thức là qui trình lặp ₫ệ qui : ta kết hợp từng toán

tử với các toán hạng của nó, rồi ₫óng trong 2 dấu () ₫ể biến nó trở

thành biểu thức cơ bản, rồi dùng nó như 1 toán hạng ₫ể xây dựng

biểu thức lớn hơn và phức tạp hơn...

Môn : Lập trình hướng ₫ối tượng

Chương 1 : Ôn các kiến thức về cú pháp ngôn ngữ VC#

Slide 13

Khoa Khoa học & Kỹ thuật Máy tính

Trường ĐH Bách Khoa Tp.HCM

1.6 Cú pháp ₫ịnh nghĩa biểu thức

. Dựa theo số toán hạng tham gia, có 3 loại toán tử thường dùng

nhất :

 toán tử 1 ngôi : chỉ cần 1 toán hạng. Ví dụ toán tử '-' ₫ể tính

phần âm của 1 ₫ại lượng.

 toán tử 2 ngôi : cần dùng 2 toán hạng. Ví dụ toán tử '*' ₫ể tính

tích của 2 ₫ại lượng.

 toán tử 3 ngôi : cần dùng 3 toán hạng. Ví dụ toán tử 'c?v1:v2' ₫ể

kiểm tra ₫iều kiện c hầu lấy kết quả v1 hay v2.

. VC# thường dùng các ký tự ₫ặc biệt ₫ể miêu tả toán tử. Ví dụ :

 toán tử '+' : cộng 2 ₫ại lượng.

 toán tử '-' : trừ ₫ại lượng 2 ra khỏi ₫ại lượng 1.

 toán tử '*' : nhân 2 ₫ại lượng.

 toán tử '/' : chia ₫ại lượng 1 cho ₫ại lượng 2...

Môn : Lập trình hướng ₫ối tượng

Chương 1 : Ôn các kiến thức về cú pháp ngôn ngữ VC#

Slide 14

Khoa Khoa học & Kỹ thuật Máy tính

Trường ĐH Bách Khoa Tp.HCM

1.6 Cú pháp ₫ịnh nghĩa biểu thức

. Trong vài trường hợp, VC# dùng cùng 1 ký tự ₫ặc biệt ₫ể miêu tả

nhiều toán tử khác nhau. Trong trường hợp này, ngữ cảnh sẽ ₫ược

dùng ₫ể giải quyết nhằm lẫn.

. Ngữ cảnh thường là kiểu và số lượng các toán hạng tham gia.

. Thí dụ :

-x // - là phép toán 1 ngôi

a-b // - là phép toán 2 ngôi

. Trong vài trường hợp khác, VC# dùng chuỗi nhiều ký tự ₫ể miêu tả

1 toán tử. Thí dụ :

a >= b // >= là toán tử so sánh lớn hơn hay bằng

a++ // ++ là toán tử tăng 1 ₫ơn vị

a == b // == là toán tử so sáng bằng (không phải là toán tử gán)

Môn : Lập trình hướng ₫ối tượng

Chương 1 : Ôn các kiến thức về cú pháp ngôn ngữ VC#

Slide 15

Khoa Khoa học & Kỹ thuật Máy tính

Trường ĐH Bách Khoa Tp.HCM

1.6 Cú pháp ₫ịnh nghĩa biểu thức

. Giá trị luận lý : true | false

. Giá trị thập phân nguyên : (+|-)? (decdigit)+ (Vd. 125, -548)

. Giá trị thập lục phân nguyên : (+|-)? "0x" (hexdigit)+ (0xFF)

. Giá trị bát phân nguyên : (+|-)? "0" (ocdigit)+ (0577)

. Giá trị nhị phân nguyên : (+|-)? (bidigit)+ "b" (101110b)

. Giá trị thập phân thực :

(+|-)? (decdigit)+ ("." (decdigit)*)? ("E" (+|-)? (decdigit)+)?

Vd : 3.14159, 0.31459e1,-83.1e-9,...

