Giáo trình Âm nhạc và phương pháp giáo dục âm nhạc

LÔØI NOÙI ÑAÀU

Giaùo trình naøy ñöôïc bieân soanï theo chöông trình moân “AÂm nhaïc vaø

phöông phaùp giaùo duïc aâm nhaïc” ñeå ñaøo taïo giaùo vieân maàm non cuûa Boä Giaùo

duïc vaø Ñaøo taïo.

Giaùo trình goàm coù hai phaàn :

- Phaàn I : “Nhaïc lyù cô baûn” nhaèm cung caáp cho giaùo sinh caùc kieán thöùc

cô baûn veà lyù thuyeát aâm nhaïc.

- Phaàn II : “Xöôùng aâm” nhaèm giuùp cho giaùo sinh phaùt trieån kyõ naêng

thöïc haønh xöôùng aâm vaø haùt moät soá taùc phaåm phuø hôïp vôùi khaû naêng cuûa mình

vaø yeâu cauà , nhieäm vuï cuûa giaùo vieân maàm non sau naøy.

Caùc baïn yeâu thích aâm nhaïc coù theå söû duïng taøi lieäu naøy ñeå hoïc taäp.

Raát mong ñöôïc söï ñoùng goùp yù kieán cuaû cuûa baïn ñoïc vaø caùc baïn ñoàng

nghieäp. Xin chaân thaønh caûm ôn .

ꢀꢁk Lꢁk, tháng 10 nꢁm 2009

TAÙC GIAÛ

ÑAËNG ÑAÊNG PHÖÔÙC

PHAÀN I : NHAÏC LYÙ CÔ BAÛN

**___**

CHÖÔNG I

AÂM THANH VAØ CAÙC THUOÄC TÍNH CÔ BAÛN

§1.CAÙC THUOÄC TÍNH AÂM THANH COÙ TÍNH NHAÏC

I. AÂm thanh

1. Khaùi nieäm:

AÂm thanh laø moät hienä töônï g vaät lyù, do keát quaû dao ñoäng cuûa moät vaät theå

ñaøn hoài trong moâi tröôøng khoâng khí. Nhöõng dao ñoäng naøy goïi laø soùng amâ ,

chuùng lan truyeàn trong khonâ g khí gaây ra söï kích thích ôû cô quan thính giaùc,

truyenà qua heä thaàn kinh vaoø naõo boä, cho chuùng ta caûm giaùc veà aâm thanh.

2. Caùc thuoäc tính cô baûn cuûa aâm thanh:

2.1. Cao ñoä: laø ñoä cao, thaáp cuaû aâm thanh. Cao ñoä cuûa aâm thanh phuï thuoäc

vaøo taàn soá dao ñoäng. Taàn soá dao ñoäng caøng lôùn thì aâm thanh caøng cao vaø

ngöôïc laïi. AmÂ thanh traàm nhaát maø tai ngöôøi coù theå nghe ñöôïc baèng 16 dao

ñonä g trong moät giaây.

Hình 1: Tꢂn sꢃ dao ꢄꢅng cꢆa các sóng âm ꢄꢇꢈc sꢉp xꢊp theo chiꢋu tꢁng dꢂn tꢌ

trên xuꢃng dꢇꢍi.

2.2. Tröôøng ñoä: laø ñoä daøi hay ngaén cuûa aâm thanh. Tröôøng ñoä phuï thuoäc vaoø

thôiø gian maø soùng aâm toàn taïi trong moâi tröônø g khoâng khí.

2

2.3. Cöôøng ñoä: laø ñoâï to, nho,û manï h, nheï cuûa aâm thanh. Cöôøng ñoä phuï thuoäc

vaøo bieân ñoä dao ñoäng. Bieân ñoä dao ñonä g caøng lôùn thì aâm thanh caøng to vaø

ngöôïc laïi.

Hình 2: Cꢇꢎng ꢄꢅ Sóng âm

2.4. AÂm saéc: (saéc ñoä) laø chaát löôïng cuûa aâm thanh. AÂm saéc phuï thuoäc vaøo caáu

taïo cuaû vaät theå ñaøn hoài, do ñoù moãi gioïng haùt hay moãi nhaïc cuï ñeàu coù aâm saéc

rieâng.

II. AÂm nhaïc

1.Khaùi nieäm:

AÂm nhaïc laø moät boä moân ngheä thuaät duøng amâ thanh ñeå bieåu ñaït nhöõng tö

töôûng, tình camû cuûa con ngöôøi. AÂm thanh trong aâm nhaïc vang leân moät caùch coù

quy luaät, chunù g laø keát quaû tö duy cuûa caùc nhaïc só neân chuùng hoäi ñuû boán thuoäc

tính cuaû aâm thanh coù tính nhaïc ñoù laø: cao ñoä, cöôøng ño,ä tröôøng ñoä vaø amâ saéc.

Nhöõng aâm thanh vang leân moät caùch tuyø tieän nhö tiená g gioù thoåi, tieáng maùy

chaïy, tieáng laù rôi, vv... (khoâng ghi ñöôïc cao ñoä) chæ laø nhöõng tieáng ñoäng.

2.Ñaëc ñieåm cuûa ngheä thuaät aâm nhaïc :

2.1. Tính chaát thôøi gian : Nhaïc só Nga Screpcoâp coù noùi : “Moät trong nhönõ g tính

chaát quan troïng cuûa aâm nhaïc laø baûn chaát thôøi gian, aâm nhaïc vang leân ñuùng luùc

noù sinh ñoäng vaø phaùt trieån, ta khoâng theå döøng noù laïi, quay noù laïi veà phía sau”.

Khi nghe moät taùc phaåm aâm nhaïc ta khoâng theå döøng noù laïi ñeå ngaém nghía kyõ

caøng nhö ngaém moät böùc tranh maø aâm nhaïc phaûi tieáp tuïc chuyenå ñoäng chuùng ta

môùi camû thuï ñöôïc caùi ñeïp cuûa no.ù Vì vayä thöôûng thöùc amâ nhacï laø thöôûng thöùc

töø chi tieát ñeán ñaïi theå.

3

2.2. Tính chaát tröøu töôïng : AÂm nhaïc haïn cheá trong vieäc mieâu taû cuï theå bôûi vì

noù bieuå ñaït baèng ngoân ngöõ aâm thanh, nhöng qua tính chaát tröuø töônï g ñoù noù laïi

taïo cho ngöôøi nghe nhöõng tình camû saâu saéc vaø phong phu.ù Nhaïc só Traicoápxki

ñaõ noùi : “Khi naøo vaø ôû ñaâu tieáng noùi batá löïc thì ôû ñoù vang leân moät tiená g noùi

huøng hoàn hôn ñoù laø aâm nhaïc”

3. Haøng aâm trong heä thoáng aâm nhaïc:

Trong heä thoáng aâm nhaïc hieän haønh caùc baäc cô baûn cuûa hanø g amâ coù baûy teân

goiï ñoù laø:

ÑOÀ

C

REÂ

D

MI

E

FA

F

SOL

G

LA

A

SI

H

Kyù hieäu :

Khoaûng caùch giöõa caùc baäc cuøng teân goïi trong moät chu kyø (ví duï töø ÑOÀ

ñeán ÑOÁ, töø REÂ ñeán REÁ ) goiï laø moät quaõng 8.

§2. CAÙC KYÙ HIEÄU CÔ BAÛN TRONG AÂM NHAÏC

I. Kyù hieäu aâm, khuoâng nhaïc, khoùa nhaïc :

1. Kyù hieäu aâm : AÂm nhaïc khoâng vieát ñöôïc baèng kyù töï, muoán ghi cheùp aâm nhaïc

ngöôøi ta duøng cacù hình oâ van ñaëc hoaëc roãng coù ñuoâi hoaëc khoâng coù ñuoiâ (goïi

laø noát nhaïc) ñeå theå hieän treân khuoâng nhaïc

Ví du:ï

w h q e n s

2. Khuoâng nhaïc : laø naêm doøng keû song song caùch ñeàu nhau. Coù naêm doøng vaø

boná khe chính ñöôïc ñaùnh soá thöù töï töø döôùi leân. Ngoaøi ra coøn coù caùc doøng keû

phuï treân vaø döôùi khuoâng nhaïc ñeå ghi caùc notá nhaïc cao hôn hoaëc thaáp hôn,

nhöng soá doøng keû phuï khonâ g quaù naêm donø g

=================================================

4

Khi ñeå theå hienä cho nhieàu ngöôøi haùt hoacë nhaïc cuï bieuå dieãn ôû nhieàu beø khaùc

nhau ngöôøi ta duøng kyù hieäu vaïch ñaàu khuonâ g (goïi laø daáu Aùc-coâ-laùt)