. Giá trị chuỗi : "Nguyen Van A"

"\"Nguyen Van A\""

. Lưu ý dùng ký tự '\' ₫ể thực hiện cơ chế 'escape' dữ liệu hầu giải

quyết nhầm lẫn.

Môn : Lập trình hướng ₫ối tượng

Chương 1 : Ôn các kiến thức về cú pháp ngôn ngữ VC#

Slide 16

Khoa Khoa học & Kỹ thuật Máy tính

Trường ĐH Bách Khoa Tp.HCM

1.7 Qui trình tính biểu thức

. Một biểu thức có thể chứa nhiều phép toán, qui trình tính toán biểu

thức như sau : duyệt từ trái sang phải, mỗi lần gặp 1 phép toán (ta

gọi là CurrentOp) thì phải nhìn trước phép toán ₫i ngay sau nó

(SuccessorOp), so sánh ₫ộ ưu tiên của 2 phép toán và ra quyết ₫ịnh

như sau :

 nếu không có SuccessorOp thì tính ngay phép toán CurrentOp

(trên 1, 2 hay 3 toán hạng của nó).

 nếu phép toán CurrentOp có ₫ộ ưu tiên cao hơn phép toán

SuccessorOp thì tính ngay phép toán CurrentOp (trên 1, 2 hay 3

toán hạng của nó).

 nếu phép toán CurrentOp có ₫ộ ưu tiên bằng phép toán

SuccessorOp và kết hợp trái thì tính ngay phép toán CurrentOp

(trên 1, 2 hay 3 toán hạng của nó).

Môn : Lập trình hướng ₫ối tượng

Chương 1 : Ôn các kiến thức về cú pháp ngôn ngữ VC#

Slide 17

Khoa Khoa học & Kỹ thuật Máy tính

Trường ĐH Bách Khoa Tp.HCM

1.7 Qui trình tính biểu thức

 các trường hợp còn lại thì cố gắng thực hiện phép toán

SuccessorOp trước. Việc cố gắng này cũng phải tuân theo các

qui ₫ịnh trên,...

 Khi phép toán SussesorOp ₫ược thực hiện xong thì phép toán

ngay sau SuccessorOp trở thành phép toán ₫i ngay sau

CurrentOp việc kiểm tra xem CurrentOp có ₫ược thực hiện hay

không sẽ ₫ược lặp lại.

Môn : Lập trình hướng ₫ối tượng

Chương 1 : Ôn các kiến thức về cú pháp ngôn ngữ VC#

Slide 18

Khoa Khoa học & Kỹ thuật Máy tính

Trường ĐH Bách Khoa Tp.HCM

1.7 Qui trình tính biểu thức

Bảng liệt kê ₫ộ ưu tiên của các toán tử từ trên xuống = từ cao xuống

thấp :

Operator

[ ]

( )

Name or Meaning

Array subscript

Function call

Associativity

Left to right

None

Conversion

.

Member selection (object) Left to right

++

--

new

typeof

checked

unchecked

Postfix increment

Postfix decrement

Allocate object

Type of

None

Môn : Lập trình hướng ₫ối tượng

Khoa Khoa học & Kỹ thuật Máy tính

Chương 1 : Ôn các kiến thức về cú pháp ngôn ngữ VC#

Slide 19

Trường ĐH Bách Khoa Tp.HCM

1.7 Qui trình tính biểu thức

Operator

++

--

+

Name or Meaning

Prefix increment

Prefix decrement

Unary plus

Associativity

None

–

!

Arithmetic negation (unary) None

Logical NOT

None

~

&

Bitwise complement

Address of

None

sizeof ( )

typeid( )

(type)

Size of type

type name

Type cast (conversion)

None

Right to left

Môn : Lập trình hướng ₫ối tượng

Khoa Khoa học & Kỹ thuật Máy tính

Chương 1 : Ôn các kiến thức về cú pháp ngôn ngữ VC#

Slide 20

Trường ĐH Bách Khoa Tp.HCM