3. Khoaù nhaïc :

Laø kyù hieuä ñaët ôû ñaàu khuoâng nhaïc duøng ñeå aán ñònh moät cao ñoä trong haøng

aâm, töø ñoù coù theå suy ra caùc cao ñoä khaùc. Coù nhieàu loaïi khoaù nhaïc nhö : khoaù

sol, khoaù fa, khoaù ñoâ,... nhöng duøng phoå bieán nhaát laø khoaù sol.

- Khoaù Sol₂: duøng ñeå aán ñònh noát sol naèm treân doøng keû thöù 2.

- Khoaù Fa₄: duøng ñeå aán ñònh noát fa namè treân doøng keû thöù 4.

- Khoaù Ñoâ₃: duøng ñeå aán ñònh noát ñoâ naèm treân doøng keû thöù 3.

&===v==="==¯==z===="===ÿ====x==="

Khoaù Sol₂

Khoaù Fa₄

Khoaù Ñoâ₃

II. Vò trí vaø cao ñoä caùc noát nhaïc:

1.Vò trí caùc noát nhaïc treân khuoâng nhaïc:

1.1 Vò trí caùc noát nhacï treân khuoâng nhaïc coù khoaù Sol:

&=p=q=r=s=t=u=v=w=x=y=z={=|=}=~.

A₁H₁C₁D₁E₁F₁G₂A₂H₂C₂D₂E₂F₂G₃A₃

5

1.2. Vò trí noát nhaïc treân khuoâng nhaïc coù khoaù Fa :

¯p==q=r=s=t=u=v=w=x=y=z={=|=}=~.

C

D

E

F G A H C₂D E

F

G A H C

2. Cao ñoä :

Giöõa hai baäc coù cuøng teân goïi laø quaõng taùm. Ngöôøi ta chia quaõng tamù ñoù

thaønh 12 phaàn baèng nhau, moãi phaàn laø 1/2 cung, thöù töï caùc nguyenâ cung (1

cung) vaø cacù baùn cung (1/2 cung) ñöôïc saép xeáp theo quy luaät sau :

C _1/2C

D

E

F

G

A

H

C

1C

III. Daáu hoaù:

1C

1/2C 1C

1C

1C 1/2C

1. Khaùi nieäm: Daáu hoaù laø kyù hieäu ñaët ôû ñaàu khuoâng nhaïc hoaëc ñaët tröôùc moät

notá nhaïc dunø g ñeå baùo hieäu söï thay ñoåi veà cao ñoä cuûa noát nhaïc cuøng teân vôùi

daáu. Coù 5 loaïi daáu hoaù ñoù laø dauá thaêng (#), daáu gianù g (b), dauá thaêng keùp (x),

daáu giaùng keùp (bb) vaø daáu hoaøn ( ) .

2. Hoaù bieåu vaø daáu hoaù baát thöôøng:

2.1. Hoaù bieåu : ôû vò trí ñaàu khuoâng nhaïc ngöôøi ta ghi khoaù nhaïc, caùc daáu hoaù

vaø soá chæ nhòp goïi laø hoaù bieåu. Caùc daáu hoùa ñaët ôû treân hoaù bieuå goïi laø daáu hoaù

suoát, neáu chuùng ñaët ôû vò trí noát naøo thì trong suoát caû baûn nhaïc noát ñoù phaûi

thaêng leân, giaùng xuoáng hoaëc hoaøn traû laïi cao ñoä cuõ tuyø theo daáu hoaù ñoù aán

ñònh.

Ví duï 1:

&¢=u=======|======r======y=====.

caùc noát Fa thaêng vaø Ñoâ thaêng 1/2 cung theo hoaù bieåu

6

2.2. Daáu hoaù baát thöôøng : caùc daáu hoaù ñaët tröôùc moät noát nhaïc chæ aûnh höôûng

tröïc tieáp ñeán noát nhaïc ñoù vaø caùc noát nhaïc cuøng teân ñöùng sau noù trong cuøng

moät oâ nhòp goiï laø daáu hoaù baát thöônø g.

Ví duï 2:

3. Caùc loaïi daáu hoaù:

3.1. Daáu thaêng :# (die) laø loaïi daáu hoaù ñaët treân hoaù bieåu hoaëc ñaët tröôùc moät

noát nhaïc coù tacù duïng naâng cao ñoä caùc noát nhacï cuøng teân vôùi daáu thaêng leân 1/2

cung. (Xem ví duï 1 vaø 2)

3.2. Daáu giaùng : b (bemon) laø loaïi daáu hoaù ñaët treân hoaù bieåu hoaëc ñaët tröôùc

moät noát nhaïc coù taùc duïng haï cao ñoä cuûa cacù noát nhaïc cuøng tenâ vôùi daáu gianù g

xuoná g 1/2 cung.

Ví duï 3:

3.3. Dauá thaêng keùp: (x) laø loaïi daáu hoaù ñöôïc ñaët tröôùc moät noát nhacï coù taùc

duïng naâng cao ñoä cuûa noát nhaïc cuøng teân vôùi daáu thaêng leân 1 cung ( ít duøng ).

3.4. Daáu giaùng keùp: (bb) laø loaïi daáu hoaù duøng ñeå ñaët tröôùc moät noát nhaïc coù

taùc duïng haï cao ñoä cuûa noát nhaïc cuøng teân vôùi daáu giaùng xuoáng 1 cung (ít

duøng) .

Ví duï 4:

7

3.5. Daáu hoaøn:(bình) (beâka) Khi caùc noát nhaïc ñaõ ñöôïc thaêng leân hoaëc giaùng

xuoná g roài, neáu muoán chuùng trôû veà cao ñoä cuõ ta duøng daáu hoanø . Daáu hoaøn cuõng

ñöôïc ñaët ôû 2 vò trí khaùc nhau:

- Neáu ñaët treân hoaù bieåu coù taùc duïng huyû boû hoaù bieåu ñöùng tröôùc noù (goïi laø

thay ñoåi hoaù bieåu) .

- Neáu ñaët tröôùc moät noát nhaïc coù taùc duïng huyû boû anû h höôûng cuûa daáu hoaù

ñoiá vôùi noát nhaïc ñoù.

Ví duï 5:

4. Traät töï caùc daáu hoaù treân hoaù bieåu:

4.1. Traät töï cuûa caùc daáu thaêng: cacù daáu thaêng laàn löôït xuaát hienä treân hoaù bieåu

theo thöù töï töø traùi sang phaûi laø FA – ÑOÂ – SOL –REÂ – LA – MI – SI .

&=¡" &¢" &£" &¤" &¥" &¦" &§"

4.2. Traät töï cuûa caùc daáu giaùng: Caùc daáu giaùng laàn löôït xuaát hieän treân hoaù bieuå

theo thöù töï töø traùi sang phaûi laø : SI – MI – LA – REÂ – SOL – ÑOÂ – FA .

&¨" &©" &ª" &«" &¬" &-" &®"

IV. Tröôøng ñoä

1. Daáu ngaân: laø kyù hieäu chæ ñoä ngaân vang cuûa aâm thanh.

8

1.1. Kyù hieäu vaø teân goïi: coù 7 hình noát nhaïc duøng ñeå chæ tröôøng ñoä nhö sau:

Các bꢀn nhꢁc dùng cho nhꢁc cꢂ biꢃu diꢄn hoꢅc các bài tꢆp xꢇꢈng âm, khi các

nꢉt nhꢁc ꢊꢋng liꢌn kꢌ nhau có trꢇꢍng ꢊꢎ là các hình móc thì ngꢇꢍi ta có thꢃ sꢏ

dꢂng các vꢁch ngang trꢇꢍng ꢊꢎ ꢊꢃ liên kꢐt chúng vꢈi nhau tꢁo thành nhóm.

Ví dꢂ:

ÿ

1.2. Giaù trò tröôøng ñoä:

w = 2h= 4q= 8e= 16 s

2. Daáu laëng: laø kyù hieäu duøng ñeå chæ söï ngöøng cuûa aâm thanh trong aâm nhaïc.

Ngöôøi ta dunø g dauá laëng ñeå ngaét caâu, chuyeån ñoaïn hoaëc duøng ñeå caáu truùc hình

töôïng aâm nhaïc.

2.1.Kyù hieäu vaø teân goïi:

2.2. Giaù trò tröôøng ñoä: Khi gaëp kyù hieäu daáu laëng ngöôøi ñaøn hoaëc haùt phaûi

ngönø g nghæ moät khoaûng thôøi gian ñuùng baèng thôiø gian cuûa daáu ngaân töông

ñöông.

3.Caùc daáu laøm taêng theâm giaù trò tröôøng ñoä:

9

3.1. Dauá chaám doâi ñôn: laø daáu chaám nhoû ñaët beân phaûi moät notá nhaïc hoaëc dauá

laëng coù taùc duïng laøm taêng themâ 1/2 giaù trò tröôøng ñoä cuûa noát nhaïc hoaëc dauá

laëng ñoù.

Ví du:ï

d= h+q j= q+e

3.2. Daáu chaám doâi keùp: laø hai chaám nhoû ñaët beân phaûi moät notá nhaïc hoaëc daáu

laëng coù taùc duïng lamø taêng themâ 3/4 giaù trò tröôøng ñoä cuûa chính noát nhaïc hoaëc

daáu laëng ñoù.

Ví du:ï

:= h+q+e

; = q+e+s

3.3. Daáu noái : Ñöôïc kyù hieäu baèng hình voøng cung duøng ñeå noiá cacù noát nhaïc coù

cuøng cao ño.ä Khi gaëp daáu noái ngöôøi ñaøn hoaëc haùt chæ bieåu dieãn vaøo noát nhaïc

ñaàu tieân roài roià ngaân daøi cho ñuû tröôøng ñoä caùc noát nhacï thuoäc phaïm vi daáu noái.

Ví duï :

3.4. Daáu luyeán: Ñöôcï kyù hieäu baèng hình voøng cung duøng ñeå noái caùc noát nhaïc

khonâ g cuøng cao ñoä. Khi gaëp daáu luyeán ta phaûi luyená gioïng lieàn hôi cho ñuùng

vôiù cao ñoä vaø tröônø g ñoä caùc noát nhacï naèm trong daáu luyeán.

Ví du:ï

10

3.5. Daáu mieãn nhòp: Ñaët treân hoaëc döôùi moät noát nhaïc hay daáu laëng cho pheùp

ngöôøi bieåu dieãn töï yù ngaân daøi hay ngöøng nghæ taïi noát nhaïc hay daáu laëng ñoù maø

vaãn ñaûm baûo tính ngheä thuaät cao.

Ví duï:

3.6. AÂm toâ ñieåm: (noát hoa myõ) Ñöôïc kyù hieäu banè g nhöõng noát nhoû (Petinot)

döôùi daïng moùc ñôn coù gaïch cheùo hoaëc daïng moùc kepù noái lieàn nhau coù vaïch

ngang. AÂm toâ ñieåm khoâng coù giaù trò tröôøng ñoä trong oâ nhòp maø noù hieän dieän .

Ví duï :

V. Caùc daáu vieát taét :

1.Daáu nhaéc laïi:

1.1. Nhaéc laïi moät hình neùt giai ñieäu: Neuá trong motä oâ nhòp coù nhöõng hình neùt

giai ñieäu gioná g nhau ngöôøi ta khoâng caàn vieát caû maø chæ thay baèng nhöõng

tröôøng ñoä

Ví duï :

1.2. Nhaéc laïi moät oâ nhòp: ngöôøi ta duøng daáu % ñeå nhaéc laïi oâ nhòp neáu oâ nhòp

ñoù gioáng oâ nhòp tröôùc.

Ví duï :

1.3. Nhaéc laïi ñoaïn nhaïc : {

} Duøng ñeå nhaéc laïi ñoanï nhacï , khi gaëp dauá

nhaéc laiï ta tieán haønh theo sô ñoà sau :

11

1.4. Nhaéc laïi coù khung thay ñoåi: (Voân-ta) Nhaéc laïi ñoaïn nhaïc coù khung thay

ñoiå nhaèm baoù cho ngöôøi bieåu dieãn bieát raèng sau khi nhaéc laïi ñoaïn nhaïc caàn boû

haún caùc oâ nhòp töø khung thay ñoåi soá 1 trôû ñi maø chæ ñaøn hoaëc haùt vaøo caùc oâ

nhòp töø khung thay ñoåi soá 2 trôû ñi cho ñeán heát baøi. Neáu nhaéc laïi laàn hai thì boû

qua khung thay ñoåi soá 1 vaø soá 2 ñeå ñaøn hoaëc haùt tiepá vaøo khung thay ñoåi soá 3

cho ñená heát baøi.

Ví du:ï

1.5. Daáu hoài: Duøng ñeå nhaéc laïi toaøn boä taùc phaåm aâm nhaïc töø ñaàu ñeán heát baøi.

Ví dꢏ

12

Löu yù : Neáu caàn nhaéc laïi töø ñaàu cho ñeán choã heát (Fine) thì cuoái baûn nhaïc ngöôøi

ta ghi : “DC al fine” vaø ghi chöõ Fine ôû choã caàn chaám döùt.

Ví duï :

1.6. Daáu Coda: Thöôøng duøng cho taùc phaåm aâm nhaïc coù ñoaïn keát. Khi gaëp

daáu Coda ngöôiø bieåu dieãn boû haún ñoaïn nhaïc töø daáu Coda thöù nhaát trôû ñi maø

chæ ñaøn hoaëc haùt tieáp vaøo ñoaïn nhaïc töø daáu Coda thöù hai trôû ñi cho ñeán heát

baøi.

*Löu yù : Neáu trong moät baûn nhaïc coù söû duïng caùc daáu vieát taét nhö daáu nhaéc laiï ,

daáu hoài, Coda, thì ta laàn löôït söû duïng daáu nhaéc laïi tieáp theo laø daáu hoài roài ñeán

daáu Coda.

Ví duï:

VI. Caùch ghi aâm cho taùc phaåm aâm nhaïc

1. Nguyeân taéc chung:

- Noát nhaïc naèm phía treân doøng keû 3 ñuoâi quay xuoáng.

- Noát nhaïc naèm döôùi doøng keû 3 ñuoâi quay lenâ .

- Noát nhaïc namè ôû doøng keû 3 thì tuyø theo caùc noát xung quanh maø quay

ñuoâi leân hoaëc xuoáng cho ñeïp.

- Moùc cuûa noát nhaïc luoân namè phía phaûi ñuoâi nhaïc .

13

Ví du:ï

2. Caùch ghi cho taùc phaåm khí nhaïc:

2.1. Ñoái vôùi tacù phaåm khí nhaïc coù hai beø: beø treân vieát ñuoâi quay leân, beø döôùi

vietá ñuoâi quay xuoáng, caùc noát coù cuøng tröôøng ñoä coù theå dunø g vaïch ngang

tröôøng ño.ä

Ví du:ï

2.2. Ñoái vôùi tacù phamå khí nhaïc coù boán be:ø dunø g daáu noái khoaù (aùc - coâ - laùt ) ñeå

ghi treân khuoâng nhaïc.

Ví duï :

2. Caùch ghi cho taùc phaåm thanh nhaïc: Moãi ca töø chæ öùng vôùi motä noát nhaïc vaø

phaûi vieát taùch rôøi cacù noát nhaïc, chæ dunø g vaïch ngang tröôøng ñoä cho cacù nhomù

notá nhaïc naèm trong daáu luyeán.

Ví duï :

14

GS – TS Trꢑn Vꢒn Khê

15

CAÂU HOÛI CHÖÔNG I

1. Khaùi niemä veà aâm thanh. Cacù thuoäc tính cuaû aâm thanh coù tính nhacï ?

2. Neâu khaùi nieäm veà aâm nhaïc. AmÂ nhaïc coù nhöõng ñaëc ñieåm gì veà ngheä

thuaät ?

3. Coù bao nhieâu baäc cô baûn trong haøng aâm? Keå teân ?

4. Khuoâng nhaïc laø gì ? Goàm bao nhieâu doøng vaø khe chính ?

5. Khoaù nhaïc laø gì? Coù maáy loaïi khoa?ù Giaûi thích yù nghóa cuaû töøng loaïi

khoaù ?

6. Nhö theá naøo goïi laø daáu hoaù? Keå teân cuûa chuùng?

7. Nhö theá naøo goïi laø hoaù bieuå vaø daáu hoaù batá thöôøng ?

8. Neâu taùc duïng cuûa naêm loaïi daáu hoaù ?

9. Nhö theá naøo goïi laø daáu ngaân, daáu laëng ?

10. Neâu taùc duïng cuûa daáu noái, daáu luyeán, daáu mieãn nhòp, chamá doâi ñôn,

chaám doâi keùp, aâm toâ ñiemå ?

11. Neâu yù nghóa vaø caùch tieán haønh thöïc hieän baøi haùt coù caùc loaïi daáu vieát

taét : daáu nhaéc laïi, daáu hoài, daáu Coda ?

12. Neâu caùch ghi cheùp cho taùc phaåm amâ nhaïc ?

Biꢃu diꢄn ꢊàn bꢑu

16

CHÖÔNG II

NHÒP VAØ CAÙC LOAÏI NHÒP

§3.KHAÙI NIEÄM VEÀ PHAÙCH NHÒP

I. Khaùi nieäm veà phaùch :

Nhöõng khoaûng thôøi gian baèng nhau taoï neân söï maïnh, nheï khaùc nhau

ñöôïc laäp ñi laäp laïi moät caùch tuaàn hoaøn goïi laø phacù h. Trong söï chuyeån ñoäng

cuûa aâm thanh caùc phaùch noiå leân maïnh hôn goïi laø troïng aâm (phaùch maïnh ),caùc

phaùch khonâ g coù troïng aâm goïi laø phaùch nheï. Phaùch maïnh luonâ luoân namè ôû ñaàu

oâ nhòp, tieáp theo laø phaùch nheï roài ñeán phaùch maïnh vöøa vaø phaùch nheï (neáu laø

loaïi nhòp keùp).

II. Khaùi nieäm veà nhòp:

Söï laëp ñi laëp laïi cuûa caùc phaùch theo moät chu kyø nhaát ñònh taïo thaønh

nhòp, vaäy nhòp laø töøng phaàn nhoû cuûa moät taùc phaåm aâm nhaïc baét ñaàu töø phaùch

maïnh vaø keát thuùc tröôùc phaùch maïnh tieáp theo.

III. Caùch ghi nhòp :

Trong khuoâng nhaïc muoán phaân chia caùc nhòp vôiù nhau ngöôøi ta duøng

caùc gaïch doïc ngaén goïi laø gacï h nhòp (vaïch nhòp). Giöõa hai vaïch nhòp goïi laø moät

oâ nhòp (moät nhòp) . Keát thuùc taùc phaåm dunø g hai vacï h nhòp. Tröôøng ñoä cuûa moät

oâ nhòp ñöôïc aán ñònh bôûi loaïi nhòp, ñöôïc kyù hieäu banè g phaân soá goïi laø “soá chæ

nhòp” .

Ví duï:

IV. YÙù nghóa soá chæ nhòp:

Soá chæ nhòp ñöôïc ghi baèng phaân so,á yù nghóa cuûa noù nhö sau:

- Töû soá chæ soá phaùch trong moãi oâ nhòp .

- Maãu soá chæ tröôøng ñoä thôøi gian cuûa moãi phaùch baèng moät phaàn maáy cuûa

noát tronø .

17

2

Ví duï : Nhòp laø loaïi nhòp coù 2 phaùch maø tröôøng ñoäï (thôøi gian)cuaû moãi phaùch

4

1

baèng cuûa noát troøn ( töùc baèng noát ñen ).

4

§4. CAÙC LOAÏI NHÒP

I. Nhòp ñôn:

Laø loaïi nhòp coù hai hoaëc ba phaùch trong moät nhòp trong ñoù coù moät phaùch

maïnh.

1. Loaïi nhòp coù hai phaùch:

2

1.1. Nhòp :

4

2

a. Ñònh nghóa: Nhòp laø loaïi nhòp coù 2 phaùch maø tröôøng ñoâï (thôøi gian) cuûa

4

1

moiã phaùch baèng noát troøn (töùc baèng noáât ñen) .

4

b. Caùc daïng tröôøng ñoäï cô baûn:

2

c. Tính chaát: nhòp coù tính chaát khoeû manï h, vui töôi, phuø hôïp vôùi caùc baøi haùt

4

2

taäp the,å thieáu nhi. Nhòp

coøn ñöôïc duøng ñeå vieát caùc baøi haønh khuùc goïi laø

4

2

nhòp haønh khuùc (nhòp ñi) . Ngoaøi ra nhòp coøn ñöôïc duøng roäng raõi trong trong

4

theå loaïi ca khuùc.

d. Caùch goõ vaø ñaùnh nhòp :

d1. Caùch goõ : goõ 2 tieáng caùch ñeuà nhau: phaùch 1 goõ maïnh, phaùch 2 goõ nheï.

d2. Caùch ñaùnh nhòp :

- Phaùch 1 (maïnh) : ñöa tay töø treân xuoná g.

- Phaùch 2 (nheï) : ñöa tay töø döôùi leân vò trí xuatá phaùt

*Sô ñoà ñaùnh nhòp nhö sau :

18

a) Höôùng ñi

2

b) Taïo ñöôøng neùt chæ huy

2

1

Löu yù : khoâng neân ñanù h heïp quaù nhö hình chöõ U , cuõng khoâng neân ñaùnh roäng

quaù nhö ñöa voõng.

2

1.2. Nhòp ( Kyù hieäu C )

2

a. Ñònh nghóa: Nhòp C laø loaïi nhòp coù 2 phaùch maø tröôøng ñoä (thôøi gian) cuûa

1

moãi phaùch baèng noát troøn .

2

b. Caùc daïng tröôøng ñoä cô baûn :

c. Tính chaát: Nhòp C coù tính chaát chaäm chaéc khoeû nhö nhòp chaøy giaõ gaïo.

2

d. Caùch goõ vaø ñaùnh nhòp: töông töï nhòp nhöng chamä hôn.

4

2

1.3. Nhòp

:

8

2

8

a. Ñònh nghóa: Nhòp

laø loaïi nhòp coù 2 phaùch maø tröônø g ñoä (thôøi gian) cuûa

1

moãi phaùch baèng noát troøn .

8

b. Caùc daïng tröôøng ñoâï cô baûn:

19

2

8

c. Tính chaát: Nhòp

coù tính chaát nhanh, linh hoaït, vui töôi thöôøng duøng ñeå

vietá caùc taùc phaåm cho thieáu nhi hoaëc tieåu phaåm (Etude) cho nhaïc cuï dieãn tauá .

2

d. Caùch goõ vaø ñaùnh nhòp :Töông töï nhòp nhöng nhanh vaø linh hoaït hôn .

4

2. Loaïi nhòp coù 3 phaùch:

3

2.1. Nhòp

:

4

3

4

a. Ñònh nghóa : nhòp

laø loaïi nhòp coù 3 phaùch maø tröôøng ñoä (thôøi gian) cuûa

1

moiã phaùch baèng noát troøn.

4

b. Caùc daïng tröôøng ñoä cô baûn :

3

c. Tính chaát: Nhòp

coù tính chaát meàm maïi, uyeån chuyeån, nhòp nhaøng mang

4

tính vuõ khuùc .

d. Caùch goõ vaø ñaùnh nhòp :

d1. Caùch goõ: goõ 3 tiená g caùch ñeàu nhau, phaùch 1 goõ maïnh, phacù h 2 vaø3 goõ nheï

.

d2. Caùch ñaùnh nhòp:

- phaùch 1 (manï h) : ñöa tay töø treân xuoáng

- phaùch 2 (nheï) : ñöa tay sang phaûi

- phaùch 3 (nheï) : ñöa tay leân vò trí xuaát phaùt .

*Sô ñoà ñaùnh nhòp nhö sau:

a) Höôùng ñi

b) Taïo ñöôøng neùt chæ huy

3

2

1

2

1

20